Hôm ấy, Nekhludoff đi thẳng từ nhà Maslennikoff đến nhà tù, và bước vào khu nhà ở của giám thị mà anh đã biết đường. Anh lại giật mình bởi những âm thanh phát ra từ cây đàn piano kém chất lượng quen thuộc; nhưng lần này không phải là một bản khúc tưởng tượng, mà là những bài tập của Clementi, vẫn với vẻ mạnh mẽ, rành mạch và nhanh nhảu ấy. Người đầy tớ bị băng một bên mắt cho biết viên giám thị có nhà, rồi dẫn Nekhludoff vào một phòng khách nhỏ. Trong phòng kê một chiếc ghế sofa và phía trước là chiếc bàn bày một cây đèn lớn đặt trên một tấm khăn móc, với cái chao đèn bằng giấy đã bị cháy một bên. Viên giám thị trưởng bước vào với vẻ mặt u sầu và mệt mỏi thường ngày.

“Xin mời ngồi. Anh có việc gì thế?” – lão vừa nói vừa cài chiếc cúc giữa của bộ quân phục.

“Tôi vừa đến chỗ phó thống đốc và lấy được tờ giấy phép này. Tôi muốn gặp người tù Maslova.”

“Markova à?” – viên giám thị hỏi, không nghe rõ vì tiếng đàn.

“Maslova!”

“À, vâng.” Viên giám thị đứng dậy, đi về phía cánh cửa có tiếng đàn Clementi đang vang lên những chuỗi âm lướt.

“Mary, con không thể ngừng chơi một phút thôi sao?” – lão cất giọng cho thấy âm nhạc này chính là nỗi thống khổ của đời lão. “Chẳng nghe thấy gì cả.”

Tiếng piano im bặt, nhưng người ta nghe thấy tiếng bước chân miễn cưỡng, và có ai đó ngó đầu vào cửa.

Viener giám thị có vẻ dễ chịu hơn chút ít sau khoảng thời gian yên ắng ngắn ngủi, bèn châm một điếu thuốc lá dày cuốn bằng thứ thuốc nhẹ rồi mời Nekhludoff.

Nekhludoff từ chối.

“Điều tôi muốn là được gặp Maslova.”

“Ồ, vâng, chuyện đó được thôi. Nào, thế con muốn gì?” – lão quay sang hỏi một cô bé chừng năm, sáu tuổi vừa bước vào phòng, đi thẳng về phía bố nhưng đầu ngoảnh lại và mắt dán chặt vào Nekhludoff.

“Cẩn thận đấy, con ngã bây giờ,” – viên giám thị mỉm cười nói khi cô bé chạy tới chỗ lão, không nhìn đường nên vấp chân vào một tấm thảm chùi chân nhỏ.

“Vậy, nếu được phép, tôi xin đi gặp.”

“Hôm nay gặp Maslova thì không tiện lắm,” – viên giám thị nói.

“Sao lại thế?”

“Chà, anh biết đấy, toàn bộ là lỗi tại anh cả thôi,” – viên giám thị mỉm cười nhẹ. “Thưa hoàng tử, đừng đưa tiền trực tiếp cho cô ta. Nếu thích, anh cứ đưa cho tôi. Tôi sẽ giữ hộ cô ta cho. Anh thấy đấy, hôm qua anh cho tiền; thế là cô ta mua rượu (một tệ nạn mà chúng tôi không tài nào dẹp dứt điểm được), và hôm nay cô ta say mèm, thậm chí còn hung hăng nữa.”

“Chuyện này có thật không?”

“Ồ, thật chứ. Thậm chí tôi còn buộc phải dùng đến các biện pháp nghiêm ngặt và nhốt cô ta vào một buồng giam riêng. Bình thường cô ta là một phụ nữ hiền lành. Nhưng xin anh đừng cho cô ta tiền nữa. Những kẻ này vốn dĩ thế...” Sự việc xảy ra ngày hôm qua hiện rõ mồn một trong tâm trí Nekhludoff, và nỗi sợ hãi lại bủa vây lấy anh.

“Còn Doukhova, một tù nhân chính trị; tôi có thể gặp cô ấy không?”

“Vâng, nếu anh muốn,” – viên giám thị nói. Lão ôm lấy cô bé vẫn đang nhìn Nekhludoff, đứng dậy, dịu dàng đẩy con sang một bên rồi bước ra tiền sảnh. Lão vừa khoác lên mình chiếc áo bành tô do người hầu giúp, và còn chưa kịp bước tới cửa, những âm thanh rành rọt của các nốt lướt Clementi lại vang lên.

“Nó đã thi vào Nhạc viện, nhưng ở đó hỗn độn quá. Con bé có năng khiếu lớn,” – viên giám thị vừa nói vừa cùng Nekhludoff đi xuống cầu thang. “Nó định sẽ đi biểu diễn hòa nhạc.”

Viên giám thị và Nekhludoff đến nhà tù. Cổng liền bật mở ngay khi họ xuất hiện. Mấy người gác ngục đưa tay lên vành mũ, dõi theo bóng viên giám thị. Bốn gã tù nhân đã cạo trọc nửa đầu, đang bê những cái thùng chứa thứ gì đó, liền khép nép cúi đầu khi thấy giám thị. Một trong số chúng cau mày giận dữ, đôi mắt đen láy đảo lên.

“Tất nhiên một tài năng như thế phải được phát triển; vùi dập đi thì không ổn, nhưng sống trong một căn hộ chật hẹp, anh biết đấy, thì khá là vất vả.” Viên giám thị tiếp tục câu chuyện, chẳng thèm để ý đến các tù nhân.

“Anh muốn gặp ai cơ?”

“Doukhova.”

“À, cô ta ở trên tháp. Anh sẽ phải đợi một lát,” – lão nói.

“Trong lúc chờ đợi, tôi có thể gặp hai mẹ con nhà Menshoff, những người bị buộc tội phóng hỏa, được không?”

“Ồ, được chứ. Buồng giam số 21. Vâng, có thể cho gọi họ lên.”

“Nhưng tôi xuống thẳng buồng giam gặp Menshoff có được không?”

“Chà, anh sẽ thấy phòng đợi dễ chịu hơn đấy.”

“Không. Tôi thích xuống buồng giam hơn. Thú vị hơn mà.”

“Chà, anh lại tìm thấy thứ để mà thấy thú vị cơ đấy!”

Lúc ấy, viên phó giám thị, một sĩ quan ăn mặc bảnh bao, bước vào từ cửa bên.

“Này, dẫn hoàng tử đến buồng giam số 21 của Menshoff đi,” – viên giám thị bảo cấp dưới, “rồi sau đó đưa anh ấy đến văn phòng. Còn tôi sẽ đi gọi... Cô ta tên gì nhỉ? Vera Doukhova.”

Viên phó giám thị hãy còn trẻ, để ria mép nhuộm đen và phảng phức mùi nước hoa eau-de-cologne. “Xin mời lối này,” – anh ta vừa nói với Nekhludoff bằng một nụ cười nhã nhặn. “Cơ ngơi của chúng tôi làm anh hứng thú chứ?”

“Vâng, rất hứng thú; và ngoài ra, tôi coi việc giúp đỡ một người mà tôi nghe nói bị giam ở đây dẫu vô tội là bổn phận của mình.”

Viên phó giám thị nhún vai.

“Vâng, chuyện đó cũng có thể xảy ra,” – anh ta điềm tĩnh đáp, lịch sự bước tránh sang một bên để vị khách đi vào hành lang đầy mùi xú uế trước tiên. “Nhưng chúng cũng hay nói dối lắm. Đến nơi rồi đây.”

Những cánh cửa buồng giam đều mở và một số tù nhân đang đứng ngoài hành lang. Viên phó giám thị gật đầu nhẹ với lính canh, liếc sang đám tù nhân đang nép sát vào tường, lủi thủi quay về buồng giam hoặc đứng nghiêm như lính với hai tay xuôi theo thân mình, dõi theo viên chức nhà tù. Đi qua một đoạn hành lang, viên phó giám thị dẫn Nekhludoff rẽ sang một hành lang khác bên trái, bị ngăn cách với lối đi trước bằng một cánh cửa sắt. Hành lang này tối hơn và nồng nặc mùi hôi thối hơn cả hành lang đầu. Hai bên tường đều có cửa ra vào, trên mỗi cửa trổ một lỗ nhỏ chừng một inch đường kính. Ở đây chỉ có một lão gác ngục già với gương mặt khó ưa.

“Menshoff ở đâu?” – viên phó giám thị hỏi.

“Buồng thứ tám bên tay trái.”

“Còn những buồng này? Có người ở không?” – Nekhludoff hỏi.

“Vâng, có hết, trừ một buồng.”