Vẫn còn hai tiếng nữa chuyến tàu chở khách mà Nekhludoff định đi mới khởi hành. Chàng từng định tranh thủ khoảng thời gian này để thăm lại người em gái; nhưng sau những ấn tượng của buổi sáng, chàng cảm thấy vô cùng kích động và mệt rũ rượi đến mức vừa ngồi xuống chiếc ghế sofa trong phòng giải khát hạng nhất, đôi mắt chàng đã bỗng chốc trĩu nặng rồi nghiêng mình sang một bên, tì mặt lên tay và ngủ thiếp đi ngay lập tức. Một người hầu bàn mặc áo đuôi tôm, tay cầm khăn ăn liền đánh thức chàng.
– Thưa ngài, thưa ngài, có phải ngài là thân vương Nekhludoff không? Có một quý cô đang tìm ngài đấy ạ.
Nekhludoff giật mình choàng tỉnh, sực nhớ ra mình đang ở đâu và mọi chuyện đã xảy ra vào buổi sáng.
Trong tâm trí, chàng hiện lên đoàn người tù đày, những cỗ thi thể, những toa tàu có cửa sổ song sắt và những người phụ nữ bị giam cầm trong đó, một người đang oằn mình quằn quại vì cơn đau đẻ mà không có ai giúp đỡ, còn người kia đang nhìn chàng mỉm cười đầy bi thương qua những thanh sắt.
Thực tế trước mắt chàng lại hoàn toàn khác: một chiếc bàn bày bình hoa, chân nến cùng đồ sành sứ, những người hầu bàn nhanh nhẹn đi lại xung quanh, phía xa là một chiếc tủ và quầy hàng chất đầy hoa quả cùng những chai lọ, đứng sau là người pha chế, còn phía trước là bóng lưng của những hành khách đến mua đồ giải khát. Khi Nekhludoff đã đứng lên và từ từ định thần lại, chàng nhận ra mọi người trong phòng đang hiếu kỳ nhìn về phía một nhóm người đang đi ngang qua cánh cửa mở.
Chàng cũng nhìn theo và thấy một nhóm người đang khiêng một chiếc ghế ngồi, trên đó là một quý cô có đầu quấn một thứ vải mỏng nhẹ bẫng.
Nekhludoff thấy quen mặt người đầy tớ đang đỡ phía trước chiếc ghế. Cả người đàn ông ở phía sau lẫn người gác cửa với dải tết vàng trên mũ trông cũng rất quen thuộc. Đi sau chiếc ghế là một ả hầu phòng tóc mái bằng, đeo tạp dề, tay xách một gói đồ, ô che nắng và một vật tròn đựng trong hộp da. Tiếp theo là thân vương Korchagin với đôi môi dày, chiếc cổ ngăm đen có nguy cơ xuất huyết não và chiếc mũ du lịch đội trên đầu; theo sau ông là Missy, người họ hàng Misha, và một người quen của Nekhludoff – viên ngoại giao cổ dài Osten với yết hầu nhô cao cùng vẻ mặt và tâm trạng lúc nào cũng vui vẻ. Hắn đang nói gì đó rất quả quyết nhưng có vẻ bông đùa với Missy đang mỉm cười. Nhà Korchagin đang chuyển từ điền trang gần thành phố đến điền trang của chị gái vị công nương nằm trên tuyến đường sắt Nijni. Đoàn người – những kẻ khiêng ghế, người hầu phòng và vị bác sĩ – khuất vào phòng chờ của phụ nữ, để lại sự tò mò và kính trọng nơi những kẻ đứng xem. Riêng vị thân vương già vẫn ở lại, ngồi xuống bàn, gọi người hầu bàn và gọi đồ ăn thức uống. Missy và Osten cũng ở lại phòng giải khát, toan ngồi xuống thì thấy một người quen ở cửa bèn tiến lại gần. Đó chính là Nathalie Rogozhinsky. Nathalie bước vào phòng giải khát cùng Agraphena Petrovna, cả hai đưa mắt nhìn quanh phòng. Nathalie vừa vặn nhìn thấy cả người anh trai lẫn Missy cùng một lúc. Nàng tiến lại phía Missy trước, chỉ gật đầu chào anh trai; nhưng sau khi hôn chào Missy, nàng quay phắt sang anh.
– Cuối cùng em cũng tìm thấy anh rồi, – nàng nói. Nekhludoff đứng dậy chào Missy, Misha, Osten và trao đổi dăm ba câu với họ. Missy kể cho chàng nghe về việc ngôi nhà của họ ở quê bị cháy, buộc họ phải dọn đến nhà người dì. Osten bắt đầu kể một câu chuyện cười về vụ hỏa hoạn. Nekhludoff chẳng mảy may chú ý, liền quay sang em gái.
– Anh mới mừng làm sao khi em đến.
– Em đã ở đây từ lâu rồi, – nàng nói. – Agraphena Petrovna đi cùng em đấy.
Nàng chỉ về phía Agraphena Petrovna – người đang mặc áo chống thấm nước, đầu đội mũ rộng vành, đứng cách đó một quãng và gật đầu chào chàng với vẻ đầy cung kính, đàng hoàng nhưng cũng đôi chút ngượng ngùng vì không muốn làm phiền.
– Bọn chị tìm anh khắp nơi.
– Còn anh thì ngủ quên mất ở đây. Anh mừng biết bao khi em đến, – Nekhludoff nhắc lại. – Anh đã định viết thư cho em đấy.
– Thật ư? – nàng nói, vẻ mặt hoảng hốt. – Về chuyện gì thế?
Missy và vị quý ông nọ nhận thấy hai anh em sắp có cuộc trò chuyện riêng tư nên đã cáo từ ra chỗ khác. Nekhludoff và em gái ngồi xuống chiếc ghế sofa bọc nhung bên cửa sổ, nơi có đặt một chiếc khăn kẻ sọc, một chiếc hộp và vài thứ linh tinh khác.
– Hôm qua, sau khi rời khỏi chỗ em, anh đã muốn quay lại để bày tỏ sự tiếc nuối, nhưng lại không biết anh ấy sẽ đón nhận thế nào, – Nekhludoff nói. – Anh đã lỡ lời với chồng em, và điều đó cứ dằn vặt anh mãi.
– Em biết anh không có ý đó mà. Ồ, anh biết rõ cơ mà! – em gái chàng nói, khóe mắt rưng rưng lệ, tay chạm nhẹ vào tay chàng. Câu nói ấy không đầu không cuối, nhưng chàng hiểu trọn vẹn và vô cùng cảm động trước những gì nó bộc lộ. Lời nàng có ý rằng, bên cạnh tình yêu dành cho người chồng đang chi phối tâm can, nàng vẫn trân trọng và coi trọng tình cảm dành cho anh trai mình, và mọi sự hiểu lầm giữa hai người đều khiến nàng đau khổ khôn nguôn.
– Cảm ơn em, cảm ơn em. Ồ! Những gì anh chứng kiến ngày hôm nay mới khủng khiếp làm sao! – chàng chợt nhớ lại người tù thứ hai đã chết. – Có hai tù nhân đã bị bức tử đến chết.
– Bức tử đến chết? Sao cơ anh?
– Ừ, bị bức tử. Chúng bắt họ hành quân giữa trời nắng gắt này, và hai người đã chết vì say nắng.
– Không thể nào! Gì chứ, hôm nay ư? Ngay lúc này sao?
– Đúng vậy, vừa lúc nãy. Anh đã tận mắt thấy thi thể họ.
– Nhưng sao lại gọi là bức tử? Ai đã giết họ chứ? – Nathalie hỏi.
– Những kẻ ép họ phải đi đã giết họ, – Nekhludoff đáp với vẻ bực dọc, cảm thấy rằng em gái mình cũng đang nhìn nhận sự việc qua lăng kính của người chồng.
– Lạy Chúa! – Agraphena Petrovna, người vừa tiến lại gần, thốt lên.
– Phải, chúng ta chẳng mảy mảy hay biết gì về những gì đang giáng xuống những con người bất hạnh ấy. Nhưng cần phải để cho thiên hạ biết, – Nekhludoff nói thêm, đoạn nhìn sang lão Korchagin – kẻ đang ngồi với chiếc khăn ăn giắt trước ngực, trước mặt là chai rượu và đang quay đầu nhìn Nekhludoff.
– Nekhludoff, – lão gọi lớn, – cậu không tính nhập tiệc với tôi chút đồ giải khát à? Tuyệt cú mèo trước một chuyến đi đấy.
Nekhludoff từ chối và quay mặt đi.
– Thế anh định làm gì tiếp theo? – Nathalie tiếp lời.
– Những gì anh có thể. Anh chưa rõ, nhưng anh cảm thấy mình phải làm điều gì đó. Và anh sẽ làm những gì trong khả năng của mình.
– Vâng, em hiểu. Thế còn chuyện của họ thì sao? – nàng tiếp tục, mỉm cười và liếc về phía lão Korchagin. – Chẳng lẽ mọi chuyện đã chấm dứt hoàn toàn rồi ư?
– Hoàn toàn rồi, và anh nghĩ chẳng bên nào phải tiếc nuối cả.
– Thật đáng tiếc. Em thấy buồn thay. Em vốn quý cô ấy. Dù sao thì mọi chuyện cũng ổn cả rồi. Nhưng sao anh cứ phải tự tròng xiềng xích vào thân thế nhỉ? – nàng rụt rè nói thêm. – Sao anh lại phải đi?
– Anh đi vì bắt buộc phải đi, – Nekhludoff đáp, nghiêm nghị và lạnh lùng như muốn chấm dứt câu chuyện này. Nhưng ngay lập tức, chàng lại cảm thấy hổ thẹn vì thái độ lạnh nhạt của mình đối với em gái. “Sao mình lại không nói hết những suy nghĩ của mình cho em ấy nghe nhỉ?” – chàng thầm nghĩ, – “và để cả Agraphena Petrovna cùng nghe nữa,” chàng nghĩ khi nhìn người đầy tớ già, sự hiện diện của bà càng khiến khao khát thổ lộ quyết định của mình với em gái trở nên mãnh liệt hơn.
– Ý em là chuyện anh định cưới Katusha chứ gì? Thì đấy, anh đã quyết định rồi, nhưng cô ấy dứt khoát từ chối, – chàng nói, giọng run run như vẫn thường thế mỗi khi nhắc đến chuyện này. – Cô ấy không muốn nhận sự hy sinh của anh, mà chính cô ấy lại đang hy sinh thứ có ý nghĩa rất lớn trong hoàn cảnh của mình, và anh không thể chấp nhận sự hy sinh ấy nếu nó chỉ là một phút bốc đồng nhất thời. Thế nên anh sẽ đi cùng cô ấy, sẽ ở bất cứ nơi nào cô ấy đến, và sẽ cố gắng xoa dịu số phận cô ấy hết mức có thể.
Nathalie lặng thinh. Agraphena Petrovna nhìn nàng dò hỏi rồi lắc đầu. Đúng lúc ấy, đoàn người hồi nãy từ phòng phụ nữ lại đi ra. Vẫn gã hầu phòng bảnh bao (Philip) cùng gã gác cửa đang khiêng công nương Korchagin. Bà ta ra hiệu cho những kẻ khiêng dừng lại, ra hiệu cho Nekhludoff tiến đến, rồi với vẻ mặt đáng thương, mệt mỏi, bà chìa bàn tay trắng trẻo đeo đầy nhẫn ra, chờ đợi cáiết xiết tay cương quyết của chàng với một nỗi sợ hãi chực chờ.
– Thật kinh khủng! – bà ta nói, ý chỉ thời tiết oi bức. – Ta không thể chịu nổi! Khí hậu này đang giết chết ta!
Và sau dăm câu ba điều phàn nàn về sự khắc nghiệt của khí hậu Nga, bà ra hiệu cho tốp người tiếp tục di chuyển.
– Nhất định phải đến đấy nhé, – bà nói thêm, quay cái khuôn mặt dài ngoẵng về phía Nekhludoff khi chiếc ghế được khiêng đi.
Đoàn người hộ giá vị công nương rẽ phải về phía những toa tàu hạng nhất. Nekhludoff cùng người phu khuân vác hành lý của chàng và Taras mang túi xách thì rẽ trái.
– Đây là người đồng hành của anh, – Nekhludoff nói với em gái, chỉ vào Taras – người mà chàng đã kể chuyện cho nàng nghe trước đó.
– Chẳng lẽ đi toa hạng ba thật sao? – Nathalie thốt lên khi Nekhludoff dừng lại trước một toa tàu hạng ba, và Taras cùng người phu khuân vác mang đồ bước vào trong.
– Đúng vậy; ở cùng Taras thuận tiện cho anh hơn, – chàng đáp. – Còn một điều nữa, – chàng nói thêm; – cho đến lúc này, anh vẫn chưa nhượng đất ở Kousminski cho nông dân; thế nên nếu anh có mệnh hệ gì, các con của em sẽ được thừa hưởng nó.
– Dmitri, đừng nói thế! – Nathalie thốt lên.
– Nếu anh thực sự đem hiến nó, thì anh chỉ có thể nói rằng phần còn lại vẫn sẽ thuộc về chúng, bởi anh chắc gì đã lấy vợ; mà nếu có lấy vợ đi chăng nữa thì anh cũng chẳng có con cái gì, thế nên...
– Dmitri, đừng nói những chuyện đó nữa! – Nathalie nói. Dù vậy, Nekhludoff vẫn nhận ra trong thâm tâm nàng cảm thấy vui mừng khôn tả khi nghe chàng nói vậy.
Phía trên kia, bên cạnh một toa tàu hạng nhất, vẫn còn một nhúm người đứng ngẩn ngơ nhìn vào khoang tàu mà công nương Korchagin vừa được khiêng vào. Đa số hành khách đã an vị. Vài vị khách muộn màng đang hớt hải nện giày lộp cộp trên những tấm ván sàn sân ga, người nhân viên gác tàu đang đóng cửa lại, giục giã hành khách nhanh chân bước lên tàu và những người đưa tiễn mau chóng rời đi.
Nekhludoff bước vào toa tàu ngột ngạt, nồng nặc mùi khó chịu, nhưng ngay lập tức bước ra lại khoảng sân nhỏ phía sau toa tàu. Nathalie đứng đối diện toa tàu trong bộ mũ áo thời trang, sánh vai bên Agraphena Petrovna, rõ ràng đang cố gắng tìm kiếm điều gì đó để nói.
Nàng thậm chí chẳng thể thốt lên nổi một câu "hãy viết thư cho em nhé", bởi từ lâu họ đã từng cười trừ trước câu nói cửa miệng ấy của những kẻ sắp phải chia tay. Cuộc trò chuyện ngắn ngủi về vấn đề tiền bạc vừa rồi đã phút chốc thổi bay thứ tình cảm anh em thắm thiết vừa chớm nở trong họ. Cả hai cảm thấy xa cách đến mức Nathalie thậm chí còn thấy nhẹ nhõm khi đoàn tàu chuyển bánh, và nàng chỉ có thể gật đầu, nở nụ cười đượm buồn cùng ánh mắt trìu mến mà thốt lên: "Tạm biệt, tạm biệt anh, Dmitri." Nhưng ngay khi toa tàu vừa lướt qua người, trong đầu nàng đã bắt đầu mường tượng ra cảnh mình sẽ thuật lại cuộc trò chuyện với anh trai cho chồng nghe thế nào, và nét mặt nàng lập tức trở nên nghiêm nghị, đầy âu lo.
Nekhludoff cũng vậy, dẫu trong lòng chỉ dành cho em gái những tình cảm tốt đẹp nhất và chẳng giấu giếm nàng điều gì, lúc này lại cảm thấy nặng nề, khó chịu khi ở bên nàng và thấy mừng vì được chia tay. Chàng cảm nhận rõ ràng rằng hình bóng Nathalie từng vô cùng gắn bó với chàng nay đã chẳng còn nữa, thay vào đó chỉ là một kẻ nô lệ phục tùng gã chồng rậm rạp, khó ưa – kẻ vốn xa lạ với chàng biết bao. Chàng thấy điều đó rành rành khi gương mặt nàng bừng sáng thứ ánh hào quang phấn khích kỳ lạ lúc chàng nhắc đến những chuyện vốn làm chồng nàng quan tâm nhất: ấy là việc đem đất hiến cho nông dân và quyền thừa kế gia tài.
Và điều đó khiến lòng chàng chìm trong nỗi buồn man mác.
