Hôm sau, tâm trạng tôi lại chùng xuống; tưởng chừng như thứ ánh sáng ấy, cảm giác nhẹ nhõm từng bừng chiếu rực rỡ và mạnh mẽ trong tâm trí tôi, nay đã vụt bay mất. Tôi hết sức tìm cách lấy lại nó. Nhưng tôi không thể làm được, và tôi thấy những bận tâm hẹp hòi cũ kỹ lại tha thiết gọi mời tôi.
Tôi thầm nghĩ, nhỡ đâu mình có thể tìm lại được những thoáng mở mang tầm mắt và sự nhẹ nhõm ấy nếu tôi một mình leo lên một chốn hoang vu cao vắng nào đó để ngẫm nghĩ. Tôi vẽ ra trong đầu một viễn cảnh đầy cám dỗ về bản thân ở tít trên cao, vượt qua mọi oi ả và ồn ào, đang chuyện trò cùng bầu trời. Đó lại là thời điểm tồi tệ nhất trong năm để leo núi, và trong lúc bồng bột, tôi chẳng thể làm gì khác ngoài việc leo lên vách Rochers de Naye bằng con đường sai trái, rồi cố tìm một chốn ẩn nấp nào vừa không trơn trượt lại vừa khô ráo. Tôi đã không thành công. Có lúc tôi trượt chân ngã nhào xuống một sườn dốc ướt át mấy thước và cuối cùng phải bám lấy một rễ cây; nếu trượt thêm chút nữa thì giờ đây tôi đã chẳng còn ngồi đây mà viết những dòng này; và tôi trở về với thân thể mỏi mệt cùng những vết bầm dập của kẻ leo núi thất bại, chẳng thu lại được chút chiêm nghiệm nào....
Ba đêm sau, khi đang nằm trên giường, tôi bỗng tỉnh táo một cách minh mẫn lạ thường — lúc ấy chắc là khoảng hai hoặc ba giờ sáng — và tầm nhìn về cuộc đời lại hiện về với tôi, mang theo hiệu ứng mở rộng và soi sáng tương tự. Tựa hồ như sự tĩnh mịch bao la vẫn ẩn hiện phía sau, phía trên và xung quanh thế giới cảm giác ấy đang cách nào đó giao hòa với tôi. Nó giục giã tôi hãy đánh thức tâm hồn mình và tiếp tục những ý nghĩ cùng hoài bão từng nhen nhóm và sinh sôi trong tâm trí tôi khi tôi trở về Anh từ Cape. "Hãy gạt bỏ niềm đam mê của anh đi." Nhưng tôi nài nỉ rằng tôi không thể làm thế; nào là hình ảnh Mary bị khuất phục và đắm chìm trong nước mắt, nỗi đau nhói của tổn thương cùng thất bại, những vết nhơ của sự lừa lọc và bị phanh phui, cùng sự chia ly đau đớn. Không sao cả, cõi tĩnh lặng đáp lại, suy cho cùng tất cả những điều ấy chỉ để tôi luyện anh cho những sứ mệnh lớn lao hơn.... Tôi không thể quên, tôi khăng khăng. Đừng quên, nhưng hiện tại điều đó chẳng đưa anh đi đến đâu; chương này đã khép lại; hãy gạt nó sang một bên và hướng đến những điều khác. Anh không chỉ là Stephen Stratton kẻ đã sa ngã vào ngoại tình; trong những chốn tĩnh lặng này, anh ta chỉ là một sinh linh nhỏ bé và ở rất xa; ở đây và cùng ta, anh chính là Con Người — Mọi Con Người — giữa cõi đời tròn vành vạnh này mà số phận đã đặt để anh. Nhưng còn Mary, tôi nài nỉ, quên đi Mary là một sự phản bội, một sự vô ơn, khi nàng đã hết lòng yêu tôi. Thế nhưng cõi tĩnh lặng không hề ra lệnh cho tôi phải quên nàng, mà chỉ bảo tôi hãy quay mặt về hướng công việc vĩ đại đang chờ đợi nhân loại phía trước. Và công việc đó là gì? Công việc đó, xét theo phần việc của anh, trước hết là để thấu hiểu, để giải quyết, rồi sau đó là để thực hiện, để bộc lộ hết khả năng của chính mình nỗi dằn vặt của lòng trắc ẩn cùng khát khao trật tự và công lý đang thấm đẫm tâm hồn anh. Hãy bước ra thế giới, dấn thân vào cuộc sống, hãy tận dụng bộ óc đang cuồng quay tranh đấu ấy mà ta đã nhấc lên đầy nhọc nhằn khỏi cõi chết của vật chất....
"Nhưng ngươi là ai?" Tôi bất chợt cất tiếng gọi vào màn đêm. "Ngươi là ai?"
Tôi ngồi dậy bên mép giường. Ánh bình minh vừa chớm phá vỡ màn đêm vô định của những giờ khắc canh khuya. "Đây chỉ là một góc khuất kỳ lạ trong bộ óc ta mà thôi," tôi tự nhủ....
Thế mà—— Sao tôi lại có được cái góc khuất kỳ lạ ấy trong bộ óc mình? Sự tĩnh mịch minh mẫn này là gì?...
