Viên quản gia tóc điểm bạc đang ngồi thiu thẩu nghe tiếng ngáy của ông hoàng trong căn phòng làm việc rộng lớn. Từ đầu bên kia ngôi nhà, qua những cánh cửa đóng kín, văng v vọng lại âm thanh của những khúc nhạc đầy lắt léo trong một bản sonata của Dussek—được lặp đi lặp lại đến tận hai mươi lần.

Đúng lúc ấy, một chiếc xe ngựa kín và một chiếc xe mui trần đỗ xịch trước thềm. Hoàng tử Andrei bước xuống xe, đỡ người vợ bé nhỏ xuống rồi để nàng bước vào nhà trước mình. Lão Tíkhon, đầu đội tóc giả, thò đầu ra khỏi cửa phòng đợi, thầm thì báo rằng ông hoàng đang ngủ, rồi vội vã khép cửa lại. Tíkhon thừa biết rằng không một việc gì, dù là sự ghé thăm của người con trai hay bất kỳ biến cố bất thường nào, được phép làm xáo trộn nề nếp sinh hoạt đã định sẵn trong ngày. Hoàng tử Andrei hình như cũng hiểu điều đó chẳng kém gì Tíkhon; chàng nhìn đồng hồ như để kiểm tra xem thói quen của cha mình có thay đổi gì từ lần cuối chàng về thăm nhà không, và sau khi chắc chắn là mọi thứ vẫn y nguyên, chàng quay sang vợ.

— Chỉ mười phút nữa là cụ dậy thôi. Chúng ta sang phòng Mary nhé, — chàng bảo.

Thời gian qua, nàng công chúa nhỏ có phần đẫy đà hơn, nhưng đôi mắt cùng chiếc môi ngắn, có lớp lông tơ mịn màng và hay hé cười ấy mỗi khi cất lời vẫn rạng rỡ và duyên dáng như thủa nào.

— Ồ, cứ như là cung điện ấy! — nàng nói với chồng, đảo mắt nhìn quanh với cái vẻ trầm trồ mà người ta thường dành để khen ngợi chủ nhân trong một buổi dạ vũ. — Đi thôi, nhanh lên, nhanh lên nào! — Đoạn, nàng liếc mắt mỉm cười với Tíkhon, với chồng và với người đầy tớ đang đi theo sau.

— Có phải Mary đang tập đàn không? Chúng ta đến thật khẽ để làm con bé bất ngờ nhé.

Hoàng tử Andrei bước theo vợ với vẻ mặt lịch sự nhưng phảng phất nỗi buồn.

— Ông già đi nhiều đấy, Tíkhon ạ, — chàng cất tiếng khi đi lướt qua cụ già đang cúi xuống hôn tay mình.

Khi họ chưa kịp tới căn phòng phát ra tiếng dương cầm, nàng tiểu thư người Pháp xinh đẹp tóc vàng óng là Mademoiselle Bourienne đã hớt hải chạy ra, gương mặt rạng rỡ niềm vui khôn tả.

— Ồ! Thật là hạnh phúc lớn lao cho công chúa! — nàng ta kêu lên. — Cuối cùng thì ngài cũng về! Tôi phải vào báo tin ngay mới được.

— Không, không, xin cô đừng... Cô là Mademoiselle Bourienne phải không? — nàng công chúa nhỏ nói và ôm hôn cô ta. — Tôi đã biết cô qua lời kể của chị chồng tôi rồi. Chị ấy có mong chúng tôi về không?

Họ tiến đến cánh cửa phòng khách, nơi vẫn vọng ra khúc nhạc sonata lặp đi lặp lại. Hoàng tử Andrei khựng lại, khẽ nhăn mặt như thể đang chờ đợi một điều gì đó khó chịu.

Nàng công chúa nhỏ bước vào phòng. Tiếng đàn bỗng khựng lại giữa chừng, một tiếng thét vang lên, tiếp đó là những bước chân nặng nề của công chúa Mary và tiếng hôn hít chít chít. Lúc Hoàng tử Andrei bước vào, hai nàng công chúa—những người mới chỉ gặp nhau một lần ngắn ngủi trong lễ cưới của chàng—đang ôm chặt lấy nhau, nhiệt tình áp môi lên bất cứ chỗ nào chạm tới trên khuôn mặt đối phương. Mademoiselle Bourienne đứng cạnh đó, tay đặt lên ngực, nụ cười rạng rỡ đầy vẻ viên mãn, trông vừa chực khóc lại vừa chực cười. Hoàng tử Andrei nhún vai và cau mày, y như cách những kẻ sành nhạc vẫn làm khi nghe phải một nốt lệch pha. Hai người phụ nữ buông nhau ra, rồi như thể sợ không kịp, họ lại túm lấy tay nhau, vừa kéo vừa hôn lấy hôn để, rồi lại tiếp tục hôn lên mặt nhau; và đến lúc này, trước sự ngạc nhiên của Hoàng tử Andrei, cả hai bỗng òa khóc rồi lại ôm hôn nhau thắm thiết. Mademoiselle Bourienne cũng sụt sùi khóc theo. Hoàng tử Andrei rõ ràng cảm thấy vô cùng ngượng ngùng, nhưng với hai người phụ nữ ấy, việc khóc lóc là hoàn toàn tự nhiên, và có lẽ trong đầu họ chưa từng xuất hiện ý nghĩ rằng cuộc hội ngộ này có thể diễn ra theo một cách khác.

— Ồ, mình yêu ơi!... Ồ, Mary!... — họ bỗng kêu lên rồi lại phá lên cười. — Tối qua tớ mơ thấy... — “Cậu không ngờ chúng tớ đến chứ?...” — “Ôi Mary, dạo này cậu gầy đi thì phải?...” — “Còn cậu thì đẫy đà lên đấy chứ!...”

— Tôi nhận ra công chúa ngay lập tức, — Mademoiselle Bourienne xen vào.

— Còn em thì chẳng ngờ chút nào!... — công chúa Mary thốt lên. — Ồ, Andrei, em không nhìn thấy anh.

Hoàng tử Andrei và em gái nắm tay nhau trao nụ hôn chào, chàng trêu con bé vẫn mít ướt như ngày nào. Công chúa Mary quay sang nhìn anh trai, qua làn nước mắt, ánh nhìn đong đầy yêu thương, ấm áp và dịu dàng từ đôi mắt to sáng ngời—trông vô cùng đẹp vào khoảnh khắc ấy—đang dừng lại trên gương mặt Hoàng tử Andrei.

Nàng công chúa nhỏ cứ huyên thuyên không dứt, chiếc môi trên ngắn và có lớp lông tơ liên tục chuyển động nhanh nhẹn, khi thì chạm vào chiếc môi dưới hồng hào, lúc lại vểnh lên khi gương mặt nàng bừng sáng trong nụ cười để lộ hàm răng trắng lóa và đôi mắt lấp lánh. Nàng kể về một tai nạn gặp phải trên đồi Spásski suýt chút nữa đã gây nguy hiểm cho tình trạng của nàng, rồi ngay sau đó lại thông báo rằng nàng đã bỏ quên toàn bộ quần áo ở Petersburg và chúa mới biết ở đây nàng sẽ lấy gì để mặc; rằng Andrei đã thay đổi hoàn toàn; rằng Kitty Odýntsova đã lấy một ông lão làm chồng; và rằng Mary đang có một đám hỏi, một đám thực sự đấy, nhưng chuyện đó để sau hãy hay. Công chúa Mary vẫn lặng lẽ ngắm nhìn anh trai, đôi mắt đẹp đẽ tràn ngập tình yêu thương và nỗi buồn. Rõ ràng là nàng đang mải suy nghĩ theo một mạch riêng, chẳng liên quan gì đến lời kể của chị dâu. Giữa lúc chị dâu đang huyên thuyên miêu tả về buổi dạ tiệc gần đây nhất ở Petersburg, nàng quay sang anh trai:

— Thế là anh thực sự sắp ra trận đấy à, Andrei? — nàng thở dài hỏi.

Lise cũng thở dài theo.

— Ừ, thậm chí là ngày mai ấy chứ, — người anh đáp.

— Anh ấy bỏ mặc em ở đây, trời mới biết vì lý do gì, trong khi lẽ ra anh ấy đã được thăng chức...

Công chúa Mary nghe không hết câu, nhưng vẫn chìm trong dòng suy nghĩ của mình, nàng quay sang chị dâu với cái nhìn đầy trìu mến hướng về chiếc bụng bầu của nàng.

— Chuyện đó là chắc chắn rồi chứ ạ? — nàng hỏi.

Gương mặt nàng công chúa nhỏ biến sắc. Nàng thở dài đáp:

— Vâng, chắc chắn lắm rồi. Ôi, thật là đáng sợ...

Môi nàng trễ xuống. Nàng rướn sát mặt vào mặt chị chồng rồi bất ngờ lại òa khóc.

— Em ấy cần được nghỉ ngơi, — Hoàng tử Andrei cau mày nói. — Có phải thế không, Lise? Em đưa cô ấy về phòng đi, còn anh sẽ vào gặp bố. Cụ dạo này thế nào? Vẫn thế cả chứ?

— Vâng, vẫn thế ạ. Dù em chẳng biết rồi anh sẽ nghĩ sao nữa, — công chúa đáp với vẻ vui mừng.

— Giờ giấc vẫn y nguyên chứ? Cả những buổi đi dạo dọc hàng cây nữa? Và chiếc máy tiện nữa chứ? — Hoàng tử Andrei hỏi với một nụ cười kín đáo đến mức khó nhận ra, cho thấy rằng dù vô cùng kính yêu và tôn trọng cha, chàng vẫn nắm rõ những điểm yếu của cụ.

— Giờ giấc vẫn vậy, máy tiện cũng thế, cả toán học và những bài học hình học của em nữa, — công chúa Mary hào hứng đáp, cứ như thể những bài hình học là niềm vui lớn nhất cuộc đời nàng vậy.

Khi hai mươi phút trôi qua và đã đến giờ ông hoàng thức dậy, Tíkhon đến gọi vị hoàng tử trẻ sang gặp cha. Cụ già đã phá lệ thường ngày để chào đón sự trở lại của con trai: cụ ra lệnh cho phép chàng vào phòng riêng trong lúc cụ đang thay trang phục ăn tối. Ông hoàng lúc nào cũng ăn vận theo lối cổ xưa, khoác chiếc áo khoác chùng kiểu cổ và tết tóc điểm phấn; và khi Hoàng tử Andrei bước vào phòng thay đồ của cha (không mang theo cái vẻ mặt đầy khinh khích hay cung cách thường thấy ở các phòng khách, mà với nét mặt rạng rỡ sống động như lúc chàng trò chuyện với Pierre), cụ già đang ngồi trên một chiếc ghế bọc da lớn, người quàng chiếc khăn choàng phấn, để mặc đầu tóc cho Tíkhon chăm sóc.

— Ồ! Chàng chiến binh đây rồi! Muốn đi đánh bại Buonaparte đấy phỏng? — cụ già vừa nói vừa lắc cái đầu phủ đầy bột phấn, hết mức có thể trong lúc Tíkhon đang nắm chặt bím tóc để tết lại.

— Ít ra anh cũng phải trị cho ra ngô ra khoai vào, bằng không cứ đà này chẳng mấy chốc nó biến tất cả chúng ta thành thần dân của nó mất! Dạo này thế nào? — Cụ chìa má ra cho con trai.

Tâm trạng ông hoàng rất tốt sau giấc ngủ ngắn trước giờ cơm chiều. (Cụ thường hay bảo giấc ngủ “sau bữa trưa đáng giá bạc—còn trước bữa trưa đáng giá vàng”.) Cụ liếc nhìn con trai đầy vẻ sung sướng từ dưới cặp lông mày rậm rạp, thum thủm. Hoàng tử Andrei bước tới hôn lên đúng chỗ bố chỉ. Chàng không hề đáp lại chủ đề ưa thích của cha—vốn là thói quen chế giễu giới quân nhân thời bấy giờ, nhất là Bonaparte.

— Thưa bố, con đã về đây và đưa cả người vợ đang mang thai của con theo cùng, — Hoàng tử Andrei nói, dõi theo từng nét biến chuyển trên khuôn mặt cha bằng ánh mắt thiết tha và kính cẩn. — Sức khỏe của bố dạo này thế nào ạ?

— Chỉ lũ ngốc với đám chơi bời phá tán mới ngả bệnh thôi, con trai ạ. Con biết bố rồi đấy: lúc nào bố cũng bận rộn từ sáng đến tối và sống điều độ, thế nên dã nhiên là người lúc nào cũng khỏe mạnh.

— Tạ ơn Chúa, — người con trai mỉm cười nói.

— Chúa chả dính dáng gì đến chuyện này sất! Nào, nói tiếp đi, — cụ tiếp tục quay lại với niềm đam mê quen thuộc của mình. — Kể cho bố nghe bọn Đức đã dạy con cách chiến đấu với Bonaparte bằng cái môn khoa học mới mẻ mà chúng gọi là “chiến lược” ấy thế nào xem nào.

Hoàng tử Andrei mỉm cười.

— Xin bố cho con chút thời gian để định thần lại đã chứ ạ, — chàng mỉm cười đáp, nụ cười cho thấy những tật nhỏ của cha không hề làm giảm bớt lòng yêu thương và kính trọng mà chàng dành cho cụ. — Chà, con còn chưa kịp ổn định chỗ ở cơ mà!

— Vớ vẩn, vớ vẩn hết! — cụ già quát lên, vừa lắc bím tóc xem đã được tết chắc chưa vừa túm lấy tay con trai. — Phòng cho vợ con đã chuẩn bị xong xuôi cả rồi. Công chúa Mary sẽ đưa nó đi thăm quan, hai đứa tha hồ mà huyên thuyên rôm rả. Đàn bà con gái chúng nó vốn thế! Bố rất vui vì nó đến đây. Ngồi xuống đây và nói chuyện đi. Về đạo quân của Mikhelson thì bố hiểu rồi—cả của Tolstoy nữa... một cuộc hành quân đồng bộ.... Thế còn đạo quân miền nam thì sao? Phổ đang trung lập... bố biết điều đó. Còn Áo thì thế nào? — cụ vừa nói vừa đứng dậy rảo bước dọc căn phòng, theo sau là Tíkhon đang lật đật chạy theo, chìa ra những món trang phục khác nhau. — Thế còn Thụy Điển? Làm sao chúng vượt qua vùng Pomerania được?

Thấy cha khăng khăng đòi hỏi, Hoàng tử Andrei bèn bắt đầu—thoạt đầu còn hơi miễn cưỡng, nhưng dần dần càng nói càng hăng say, và theo thói quen, chàng cứ vô thức chuyển từ tiếng Nga sang tiếng Pháp lúc nào không hay—trình bày về kế hoạch tác chiến cho chiến dịch sắp tới. Chàng giải thích cách một đạo quân hùng mạnh gồm chín mươi ngàn người sẽ gây sức ép với Phổ nhằm kéo nước này ra khỏi lập trường trung lập và lôi kéo họ vào cuộc chiến; cách một phần đạo quân đó sẽ hội quân với lực lượng Thụy Điển tại Stralsund; cách hai trăm hai mươi ngàn quân Áo cùng một trăm ngàn quân Nga sẽ hành động ở Ý và bên bờ sông Rhine; cách năm mươi ngàn quân Nga cùng số lượng tương đương quân Anh sẽ đổ bộ xuống Napoli; và cách tổng lực lượng năm trăm ngàn người sẽ tấn công quân Pháp từ nhiều hướng khác nhau. Trong suốt bài thuyết minh ấy, ông hoàng chẳng hề tỏ ra mảy may hứng thú, cụ cứ lững thững đi lại thay đồ như thể chẳng buồn lắng nghe, và có tới ba lần cụ đột ngột ngắt lời. Lần đầu cụ quát lên:

— Cái màu trắng ấy, cái màu trắng cơ mà!

Ý cụ là Tíkhon đã đưa nhầm chiếc áo ghi-lê mà cụ muốn mặc.

Lần thứ hai, cụ cắt ngang câu chuyện bằng câu hỏi:

— Thế khi nào nó sinh nở? — rồi lắc đầu ra vẻ trách móc. — Thật tệ hại! Nói tiếp đi, nói tiếp đi.

Lần ngắt lời thứ ba là khi Hoàng tử Andrei vừa dứt lời mô tả. Cụ già bắt đầu cất giọng hát bằng cái âm thanh khàn đục của tuổi già:

— Malbrook s’en va-t-en guerre. Dieu sait quand reviendra. *

* “Marlborough ra trận rồi; Chúa mới biết khi nào ngài trở về.”

Người con trai chỉ biết mỉm cười.

— Con không dám bảo đây là một kế hoạch mà con hoàn toàn tán thành, — người con nói. — Con chỉ tường thuật lại những gì đang diễn ra cho bố nghe thôi. Napoléon lúc này chắc cũng đã vạch ra kế hoạch của riêng hắn rồi, và chắc chắn chẳng kém gì kế hoạch này đâu.

— Chà, con chẳng kể cho bố nghe được điều gì mới mẻ cả, — cụ già vừa lẩm bẩm lặp lại một cách trầm ngâm vừa giục giã:

— Dieu sait quand reviendra. Ra phòng ăn thôi.