Thúc ngựa trở lại, hoàng tử Andrei chần chừ bên cỗ pháo, ngắm làn khói mờ từ khẩu súng vừa nã đạn. Anh đảo mắt thật nhanh bao quát không gian rộng lớn, nhưng chỉ thấy những khối quân Pháp vốn đứng yên nãy giờ bắt đầu dao động, và ở phía cánh trái của chúng quả thực có một trận địa pháo. Làn khói phía trên đó vẫn chưa tan. Hai kỵ sĩ Pháp, có lẽ là sĩ quan tùy lược, đang phi ngựa lên đồi. Một đội hình địch nhỏ nhưng trông rất rõ đang tiến xuống dốc, có lẽ để tăng cường cho chiến tuyến phía trước. Làn khói của phát súng đầu tiên còn chưa tan thì một làn khói nữa lại xuất hiện, theo sau là tiếng nổ vang. Trận chiến đã bắt đầu! Hoàng tử Andrei quay ngựa phi về hướng Grunte để tìm hoàng tử Bagratión. Anh nghe tiếng đại bác phía sau ngày một dồn dập và vang dội hơn. Rõ ràng pháo binh của ta đã bắt đầu bắn trả. Từ phía chân dốc, nơi diễn ra cuộc thương lượng khi nãy, tiếng súng trường đã vang lên.
Lemarrois vừa phi ngựa tới mang theo bức thư nghiêm khắc của Bonaparte, còn Murat, đang bứt rứt muốn rửa hạch vết nhơ, liền lập tức tung quân tấn công trung tâm và bọc đánh cả hai bên sườn Nga, hy vọng trước khi trời tối và trước khi Hoàng đế tới có thể nghiền nát đám quân ô hợp đang đứng chắn trước mặt mình.
“Nó bắt đầu rồi. Đây rồi!” hoàng tử Andrei thầm nghĩ, cảm nhận dòng máu nóng dồn lên lựng ngực. “Nhưng Toulon của mình sẽ xuất hiện ở đâu và như thế nào đây?”
Đi ngang qua những đại đội mà chỉ mười lăm phút trước còn đang ăn cháo uống rượu vodka, anh đi đến đâu cũng thấy sự chuyển động khẩn trương hối hả của binh lính đang xếp hàng ngũ và chuẩn bị súng ống, và trên gương mặt ai nấy, anh nhận ra chính sự hăng hái đang sục sôi trong lồng ngực mình. “Nó bắt đầu rồi! Đây rồi, đáng sợ mà cũng thật hào hứng!” gương mặt của từng người lính, từng sĩ quan dường như đều đang nói lên điều đó.
Khi chưa kịp tới những công sự đang được đắp dở, anh đã thấy trong ánh sáng nhập nhoạng của buổi chiều thu, những bóng người cưỡi ngựa đang tiến về phía mình. Người đi đầu, mặc áo choàng Cossack, đội mũ lông cừu và cưỡi con ngựa bạch, chính là hoàng tử Bagratión. Hoàng tử Andrei dừng lại đợi ông tới gần; hoàng tử Bagratión kìm cương ngựa, nhận ra hoàng tử Andrei liền gật đầu chào. Ông vẫn hướng mắt về phía trước trong lúc hoàng tử Andrei thuật lại những gì mình vừa mục kích.
Cảm giác “Nó bắt đầu rồi! Đây rồi!” hiện rõ trên gương mặt sạm nắng và khắc khổ của hoàng tử Bagratión với đôi mắt nheo lại, đờ đẫn và buồn ngủ. Hoàng tử Andrei lo lắng và tò mò ngắm nhìn gương mặt vô cảm ấy, ước gì mình có thể đọc được người đàn ông này lúc này đang suy nghĩ và cảm thấy những gì, nếu có. “Liệu đằng sau gương mặt vô cảm ấy có ẩn chứa điều gì không?” hoàng tử Andrei tự hỏi khi nhìn sang. Hoàng tử Bagratión gật đầu ra hiệu đồng tình với những gì hoàng tử Andrei vừa báo cáo, và cất lời: “Rất tốt!” với giọng điệu ngầm ý rằng mọi chuyện đang diễn ra và được báo cáo cho ông đều hoàn toàn nằm trong dự liệu của ông. Hoàng tử Andrei vì phi ngựa nhanh nên thở dốc, nói rất huyên thon. Hoàng tử Bagratión, với chất giọng mang âm hưởng phương Đông, nói vô cùng chậm rãi, cốt để tỏ ra rằng chẳng việc gì phải vội vàng. Dù vậy, ông vẫn thúc ngựa tro lẹ về hướng trận địa pháo của Túshin. Hoàng tử Andrei cùng đoàn tùy tùng theo sau. Đi sau hoàng tử Bagratión là một sĩ quan tùy tùng riêng của ngài - Zherkóv, một sĩ quan thông tin, sĩ quan thường trực của bộ tham mưu cưỡi một con ngựa cụt đuôi rất đẹp, và một thường dân - một viên kế toán xin phép được có mặt ở chiến trường vì tò mò. Viên kế toán, một người béo tốt, mặt đầy đặn, ngước nhìn xung quanh với nụ cười ngây thơ thỏa mãn và trông thật lạc lõng giữa đám kỵ binh hussar, Cossack và các sĩ quan tùy tùng trong chiếc áo vải hoa lơ lửng trên chiếc yên ngựa của sĩ quan hộ tống.
“Hắn muốn đi xem đánh trận đấy,” Zherkóv nói với Bolkónski, chỉ tay về phía viên kế toán, “nhưng bụng hắn lúc này chắc đang quặn thắt rồi.”
“Ôi, thôi đi nào!” viên kế toán đáp với nụ cười rạng rỡ nhưng có vẻ ranh mãnh, như thể lấy làm hãnh diện vì trở thành chủ đề trêu chọc của Zherkóv, và cố tình ra vẻ khờ khạo hơn thực tế.
“Lạ thật đấy, thưa ngài Hoàng tử,” sĩ quan tham mưu nói. (Anh ta nhớ rằng trong tiếng Pháp có một cách xưng hô đặc biệt dành cho hoàng tử, nhưng lại không tài nào nhớ chính xác).
Đến lúc này tất cả đã tiến sát đến trận địa pháo của Túshin, và một quả đạn pháo cày xuống mặt đất ngay trước mặt họ.
“Cái gì vừa rơi thế kia?” viên kế toán ngây thơ hỏi.
“Một chiếc bánh kếp kiểu Pháp,” Zherkóv đáp.
“Hóa ra họ dùng thứ đó để bắn à?” viên kế toán hỏi. “Ghê sợ thật!”
Hắn ta trông như phổng mũi vì mãn nguyện. Hắn vừa dứt lời thì họ lại nghe thấy tiếng rít sắc lẹm bất ngờ, kết thúc đột ngột bằng một cú đập phịch vào vật gì đó mềm oặt... phịch... phịch! và một tên lính Cossack cưỡi ngựa hơi chếch về bên phải phía sau viên kế toán liền ngã lăn quay xuống đất cùng con ngựa. Zherkóv và sĩ quan tham mưu cúi rạp người trên yên, vội quay ngựa tránh đi. Viên kế toán khựng lại, đối mặt với tên lính Cossack, chăm chú tò mò quan sát hắn. Tên lính Cossack đã chết, nhưng con ngựa vẫn đang dãy giụa.
Hoàng tử Bagratión nheo mắt nhìn quanh, và khi thấy nguyên nhân gây ra sự hỗn loạn, ông thờ thẫn quay đi với vẻ dửng dưng như muốn nói: “Đáng gì mà phải bận tâm mấy chuyện vặt vãnh ấy?” Ông cẩn trọng kìm cương như một kỵ sĩ sành sỏi, hơi cúi người gỡ thanh kiếm bị vướng vào vạt áo. Đó là một thanh kiếm kiểu cũ mà người ta đã không còn dùng phổ biến nữa. Hoàng tử Andrei chợt nhớ đến câu chuyện Suvórov trao thanh kiếm của mình cho Bagratión ở Ý, và ký ức ấy lúc này mang lại cho anh một cảm giác vô cùng dễ chịu. Họ đã tới được cỗ pháo mà hoàng tử Andrei từng đứng quan sát chiến trường khi nãy.
“Đại đội nào đây?” hoàng tử Bagratión hỏi một pháo thủ đang đứng cạnh xe đạn.
Ông hỏi “Đại đội nào đây?”, nhưng thực chất ngầm ý rằng: “Các anh có sợ không đấy?”, và người pháo thủ đã hiểu ý.
“Bẩm đại nhân, đại đội của đại úy Túshin ạ!” viên pháo thủ tóc đỏ tàn nhang dõng dạc đáp với giọng vui vẻ, đứng nghiêm chào.
“Ừ, ừ,” Bagratión lẩm bẩm như đang ngẫm nghĩ điều gì, rồi thúc ngựa lướt qua những chiếc xe pháo đến khẩu đại khiêng ở tít phía ngoài.
Khi ông vừa đến gần, một phát súng vang đanh đanh phát ra làm ông và đoàn tùy tùng điếc cả tai, và giữa làn khói bất ngờ bao trùm khẩu pháo, người ta thấy những pháo thủ đang gồng mình kéo giật nó trở lại vị trí cũ. Một pháo thủ to lớn vạm vỡ, Pháo thủ Số Một, tay cầm chiếc gạt tàn thuốc, dạng chân rộng nhảy chồm lên bánh xe; trong khi Pháo thủ Số Hai với bàn tay run rẩy đang nhét đạn vào nòng pháo. Đại úy Túshin lùn tịt, vai rụt, vấp phải càng pháo liền lách người tiến lên, không thèm để ý đến vị tướng quân, đưa bàn tay nhỏ bé lên che trán nheo mắt nhìn ra xa.
“Nâng lên thêm hai vạch nữa là chuẩn xác,” anh thào thào bằng chất giọng yếu ớt nhưng cố tỏ ra bạo dạn, hoàn toàn không tương xứng với vóc dáng mảnh khảnh của mình. “Số Hai!” anh rít lên. “Bắn, Medvédev!”
Bagratión gọi lớn, và Túshin đưa ba ngón tay lên vành mũ với một cử chỉ rụt rè lúng túng hoàn toàn không giống kiểu chào quân nhân mà giống điệu bộ ban phúc của cha xứ, bước lại gần vị tướng. Mặc dù các khẩu pháo của Túshin vốn được bố trí để rót đạn xuống thung lũng, anh lại đang nã những quả đạn cháy vào ngôi làng Schön Grabern nằm ngay trước mặt, bên kia là những khối quân Pháp đông đảo đang tiến lên.
Chẳng ai ra lệnh cho Túshin phải bắn vào đâu và bắn vào cái gì, nhưng sau khi bàn bạc với viên trung sĩ tham mưu Zakharchénko - người mà anh vô cùng kính trọng, anh đã quyết định rằng đốt cháy ngôi làng là một ý hay. “Rất tốt!” Bagratión đáp lại bản báo cáo của viên đại úy, rồi thong thả quan sát toàn bộ chiến trường đang trải rộng trước mắt. Quân Pháp đã tiến đến rất gần ở cánh phải của chúng ta. Dưới ngọn đồi nơi trung đoàn Kiev đang đóng quân, ở khe núi có con suối nhỏ chảy qua, tiếng súng trường nổ giòn giã và râm ran đến nao lòng, và xa hơn nữa về phía bên phải, qua chỗ kỵ binh long kỵ sĩ, sĩ quan tùy tùng chỉ cho Bagratión thấy một cột quân Pháp đang tiến đánh bọc sườn ta. Về phía bên trái, đường chân trời bị khuất bởi khu rừng cận kề. Hoàng tử Bagratión ra lệnh điều hai tiểu đoàn từ trung tâm đến tăng cường cho cánh phải. Sĩ quan tùy tùng liền mạnh dạn góp ý với hoàng tử rằng nếu rút các tiểu đoàn ấy đi, trận địa pháo sẽ mất đi lực lượng yểm trợ. Hoàng tử Bagratión quay sang nhìn viên sĩ quan bằng đôi mắt đờ đẫn và lặng thím. Hoàng tử Andrei thấy lời góp ý của viên sĩ quan là hoàn toàn xác đáng và quả thực không thể tìm được câu đáp lại. Nhưng đúng lúc đó, một sĩ quan tùy tùng phi ngựa tới mang theo tin báo từ viên chỉ huy trung đoàn ở khe núi rằng những đạo quân Pháp khổng lồ đang đổ dồn xuống đầu họ, trung đoàn của ông ta đang hỗn loạn và phải rút lui về phía đội lựu đạn Kiev. Hoàng tử Bagratión gật đầu ra hiệu đã rõ và đồng tình. Ông thong thả quay ngựa sang phải và phái một sĩ quan tùy tùng đến chỗ kỵ binh long kỵ sĩ với lệnh tấn công quân Pháp. Nhưng nửa giờ sau, vị sĩ quan tùy tùng ấy quay về mang theo tin tức rằng viên chỉ huy kỵ binh long kỵ sĩ đã rút lui qua khỏi đoạn trũng của địa hình, do hỏa lực địch quá dữ dội khiến quân của ông ta tổn thất vô ích, nên ông đã vội vã phái vài toán lính bắn tỉa vào trong rừng.
“Rất tốt!” Bagratión nói.
Khi ông vừa rời khỏi trận địa pháo, tiếng súng bên cánh trái cũng vang lên, và vì khoảng cách đến cánh trái quá xa không kịp tự mình thân chinh tới đó, hoàng tử Bagratión bèn cử Zherkóv đi truyền lệnh cho viên tướng tư lệnh (người từng cho duyệt binh trước mặt Kutúzov ở Braunau) rằng ông phải rút lui càng nhanh càng tốt về phía sau khe núi ở phía sau, bởi vì cánh phải có lẽ sẽ không thể trụ vững trước cuộc tấn công của địch lâu hơn nữa. Mọi chuyện về Túshin và tiểu đoàn làm nhiệm vụ yểm trợ cho trận địa pháo của anh đều đã bị bỏ quên. Hoàng tử Andrei chăm chú lắng nghe những lời trao đổi của Bagratión với các viên chỉ huy và những mệnh lệnh ông ban ra, để rồi ngạc nhiên nhận ra rằng thực chất chẳng có mệnh lệnh nào được đưa ra cả, mà hoàng tử Bagratión chỉ cố tỏ ra mọi việc diễn ra do nhu cầu thực tế, do ngẫu nhiên hoặc theo ý muốn của các cấp chỉ huy tuyến dưới đều được thực hiện, nếu không phải theo lệnh trực tiếp của ông, thì ít nhất cũng phù hợp với ý định của ông. Tuy nhiên, hoàng tử Andrei cũng nhận ra rằng dù những sự kiện diễn ra có là do may rủi và nằm ngoài ý muốn của vị tư lệnh, nhờ vào sự khéo léo của Bagratión, sự hiện diện của ông vẫn vô cùng quý giá. Các sĩ quan đến gặp ông với vẻ mặt lo âu đều trở nên bình tĩnh; binh lính và sĩ quan chào đón ông bằng nụ cười tươi tắn, thêm phần phấn chấn khi có mặt ông, và rõ ràng ai nấy đều hăm hở muốn thể hiện lòng can đảm trước mặt vị tư lệnh.
