Từ trên chập chót hoàng hôn,

Trong những ngày tháng chìm sâu vào quên lãng,

Trong những thời đại không ai còn nhớ tới,

Nokomis đã rơi xuống từ mặt trăng tròn,

Nokomis xinh đẹp đã rơi xuống,

Nàng là một người vợ, nhưng chưa làm mẹ.

Nàng đang vui đùa cùng các bạn gái,

Đu đưa trên chiếc xích đu làm bằng dây leo nho,

Thì tình địch của nàng, người bị từ chối,

Đầy lòng ghen ghét và hận thù,

Đã cắt đứt chiếc xích đu lá cành,

Cắt đôi những dây leo nho xoắn xuýt,

Và Nokomis hoảng sợ rơi xuống

Xuyên qua lớp chập chót hoàng hôn,

Rơi xuống Muskoday, cánh đồng cỏ,

Trên thảo nguyên ngập tràn hoa thắm.

"Kìa! Một ngôi sao rơi!" người ta bảo thế;

"Từ bầu trời một ngôi sao đang rơi kìa!"

Ở đó, giữa những tán dương xỉ và rêu phong,

Ở đó, giữa những đóa hoa huệ thảo nguyên,

Trên cánh đồng Muskoday, thảo nguyên xanh,

Dưới ánh trăng và ánh sao trời,

Nokomis xinh đẹp đã hạ sinh một nàng con gái.

Và nàng đặt tên con là Wenonah,

Như đứa con đầu lòng của các con nàng.

Rồi người con gái của Nokomis

Lớn lên như những đóa huệ thảo nguyên,

Trở thành một thiếu nữ cao và mảnh dẻ,

Mang vẻ đẹp của ánh trăng,

Mang vẻ đẹp của ánh sao trời.

Và Nokomis thường xuyên cảnh cáo nàng,

Nói đi nhắc lại nhiều lần,

“Ồ, hãy đề phòng Mudjekeewis,

Tên của Gió Tây, Mudjekeewis;

Đừng lắng nghe những gì hắn nói với con;

Đừng nằm xuống trên cánh đồng cỏ,

Đừng cúi mình giữa những đóa hoa huệ,

Kẻo Gió Tây đến và làm hại con!”

Nhưng nàng chẳng màng đến lời cảnh cáo,

Chẳng màng đến những lời răn dạy khôn ngoan ấy,

Và Gió Tây đã đến vào lúc chiều tà,

Nhẹ nhàng bước đi trên thảo nguyên,

Thì thầm với những chiếc lá và đóa hoa,

Uốn cong những bông hoa và ngọn cỏ,

Đã tìm thấy Wenonah xinh đẹp,

Đang nằm đó giữa những đóa hoa huệ,

Tán tỉnh nàng bằng những lời đường mật,

Tán tỉnh nàng bằng những cái vuốt ve dịu êm,

Cho đến khi nàng sinh ra một cậu con trai trong đau khổ,

Sinh ra một đứa con của tình yêu và nỗi buồn.

Thế là Hiawatha của ta đã ra đời,

Thế là đứa trẻ kỳ diệu đã cất tiếng khóc chào đời;

Nhưng người con gái của Nokomis,

Hiền mẫu của Hiawatha,

Trong nỗi đau đớn đã qua đời khi bị bỏ rơi

Bởi ngọn Gió Tây giả dối và bội bạc,

Bởi tên Mudjekeewis vô tâm.

Vì con gái mình, Nokomis buồn đau

Đã khóc than dài và lớn tiếng;

“Ước gì ta đã chết!” nàng thì thầm,

“Ước gì ta được chết như con!

Không còn việc phải làm, và không còn nước mắt,

Wahonowin! Wahonowin!”

Bên những bờ hồ Gitche Gumee,

Bên Vùng-Nước-Lớn-Biển lấp lánh,

Đứng lều của Nokomis,

Nokomis, người con gái của Mặt Trăng.

U ám phía sau lều là khu rừng vươn lên,

Những hàng thông đen tối và ảm đạm vươn lên,

Những cây linh sam mang đầy nón vươn lên;

Rực rỡ phía trước lều là làn nước vỗ,

Làn nước trong lành và đầy nắng vỗ,

Vỗ vào Vùng-Nước-Lớn-Biển lấp lánh.

Nơi đó, Nokomis già nua da nhăn nheo

Đã nuôi nấng bé Hiawatha,

Ru cậu trong chiếc nôi làm bằng gỗ đoạn,

Lót êm ái bằng rêu và cỏ lác,

Được buộc chặt an toàn bằng gân tuần lộc;

Trấn an tiếng khóc mè nheo của cậu bằng câu nói:

“Im nào! Gấu Trụi Lông sẽ nghe thấy con đấy!”

Ru cậu vào giấc ngủ bằng khúc ca:

“Ewa-yea! Chú cú con của ta!

Ai thế nhỉ, kẻ đang thắp sáng túp lều?

Dùng đôi mắt to lớn của mình để thắp sáng túp lều?

Ewa-yea! Chú cú con của ta!”

Nokomis đã dạy cậu rất nhiều điều

Về những vì sao tỏa sáng trên thiên đàng;

Chỉ cho cậu thấy Ishkoodah, vị sao chổi,

Ishkoodah với những lọn tóc bằng lửa;l

Chỉ cho thấy Điệu múa tử thần của các linh hồn,

Những chiến binh mang mũ lông và chùy chiến,

Bùng sáng đằng xa tận phương Bắc

Trong những đêm Đông giá lạnh;

Chỉ cho thấy con đường rộng và trắng trên bầu trời,

Con đường của những bóng ma, những cái bóng,

Chạy thẳng băng ngang qua bầu trời,

Đông đúc những hồn ma, những bóng hình.

Bên khung cửa vào những buổi tối mùa hè

Bé Hiawatha thường ngồi đó;

Lắng nghe tiếng thì thầm của những hàng thông,

Lắng nghe tiếng nước vỗ ì oạp,

Những âm thanh âm nhạc, những lời kỳ diệu;

“Minne-wawa!” những hàng thông cất tiếng,

“Mudway-aushka!” mặt nước lên tiếng.

Cậu nhìn thấy đom đóm, Wah-wah-taysee,

Đang bay lượn qua chập choạng tối chiều,

Với ánh sáng lấp lánh từ ngọn nến nhỏ

Chiếu rọi những bụi cây dương xỉ,

Và cậu hát khúc ca của trẻ thơ,

Hát khúc ca Nokomis đã dạy:

“Wah-wah-taysee, chú đom đóm nhỏ,

Hỡi con trùng lửa trắng nhỏ bé bay lượn,

Hỡi sinh vật lửa trắng nhỏ bé múa may,

Hãy soi sáng cho ta bằng ngọn nến nhỏ của ngươi,

Trước khi ta nằm xuống giường ngủ,

Trước khi ta khép mi chìm vào giấc ngủ!”

Cậu nhìn thấy mặt trăng nhô lên từ mặt nước,

Gợn sóng, tròn trịa nhô lên từ mặt nước,

Cậu nhìn thấy những vết đốm và bóng tối trên đó,

Liền thì thầm: “Kia là cái gì thế, hỡi Nokomis?”

Và bà Nokomis hiền hậu đáp lời:

“Đó là một chiến binh, rất tức giận,

Đã túm lấy bà ngoại mình, và ném bà

Lên bầu trời vào lúc nửa đêm;

Ném thẳng vào mặt trăng;l

Chính là thân thể bà mà cháu đang thấy ở đó.”

Cậu nhìn thấy cầu vồng trên bầu trời,

Ở bầu trời phía đông, chiếc cầu vồng,

Liền thì thầm: “Kia là cái gì thế, hỡi Nokomis?”

Và bà Nokomis hiền hậu đáp lời:

“Đó chính là thiên đường của các loài hoa mà cháu thấy đấy;

Tất cả các loài hoa dại trong rừng,

Tất cả những đóa hoa huệ trên thảo nguyên,

Khi úa tàn và chết đi trên mặt đất,

Sẽ nở hoa ở thiên đường trên cao kia.”

Khi nghe thấy tiếng cú vào lúc nửa đêm,

Kêu hù hù, cười cợt trong khu rừng,

“Kia là cái gì thế?” cậu kinh hãi kêu lên,

“Kia là cái gì thế, hỡi Nokomis?” cậu hỏi.

Và bà Nokomis hiền hậu đáp lời:

“Đó chẳng qua là cú mẹ và cú con,

Đang nói chuyện bằng thứ ngôn ngữ của chúng,

Đang trò chuyện, đang cằn nhằn lẫn nhau.”

Thế rồi bé Hiawatha

Đã học ngôn ngữ của mọi loài chim,

Học tên của chúng và mọi bí mật của chúng,

Cách chúng làm tổ vào Mùa hè,

Nơi chúng trốn tránh vào Mùa đông,

Trò chuyện với chúng bất cứ khi nào gặp mặt,

Gọi chúng là “Những chú gà của Hiawatha.”

Cậu học ngôn ngữ của muôn loài thú,

Học tên của chúng và mọi bí mật của chúng,

Cách loài hải ly xây những ngôi nhà của chúng,

Nơi loài sóc giấu những quả sồi,

Cách loài tuần lộc chạy thật nhanh,

Lý do vì sao chú thỏ lại nhút nhát đến thế,

Trò chuyện với chúng bất cứ khi nào gặp mặt,

Gọi chúng là “Những người anh em của Hiawatha.”

Rồi Iagoo, kẻ khoác lác vĩ đại,

Hắn, người kể chuyện kỳ tài,

Hắn, kẻ hay đi đây đi đó và thích trò chuyện,

Hắn, người bạn của Nokomis già,

Đã làm một chiếc cung cho Hiawatha;

Hắn làm nó từ một nhánh cây tần bì,

Làm những mũi tên từ cành cây sồi,

Đầu nhọn gắn đá lửa, đuôi gắn lông chim,

Và dây cung hắn làm bằng da nai.

Rồi hắn bảo Hiawatha:

“Này con trai, hãy đi vào rừng sâu,

Nơi đàn hươu đỏ tụ tập,

Hãy bắn cho chúng ta một chú nai đực lừng danh,

Hãy bắn cho chúng ta một con hươu có sừng!”

Hiawatha liền rảo bước đi thẳng

Vào trong khu rừng một mình

Đầy kiêu hãnh, cùng cung và tên;

Và những chú chim hót xung quanh, bên trên cậu:

“Đừng bắn chúng tôi, hỡi Hiawatha!”

Chim cổ đỏ Opechee cất tiếng hát,

Chim sắc lơ Owaissa cất tiếng ca,

“Đừng bắn chúng tôi, hỡi Hiawatha!”

Ngay sát bên cậu, chuyền lên thân cây sồi,

Chú sóc Adjidaumo nhảy vọt tới,

Chạy ra chạy vào giữa các cành cây,

Ho khục khặc và kêu chít chít trên cây sồi,

Cười, và vừa cười vừa nói:

“Đừng bắn tôi nhé, hỡi Hiawatha!”

Và chú thỏ từ lối đi của mình

Nhảy tránh sang một bên, rồi đứng từ xa

Ngồi thẳngmình trên hai chân sau,

Nửa sợ hãi và nửa đùa nghịch,

Nói với vị thợ săn nhỏ tuổi:

“Đừng bắn tôi nhé, hỡi Hiawatha!”

Nhưng cậu chẳng màng chú tâm, cũng chẳng nghe thấy chúng,

Bởi tâm trí cậu đang hướng về loài hươu đỏ;

Ánh mắt cậu dán chặt vào những dấu chân của chúng,

Dẫn ngược xuống dòng sông,

Đến chỗ nước cạn vượt qua sông,

Và cậu bước đi như kẻ đang mơ màng.

Ẩn mình trong những lùm cây trăn,

Cậu đợi ở đó cho đến khi hươu xuất hiện,

Cho đến khi thấy hai nhánh sừng vươn lên,

Thấy hai con mắt nhìn ra từ lùm cây,

Thấy hai cánh mũi hướng về phía gió thổi,

Và một con hươu bước xuống lối mòn,

Lấm chấm ánh sáng và bóng râm của lá cây.

Và trái tim trong lồng ngực cậu thổn thức,

Run rẩy như những chiếc lá trên đầu,

Phập phồng như chiếc lá cây bạch dương,

Khi con hươu bước xuống lối mòn.

Rồi, quỳ một chân vùng đứng dậy,

Hiawatha giương cung ngắm bắn;

Gần như không một cành cây chuyển động theo động tác của cậu,

Gần như không một chiếc lá nào lay động hay xào xạc,

Thế mà chú hươu đực cảnh giác bỗng giật mình,

Nện mạnh tất cả các móng xuống đất,

Lắng nghe với một chân nhấc bổng,

Nhảy chồm lên như thể để đón lấy mũi tên;

Ôi! Mũi tên cất tiếng reo, mũi tên định mệnh,

Nó vo ve như một con tò vò và châm vào chú hươu!

Nó nằm chết ở đó trong khu rừng,

Bên chỗ nước cạn băng qua sông;

Trái tim nhút nhát của nó không còn nhịp đập nữa,

Nhưng trái tim của Hiawatha

Lại đập rộn ràng, hô vang và đầy phấn khích,

Khi cậu mang con hươu đỏ về nhà,

Và Iagoo cùng Nokomis

Đã hô vang chào mừng sự trở về của cậu với những tiếng vỗ tay.

Từ tấm da của con hươu đỏ Nokomis

Đã may cho Hiawatha một chiếc áo choàng,

Từ thịt của con hươu đỏ Nokomis

Đã bày một bữa tiệc vinh danh cậu.

Cả làng kéo đến dự tiệc và ăn mừng,

Tất cả khách khứa đều ca ngợi Hiawatha,

Gọi cậu là Trái Tim Sắt Đá, Soan-ge-taha!

Gọi cậu là Trái Tim Chim Lặn, Mahn-go-taysee!