Thức dậy từ sớm tinh sương vào ngày hôm sau, Nekhludoff chợt nhớ lại những gì mình đã làm ngày hôm qua và không khỏi cảm thấy sợ hãi.

Nhưng bất chấp nỗi sợ ấy, quyết tâm tiếp tục con đường đã chọn trong anh lại càng trở nên vững vàng hơn bao giờ hết.

Ý thức rõ trách nhiệm của mình, anh rời khỏi nhà để đến gặp Maslennikoff với mục đích xin giấy phép vào tù thăm Maslova, cũng như hai mẹ con nhà Menshoff — những người mà Maslova từng nhắc đến với anh. Nekhludoff đã quen Maslennikoff từ lâu; họ từng cùng chung một trung đoàn. Hồi đó, Maslennikoff giữ chức thủ quỹ của trung đoàn.

Ông ta là một sĩ quan tốt bụng và nhiệt tình, chẳng biết và cũng chẳng muốn biết điều gì ngoài trung đoàn và gia đình hoàng tộc. Giờ đây, Nekhludoff lại nhìn thấy ở ông ta hình ảnh của một nhà quản lý, kẻ đã rời bỏ quân ngũ để sang làm việc tại một cơ quan hành chính ở nơi ông ta đang sinh sống. Maslennikoff kết hôn với một người phụ nữ giàu có và năng động, chính người vợ này đã bắt ông ta phải chuyển từ quân ngũ sang ngạch quan lại dân sự. Bà ta vừa nhạo báng vừa chiều chuộng chồng như thể ông ta là một con vật cưng trong nhà vậy. Nekhludoff từng đến thăm vợ chồng họ một lần vào mùa đông, nhưng cặp đôi này nhàm chán đến mức anh chẳng buồn ghé lại lần thứ hai.

Vừa nhìn thấy Nekhludoff, gương mặt Maslennikoff liền bừng sáng niềm vui. Ông ta vẫn sở hữu khuôn mặt tròn vo, đỏ ao, to béo và chải chuốt như hồi còn trong quân ngũ. Ngày trước, ông ta luôn khoác lên mình bộ quân phục được chải chuốt phẳng phiu, may theo mốt mới nhất, ôm sát lấy ngực và bờ vai; còn bây giờ là bộ đồng phục quan chức dân sự, cũng được cắt may theo mốt tân thời, bó chặt lấy thân hình đẫy đà để phô bày lồng ngực rộng. Bất chấp sự chênh lệch tuổi tác (Maslennikoff đã 40 tuổi), hai người vẫn rất thân mật với nhau.

— Ồ, anh bạn già! Thật quý hóa khi anh đến thăm tôi! Nào, chúng ta hãy sang phòng vợ tôi đi. Tôi vẫn còn đúng mười phút trước cuộc họp. Sếp tôi đi vắng rồi, anh biết đấy. Tôi đang tạm quyền đứng đầu cơ quan hành chính tỉnh mà, — ông ta hào hứng nói, chẳng thể nào che giấu được vẻ mãn nguyện.

— Tôi đến có chút việc.

— Việc gì thế? — Maslennikoff hỏi với giọng lo lắng và nghiêm nghị, lập tức thủ thế.

— Có một người mà tôi rất quan tâm đang ở trong tù (nghe đến từ “tù”, nét mặt Maslennikoff liền đanh lại); và tôi muốn được gặp cô ấy tại văn phòng quản trại chứ không phải ở phòng thăm gặp chung. Tôi được biết việc này phải do anh quyết định.

— Dĩ nhiên rồi, mon cher, — Maslennikoff nói, đặt cả hai tay lên đầu gối Nekhludoff như để làm dịu bớt vẻ bề thế của mình; — nhưng hãy nhớ rằng, tôi chỉ là vị vua cai trị nơi đó trong vòng một tiếng đồng hồ thôi đấy.

— Vậy anh có thể cấp cho tôi một giấy phép để gặp cô ấy được chứ?

— Là phụ nữ à?

— Vâng.

— Cô ta phạm tội gì?

— Tội đầu độc, nhưng cô ấy đã bị kết án oan.

— Ừ, đấy, nền công lý do bồi thẩm đoàn phán xử của các anh là thế đấy, ils n’en font point d’autres, — ông ta thốt lên một câu tiếng Pháp chẳng vì lý do gì đặc biệt. — Tôi biết anh không đồng tình với tôi, nhưng đành chịu thôi, c’est mon opinion bien arretee, — ông ta nói thêm, lặp lại cái quan điểm mà suốt mười hai tháng qua ông ta vẫn đọc từ tờ báo bảo thủ phản động. — Tôi biết anh là một người theo trường phái Tự do.

— Tôi không rõ mình có phải là người theo phái Tự do hay không nữa, — Nekhludoff mỉm cười đáp; anh vẫn luôn ngạc nhiên khi thấy mình bị xếp vào một phe phái chính trị nào đó và bị gọi là người tự do, chỉ vì anh cho rằng một con người cần phải được lắng nghe trước khi bị phán xét, rằng trước khi ra tòa thì mọi người đều bình đẳng, rằng không ai đáng bị đối xử tàn nhạt hay hành hạ, nhất là những kẻ chưa bị pháp luật kết tội. — Tôi chẳng biết mình có theo phái Tự do hay không; nhưng tôi chỉ biết rằng, dù cách tiến hành xét xử hiện tại có tồi tệ đến đâu đi nữa, thì nó vẫn còn hơn thời cũ.

— Thế anh mời luật sư nào?

— Tôi đã nói chuyện với Fanarin.

— Trời ạ, Fanarin cơ à! — Meslennikoff nhăn mặt thốt lên, sực nhớ lại cách mà vị luật sư Fanarin này từng thẩm vấn ông ta như một nhân chứng trong một phiên tòa năm ngoái, và đã dùng những lời lẽ lịch sự nhất để biến ông ta thành trò cười suốt nửa tiếng đồng hồ.

— Tôi khuyên anh đừng nên dính líu gì đến hắn ta. Fanarin est un homme tare.

— Tôi còn một thỉnh cầu nữa, — Nekhludoff nói, lờ đi lời nhận xét kia. — Có một cô gái mà tôi quen từ lâu, làm nghề giáo viên; cô ấy có hoàn cảnh rất đáng thương, hiện cũng đang bị giam giữ và muốn gặp tôi. Anh có thể cấp cho tôi giấy phép để thăm cô ấy không?

Meslennikoff nghiêng đầu suy nghĩ.

— Cô ta phạm tội chính trị à?

— Vâng, tôi nghe nói thế.

— Ờ thì, anh thấy đấy, chỉ có người thân mới được cấp phép thăm nuôi tù nhân chính trị. Thôi được, tôi sẽ cấp cho anh một giấy phép mở. Je sais que vous n’abuserez pas. Người được anh bảo trợ tên là gì nhỉ? Doukhova? Cô ta có xinh không?

— Xấu xí lắm.

Maslennikoff lắc đầu ra vẻ không hài lòng, bước đến bàn viết và đặt bút viết lên một tờ giấy có in sẵn tiêu đề: “Cho phép người mang giấy này là Thân vương Dmitri Ivanovitch Nekhludoff được gặp gỡ tại văn phòng nhà tù đối với tiểu thương Maslova, và cả y tá Doukhova,” rồi kết thúc bằng một chữ ký hoa hòe hoa sói rất cầu kỳ.

— Giờ thì anh sẽ thấy trật tự trong tù của chúng ta ngăn nắp thế nào. Duy trì trật tự quả là rất khó khăn vì tình trạng quá tải, nhất là với những kẻ bị kết án lưu đày; nhưng tôi giám sát rất chặt chẽ và tôi yêu công việc này. Anh sẽ thấy họ được sống thoải mái và mãn nguyện đến nhường nào. Chỉ là phải biết cách đối phó với bọn họ. Mới cách đây vài ngày chúng tôi vừa gặp chút rắc rối — một vụ chống đối; người khác chắc sẽ gọi đó là bạo loạn và sẽ làm khổ sở biết bao nhiêu người, nhưng dưới thời chúng tôi thì mọi thứ đã trôi qua trong yên bình. Một mặt chúng ta phải có lòng nhân ái, mặt khác phải thật cương quyết và có uy quyền, — ông ta siết chặt bàn tay trắng trẻo, bụ bẫm đang đeo nhẫn ngọc turquoise, thò ra từ cổ tay áo có khuy cài bằng vàng đính hạt đá quý. — Lòng nhân ái và uy quyền vững chắc.

— Chà, về điều đó thì tôi không biết thế nào đâu, — Nekhludoff đáp. — Tôi đã đến đó hai lần và cảm thấy vô cùng chán nản.

— Anh biết không, lẽ ra anh nên làm quen với Nữ bá tước Passek, — Maslennikoff tiếp tục, tỏ ra vô cùng hào hứng khi được trò chuyện. — Bà ấy đã cống hiến toàn bộ tâm sức cho loại công việc này. Elle fait beaucoup de bien. Nhờ có bà ấy — và có lẽ tôi cũng có thể khiêm tốn nhận phần mình — mọi thứ đã thay đổi, thay đổi đến mức những sự kinh khủng thời trước không còn nữa, và giờ đây họ thực sự rất thoải mái trong đó. Nào, rồi anh sẽ thấy. Còn về Fanarin ấy à? Tôi không quen hắn ta ngoài đời; vả lại địa vị xã hội của tôi không cho phép chúng ta đi chung đường; nhưng quả thực hắn là một kẻ tồi tệ, chưa kể hắn còn cả gan thốt ra những lời lẽ như thế trước tòa — những lời lẽ thật không thể chấp nhận được!

— Vâng, cảm ơn anh, — Nekhludoff nói khi cầm lấy tờ giấy, và chẳng buồn nghe thêm nữa, anh chào tạm biệt người bạn cũ.

— Thế anh không ghé vào chào vợ tôi một tiếng sao?

— Không, xin anh tha lỗi cho; tôi thực sự không còn thời gian nữa.

— Trời ạ, cô ấy sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho tôi đâu, — Maslennikoff vừa nói vừa tiễn người quen cũ xuống tận chiếu nghỉ đầu tiên — việc mà ông ta thường làm đối với những vị khách xếp ở vị trí quan trọng thứ hai, nhóm mà ông ta xếp Nekhludoff vào đó; — anh vào đi, dẫu chỉ một phút thôi cũng được.

Nhưng Nekhludoff vẫn giữ nguyên quyết định; và trong khi người đầy tớ cùng bác gác cổng vội vã đưa gậy và áo khoác cho anh, rồi mở cửa — nơi có một viên cảnh sát đang đứng chờ bên ngoài, Nekhludoff lặp lại rằng quả thực anh không thể vào thăm được.

— Thôi được; vậy hẹn anh vào thứ Năm nhé. Đó là ngày tiếp khách của nhà tôi đấy. Tôi sẽ nói với cô ấy là anh sẽ đến, — Maslennikoff với với theo từ trên cầu thang vọng xuống.