Hai phát đạn của quân địch đã bay qua cây cầu đang lúc đông đúc người qua kẻ lại. Nửa đoạn cầu có Hoàng tử Nesvítski đang đứng, ông đã xuống ngựa và bị ép chặt tấm thân to lớn vào lan can. Ông ngoái lại mỉm cười với người lính Cossack đang đứng cách đó vài bước, tay nắm cương hai con ngựa. Mỗi lần Hoàng tử Nesvítski định nhích lên, binh lính và những cỗ xe lại đẩy ông lùi lại, ép sát vào lan can, và ông chẳng thể làm gì ngoài việc mỉm cười.
— Anh bạn đúng là một tay cừ khôi đấy! — Người lính Cossack lên tiếng với một anh lính vận tải đang đánh xe chen lấn vào đám bộ binh đang xúm xít sát bánh xe và ngựa của hắn. — Đúng là một tay lì lợm! Không thể đợi thêm một phút nữa sao? Anh không thấy ngài tướng quân muốn qua đường à?
Nhưng người đánh xe phớt lờ từ “tướng quân” và quát vào mặt những tên lính đang chặn đường mình. — Này các cậu kia! Dạt sang trái! Chờ một chút nào. — Thế nhưng đám lính vai kề vai, lưỡi lê đan chéo vào nhau, vẫn lũ lượt tiến qua cầu thành một khối đặc nghẹt. Nhìn xuống qua lan can cầu, Hoàng tử Nesvítski thấy dòng nước nhỏ xiết và ồn ào của sông Enns đang cuộn sóng, xoáy tít quanh những chân cầu rồi đuổi theo nhau xuôi dòng. Nhìn lên mặt cầu, ông cũng thấy những làn sóng người sống động và đều đặn không kém: những cầu vai, những chiếc shako phủ vải, ba lô, lưỡi lê, súng hỏa mai dài, và dưới những chiếc shako ấy là những khuôn mặt với gò má bợt rộng, má hóp, vẻ mặt phờ phạc mệt mỏi, cùng những đôi bàn chân lê bước qua lớp bùn nhão nhoét phủ trên những tấm ván cầu. Thỉnh thoảng, giữa những đợt sóng người đơn điệu ấy, tựa như một bọt sóng trắng trên dòng Enns, một sĩ quan khoác áo choàng với nét mặt khác hẳn đám đông đang cố luồn lách vượt lên; thỉnh thoảng, tựa như một mẩu gỗ trôi bồng bềnh trên sông, một kỵ binh khinh hạc đi bộ, một người đưa tin, hay một thị dân bị cuốn đi giữa dòng bộ binh; và thỉnh thoảng, tựa như một khúc gỗ trôi sông, chiếc xe thồ của sĩ quan hoặc của đại đội chất cao ngất, bọc da và bị kẹp chặt đủ bề, đang di chuyển qua cầu.
— Cứ như thể vỡ đê ấy nhỉ — người lính Cossack ngao ngán nói. — Chúng mày còn đông lắm không?
— Một triệu thiếu đúng một người! — một tên lính láu cá mặc chiếc áo rách đáp lời bằng một cái nháy mắt, rồi đi lướt qua, theo sau là một lão già.
— Nếu nó (hắn có ý chỉ quân địch) mà bắt đầu nã pháo vào cầu lúc này — tên lính già ảm đạm nói với đồng đội — thì có mà quên cả gãi ngứa.
Tên lính đó bước đi, và sau hắn là một người khác đang ngồi trên xe chở hàng.
— Quỷ tha ma bắt thế nào mà mấy dải băng quấn chân lại bị nhét tuốt đàng kia rồi? — một người đưa tin vừa chạy theo chiếc xe vừa lục lọi phía sau nó vừa làu bàu.
Rồi hắn cũng đi qua cùng với chiếc xe. Tiếp theo là mấy tên lính vui tính có vẻ như đã uống ngà ngà say.
— Thế rồi, anh bạn ạ, hắn bồi cho một cú vào mồm bằng báng súng... — một tên lính xắn cao áo khoác hào hứng kể, tay vung một vòng rộng.
— Ừ, miếng giăm bông ngon tuyệt... — kẻ khác đáp lại bằng một tràng cười lớn. — Và rồi họ cũng đi qua, khiến Nesvítski chẳng tài nào biết được ai đã bị đấm vào mồm, hay miếng giăm bông thì dính líu gì đến chuyện đó.
— Chà! Chúng nó chạy thục mạng kìa. Hắn vừa bắn một phát đạn pháo là chúng tưởng ai nấy sắp chết hết đến nơi — một viên trung sĩ giận dữ và trách móc nói.
— Bố ơi, quả đạn nó bay sượt qua tai con ấy — một anh lính trẻ miệng rộng hoác, cố kìm nợ cười, lên tiếng — con suýt chết khiếp. Thề có chúa, con sợ phát khiếp đi được! — cậu ta nói, cứ như đang khoe khoang về chuyện mình đã sợ hãi.
Tên đó cũng đi qua. Tiếp đến là một cỗ xe chẳng giống bất kỳ cỗ xe nào đã đi qua trước đó. Đó là một chiếc xe kiểu Đức do một người Đức dắt một cặp ngựa, trông như chở theo toàn bộ đồ đạc của cả một căn nhà. Một con bò đốm đẹp đẽ có bầu vú lớn được cột vào phía sau xe. Một phụ nữ đang cho con bú, một bà cụ, và một cô gái Đức khỏe mạnh má đỏ hồng đang ngồi trên những chiếc đệm lông vũ. Rõ ràng những kẻ tẩu tán này được phép qua cầu theo giấy phép đặc biệt. Ánh mắt mọi người lính đều đổ dồn về phía những người phụ nữ, và trong khi chiếc xe di chuyển với tốc độ rùa bò, tất cả những lời bàn tán của binh lính đều xoay quanh hai cô gái trẻ. Khuôn mặt ai nấy đều nở nụ cười giống nhau, bày tỏ những ý nghĩ không đúng mực về phụ nữ.
— Nhìn kìa, xúc xích Đức cũng đang cuống cuồng tẩu thoát đấy!
— Bán mụ vợ cho tao đi — một tên lính khác nói với gã người Đức đang cau có, sợ hãi, sải bước kiên quyết với đôi mắt nhìn đăm đăm xuống đất.
— Nhìn kìa, nó chưng diện trông lịm cả người chưa! Ôi giời, lũ quỷ sứ!
— Này, Fedótov, anh nên vào ở rể nhà chúng nó đi!
— Lạ gì mấy chuyện này nữa, anh em ơi!
— Mày định đi đâu thế? — một sĩ quan bộ binh đang ăn táo cất tiếng hỏi, miệng cũng cười tủm tỉm khi ngắm nhìn cô gái xinh đẹp.
Gã người Đức nhắm nghiền mắt lại, ra hiệu rằng hắn không hiểu.
— Cứ cầm lấy nếu anh thích — viên sĩ quan nói, đưa cho cô gái quả táo.
Cô gái mỉm cười và đón lấy. Nesvítski cũng giống như những người khác trên cầu, cứ dán mắt vào đám phụ nữ cho đến khi họ đi khuất. Khi họ vừa qua khỏi, dòng người lính tấp nập lại tiếp tục với những lời bàn tán y như trước, và cuối cùng tất cả đều khựng lại. Đúng như thường lệ, lũ ngựa kéo của một cỗ xe vận tải bỗng lồng lên ở đầu bên kia cầu, khiến cả đám đông phải đứng chờ.
— Sao lại dừng lại thế nhỉ? Chẳng có trật tự gì cả! — đám lính phàn nàn. — Đẩy cái gì thế hả? Quỷ tha ma bắt tụi mày đi! Không đợi được à? Tệ hơn là nếu nó nã pháo cháy cầu đấy. Nhìn kìa, có cả một viên sĩ quan cũng bị kẹt cứng ở đó nữa kìa — những giọng nói khác nhau vang lên trong đám đông khi mọi người nhìn nhau, và tất cả đều chen chúc dồn về phía lối ra khỏi cầu.
Nhìn xuống dòng nước sông Enns bên dưới cầu, Nesvítski chợt nghe thấy một âm thanh lạ lẫm, thứ gì đó đang lao đi vù vù... một vật gì đó rất lớn, đập tõm xuống nước.
— Xem nó rơi đi đâu kìa! — một tên lính đứng gần đó nghiêm giọng nói, ngoái đầu lại theo tiếng động.
— Khích lệ chúng ta đi nhanh hơn ấy mà — một tên khác bứt rứt đáp.
Đám đông lại nhúc nhích bước tiếp. Nesvítski nhận ra đó là một quả đại bác.
— Này, anh lính Cossack, ngựa của ta đâu! — ông gọi lớn. — Nào, tụi kia! Tránh đường ra! Nhường đường mau!
Hết sức chật vật, ông mới lách được tới chỗ con ngựa của mình, vừa liên tục quát tháo vừa nhích tiến lên. Binh lính cố ghìm mình lại để nhường đường cho ông nhưng rồi lại xô đẩy khiến chân ông bị kẹp chặt, và những kẻ đứng gần ông nhất cũng chẳng có lỗi gì bởi chính họ cũng đang bị những kẻ đằng sau dồn ép dữ dội hơn.
— Nesvítski, Nesvítski! Đồ đầu đất! — một giọng khàn khàn vang lên từ đằng sau ông.
Nesvítski ngoái đầu lại và thấy, cách đó chừng mười lăm bước chân nhưng bị ngăn cách bởi biển người bộ binh đang di chuyển, Váska Denísov mặt đỏ gụ, tóc tai bù xù, chiếc mũ chấn lùi về tận gáy và áo choàng vắt vẻo ngang vai một cách ngạo nghễ.
— Bảo bọn quỷ sứ này, bọn ác ôn này nhường đường cho tao mau! — Denísov thét lên, rõ ràng đang cơn giận dữ, đôi mắt đen như hắc ín với những tròng trắng vằn tia máu cứ đảo điên lồi ra trong lúc hắn vung thanh kiếm vẫn nằm trong vỏ bằng một bàn tay trần nhỏ xíu đỏ lựng như mặt hắn.
— A, Váska! — Nesvítski vui mừng đáp lời. — Cậu bị sao thế?
— Đại đội không tài nào qua được — Váska Denísov gào lên, nhe bộ răng trắng hếu đầy vẻ hung hãn và thúc mạnh vào con ngựa chiến Ả Rập lông đen tuyền của hắn, khiến con vật giật giật đôi tai khi những lưỡi lê chạm vào, khò khè thở phì phò, sủi bọt trắng xóa ở phần hàm dính dây cương, nện những móng guốc xuống ván cầu và trông chừng như sẵn sàng nhảym qua lan can nếu chủ cho phép. — Cái quái gì thế này? Chúng nó cứ như cừu ấy! Hệt như lũ cừu! Tránh ra mau!... Cho tụi tao qua!... Đứng lại đấy, cái đồ chở xe kia! Tao chém chết bằng kiếm bây giờ! — hắn gào lên, đoạn tuốt luôn thanh kiếm ra khỏi vỏ và khua khoắn loạn xạ.
Đám lính hoảng sợ chen chúc ép sát vào nhau, và Denísov tiến đến nhập bọn với Nesvítski.
— Sao hôm nay cậu lại không say rượu thế? — Nesvítski hỏi khi người kia đã róc rách cưỡi ngựa tiến lại gần.
— Người ta còn chẳng cho tao thời gian mà say nữa là! — Váska Denísov đáp. — Chúng cứ bắt trung đoàn chạy đi chạy lại suốt cả ngày. Nếu chúng muốn đánh nhau, thì cứ đánh. Còn cái trò quái quỷ gì thế này thì chịu.
— Hôm nay trông cậu diện thế nhỉ? — Nesvítski nói, nhìn chiếc áo choàng và tấm bạt yên mới tinh của Denísov.
Denísov cười mỉm, rút từ trong bao thanh kiếm ra một chiếc khăn tay sực nức mùi nước hoa rồi đưa lên mũi Nesvítski.
— Dĩ nhiên rồi. Tao chuẩn bị vào trận mà! Đã cạo râu, đánh răng và xức nước hoa đàng hoàng.
Vóc dáng oai vệ của Nesvítski theo sau là tên lính Cossack, cùng sự quyết liệt của Denísov đang khua kiếm hét lác toáng lên đã tạo ra hiệu quả đến mức họ xoay sở chen lách được sang tận đầu bên kia cầu và chặn đứng đám bộ binh lại. Ngay sát chân cầu, Nesvítski tìm gặp viên đại tá để trao mệnh lệnh, và sau khi hoàn thành nhiệm vụ, anh quay ngựa trở về.
Sau khi dọn sạch lối đi, Denísov dừng chân ở đầu cầu. Thong thả ghìm con ngựa chiến đang hí vang và cào cào móng xuống đất vì nóng lòng muốn nhập bọn với đồng loại, hắn đứng nhìn đại đội của mình đang tiến lại gần. Chẳng mấy chốc, tiếng móng ngựa khua rầm rập như của cả một bầy ngựa phi bỗng vang lên trên những ván cầu, và đại đội, với các sĩ quan đi đầu và binh lính di chuyển bốn người một hàng, tràn ngập mặt cầu và bắt đầu xuất hiện ở phía đầu cầu bên này.
Đám bộ binh vừa bị chặn lại liền xúm xít đứng sát bên cầu giữa lớp bùn lầy bị giày xéo, trân trân nhìn theo với cái nhìn đầy ác cảm, xa lánh và mỉa mai mà các binh chủng khác thường dành cho nhau khi chứng kiến đám kỵ binh khinh hạc tươm tất, gọn gàng đang diễu qua trước mặt họ với hàng lối chỉnh tề.
— Mấy chú em chải chuốt gớm nhỉ! Chắc chỉ để đi hội chợ thôi! — một tên lên tiếng.
— Được tích sự gì chứ? Chúng nó dắt nhau đi chỉ để chưng diện thôi mà! — kẻ khác châm chọc.
— Đừng có mà hất bùn lên chứ, mấy anh kỵ binh kia! — một tên khinh hạc cáu kỉnh hét lên khi con ngựa đang chồm lên của hắn văng bùn lấm lem cả người mấy anh lính bộ.
— Tao ước gì bắt chúng mày đeo ba lô hành quân hai ngày đấy! Lúc ấy mấy cái quần bó bảnh bao của tụi mày có mà rách bươm — một anh bộ binh vừa nói vừa dùng tay áo lau vết bùn trên mặt. — Ngồi chễm chệ tít trên đấy, trông mấy người giống chim hơn là người.
— Này Zíkin, giá chúng nó nhấc bổng cậu lên lưng ngựa nhỉ. Trông cậu thế lại oách đấy — một tay trung sĩ cợt nhả châm chọc một anh lính gầy còm đang oằn mình gánh chiếc ba lô nặng trĩu.
— Kiếm một cái gậy mà kẹp giữa hai chân ấy, thế là thành ngựa ngay thôi! — anh khinh hạc lớn tiếng đáp trả.
