“Xin phép cho tôi nhìn vào trong được chứ?” Nekhludoff hỏi.

“Ồ, được chứ,” viên phụ tá vừa cười vừa đáp, rồi quay sang hỏi người cai ngục vài câu.

Nekhludoff ghé mắt nhìn qua một trong những ô cửa nhỏ, thấy một thanh niên cao gầy đang đi tới đi lui trong buồng giam. Nghe tiếng động ngoài cửa, anh ta ngước lên với vẻ cau mày, rồi lại tiếp tục đi lại.

Nekhludoff nhìn vào ô cửa khác. Ánh mắt anh chạm ngay vào một con mắt to đang nhìn ngược ra từ phía trong, khiến anh vội bước lùi lại. Ở buồng giam thứ ba, anh thấy một người đàn ông rất thấp đang ngủ trên giường, đầu trùm kín áo khoác tù nhân. Sang buồng thứ tư, một kẻ mặt bựa đang ngồi chống cằm lên gối, cúi gằm đầu. Nghe tiếng bước chân, người này ngẩng đầu lên nhìn. Gươm mặt hắn, đặc biệt là đôi mắt to, mang vẻ tuyệt vọng đến cùng cực. Nhìn vào là biết hắn chẳng buồn bận tâm xem ai đang dòm ngó buồng giam của mình nữa. Dù là ai đi nữa, rõ ràng hắn chẳng còn mong đợi điều gì tốt đẹp từ kẻ đó. Nekhludoff bỗng thấy sợ hãi, liền rảo bước thẳng đến buồng giam số 21 của Menshoff mà không thèm nhìn qua ô cửa nào nữa. Viên cai ngục vặn ổ khóa rồi đẩy cửa mở ra. Một thanh niên có chiếc cổ dài, cơ bắp săn chắc, đầu nhỏ cùng đôi mắt tròn hiền lành đang đứng bên giường, vội vã khoác chiếc áo choàng lên người và đưa ánh mắt đầy sợ hãi nhìn những người vừa tới. Nekhludoff đặc biệt ấn tượng bởi đôi mắt tròn hiền từ ấy đang liếc nhìn anh, rồi nhìn cai ngục và viên phụ tá hết lượt này đến lượt khác với vẻ kinh hoàng và dò hỏi.

“Có vị này muốn tìm hiểu về vụ án của anh đây.”

“Cảm ơn quý ngài nhiều lắm.”

“Vâng, tôi đã nghe người ta kể về anh,” Nekhludoff vừa bước qua buồng giam tiến lại phía ô cửa sổ bám đầy rỉ sét vừa nói, “và tôi muốn nghe chính miệng anh kể lại toàn bộ sự tình.”

Menshoff cũng bước đến bên cửa sổ và bắt đầu kể câu chuyện của mình, thoạt đầu còn ngượng ngùng nhìn viên phụ tá của thanh tra, nhưng dần dần trở nên bạo dạn hơn. Khi viên phụ tá bước ra ngoài hành lang để dặn dò việc gì đó, anh ta càng lúc càng mạnh dạn hẳn lên. Câu chuyện được kể với chất giọng và phong thái quen thuộc của một chàng thanh niên nhà quê chân chất bậc nhất. Nghe những lời ấy thốt ra từ một tù nhân mang bộ dạng thảm hại trong nhà giam này, Nekhludoff cảm thấy vô cùng kỳ lạ. Anh vừa lắng nghe vừa đảo mắt nhìn xung quanh — chiếc giường thấp với tấm nệm rơm, khung cửa sổ cùng bức tường ẩm mốc, bẩn thỉu, cùng gương mặt và thân hình tiều tụy, đáng thương của người nông dân bất hạnh mang trên mình bộ áo quần tù túng — và lòng anh trĩu nặng thêm nỗi buồn, ước gì mình đừng phải nghe những gì anh chàng tốt tính này đang thổ lộ. Thật quá sức khủng khiếp khi nghĩ rằng con người ta lại có thể bắt một kẻ khác, mặc cho hắn bộ đồ tù tội rồi tống vào chốn ngục tù hãi hùng này mà chẳng vì lý do gì cả, chỉ bởi vì chính bản thân hắn đã là nạn nhân của sự bất công. Thế nhưng, ý nghĩ cho rằng câu chuyện tưởng chừng có thật ấy, được kể lại với nét mặt hiền hậu đến thế, lại chỉ là một lời bị đặt dối trá thì còn khủng khiếp hơn nhiều. Câu chuyện diễn ra như sau: Chủ quán rượu trong làng đã dụ dỗ vợ của chàng thanh niên. Anh ta đã tìm mọi cách để đòi lại công lý. Nhưng đi đến đâu, gã chủ quán rượu cũng dùng tiền mua chuộc quan chức và rồi được xử trắng án. Có lần, anh ta dùng vũ lực đón vợ về, nhưng hôm sau cô ta lại bỏ trốn. Khi anh đến đòi người, dù tận mắt thấy vợ khi bước vào, gã chủ quán vẫn chối bay chối biến rằng cô ta không có ở đó và đuổi anh đi. Anh không chịu đi, liền bị gã chủ quán cùng tên đầy tớ đánh cho nhừ tử đến rướm máu. Hôm sau, quán rượu xảy ra hỏa hoạn, thế là chàng thanh niên cùng mẹ mình bị buộc tội là thủ phạm đốt quán. Thực ra anh không hề châm lửa, mà lúc ấy đang sang thăm một người bạn.

“Thế sự thật là anh không hề phóng hỏa chứ?”

“Chưa bao giờ chuyện đó xuất hiện trong đầu tôi cả, thưa ngài. Chắc chắn là kẻ thù của tôi đã tự tay làm việc đó. Người ta bảo hắn vừa mới mua bảo hiểm xong. Rồi họ quay sang vu oan cho tôi và mẹ, bảo rằng chúng tôi từng đe dọa hắn. Đúng là có lần tôi đã tìm đến tận nơi để cho hắn một trận, vì lòng tôi lúc ấy không thể nào chịu đựng thêm được nữa.”

“Chuyện này có thật chứ?”

“Có Chúa chứng giám cho tôi là thật. Ôi, thưa ngài, xin ngài rủ lòng thương...” và Nekhludoff phải chật vật lắm mới ngăn được anh ta quỳ rạp xuống đất. “Ngài thấy đấy, tôi đang phải chịu cảnh chết mòn mà chẳng vì tội lỗi gì.” Môi anh ta run bần bật, đưa tay xắn ống tay áo khoác lên rồi bật khóc, dùng chính ống tay áo sơ mi bẩn thỉu của mình để lau những giọt nước mắt.

“Anh xong chưa?” viên phụ tá cất giọng hỏi.

“Rồi. Thôi, hãy can đảm lên. Chúng ta sẽ tham khảo ý kiến của một luật sư giỏi và làm những gì có thể,” Nekhludoff nói rồi bước ra ngoài. Menshoff đứng sát ngay cửa đến nỗi bị viên cai ngục huých trúng khi hắn khép cửa lại, và trong lúc tay cai ngục đang vặn ổ khóa, anh ta vẫn dán mắt nhìn qua ô cửa nhỏ.