Đối với Nekhludoff, buổi lễ phụ này mãi mãi về sau vẫn là một trong những ký ức rực rỡ và sống động nhất cuộc đời anh. Khi anh phi ngựa từ màn đêm – nơi chỉ thỉnh thoảng hiện lên vài vệt tuyết trắng – bước vào khoảng sân nhà thờ được thắp sáng rực bởi hàng ngọn đèn xung quanh, buổi lễ đã bắt đầu rồi.

Những người nông dân, nhận ra cháu trai của Mary Ivanovna, liền dắt con ngựa đang vểnh tai vì ánh đèn đến một chỗ khô ráo để anh xuống ngựa, cột giùm anh, rồi dẫn anh vào ngôi nhà thờ đang đông nghịt người. Bên phải là chỗ đứng của đàn ông; các cụ già mặc áo khoác vải thô, quấn quanh chân những dải vải lanh trắng sạch [tụi nông dân thường quấn dải vải lanh dài thế cho tất], còn thanh niên thì mặc áo khoác vải mới, thắt lưng màu sặc sỡ và đi bốt cao cổ.

Bên trái là phụ nữ, đầu đội khăn lụa đỏ, mặc áo nhung đen không tay, tay áo sơ mi đỏ rực, váy sặc sỡ màu xanh lá, xanh dương và đỏ, cùng đôi bốt da dày. Các bà cụ ăn mặc giản dị hơn đứng phía sau, với khăn trùm đầu trắng, áo vải thô, váy cổ kiểu cũ làm từ vải tối màu, chân đi giày. Những đứa trẻ ăn mặc chải chuốt, tóc chải mỡ bóng láng, chạy ra chạy vào giữa đám đông.

Đàn ông làm dấu thánh, cúi rạp rồi ngẩng đầu lên, hất tóc sang một bên.

Phụ nữ, đặc biệt là các bà già, dán mắt vào bức linh ảnh được vây quanh bởi những ngọn nến, làm dấu thánh, ấn mạnh những ngón tay khép chặt vào chiếc khăn trùm trán, lên vai rồi xuống ngực, vừa lầm rầm điều gì vừa cúi gập người hoặc quỳ xuống. Lũ trẻ bắt chước người lớn, cầu nguyện rất thành kính khi biết mình đang bị chú ý. Tấm khung mạ vàng chứa linh ảnh lấp lánh, được chiếu sáng từ mọi phía bởi những cây nến cao trang trí bằng các vòng xoắn ốc vàng. Chân nến cắm đầy nến nhỏ, và từ trên giàn hợp xướng cất lên những giai điệu vô cùng vui tươi do ca đoàn nghiệp dư trình bày, có cả tiếng bass trầm đục lẫn giọng nam thanh cao vút của lũ trẻ.

Nekhludoff tiến lên phía trên. Ở giữa nhà thờ là tầng lớp thượng lưu của vùng: một địa chủ đi cùng vợ và con trai (cậu bé mặc bộ đồ thủy thủ), viên cảnh sát trưởng, nhân viên điện tín, một thương gia đi bốt cao cổ, và vị lý trưởng đeo huy chương trước ngực; còn bên phải bục giảng thánh, ngay sau vợ địa chủ, là Matrona Pavlovna trong bộ đầm màu tím hoa cà cùng chiếc khăn diềm tua rua, bên cạnh là Katusha mặc chiếc đầm trắng có phần thân áo xếp nếp, thắt lưng xanh và chiếc nơ đỏ cài trên mái tóc đen.

Mọi thứ đều mang bầu không khí lễ hội, trang nghiêm, rực rỡ và tốt đẹp: vị linh mục mặc lễ phục vải dệt kim tuyến bạc có thêu thánh giá vàng; thầy phó tế, viên thư ký và người xướng kinh trong những chiếc áo mặc ngoài bằng bạc và vàng; ca đoàn nghiệp dư trong những bộ quần áo đẹp nhất với mái tóc chải mỡ suôn mượt; những giai điệu vui tươi của các thánh thi ngày lễ nghe giống như nhạc khiêu vũ; và việc các linh mục liên tục ban phước cho giáo dân, tay cầm nến trang trí hoa và lặp lại tiếng hô “Chúa đã sống lại!” “Chúa đã sống lại!”. Mọi thứ đều tuyệt vời; nhưng trên hết thảy, chính là Katusha trong chiếc đầm trắng, thắt lưng xanh, chiếc nơ đỏ trên mái tóc đen, và đôi mắt ngời lên niềm hạnh phúc ngất ngây.

Nekhludoff biết rằng nàng cảm nhận được sự hiện diện của anh mà chẳng cần nhìn. Anh nhận ra điều đó khi đi lướt qua nàng để tiến lên bàn thờ. Anh chẳng có chuyện gì để nói, nhưng lại bịa ra một câu để thì thầm khi đi ngang qua: “Dì bảo sau lễ muộn dì mới ăn điểm tâm.” Dòng máu trẻ trung dâng lên khuôn mặt ngọt ngào của Katusha, như mọi khi mỗi lần nàng nhìn anh. Đôi mắt đen láy, ánh lên vẻ cười vui và tràn ngập hạnh phúc, ngước nhìn ngây thơ rồi dán chặt vào Nekhludoff.

“Em biết rồi,” nàng mỉm cười đáp.

Đúng lúc ấy, viên thư ký tay cầm chiếc bình cà phê bằng đồng [ở Nga người ta hay dùng bình cà phê để đựng nước thánh] chứa nước thánh đang bước ra, vì không để ý nên đã va vạt áo lễ vào Katusha. Rõ ràng là anh ta quẹt phải Katusha vì muốn tránh Nekhludoff một khoảng cách đủ tôn trọng, và Nekhludoff lấy làm ngạc nhiên khi anh ta – viên thư ký kia – lại không hiểu rằng mọi thứ ở đây, vâng, và trên toàn thế giới này nữa, chỉ tồn tại vì Katusha mà thôi, rằng mọi thứ khác có thể không cần chú ý đến, trừ nàng, bởi nàng chính là tâm điểm của vạn vật. Vì nàng mà vàng trên các linh ảnh mới lấp lánh; vì nàng mà ngọn nến trong các giá và chân nến mới cháy sáng; vì nàng mà những khúc thánh thi vui tươi ấy mới được cất lên: “Kìa Lễ Vượt Qua của Chúa” “Hãy vui lên, hỡi muôn dân!”. Mọi thứ – tất cả những gì tốt đẹp trên đời đều là vì nàng. Và anh có cảm giác rằng Katusha cũng nhận thức được mọi thứ ấy là dành cho mình, khi anh ngắm nhìn thân hình cân đối, chiếc đầm trắng xếp nếp, và vẻ mặt thành kính, hân hoan của nàng – qua đó anh biết rằng chính xác giai điệu đang vang lên trong tâm hồn anh cũng đang vang lên trong tâm hồn nàng.

Trong khoảng thời gian nghỉ giữa lễ sớm và lễ muộn, Nekhludoff bước ra khỏi nhà thờ. Mọi người dạt sang hai bên để nhường đường và cúi đầu chào anh. Người thì nhận ra, người thì hỏi thăm xem anh là ai.

Anh dừng lại trên bậc thềm. Những kẻ ăn xin đứng đó xúm lại kêu van, và anh liền phát hết số tiền lẻ trong ví rồi bước xuống. Trời đangử rạng nhưng mặt trời chưa mọc. Mọi người tụ tập quanh những ngôi mộ trong sân nhà thờ. Katusha vẫn ở bên trong. Nekhludoff đứng chờ nàng.

Mọi người tiếp tục đi ra, giày đinh lục cục nện trên những bậc đá rồi tản ra khắp sân nhà thờ. Một cụ già ra rẩy đầu, là đầu bếp của các dì anh, chặn Nekhludoff lại để chúc hôn nhân dịp lễ Phục sinh; người vợ già của cụ lấy một quả trứng tô màu vàng từ trong chiếc khăn ra đưa cho Nekhludoff; rồi một chàng thanh niên nông dân đang cười tươi trong chiếc áo khoác mới và thắt lưng xanh cũng tiến lại gần.

“Chúa đã sống lại,” anh ta nói với đôi mắt cười, rồi tiến sát vào Nekhludoff, bao bọc lấy anh trong mùi hương nhà thờ đặc trưng mà dễ chịu của nông dân, vừa cù anh bằng bộ râu xoăn vừa hôn thẳng lên miệng anh ba cái bằng đôi môi săn chắc, tươi tắn.

Trong lúc anh nông dân đang ôm hôn và tặng Nekhludoff quả trứng màu nâu sẫm, tấm áo đầm màu tím hoa cà của Matrona Pavlovna cùng mái tóc đen thân thương thắt nơ đỏ đã xuất hiện.

Katusha nhìn thấy anh qua đầu của những người đứng trước, và anh nhận thấy khuôn mặt nàng bừng sáng lên thế nào.

Nàng cùng Matrona Pavlovna bước ra hiên nhà thờ và dừng lại ở đó để phát tiền bố thí cho những người ăn xin. Một kẻ ăn xin với cái mũi lở loét đỏ hoét bước đến chỗ Katusha. Nàng liền bố thí cho hắn một ít, tiến lại gần hơn, và không hề lộ chút vẻ ghê tởm nào, đôi mắt vẫn rực sáng niềm vui, hôn hắn ba cái. Và trong lúc làm việc đó, ánh mắt nàng chạm vào ánh mắt Nekhludoff như muốn hỏi: “Việc em đang làm đây có đúng không vậy?” “Đúng rồi em yêu, đúng vậy; mọi thứ đều đúng, mọi thứ đều tuyệt đẹp. Anh yêu em!”

Họ bước xuống các bậc thềm hiên, và anh tiến lại gần họ.

Anh không định trao nhau nụ hôn Phục sinh, mà chỉ muốn được ở gần nàng hơn. Matrona Pavlovna cúi đầu, mỉm cười nói: “Chúa đã sống lại!”, và giọng điệu của bà ngầm ý rằng: “Hôm nay tất cả chúng ta đều bình đẳng.” Bà lấy chiếc khăn tay vo tròn lau miệng rồi chìa đôi môi về phía anh.

“Thật ngài đã sống lại,” Nekhludoff đáp và hôn bà. Rồi anh nhìn sang Katusha; nàng đỏ mặt và bước đến gần hơn. “Chúa đã sống lại, Dmitri Ivanovitch.”

“Thật Ngài đã sống lại,” Nekhludoff đáp, và họ hôn nhau hai lần, rồi ngập ngừng như đang cân nhắc xem có cần nụ hôn thứ ba không, và sau khi quyết định là có, họ hôn nhau lần thứ ba rồi mỉm cười.

“Anh định sang chỗ mấy thầy linh mục à?” Katusha hỏi.

“Không, tụi mình đứng đây chơi một lát đã, Dmitri Ivanovitch,” Katusha cất lời với chút khó khăn, như thể nàng vừa hoàn thành xong một công việc vui vẻ nào đó, và với lồng ngực phập phồng sau một tiếng thở dài sâu thẳm, nàng nhìn thẳng vào mặt anh bằng ánh mắt đầy sùng kính, sự trong trắng của thiếu nữ và tình yêu đọng lại trong đôi mắt hơi lé đi một chút.

Trong tình yêu giữa nam và nữ, thế nào cũng có lúc tình yêu ấy đạt đến đỉnh điểm – khoảnh khắc nó hoàn toàn vô thức, phi lý và chẳng mảy may vướng chút vẫn đục xác thịt. Khoảnh khắc ấy đã đến với Nekhludoff vào đêm Phục sinh năm ấy. Khi anh nhớ lại Katusha lúc này, khoảnh khắc đó lu mờ mọi thứ khác: mái tóc đen mượt mà bóng bẩy, chiếc đầm trắng xếp nếp ôm sát lấy dáng vóc thiếu nữ uyển chuyển, bộ ngực hãy còn chưa nẩy nở, đôi má ửng hồng, đôi mắt đen dịu dàng ngời sáng với chút nét lé càng làm tăng thêm vẻ đáng yêu vì mất ngủ suốt đêm, cùng toàn bộ con người nàng mang đậm hai nét đặc trưng rõ rệt: sự tinh tuyết và tình yêu trinh bạch, thứ tình yêu không chỉ dành riêng cho anh (anh biết điều đó), mà còn cho mọi người và vạn vật, không chỉ cho những gì tốt đẹp mà cho cả những gì hiện hữu trên đời, kể cả gã hành khất mà nàng vừa trao nụ hôn.

Anh biết nàng mang tình yêu ấy trong lòng bởi vì ngay trong đêm và buổi sáng hôm ấy, anh cũng cảm nhận được nó trong chính bản thân mình, và nhận thức được rằng trong tình yêu này, anh đã hòa làm một với nàng. A! Giá như mọi thứ cứ dừng lại ở đó, tại điểm mà nó đã đạt tới trong đêm hôm ấy. “Đúng vậy, toàn bộ cái cơ sự khủng khiếp kia hãy còn chưa xảy ra vào đêm Phục sinh ấy!” anh thầm nghĩ khi ngồi bên cửa sổ phòng bồi thẩm đoàn.