Sau lần ấy, Nekhludoff đã không gặp lại Katusha trong hơn ba năm. Khi tái ngộ, anh vừa được thăng chức sĩ quan và đang trên đường về nhận nhiệm vụ ở trung đoàn. Dịp này, anh ghé lại thăm hai người dì trong vài ngày, mang theo một diện mạo tâm hồn hoàn toàn đổi khác so với chàng trai từng trải qua mùa hè với họ ba năm về trước. Thuở ấy, anh là một thanh niên trung thực, vị tha, sẵn sàng hy sinh vì mọi điều cao đẹp; giờ đây, anh đã trở nên sa ngã, ích kỷ và chỉ biết nghĩ đến những lạc thú cho bản thân. Trước kia, thế giới của Thượng Đế hiện lên như một điều huyền nhiệm mà anh hằng say mê và hào hứng tìm cách giải mã; giờ đây, mọi sự trên đời đều trở nên rành mạch và giản đơn, bị chi phối hoàn toàn bởi những lề thói của lối sống hiện tại. Khi xưa, anh cảm nhận được tầm quan trọng và nhu cầu thiết tha được giao cảm với thiên nhiên, với những bậc hiền triết và thi nhân từng sống, suy tưởng và cảm nhận trước anh. Giờ đây, những thứ anh cho là cần thiết và quan trọng lại là các chuẩn mực xã hội và những cuộc vui cùng đồng ngũ. Ngày trước, phụ nữ hiện lên thật huyền bí và quyến rũ — sức quyến rũ tỏa ra chính từ lớp màn bí ẩn bao bọc lấy họ; còn giờ đây, mục đích của đàn bà con gái — ngoại trừ các nữ nhân trong gia đình và vợ của bạn bè — đã trở nên vô cùng thực dụng: phụ nữ là phương tiện tuyệt vời nhất để thỏaδ mãn những lạc thú mà anh đã quen thuộc. Trước kia, tiền bạc chẳng có nghĩa lý gì, thậm chí anh còn tiêu chưa hết một phần ba số tiền mẹ chu cấp; nhưng nay, khoản trợ cấp một nghìn rúp rưỡi mỗi tháng ấy chẳng mảy may thấm tháp, khiến anh đã đôi lần phải có những lời qua tiếng lại chẳng mấy vui vẻ với mẹ về chuyện tiền nong.
Thuở trước, anh coi phần linh hồn bên trong mới chính là bản ngã đích thực của mình; giờ đây, cái tôi thể xác đầy sức sống và phàm tục mới được anh xem là con người thật của mình.
Tất cả sự biến đổi tồi tệ ấy xảy ra chỉ vì anh đã thôi không còn tin vào chính mình mà lại đi tin theo thiên hạ. Anh làm vậy bởi vì việc sống mà tin vào nội tâm bản thân quá ư nhọc nhằn; khi tin vào chính mình, người ta buộc phải phán xét mọi vấn đề không phải để chiều chuộng phần con luôn khao khát những ham muốn dễ dãi, mà hầu như trong mọi trường hợp, phải chống lại nó. Còn khi hùa theo thiên hạ, chẳng có gì phải đắn đo suy nghĩ; mọi thứ đã được định đoạt sẵn sàng, và lúc nào cũng ngả về phía bản năng vị kỷ, quay lưng lại với tâm linh. Nào chỉ có thế. Khi tin tưởng ở bản thân, anh luôn đặt mình vào tầm ngắm của những lời quở trách từ những kẻ xung quanh; ngược lại, khi thuận theo người đời, anh nhận được sự tán đồng từ họ. Thế nên, khi Nekhludoff bàn về những vấn đề nghiêm túc của cuộc sống, về Thượng Đế, lẽ thật, sự giàu sang hay nghèo khó, những người xung quanh đều cho là lạc lõng, thậm chí buồn cười, còn mẹ và các dì thì gọi anh bằng giọng điệu mỉa mai đầy trìu mến: notre cher philosophe (nhà triết học thân yêu của chúng ta). Nhưng hễ anh đọc tiểu thuyết, kể chuyện tiếu lâm tục tĩu, tới rạp hát Pháp xem kịch vui rồi hả hê nhắc lại những câu trò hề ấy, thì ai nấy đều trầm trồ tán thưởng và khích lệ anh. Khi anh cho rằng việc tiết chế nhu cầu bản thân là phải phép, ăn mặc chiếc áo choàng cũ kỹ, chẳng màng giọt rượu, mọi người lại thấy kỳ quặc và coi đó là thứ trò đời làm màu; nhưng lúc anh vung tay chi những khoản tiền lớn cho việc đi săn, hay sắm sửa một phòng làm việc riêng tư đầy xa hoa lộng lẫy, ai nấy lại hết lời ca tụng khiếu thẩm mỹ của anh và tặng những món quà đắt tiền để cổ vũ cho sở thích ấy. Trong khoảng thời gian anh giữ gìn thân thể trong sạch và tâm niệm sẽ duy trì điều đó cho đến khi kết hôn, bạn bè chỉ cầu nguyện cho anh khỏe mạnh, thậm chí mẹ anh chẳng những không đau buồn mà còn tỏ ra hoan hỷ khi phát hiện ra con trai mình đã thực sự "trường thành" và hất cẳng được một người phụ nữ Pháp khỏi tay bạn mình. (Riêng về mối tình với Katusha, vị công nương không dám nghĩ đến viễn cảnh anh có thể kết hôn với cô ấy mà không thấy rợn người). Tương tự như vậy, khi Nekhludoff đến tuổi trưởng thành và đem nhượng lại thái ấp nhỏ thừa kế từ cha cho tá điền vì cho rằng việc tư hữu đất đai là bất công, hành động này khiến mẹ và họ hàng vô cùng hoảng hốt, đồng thời trở thành đề tài đàm tiếu để họ chế giễu anh trước mặt mọi người. Người ta liên tục rót vào tai anh rằng những người nông dân ấy, sau khi nhận được ruộng đất, chẳng hề khá giả hơn mà trái lại còn nghèo túng đi, bởi họ đã mở ba quán rượu và bỏ bê đồng áng. Thế nhưng, khi Nekhludoff gia nhập đội Cận vệ, vung tiền phung phí và nướng sạch gia tài vào những ván bài sát phạt cùng đám bạn quý tộc đến mức Elena Ivanovna, mẹ anh, phải rút cả vốn liếng ra để bù lỗ, bà lại chẳng mảy mày đau xót, mà còn xem đó là điều hiển nhiên, thậm chí rất đỗi tốt đẹp khi tuổi trẻ bồng bột cần phải biết "ngựa chứng thả vó" trong một môi trường thượng lưu đúng nghĩa như con trai bà đang làm. Thoạt đầu, Nekhludoff còn chống cự, nhưng ngặt nỗi mọi điều anh từng cho là đúng đắn khi còn đặt trọn niềm tin vào bản thân lại bị thiên hạ coi là tồi tệ, còn những thói hư tật xấu mà anh từng ghê tởm bỗng nhiên được những kẻ sống quanh anh tung hô là hay ho, khiến cho cuộc đấu tranh nội tâm ngày một thêm phần khắc nghiệt. Và cuối cùng, Nekhludoff cũng phải đầu hàng, nghĩa là từ bỏ niềm tin vào chính mình để nương theo thiên hạ. Ban đầu, sự khước từ niềm tin nguyên thủy ấy mang lại cảm giác khó chịu, nhưng rồi nó cũng qua đi nhanh chóng. Chính trong thời điểm đó, anh đã bén duyên với thói quen hút thuốc, uống rượu, và chẳng mấy chốc đã quên đi sự bứt rứt ban đầu, thậm chí còn cảm thấy nhẹ nhõm vô cùng.
Với bản tính nồng nhiệt, Nekhludoff lao đầu vào lối sống mới được đông đảo những kẻ xung quanh tán dương ấy, đồng thời bóp nghẹt hoàn toàn tiếng nói nội tâm vẫn đang cất lên đòi hỏi những giá trị khác biệt. Quá trình ấy bắt đầu từ khi anh chuyển đến St. Petersburg và chạm đến đỉnh điểm lúc anh khoác lên mình chiến bào quân ngũ.
Đời sống quân ngũ tự bản chất đã làm ho ố con người. Nó đẩy họ vào tình trạng nhàn rỗi toàn diện, tức là sự vắng bóng của mọi lao động hữu ích; tước đi những bổn phận nhân bản thông thường để thay thế bằng các nghĩa vụ khuôn sáo phục vụ cho danh dự trung đoàn, bộ quân phục và lá quốc kỳ; và một mặt trao cho họ quyền lực tuyệt đối đối với những kẻ khác, mặt khác lại bắt họ phải cúi đầu phục tùng một cách tôi mọi trước những kẻ có cấp bậc cao hơn.
Thế nhưng, khi bản chất hủy diệt vốn có của đời sống quân ngũ — với những danh hiệu, chiến bào, cờ xéo, với bạo lực và sự chém giết được dung túng — lại cộng hưởng thêm ảnh hưởng trụy lạc của tiền tài, của sự gắn bó và giao du mật thiết với các thành viên trong hoàng tộc, hệt như trong trung đoàn Cận vệ tinh nhuệ nọ, nơi toàn bộ sĩ quan đều giàu có và mang dòng dõi quý tộc, thì thứ tác động tha hóa ấy sẽ nhào nặn những kẻ cúi đầu khuất phục nó thành một chứng cuồng vọng ích kỷ tột độ. Và cơn bấn loạn của lòng ích kỷ ấy đã quật ngã Nekhludoff ngay từ khoảnh khắc anh bước chân vào quân ngũ và bắt đầu hòa mình vào lối sống của đồng ngũ. Chẳng có công việc nào khác ngoài việc mặc lên người bộ quân phục được cắt may lộng lẫy và chải chuốt phẳng phiu bởi tay kẻ khác, tay lăm lăm thứ vũ khí cũng do người khác lau chùi, trao tận tay, rồi cưỡi trên lưng một con ngựa thuần chủng tuyệt đẹp đã được kẻ khác chăm bẵm, huấn luyện để đi duyệt binh. Ở đó, bên cạnh những gã đàn ông giống hệt mình, anh phải múa gươm, nã súng và dạy kẻ khác làm điều tương tự. Anh chẳng còn bận tâm việc gì khác, và những nhân vật quyền cao chức trọng, từ trẻ đến già, từ Sa hoàng cho đến những kẻ cận thần, không những không ngăn cấm mà ngược lại còn tán dương, ca tụng và ban ơn cho những việc làm ấy của anh.
Sau những nghi thức ấy, điều được xem là quan trọng tiếp theo chính là ăn uống, đặc biệt là chè chén say sưa tại các câu lạc bộ sĩ quan hoặc những phòng tiệc sang trọng bậc nhất trong các nhà hàng, vung vãi những khoản tiền khổng lồ xuất phát từ nguồn vô hình nào đó; rồi đến rạp hát, múa ba lê, phụ nữ, để rồi lặp lại vòng quay cưỡi ngựa, múa gươm, nã súng, và lại tiếp tục nướng tiền vào rượu chè, cờ bạc và đàn bà. Lối sống này tác động mang tính hủy diệt đến những kẻ mặc áo lính còn tợn hơn bất cứ tầng lớp nào khác, bởi nếu một kẻ bình dân trót sa vào lối sống ấy, sâu thẳm trong tim hắn thế nào cũng trào dâng niềm hổ thẹn. Ngược lại, một người lính lại tự hào về cuộc sống dạng này, nhất là trong thời chiến, và Nekhludoff vừa gia nhập quân ngũ ngay sau khi chiến tranh với Thổ Nhĩ Kỳ được tuyên chiến. "Chúng ta đã sẵn sàng hy sinh thân mình ngoài chiến trận, thế nên một cuộc sống cuồng nhiệt, bất cần đời không những được dung thứ mà còn là điều vô cùng cần thiết, vì thế chúng ta cứ thế mà tận hưởng."
Đó là những suy nghĩ hỗn độn của Nekhludoff trong quãng thời gian này của cuộc đời, và lúc nào anh cũng ngập chìm trong men say của cảm giác được giải phóng khỏi những hàng rào luân lý mà chính anh từng dựng lên thuở trước. Và trạng thái mà anh đang sống chính là thứ bệnh lý cuồng vọng ích kỷ mãn tính. Anh đang chìm đắm trong trạng thái ấy khi, sau ba năm xa cách, trở về thăm hai người dì của mình.
