Và giờ đây, xin hãy để tôi kể ngay về biến cố đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời của cả hai chúng tôi, đẩy cả hai ra khỏi những quỹ đạo vốn tưởng đã được định sẵn cho mình — những con đường thênh thang, thành công nhưng rẽ theo hai hướng, cô ấy bước vào thảm kịch của cái chết, còn tôi rời xa mọi viễn cảnh về một sự nghiệp chính trị trước mắt để dấn thân vào công việc mà giờ đây tôi đang làm với biết bao nhọc nhằn, khiếm khuyết và vụng về. Biến cố ấy đã xé toạc và vạch trần mọi lớp vỏ bọc bề ngoài của cuộc sống, mở lối cho tôi bước vào sự vỡ mộng khôn cùng và những sự thật chưa từng ngờ tới. Chỉ vài tuần sau lần gặp gỡ thứ hai, Mary và tôi đã yêu nhau say đắm; chúng tôi thực sự đã trở thành tình nhân. Sức hút từng bị kìm nén của mối tình thuở trước nay bùng phát trở lại, kéo chúng tôi đến với điều đó một cách không thể cưỡng lại. Chúng tôi cố gắng tỏ ra bề ngoài chỉ là bạn bè, dẫu ngọn lửa rực cháy đang hằn sâu giữa hai người. Bí mật dằn vặt ấy lúc thì nửa vời bị phát hiện, lúc thì tự hé lộ. Theo sau đó là một vở kịch bi hài của sự do dự và cuộc đấu tranh dằn xé trong bất hòa. Chỉ trong vòng bốn tháng, cơn khủng hoảng của cuộc đời cả hai chúng tôi đã qua đi....
Hỡi con trai của ta, ta không có ý định kể cho con nghe những sự kiện cụ thể, những buổi lui tới cụ thể, những lời nói tình cờ, những cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên, hay những hiểu lầm định mệnh dẫu chỉ trong khonh khắc từng diễn ra giữa chúng tôi. Ta muốn kể về một điều gì đó khái quát hơn thế. Trắc trở này nằm trong dòng máu của chúng ta. Nó là di sản của chúng ta. Đó là một khả năng tiềm ẩn trong di sản của tất cả những người đàn ông và đàn bà lương thiện, dạt dào cảm xúc. Chắc hẳn có những kẻ hoàn toàn hoài nghi và ưa phiêu lưu, đối với họ những niềm đam mê và ham muốn ấy vừa là thứ dễ kiểm soát, vừa là những sự thỏa mãn được dung thứ mà chẳng để lại hậu quả gì dây dưa, một phần kín đáo và có thể tách rời khỏi cuộc sống; và cũng có thể có những người với niềm tin kiên định và giản đơn đến mức những xáo trộn này bị triệt tiêu hoàn toàn — nhưng dòng họ Stratton chúng ta không mang phẩm chất thấp kém cũng chẳng cao sang đến thế, chúng ta biết cúi đầu rồi lại vươn lên, chúng ta chưa bao giờ hoàn toàn đinh ninh về các chuẩn mực của mình, và trong nhiều thế hệ mai sau, đối với chúng ta cũng như những người như tín đồ Thiên Chúa giáo, và quả thực với phần lớn những người cùng loại với chúng ta, chúng ta sẽ vừa khao khát tình bạn tự do, thân mật, lại vừa dễ dàng bùng cháy thành niềm đam mê và thảm họa khi ở gần nhau.
Đây là một trong những nghịch lý cốt lõi trong quá trình thích nghi của những con người như chúng ta với trật tự văn minh rộng lớn hơn mà tôi hằng mơ ước. Đó cũng là tinh túy trong câu chuyện của tôi. Đó là một trong hai nghịch lý cơ bản đang đặt ra thách thức cho giống loài chúng ta. Sự nô lệ của bản năng xác thịt và sự nô lệ của lao động chính là hai điều kiện song hành làm nền tảng cho xã hội loài người ngày nay, là hai rào cản kìm hãm tiến trình hướng tới một trật tự xã hội vĩ đại hơn, hướng tới cộng đồng cao đẹp hơn ấy — những cao nguyên tràn ngập ánh sáng và tự do hạnh phúc — nơi mà Bản Thể từng là cha tôi ngày hôm qua, đang suy ngẫm trong chính tôi hôm nay, và sẽ là con cùng các thế hệ con cháu của con vào ngày mai, bằng chính bản năng của mình, vẫn luôn thôi thúc và buộc phải tiếp tục thôi thúc cuộc sống của nhân loại tiến bước. Câu chuyện giữa tôi và Mary chỉ là một tình tiết ngẫm ngẫu trong nỗ lực khổng lồ và hầu như vô thức ấy, nhằm rũ sạch mọi nhọc nhằn, rối ren cùng gánh nặng để tự do định đoạt cuộc đời. Chúng ta giống như những bóng hình nhỏ bé, những dấu chấm đang leo lên một sườn đồi bao la; tôi nâng niu sự gắn bó của chúng ta trong khoảnh khắc và đặt nó dưới lens kính cho con nhìn ngắm. Khi ấy, tôi vượt lên chính mình, còn Mary đại diện cho vô số những người phụ nữ khác. Chuyện đó đã xảy ra vào ngày hôm qua, và nó cũng chỉ là một phần của dòng lịch sử từng khiến Edmond Stratton xứ Hays bỏ trốn cùng Charlotte Anstruther rồi bị đâm thấu ngực tại Haddington cách đây hai trăm năm, từng đẩy gia đình Laidlaw-Christian sang Virginia vào năm 45, dâng con phố Stratton vào tay bọn cho vay nặng lãi dưới thời Nhiếp chính George IV, và bóp nghẹt trái tim Margaret Stratton vào thời vua Charles đệ Nhất. Với những biến tấu cá nhân cùng hoàn cảnh thay đổi, những ham muốn và xung động thuở nào vẫn khơi gợi trong ta, những sự đối địch thuở nào vẫn đối đầu với ta, những khó khăn, vũng lầy và ngõ cụt thuở nào vẫn làm ta chùn bước. Có những lúc tôi ngẫm về câu chuyện của mình giữa vô vàn câu chuyện lặp lại khắp chốn ấy, để rồi cảm thấy rằng Người Tình trong nhân gian chẳng khác nào một sinh vật cứ mãi loay hoay vồ vập bước qua một bụi rậm không có điểm dừng....
Chẳng có thứ luật lệ phổ quát nào ngự trị trên tình cảm và ham muốn, nhưng rõ ràng một điều hiển nhiên là đối với phần lớn chúng ta, sự trò chuyện cởi mở, sự gắn gũi thân mật và bất kỳ mối thâm tình thực sự nào giữa nam và nữ đều rất dễ dàng chuyển hóa thành tình yêu. Và một khi đã thế, hệ quả là trong những điều kiện hiện tại, việc nam nữ gặp gỡ và bầu bạn không giới hạn trong xã hội thực chất là một sự giả dối quái đản, một màn kịch gặp gỡ đầy nguy hiểm. Thực tế an toàn ẩn giấu đằng sau những vẻ ngoài phóng khoáng ấy là việc một người phụ nữ phải bằng lòng với tình bạn hời hợt từ những phụ nữ khác và duy nhất chỉ một người đàn ông, để cho tình bạn hời hợt với tất cả những người đàn ông còn lại che lấp những vực thẳm cách biệt không thể vượt qua; và một người đàn ông theo cách tương tự cũng chỉ được phép có một người phụ nữ duy nhất để thân mật. Đối với tất cả những người phụ nữ khác, anh ta phải tỏ ra hơi mù lòa, hơi điếc lác, và phớt lờ một cách lịch thiệp. Anh ta phải tôn trọng tấm rèm "purdah" trong suốt, vô hình và ngầm hiểu bao quanh họ — tôn trọng nó nhưng không bao giờ được phép nhắc đến. Đối với tôi, đó là một trạng thái không thể dung tha, nhưng lại là hiện thực. Nếu con sống theo tinh thần của bất kỳ sự ngầm hiểu nào khác, con sẽ chuốc lấy thảm họa xã hội. Ta cho rằng đó là một trạng thái đặc biệt khó lòng chấp nhận đối với dòng họ Stratton chúng ta, bởi bản tính chúng ta luôn muốn mọi thứ phải đúng như bản chất thật của nó. Tấm rèm "purdah" vừa mờ ảo vừa kiên cố ấy đang lăng mạ lòng trung thực của chúng ta. Và với tôi, rõ ràng là trật tự xã hội của chúng ta không thể đứng vững và đang gục ngã trước những sức căng do chính nó tạo ra. Quy ước cho rằng đam mê và cảm xúc không hề tồn tại khi chúng đang hiện hữu sờ sờ đã sụp đổ giữa Mary và tôi, cũng như nó sụp đổ trong hàng ngàn trường hợp khác, như nó vẫn sụp đổ ở muôn nơi. Đời sống xã hội của chúng ta đã bị đục khoét và mục ruỗng bởi những mối quan hệ lén lút, che đậy. Những kẻ cứng nhắc, ngu muội và xảo quyệt bất chấp thủ đoạn thì trốn thoát; còn niềm đam mê chân chính sớm muộn gì cũng bùng lên và hủy diệt tất cả.... Đây là một bài toán khó mà việc dùng uy quyền áp đặt các quy tắc độc đoán một bên, hay sự buông xuôi liều lĩnh bất chấp luật lệ ở bên kia, đều không thể giải quyết nổi. Nhân loại vẫn chưa tìm ra phương sách cho các vấn đề tình dục; con người vẫn phải khám phá công dụng và giới hạn của sự ghen tuông. Và trước khi có thể bắt đầu tìm kiếm, nhân loại buộc phải chấm dứt lối mò dẫm trong sợ hãi, bí mật, trong sự hổ thẹn và tăm tối như hiện nay, để rồi thắp lên ngọn đèn tri thức. Chẳng ai trong chúng ta hiểu biết nhiều, và phần lớn chúng ta thậm chí còn chẳng biết nổi những điều vốn dĩ đã được người ta tỏ tường.
