Tôi thấy có điều gì đó rất nổi bật và đầy kịch tính trong chặng hành trình từ châu Âu sang châu Á. Con tàu chầm chậm lướt qua một vùng sa mạc áp sát ngay mạn thuyền; những cồn cát trải dài ngút ngàn, hết đồi nọ đến gò kia nối tiếp nhau; người ta nhìn thấy từ đằng xa những bối lạc đà đang nối đuôi nhau tiến về một cõi đích xa xôi cổ xưa nào đó; rõ ràng là ta đang vượt qua một ranh giới tự nhiên — và con kênh đào chẳng hề làm thay đổi điều đó chút nào. Suez là nét chấm phá đầu tiên của bầu không khí phương Đông đầy hỗn độn, ồn ào và rực rỡ. Và rồi, sau tia chớp hỗn độn ấy, ta tiến ra làn nước xanh thẳm cô độc của Biển Đỏ. Hai bên tả hữu, bờ biển là một vùng hoang mạc cay đắng, bị mặt trời thiêu đốt; ở hướng đông, một dãy núi tím sẫm khổng lồ lskgững sững uy nghi vươn lên tận đỉnh Sinai. Nơi đây chẳng giống bất kỳ phong cảnh nào ở châu Âu. Con tàu di chuyển chậm chạp như thể những hiểm nguy chưa được vẽ trên bản đồ đang rình rập phía trước. Đây là một thế giới mới với một bầu không khí mới. Rồi những đợt sóng khí trời ngày càng oi bức cứ ập đến hết đợt này đến đợt khác, những chiếc quạt trần bắt đầu lắc lư và trang phục trắng xuất hiện. Mọi người rũ bỏ châu Âu, khoác lên mình tấm áo đồng phục của người Á châu. Ngay cả mặt trời, vội vã nhô lên một cách giận dữ và đột ngột sau một đêm oi ả, cũng thật xa lạ, một vầng thái dương của phương Á.

Và thế là người ta xuôi theo thủy lộ viền đầy đá ngầm ấy để đến Aden; nơi đây rải rác những ngọn hải đăng cô quạnh dường như vẫn cháy mà không cần người chăm sóc, và đôi khi trong sự cô lập u sầu của mình, chúng vung những cánh tay ánh sáng chuyển động nhịp nhàng rộng lớn. Rồi khi đất liền và những cánh buồm tam giác muộn màng cuối cùng của Aden cùng lúc khuất dạng, ta dấn thân vào vùng biển Ấn Độ Dương nóng bức, đầy giông bão và đơn điệu; bước vào sự giam cầm trong một chân trời xanh thẳm mà dường như các động cơ phải gầm thét trong vô vọng giữa vòng tròn khổng lồ của nó. Người ta mới ngao ngán làm sao khi cứ đi tới đi lui trên tàu hết ngày này qua ngày khác, ăn uống, ngủ gật rồi lại ăn, tán gẫu những chuyện vơ vơ vẩn vẩn và tạ ơn Trời Phật ngay cả vì một đàn cá bay lướt qua hay một vệt khói từ phía chân trời xa để tâm trí được thoát ra đôi chút khỏi cái nhà tù run rẩy và đầy dầu mỡ của mình!... Một sự chậm trễ nóng bức và đầy điềm báo; một khoảng lặng đầy nham hiểm và ẩn ý; chuyến hải trình từ châu Âu đến Ấn Độ vẫn luôn là như thế.

Tôi đoán rằng vào thời điểm bạn đến Ấn Độ, tất cả khúc dạo đầu này sẽ biến mất, bạn sẽ phóng vèo qua trên một chuyến tàu tốc hành sang trọng khởi hành từ Calais, qua ngả Baku hoặc Constantinople; bạn sẽ chẳng còn cảm giác về một cuộc tiếp cận chậm chạp, đầy ủ rũ băng qua những dặm biển vô tận thế này nữa. Nhưng đó là cách tôi đã đến Ấn Độ. Mọi thứ dường như mở rộng ra; tôi đang bước ra từ những vùng đất liền san sát, những sự thân mật láng giềng và những cuộc va chạm láng giềng của Địa Trung Hải để đến với một cái gì đó xa xôi hơn; đến với những vùng biển rộng lớn hơn và những vùng đất vĩ đại hơn, những sự giao lưu hiếm hoi hơn và một tương lai bao la hơn....

Đi từ châu Âu sang châu Á giống như đi từ Na Uy đến Nga, từ một cái gì đó nhỏ nhoi và "tiến bộ" đến một cái gì đó đồ sộ và đầy điềm báo. Tôi đã cảm nhận được điều đó gần chín năm về trước; ngày nay toàn bộ châu Á dường như đang chuyển động tiến lên để minh chứng cho cảm xúc của tôi....

Và tôi cũng nhớ rằng khi xuôi dòng Biển Đỏ rồi lại một lần nữa ở Ấn Độ Dương, tôi đã mang một nỗi cô đơn có sức cào xé gần như không thể chịu nổi. Một vết thương có thể lành miệng nhưng vẫn để lại nỗi đau. Tôi đang bước ra khỏi châu Âu giống như người ta bước ra từ một ngôi nhà quen thuộc để đến một nơi chốn rộng lớn và xa lạ hơn, tôi dường như chỉ là một hạt bụi sự sống nhỏ bé, và ở phía sau tôi, xa xôi, lặng lẽ và lùi dần về phía sau, là sinh linh duy nhất khác mà tâm hồn tôi rộng mở đón nhận. Thật quá tàn nhẫn đối với tôi khi không thể viết thư cho nàng.

Những tâm trạng như thế sẽ lại đến với tôi hết lần này đến lần khác, đặc biệt là trong những khoảng thời gian nhàn rỗi của những chuyến hải trình, trong những không gian trống trải rộng lớn và vào ban đêm khi tôi kiệt sức. Vào những lúc khác, tôi có thể xua đuổi và vượt qua chúng bằng cách tự ép mình bận rộn và đi ngắm nhìn những điều mới mẻ, cảm động.