Vị chủ tịch, người có nhiệm vụ chủ tọa phiên tòa, đã đến từ sớm. Ông là một người cao lớn, vạm vỡ, với bộ râu dài điểm bạc. Dù đã kết hôn, ông lại sống một cuộc đời khá buông thả, và vợ ông cũng vậy, thế nên hai người chẳng hề làm vướng chân nhau. Sáng nay, ông vừa nhận được một lá thư từ một cô gái người Thụy Sĩ, từng là gia sư trong nhà ông, nay đang trên đường từ miền Nam nước Nga đến St. Petersburg. Cô viết rằng cô sẽ đợi ông vào khoảng từ năm đến sáu giờ chiều tại khách sạn Hotel Italia. Điều này khiến ông vô cùng nóng lòng muốn bắt đầu và giải quyết xong buổi họp càng sớm càng tốt, để có thời gian ghé qua gặp Clara Vasilievna nhỏ nhắn tóc đỏ vào lúc trước sáu giờ chiều, người mà ông đã bắt đầu tơ tưởng từ mùa hè năm ngoái ở vùng quê. Ông bước vào một căn phòng riêng, cài then cửa, lấy một cặp tạ tay trong tủ ra, đưa tay lên xuống, tới lui và sang hai bên hai mươi lần, rồi tiếp tục cầm tạ giơ cao qua đầu, nhẹ nhàng khuỵu gối ba lần.

“Chẳng có gì giúp duy trì phong độ tốt bằng tắm nước lạnh và tập thể dục cả,” ông tự nhủ, trong lúc dùng tay trái sờ bắp tay phải, trên ngón tay thứ ba của bàn tay ấy có đeo một chiếc nhẫn vàng. Ông vẫn còn phải thực hiện bài tập xoay vòng (vì ông luôn thực hiện hai bài tập ấy trước mỗi phiên tòa kéo dài), thì bỗng có tiếng giật cửa. Vị chủ tịch vội vàng cất tạ đi và mở cửa, cất lời: “Xin lỗi ông.”

Một trong các hội thẩm, một người đàn ông vai u thịt bắp với vẻ mặt bất mãn và cặp kính vàng, bước vào phòng. “Matvey Nikitich lại chưa đến rồi,” ông ta nói với giọng đầy bực dọc.

“Vẫn chưa à?” vị chủ tịch vừa nói vừa mặc bộ quân phục vào. “Hắn ta lúc nào cũng muộn.”

“Thật là quá thể. Lẽ ra hắn phải cảm thấy xấu hổ mới đúng,” vị hội thẩm tức giận nói và rút ra một điếu thuốc.

Vị hội thẩm này, một con người cực kỳ nguyên tắc, đã có một buổi sáng không mấy vui vẻ với vợ mình, bởi vì nàng đã tiêu hết số tiền trợ cấp trước cuối tháng và đòi ông ứng trước tiền, nhưng ông nhất quyết không nhượng bộ, thế là hai vợ chồng cãi nhau một trận. Người vợ liền bảo rằng nếu ông đã cư xử như vậy thì đừng mong có cơm ăn; ở nhà sẽ chẳng có bữa cơm nào dành cho ông hết. Đến lúc đó thì ông đành bỏ đi, vì sợ rằng nàng sẽ làm thật, chuyện gì ở mụ vợ này cũng có thể xảy ra được. “Đây là cái giá của việc sống một đời đức hạnh, đàng hoàng,” ông thầm nghĩ, nhìn sang vị chủ tịch trông rạng rỡ, khỏe mạnh, vui tươi và nhã nhặn đang dang rộng hai khuỷu tay, dùng đôi bàn tay trắng trẻo vuốt ve bộ râu dày hoa râm trên cổ áo thêu của bộ quân phục. “Hắn lúc nào cũng mãn nguyện và vui vẻ trong khi ta phải chịu đựng khổ sở.”

Viên thư ký bước vào và mang theo vài tập tài liệu.

“Cảm ơn anh nhiều lắm,” vị chủ tịch nói và châm một điếu thuốc. “Thế thì chúng ta sẽ xử vụ nào trước đây?”

“Tôi nghĩ là vụ đầu độc,” viên thư ký đáp với vẻ thờ ơ.

“Được thôi; cứ vụ đầu độc đi,” vị chủ tịch nói, thầm tính toán rằng ông có thể giải quyết xong vụ này trước bốn giờ rồi cáo lui. “Còn Matvey Nikitich; hắn đã đến chưa?”

“Vẫn chưa ạ.”

“Còn Breve?”

“Cậu ta ở đây rồi,” viên thư ký đáp.

“Vậy nếu anh gặp cậu ta, xin hãy bảo rằng chúng ta sẽ bắt đầu bằng vụ đầu độc nhé.” Breve là viên công tố viên, người sẽ đọc bản cáo trạng trong vụ án này.

Ngoài hành lang, viên thư ký bắt gặp Breve, người đang vội vã rảo bước với đôi vai nhô cao, kẹp một chiếc cặp dưới nách, cánh tay kia đánh nhịp ra phía trước với lòng bàn tay ngửa lên, bước đi nện gót lộc cộc.

“Michael Petrovitch muốn biết liệu anh đã sẵn sàng chưa?” viên thư ký hỏi.

“Tất nhiên rồi; lúc nào tôi chẳng sẵn sàng,” công tố viên đáp. “Chúng ta xử vụ nào trước vậy?”

“Vụ đầu độc.”

“Hoàn toàn chính xác,” vị công tố viên nói, nhưng trong lòng lại thấy chẳng ổn chút nào. Ông ta đã thức thâu đêm trong một khách sạn để chơi bài cùng một người bạn đang tổ chức tiệc chia tay. Mãi đến năm giờ sáng họ mới ngừng chơi và uống rượu, thế nên ông chẳng còn thời gian để xem qua hồ sơ vụ đầu độc này, và định bụng sẽ tranh thủ lướt qua nó ngay bây giờ. Viên thư ký vốn biết rõ điều này nên đã khuyên vị chủ tịch chọn vụ đầu độc để xử lý trước. Viên thư ký vốn mang tư tưởng tự do, thậm chí là cấp tiến.

Breve lại là một người theo trường phái bảo thủ; viên thư ký chẳng ưa gì ông ta và còn ghen tị với chức vị của ông ta.

“Thế còn vụ phái Skoptzy thì sao?” [một giáo phái tôn giáo] viên thư ký hỏi.

“Tôi đã nói rồi, tôi không thể tiến hành nếu không có nhân chứng, và tôi sẽ trình bày rõ với Tòa như vậy.”

“Trời ạ, chuyện đó có gì quan trọng đâu chứ?”

“Tôi không thể làm thế được,” Breve đáp; và xua tay, ông ta bước nhanh vào phòng riêng của mình.

Ông ta đang cố trì hoãn vụ án của giáo phái Skoptzy với lý do vắng mặt một nhân chứng chẳng mấy quan trọng, nhưng nguyên nhân thực sự là nếu bọn họ được xét xử bởi một hội đồng bồi thẩm đoàn có học thức thì rất có thể họ sẽ được tha bổng.

Theo thỏa thuận với vị chủ tịch, vụ án này sẽ được đưa ra xét xử trong kỳ họp tới tại một thị trấn tỉnh lẻ, nơi có nhiều nông dân hơn, và do đó, khả năng kết án sẽ cao hơn.

Sự náo nhiệt ngoài hành lang ngày càng tăng lên. Người ta tụ tập đông nhất ở các cánh cửa dẫn vào Phòng Dân sự, nơi đang diễn ra vụ kiện mà người đàn ông đáng kính kia vừa nhắc đến.

Một khoảng nghỉ giữa giờ diễn ra, và bà cụ bước ra từ phòng xử án, người mà khối tài sản ấy đã bị vị luật sư tài ba tìm cách tước đoạt để trao cho thân chủ của mình, một kẻ rành luật chẳng có lấy một chút quyền hạn hợp pháp nào đối với nó. Các thẩm phán đều tường tận mọi chuyện, vị luật sư và thân chủ của ông ta còn nắm rõ hơn nữa, nhưng chiêu trò mà họ nghĩ ra lại hiểm hóc đến mức không thể nào không tước đoạt tài sản của bà cụ và giao nó vào tay kẻ am tường luật pháp kia.

Bà cụ trông mập mạp, ăn diện sang trọng, trên chiếc mũ có gắn những bông hoa to bản; vừa bước qua cánh cửa, bà liền khựng lại, dang rộng đôi tay ngắn ngủn mập mạp và quay sang nhìn vị luật sư của mình, liên tục lẩm bẩm: “Thế này là thế nào chứ? Thật không thể tưởng tượng nổi!”

Vị luật sư đang ngắm nghía những bông hoa trên mũ của bà, rõ ràng là chẳng thèm lắng nghe bà nói, mà đang mải suy tính điều gì đó.

Ngay sau bà cụ, bước ra từ cánh cửa Phòng Dân sự với phần ngực áo sơ mi trắng tinh, hồ cứng lấp ló bên dưới chiếc áo vest cắt ngắn, cùng vẻ mặt tự mãn chính là vị luật sư nổi tiếng, kẻ đã dàn xếp ổn thỏa để bà cụ mất sạch gia cơ còn kẻ rành luật kia thì nhận được hơn 100.000 rúp. Vị luật sư đi sớt qua người bà cụ, cảm nhận rõ mọi ánh mắt đang đổ dồn về phía mình, dáng điệu của ông ta như muốn nói lên rằng: “Không cần phải bày tỏ sự kính trọng nào với tôi đâu.”