Đêm hôm sau, công tước Andrei sẽ lên đường. Vẫn giữ nguyên nếp sinh hoạt thường ngày, vị công tước già lui về phòng nghỉ ngơi sau bữa tối như mọi khi. Nàng công tước nhỏ đang ở trong phòng của em chồng. Còn công tước Andrei, mặc chiếc áo bành tô lữ hành không có cầu vai, đang cùng người hầu cận sắp xếp hành lý trong căn phòng được bố trí cho mình. Sau khi tự mình kiểm tra cỗ xe ngựa và tận mắt chứng kiến những chiếc hòm được xếp ngay ngắn, chàng ra lệnh cho người đem ngựa đến cộ. Trong phòng chỉ còn lại những vật dụng chàng luôn mang theo bên mình: một chiếc tráp nhỏ, một hộp đựng đồ ăn thức uống bằng bạc khá lớn, hai khẩu súng ngắn Thổ Nhĩ Kỳ và một thanh gươmh—món quà của người cha đã mang về từ cuộc vây hãm Ochákov. Tất cả những vật dụng lữ hành ấy của công tước Andrei đều được xếp đặt ngăn nắp: mới tinh, sạch sẽ và được bọc trong những lớp vải bạt buộc dây gọn gàng.
Khi chuẩn bị bước vào một chuyến đi xa hoặc thay đổi nếp sống, những con người hay suy ngẫm thường chìm trong một tâm trạng vô cùng nghiêm nghị. Những khoảnh khắc ấy gợi mở sự chiêm nghiệm về quá khứ và những dự định cho tương lai. Gương mặt công tước Andrei trông thật đăm chiêu và dịu dàng. Hai tay chắp sau lưng, chàng rảo bước nhanh từ góc phòng này sang góc phòng khác, mắt nhìn đăm đăm về phía trước và trầm ngâm lắc đầu. Phải chăng chàng đang lo sợ khi phải ra trận, hay lòng đang nặng nỗi buồn vì sắp phải rời xa người vợ trẻ? Có lẽ là cả hai, nhưng rõ ràng là chàng không muốn ai nhìn thấy tâm trạng ấy của mình; thế nên, khi nghe thấy tiếng bước chân ngoài hành lang, chàng liền vội vã buông tay, dừng lại bên chiếc bàn như thể đang chỉnh lại dây buộc của chiếc tráp nhỏ, rồi mang lấy vẻ điềm tĩnh và thâm trầm quen thuộc. Đó chính là tiếng bước nặng nề của công tước cô Mary.
– Em nghe nói anh đã ra lệnh cược ngựa rồi phải không? – nàng thốt lên, thở hổn hển (có vẻ như nàng vừa chạy từ đâu đến) – Và em rất ao ước được nói chuyện riêng với anh thêm lần nữa! Chúa mới biết chúng ta còn phải xa nhau đến bao giờ. Anh có giận em vì đã chạy sang đây không? Dạo này anh khác quá, Andrúsha – nàng nói thêm, như để giãi bày cho câu hỏi vừa rồi.
Nàng mỉm cười khi thốt lên cái tên thân mật “Andrúsha”. Dường như nàng vẫn thấy thật lạ lùng khi nghĩ rằng người đàn ông oai nghiêm, tuấn tú này lại chính là Andrúsha – cậu thiếu niên gầy gò, nghịch ngợm từng là bạn chơi đùa của nàng thuở thơ ấu.
– Còn Lise đâu rồi em? – chàng hỏi, đáp lại câu hỏi của em gái bằng một nụ cười.
– Em ấy mệt quá nên đã ngủ thiếp đi trên chiếc ghế bầy ở phòng em rồi. Ôi, Andrei! Anh thật may mắn khi có được một người vợ tuyệt vời biết bao – nàng nói, rồi ngồi xuống chiếc ghế bầy đối diện với anh trai – Em ấy chẳng khác nào một đứa trẻ: một đứa trẻ đáng yêu và vui tính vô cùng. Em đã quý mến em ấy từ lúc nào không hay.
Công tước Andrei lặng thinh, nhưng công tước cô vẫn nhận ra ánh nhìn đầy vẻ mỉa mai và khinh bỉ thoáng qua trên nét mặt anh.
– Chúng ta cần phải bao dung với những yếu lòng nhỏ nhặt ấy chứ, Andrei, nào ai tránh khỏi những điều đó? Đừng quên rằng em ấy lớn lên và được giáo dục giữa chốn thượng lưu, thế nên hoàn cảnh hiện tại của em ấy chẳng có gì là dễ chịu cả. Chúng ta phải biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác. Hiểu tất cả chính là tha thứ tất cả.* Anh hãy thử nghĩ xem, đối với một người vợ trẻ, tội nghiệp làm sao, sau bao năm quen với nhung lụa lại phải xa chồng, thui thủi một mình ở chốn thôn quê trong cái hoàn cảnh này cơ chứ! Thật là quá đỗi khó khăn cho em ấy.
* Hiểu tất cả chính là tha thứ tất cả.
Công tước Andrei mỉm cười nhìn em gái, nụ cười dành cho những người mà ta ngỡ đã thấu hiểu tận tâm can.
– Em vẫn sống ở chốn thôn quê này đấy thôi, và có thấy cuộc sống ở đây khủng khiếp gì đâu – chàng đáp.
– Em... chuyện đó khác chứ. Sao lại lôi em vào làm gì? Em không muốn và cũng chẳng thể sống cảnh nào khác, bởi em chỉ biết có thế thôi. Nhưng anh hãy nghĩ xem, Andrei: một phụ nữ trẻ tuổi quen chốn phồn hoa mà bị chôn vùi ở vùng quê heo hắt này suốt những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời, lại thui thủi một mình – vì Cha thì luôn bận rộn, còn em... ừ thì, anh thừa biết em có bề gì để giải trí cho một người phụ nữ quen sống giữa chốn thượng lưu đâu cơ chứ. Quanh đi quẩn lại cũng chỉ có mỗi tiểu thư Bourienne...
– Anh hoàn toàn không thích cô tiểu thư Bourienne chút nào đâu đấy – công tước Andrei nói.
– Không thích ư? Cô ấy rất dễ thương, tốt bụng và hơn hết là rất đáng thương nữa. Cô ấy chẳng có ai trên đời, thực sự là chẳng có ai. Nói thật lòng nhé, em chẳng cần cô ấy, thậm chí cô ấy còn vướng chân vướng tay em ấy chứ. Anh biết đấy, từ xưa em đã là một đứa sống khép kín, và bây giờ lại càng trầm tính hơn. Em thích ở một mình... Cha rất quý cô ấy. Cô ấy và Michael Ivánovich là hai người duy nhất luôn được cha đối xử dịu dàng và tử tế, bởi cha từng là ân nhân của cả hai. Đúng như nhà văn Sterne đã viết: “Chúng ta yêu mến mọi người không phải vì những điều tốt đẹp họ làm cho ta, mà vì những điều tốt đẹp ta đã làm cho họ.” Cha đã cưu mang cô ấy khi cô ấy bơ vơ không nơi nương tựa sau cái chết của cha ruột. Cô ấy rất tốt tính, và cha lại rất thích giọng đọc sách của cô ấy. Cô ấy thường đọc sách cho cha nghe vào mỗi buổi tối, đọc hay tuyệt cú mèo ấy chứ.
– Thành thật mà nói nhé, Mary, đôi khi chính tính cách của Cha khiến cho cuộc sống của em trở nên khó lòng chịu đựng nổi, phải vậy không? – công tước Andrei đột ngột hỏi.
Công tước cô Mary thoạt tiên ngỡ ngàng, rồi sau đó bàng hoàng trước câu hỏi này.
– Em ư? Cho em ư?... Khó chịu cho em sao!... – nàng thốt lên.
– Xưa nay Cha vốn là người khắc nghiệt; và anh nghĩ bây giờ ngài lại càng trở nên khó tính hơn – công tước Andrei nói, có vẻ như đang cất lời bàn tán dửng dưng về người cha để thử thách hoặc làm em gái mình bối rối.
– Anh cái gì cũng tốt cả, Andrei ạ, nhưng anh lại mang trong mình một thứ kiêu hãnh trí tuệ – công tước cô nói, câu trả lời theo dòng suy nghĩ của riêng nàng nhiều hơn là hướng đi của câu chuyện – và đó là một tội lỗi lớn. Sao chúng ta lại có thể đem cha ra mà phán xét? Mà dẫu có được phép đi chăng nữa, thì ngoài sự kính ngưỡng sâu sắc ra, một người như cha có thể khơi gợi lên thứ tình cảm nào khác cơ chứ? Em vẫn đang sống rất mãn nguyện và hạnh phúc bên ngài. Em chỉ ước tất cả các anh chị em đều được hạnh phúc như em lúc này.
Người anh trai lắc đầu vẻ hoài nghi.
– Điều duy nhất khiến em cảm thấy khó lòng chịu nổi... em xin nói thật lòng với anh, Andrei ạ... chính là cách cha đối xử với các vấn đề tôn giáo. Em không tài nào hiểu nổi vì sao một người có trí tuệ uyên bác nhường ấy lại không thể nhìn ra những điều rành rành ra đấy, để rồi lầm đường lạc lối đi xa đến vậy. Đó là điều duy nhất khiến em đau khổ. Nhưng dẫu vậy, thời gian gần đây em cũng đã nhận thấy những nét cải thiện phần nào. Những lời châm biếm của ngài đã bớt cay độc hơn trước, và vừa rồi ngài còn tiếp đón một vị tu sĩ để trò chuyện suốt một buổi dài.
– À! Em yêu của anh ơi, anh e là em và vị tu sĩ kia đang uổng công vô ích thôi – công tước Andrei vừa trêu chọc vừa dịu dàng nói.
– Ôi! mon ami, em chỉ biết cầu nguyện và hy vọng Chúa sẽ thấu thấu lòng em. Andrei... – nàng rụt rè cất lời sau một thoáng im lặng – Em có một việc thế này muốn khẩn khoản nhờ anh.
– Gì thế em yêu?
– Không – anh phải hứa là không được từ chối đấy nhé! Việc này chẳng làm anh phiền hà gì đâu và cũng chẳng có gì là hạ thấp anh cả, nhưng nó sẽ đem lại cho em sự yên lòng. Hãy hứa với em đi, Andrúsha!... – nàng nói, vừa thò tay vào chiếc túi xách nhưng chưa vội lấy món đồ đang cầm ở bên trong ra, tựa hồ như vật ấy chính là nội dung của lời khẩn cầu và không thể đem ra khoe trước khi lời thỉnh cầu được chấp thuận.
Nàng rụt rè ngước nhìn anh trai.
– Dẫu có phiền phức đến mấy đi nữa... – công tước Andrei đáp, như thể đã đoán trước được câu chuyện.
– Anh muốn nghĩ sao thì tùy! Em biết anh y hệt như Cha vậy. Anh cứ việc nghĩ thế nào cũng được, nhưng hãy làm điều này vì em đi! Xin anh đấy! Cha của cha chúng ta, người ông kính yêu của chúng ta, đã luôn đeo nó trong tất cả các trận chiến của ngài. (Nàng vẫn chưa chịu lấy món đồ trong túi xách ra.) – Thế anh hứa chứ?
– Dáng nhiên rồi. Chuyện gì thế em?
– Andrei, em ban ơn lành cho anh bằng chiếc tiểu tượng này và anh phải hứa với em là không bao giờ được tháo nó ra đấy nhé. Anh hứa chứ?
– Nếu nó không nặng đến tạ và chẳng làm gãy cổ anh... Chiều lòng em vậy... – công tước Andrei đáp. Nhưng ngay lập tức, nhận ra vẻ mặt đau buồn mà trò đùa của mình vừa mang lại cho em gái, chàng liền hối hận và nói thêm: – Anh rất sẵn lòng; thực sự đấy em yêu, anh rất vui lòng là đằng khác.
– Dẫu anh có trái ý, Ngài vẫn sẽ che chở, rủ lòng xót thương và đưa anh trở về bên Ngài, bởi chỉ có nơi Ngài mới có chân lý và sự bình an – nàng cất lời bằng giọng nói run rẩy vì xúc động, hai tay trang trọng nâng cao trước mặt anh trai một chiếc tiểu tượng cổ nhỏ nhắn hình bầu dục, khuôn mặt tối màu tạc hình Chúa Cứu Thế được đặt trong khung vàng, đeo trên một sợi dây chuyền bạc chạm trổ tinh xảo.
Nàng làm dấu thánh, hôn lên bức tiểu tượng rồi trao lại cho Andrei.
– Xin anh đấy, Andrei, vì ơn nghĩa của em!...
Những tia sáng dịu dàng tỏa ra từ đôi mắt to tròn, rụt rè của nàng. Đôi mắt ấy bừng sáng cả gương mặt hốc hác, ốm yếu của nàng và tô điểm cho nó vẻ đẹp lạ thường. Người anh trai toan đón lấy chiếc tiểu tượng nhưng nàng đã ngăn lại. Andrei chợt hiểu ra, liền làm dấu thánh và cúi xuống hôn lên bức tiểu tượng. Trên gương mặt chàng thoáng hiện nét dịu dàng vì xúc động, nhưng đồng thời cũng ánh lên một tia mỉa mai.
– Cảm ơn em yêu của anh. – Nàng hôn lên trán anh rồi lại ngồi xuống ghế bầy. Hai người lặng thinh một lúc lâu.
– Như em vừa nói với anh đấy, Andrei, hãy cứ nhân hậu và rộng lượng như xưa nay anh vẫn thế. Đừng quá khắt khe phán xét Lise – nàng bắt đầu – Em ấy ngọt ngào và tốt tính biết bao, mà hoàn cảnh hiện tại lại vô cùng ngặt nghèo.
– Anh nghĩ là mình chưa từng phàn nàn về vợ mình với em, Másha, hay trách cứ gì cô ấy cả. Sao em lại nói những điều này với anh?
Những vệt đỏ bừng xuất hiện trên gò má công tước cô Mary và nàng im bặt như thể mình đang có lỗi.
– Anh chưa hề nói gì với em cả, thế mà người ta đã kịp đến tỉ tê bên tai em rồi. Và anh lấy làm tiếc vì điều đó – chàng nói tiếp.
Những vệt đỏ lan rộng hơn trên trán, cổ và đôi má nàng. Nàng cố nói điều gì đó nhưng không thốt nên lời. Người anh trai đã đoán trúng phóc: sau bữa tối, nàng công tước nhỏ đã khóc lóc và kể lể về những linh cảm gở miệng liên quan đến kỳ sinh nở của mình, về nỗi kinh sợ khi phải đối mặt với nó, đồng thời oán thán số phận, cha chồng lẫn người chồng. Khóc chán chê xong thì nàng đã thiếp đi. Công tước Andrei bỗng thấy thương hại em gái.
– Em hãy nhớ lấy điều này, Másha: Anh không thể, chưa từng và sẽ không bao giờ trách cứ vợ mình về bất cứ chuyện gì, bản thân anh cũng chẳng có điều gì phải hổ thẹn trong cách đối xử với cô ấy; và mọi chuyện sẽ mãi như thế dù anh có rơi vào bất cứ hoàn cảnh nào đi nữa. Nhưng nếu em thực sự muốn biết sự thật... muốn biết liệu anh có hạnh phúc hay không? Không! Cô ấy có hạnh phúc không? Không! Nhưng vì sao lại nông nỗi này thì anh chịu...
Nói đoạn, chàng đứng dậy, bước đến bên em gái và cúi xuống hôn lên trán nàng. Đôi mắt đẹp của chàng bừng sáng một cách suy tư, ấm áp và mang theo vẻ rạng rỡ lạ thường, nhưng ánh nhìn của chàng không dừng lại ở người em gái mà phóng qua đầu nàng hướng về khoảng tối ở khung cửa đang mở rộng.
– Chúng ta sang chỗ cô ấy thôi, anh phải chào từ biệt đây. Hoặc là – em cứ sang đánh thức cô ấy dậy đi, anh sẽ vào ngay đây thôi. Petrúshka! – chàng gọi người hầu cận – Lại đây, mang những thứ này đi. Đặt cái này lên ghế, còn cái kia để bên phải.
Công tước cô Mary đứng dậy bước về phía cửa, rồi chợt dừng lại và nói: – Andrei, nếu anh có đức tin, anh hẳn đã quay về với Chúa và cầu xin Ngài ban cho anh thứ tình yêu mà anh vẫn hằng thiếu vắng, và lời cầu nguyện của anh đã được đáp thưa rồi.
– Thôi được, nhỡ đâu lại thế! – công tước Andrei đáp – Đi đi, Másha; anh sẽ sang ngay đây.
Trên đường bước vào phòng em gái, dọc theo hành lang nối liền hai dãy nhà, công tước Andrei bắt gặp tiểu thư Bourienne đang mỉm cười ngọt ngào. Đây là lần thứ ba trong ngày nàng ta bắt gặp chàng ở những góc khuất ngõ ngách với một nụ cười ngây thơ và ngây ngất đến thế.
– Ồ! Em cứ tưởng anh đang ở trong phòng chứ – nàng ta lên tiếng, chẳng vì lý do gì mà bỗng đỏ bừng mặt và hạ mi mắt xuống.
Công tước Andrei nhìn chằm chằm nàng ta với vẻ nghiêm nghị và nét mặt bỗng đằng đằng sát khí. Chàng không nói một lời nào, chỉ lạnh lùng nhìn thẳng vào trán và mái tóc nàng ta – hoàn toàn không thèm nhìn vào đôi mắt – với một vẻ khinh bỉ tột độ khiến người phụ nữ Pháp đỏ bừng mặt tía tai và lủi thủi bỏ đi không dám thốt một lời. Khi chàng bước vào phòng em gái, người vợ đã thức giấc từ lúc nào và giọng nói lanh lảnh, ríu rít dồn dập hết từ này đến chữ khác của nàng đang vọng qua ô cửa mở. Nàng vẫn huyên thuyên bằng tiếng Pháp như thường lệ, tựa hồ như sau một khoảng thời gian dài nén nhịn, nàng đang muốn bù đắp lại quãng thời gian đã mất.
– Không, thế mà anh cứ thử tưởng tượng mà xem, mụ nữ bá tước Zúbova già khú đế ấy, mang tóc giả và ngậm đầy răng giả trong miệng, cứ làm như đang cố phỉnh lừa tuổi già ấy vậy... Ha, ha, ha! Mary!
Chính câu nói về nữ bá tước Zúbova ấy cùng điệu cười vang đó đã được công tước Andrei nghe vợ mình lặp đi lặp lại trước mặt người khác phải đến năm lần rồi. Chàng khe khẽ bước vào phòng. Nàng công tước nhỏ, tròn trịa và hồng hào, đang ngồi trên chiếc bành tô tay cầm đay thêu, miệng không ngớt huyên thuyên nhắc lại những ký ức và dẫu cả những câu cửa miệng từ thời ở Peterburg. Công tước Andrei tiến lại gần, vuốt mái tóc vợ và hỏi xem nàng đã lại sức sau chuyến đi dài chưa. Nàng đáp lời rồi lại tiếp tục câu chuyện huyên thuyên của mình.
Cỗ xe sáu ngựa đang đậu sẵn ngoài hiên. Đêm mùa thu tối đen như mực đến nỗi người đánh xe chẳng thể nhìn rõ nổi chiếc cán cộ. Mấy tên gia nhân cầm đèn lồng đang tất bật chạy ngược chạy xuôi ngoài hiên. Dinh cơ rộng lớn rực rỡ ánh đèn hắt qua những ô cửa sổ cao lộng lẫy. Đám gia nô tụ tập đông nghịt ngoài đại sảnh để tiễn biệt vị công tước trẻ tuổi. Các thành viên trong gia đình đều tề tựu đông đủ ở phòng tiếp khách: Michael Ivánovich, tiểu thư Bourienne, công tước cô Mary và nàng công tước nhỏ. Công tước Andrei vừa được gọi vào phòng làm việc của cha bởi ngài muốn tự mình nói lời từ biệt với con trai. Tất cả mọi người đang đứng đợi hai cha con bước ra.
Khi công tước Andrei bước vào phòng làm việc, vị công tước già đang ngồi bên bàn viết, đầu đeo cặp kính lão và mặc chiếc áo choàng tắm bằng vải trắng – bộ trang phục mà ngài chỉ dùng khi tiếp riêng con trai. Ngài liếc mắt nhìn vòng ra.
– Đi đấy phỏng? – Rồi ngài lại cắm cúi viết tiếp.
– Con vào chào cha để lên đường ạ.
– Lại đây hôn cha nào – ngài chìa má ra – Cảm ơn, cảm ơn con!
– Cha cảm ơn con vì điều gì ạ?
– Vì đã không dề dà lề mề và không bám riết lấy chân váy đàn bà. Nhiệm vụ phải đặt lên trên hết. Cảm ơn, cảm ơn con! – Ngài lại tiếp tục viết, ngòi bút cọ sột soạt trên giấy – Nếu có điều gì muốn nói thì nói mau lên. Hai việc này có thể tiến hành song song cùng một lúc – ngài nói thêm.
– Về phần vợ con... con thực sự thấy hổ thẹn khi phải để cô ấy lại cho cha gánh vác...
– Nói nhảm nhí gì thế hả? Muốn nói gì thì nói thẳng ra xem nào.
– Khi đến kỳ sinh nở của cô ấy, xin cha hãy cử người lên Moscow mời một vị y sĩ chuyên khoa đỡ đẻ nhé... Hãy để ông ấy đến đây...
Vị công tước già dừng bút, nheo đôi mắt nghiêm nghị nhìn chằm chằm vào con trai như thể không hiểu chuyện gì đang xảy ra.
– Con biết là chẳng ai có thể giúp được gì nếu tự nhiên không làm tròn sứ mệnh của nó – công tước Andrei nói, vẻ mặt có phần lúng túng – Con biết trong số hàng triệu ca thì họa hoằn lắm mới có một ca gặp trắc trở, nhưng đó là nỗi ám ảnh của cô ấy và cả của con nữa. Người ta cứ dọa dấy cô ấy đủ điều. Cô ấy gặp ác mộng nên đâm ra hoảng sợ.
– Hừm... Hừm... – vị công tước già lẩm bẩm một mình, tay vẫn hoàn tất nốt dòng chữ đang viết dở – Ta sẽ lo việc đó.
Ngài đặt bút ký một nét thật mạnh mẽ rồi đột ngột quay sang con trai, cất tiếng cười khẩy.
– Rắc rối phết nhỉ, phải không hả?
– Chuyện gì rắc rối cơ ạ, thưa cha?
– Thì vợ con chứ còn gì nữa! – vị công tước già ngắn gọn đáp, ẩn ý sâu xa.
– Con chẳng hiểu ý cha muốn nói gì cả! – công tước Andrei đáp.
– Thôi đi, đành chịu vậy thôi con trai ạ – vị công tước nói – Đứa nào mà chẳng thế cả; đã trót cưới rồi thì đếm sao được mà bỏ. Đừng có mà lo; ta sẽ chẳng hé răng với ai đâu, nhưng tự đáy lòng con thừa biết điều đó.
Ngài tóm chặt lấy tay con trai bằng những ngón tay gầy guộc, xóc mạnh một cái, trân trân nhìn thẳng vào mặt con bằng đôi mắt sắc bén như thể thấu tận tâm can, rồi lại cất lên điệu cười lạnh ngắt quen thuộc.
Người con trai thở dài thườn thượt, ngầm thừa nhận rằng cha mình đã thấu hiểu tâm can mình. Vị công tước già tiếp tục gập và đóng dấu bức thư với tốc độ quen thuộc, tay thoăn thoắt vơ lấy rồi lại ném phắt sáp niêm, con dấu và giấy tờ.
– Biết làm sao được nào? Nó đẹp người cơ mà! Ta sẽ lo toan chu toàn mọi việc. Cứ yên tâm đi – ngài vừa buông những nhát gừng cộc lốc vừa niêm phong thư.
Andrei không nói năng gì; trong lòng chàng vừa thấy dễ chịu nhưng cũng vừa khó chịu vì cha mình đã thấu suốt tâm can. Vị công tước già đứng dậy, trao bức thư cho con trai.
– Nghe đây! – ngài nói – Đừng có bận tâm chuyện vợ con nữa: việc gì làm được ta sẽ làm. Giờ thì nghe đây! Hãy trao bức thư này cho Michael Ilariónovich.* Ta đã viết trong thư đề nghị ông ấy bố trí cho con vào những vị trí thích hợp chứ đừng bắt con giữ chức sĩ quan tùy sức kéo dài quá lâu: một vị trí tồi tệ! Hãy nhắn với ông ấy rằng ta vẫn nhớ và quý mến ông ấy. Viết thư về kể cho ta nghe ông ấy tiếp đón con ra sao nhé. Nếu ông ấy đối xử tốt – cứ việc phục vụ dưới quyền. Con trai của Nicholas Bolkónski chẳng việc gì phải luồn cúi phục dịch dưới trướng bất kỳ kẻ nào nếu không được trọng dụng cả. Nào, lại đây.
Ngài nói nhanh đến mức nuốt mất một nửa số từ, nhưng người con trai đã quen với cách nói ấy nên vẫn hiểu ý. Ngài dẫn con đến bên bàn viết, nhấc nắp bàn lên, kéo một ngăn kéo ra và lấy một cuốn sổ tay dày đặc những dòng chữ viết tay cao, đậm nét và sát rít nhau của mình.
– Chắc là ta sẽ chết trước con thôi. Vậy hãy nhớ kỹ nhé, đây là những hồi ký của ta; hãy trao nó cho Hoàng đế sau khi ta qua đời. Còn đây là một trái phiếu Lombard và một bức thư; đó là khoản tiền thưởng dành cho kẻ nào viết được bộ sử về các chiến dịch của Suvórov. Hãy gửi nó cho Viện Hàn lâm. Còn đây là một vài ghi chép để con đọc khi ta đã khuất núi. Con sẽ thấy chúng hữu ích đấy.
Andrei không nói với cha rằng ngài chắc chắn sẽ còn sống lâu. Chàng cảm thấy mình không được phép nói điều đó.
– Con sẽ làm tất cả những điều này, thưa cha – chàng đáp.
– Thôi được rồi, đi đi! – Ngài chìa tay cho con trai hôn và ôm chầm lấy chàng – Hãy nhớ lấy điều này, công tước Andrei, nếu chúng bắn chết con thì người đau lòng nhất chính là người cha già này đây... – ngài đột ngột ngưng bặt, rồi cất giọng the thé hét lên – nhưng nếu ta nghe tai tiếng rằng con cư xử không xứng đáng là một người con của Nicholas Bolkónski, ta sẽ lấy làm hổ thẹn lắm đấy!
– Cha không cần phải nói những lời đó với con đâu ạ – người con trai mỉm cười đáp.
Vị công tước già im bặt.
– Con cũng muốn xin cha điều này nữa – công tước Andrei nói tiếp – lỡ như con có bề gì ngoài mặt trận và để lại một đứa con trai, xin đừng để ai tước đoạt đứa bé khỏi tay cha – như con đã thưa với cha hôm qua... hãy để nó lớn lên bên cạnh cha... Xin cha hãy nhận lời.
– Lại không để cho mẹ nó nuôi ư? – vị công tước già cất tiếng cười khẩy.
Họ đứng đối diện nhau mà không nói lời nào. Ánh mắt sắc bén của vị công tước già dán chặt vào gương mặt con trai. Một cơ nào đó trên khóe miệng vị công tước già giật giật.
– Chúng ta đã từ biệt rồi. Đi đi! – ngài bất ngờ thét lên một tiếng vang dội đầy giận dữ, đoạn giật phăng cánh cửa mở toang.
– Có chuyện gì thế? Gì thế ạ? – hai vị công tước phu nhân đồng thanh hoảng hốt cất lời khi thoáng thấy ở khung cửa hình bóng công tước Andrei cùng vị công tước già trong bộ áo choàng tắm trắng toát, đầu không đội tóc giả, đeo kính lão đang tru tréo quát tháo đầy giận dữ.
Công tước Andrei thở dài thườn thượt chẳng nói năng gì.
– Thôi được rồi! – chàng quay sang vợ cất lời.
Âm điệu câu nói “Thôi được rồi!” ấy vang lên đầy vẻ lạnh lùng mỉa mai, tựa hồ như chàng đang bảo: “Nào, bây giờ thì cô cứ việc diễn trò đi thôi.”
– Andrei, đi ngay bây giờ sao! – nàng công tước nhỏ thốt lên, mặt cắt không còn giọt máu, kinh hoàng nhìn chằm chằm vào chồng.
Chàng ôm chầm lấy nàng. Nàng thét lên một tiếng rồi ngã bất tỉnh lên bờ vai chồng.
Chàng thận trọng buông bờ vai đang tì vào người mình ra, cúi xuống nhìn gương mặt vợ rồi cẩn trọng đặt nàng ngồi vào chiếc ghế bầy.
– Adieu, Mary – chàng nhẹ nhàng cất lời với em gái, nắm lấy tay nàng đặt một nụ hôn rồi bước nhanh ra khỏi phòng.
Nàng công tước nhỏ vẫn nằm thiếp trên ghế bầy, tiểu thư Bourienne đang tất bật day thái dương cho nàng. Công tước cô Mary, một tay đỡ người chị dâu, vẫn ngước đôi mắt đẹp đẽ ngấn lệ nhìn chăm chăm về phía cánh cửa mà công tước Andrei vừa bước qua, đoạn làm dấu thánh hướng về phía ấy. Từ phòng làm việc, tiếng khò khè xì mũi giận dữ của vị công tước già cứ vang lên liên hồi tựa như tiếng súng nổ. Công tước Andrei vừa mới khuất dạng thì cánh cửa phòng làm việc đã phắt mở tung và bóng dáng nghiêm nghị của vị công tước già trong bộ áo choàng tắm trắng toát ló đầu ra.
– Đi rồi phỏng? Thế là ổn rồi! – ngài lẩm bẩm; đoạn trừng mắt nhìn nàng công tước nhỏ đang bất tỉnh nhân sự, ngài lắc đầu vẻ trách móc rồi sập mạnh cửa lại.
