Quả thực đó chính là Maximilian Morrel, người đã trải qua một ngày sống dằn vặt kể từ hôm trước. Với bản năng vốn có của những kẻ đang yêu, từ sau sự trở về của bà định kiến Saint-Méran và cái chết của hầu tước, chàng đã linh cảm rằng tại dinh thự của ông de Villefort sẽ xảy ra chuyện gì đó liên quan đến mối tình của chàng với Valentine. Những điềm báo ấy đã thành sự thật, như chúng ta sẽ thấy, và sự lo âu thấp thỏm đã thúc đẩy chàng, mặt cắt không còn giọt máu và run rẩy, bước tới cánh cổng dưới tán dẻ.

Valentine hoàn toàn không biết gì về nguyên nhân của nỗi buồn và sự lo lắng này, và vì lúc đó không phải giờ hẹn quen thuộc của chàng, nàng đến nơi đơn thuần là do tình cờ hoặc có lẽ vì sự đồng cảm. Morrel gọi, và nàng liền chạy đến bên cổng.

– Anh ở đây vào giờ này ư? – nàng hỏi.

– Đúng vậy, cô gái tội nghiệp của anh ạ, – Morrel đáp; – Anh đến để mang theo tin dữ và cũng để nghe tin dữ.

– Nơi này quả thực là một ngôi nhà tang tóc, – Valentine nói; – Maximilian, hãy nói đi, dẫu cho chén sầu hình như đã cạn đầy.

– Valentine thân yêu, – Morrel cố giấu nỗi xúc động của chính mình, – hãy lắng nghe anh, anh nài xin em; điều anh sắp nói đây vô cùng nghiêm trọng. Khi nào em sẽ làm đám cưới?

– Em sẽ kể cho anh nghe tất cả, – Valentine nói; – với anh, em chẳng có gì phải giấu giếm. Sáng nay câu chuyện ấy đã được khơi ra, và người bà kính yêu của em, chỗ dựa duy nhất mà em trông cậy, không những tỏ ý tán thành mà còn mong mỏi đến mức họ chỉ chờ sự xuất hiện của ngài d’Épinay, và ngày hôm sau bản hợp đồng sẽ được ký kết.

Một tiếng thở dài thườn thượt phát ra từ chàng trai trẻ, người đang đăm đăm nhìn người mình yêu với ánh mắt u sầu.

– Hỡi ôi, – chàng đáp, – thật khủng khiếp làm sao khi nghe chính đôi môi em phán quyết lời kết án anh. Bản án đã được tuyên, và chỉ vài giờ nữa thôi sẽ được thi hành; sự thể là thế và anh sẽ không mưu toan ngăn cản nó. Nhưng, vì em nói rằng chỉ còn chờ ngài d’Épinay đến để ký hợp đồng, và ngày hôm sau em sẽ thuộc về hắn, thì ngày mai em sẽ đính hôn với ngài d’Épinay, bởi vì hắn đã đến Paris sáng nay.

Valentine bật lên một tiếng kêu.

– Anh đã ở nhà Monte Cristo từ một tiếng trước, – Morrel nói; – chúng anh đang trò chuyện, ngài ấy thì nói về nỗi buồn gia đình em vừa trải qua, còn anh thì nói về nỗi đau của em, thì một cỗ xe lăn vào sân. Trước đó chưa bao giờ anh đặt chút lòng tin nào vào điềm báo, nhưng giờ thì anh không thể không tin chúng, Valentine. Nghe tiếng cỗ xe ấy, anh thấy rùng mình; chẳng mấy chốc anh nghe thấy tiếng bước chân trên cầu thang, khiến anh sợ hãi chẳng khác nào tiếng bước chân của vị chỉ huy đối với Don Juan. Cuối cùng cánh cửa mở ra; Albert de Morcerf bước vào trước, và anh bắt đầu hy vọng những nỗi sợ của mình là hão huyền, thì ngay sau đó, một thanh niên khác tiến lên, và bá tước liền thốt lên: "À, đây là Nam tước Franz d’Épinay!" Anh dồn hết sức lực và lòng dũng cảm để làm điểm tựa cho mình. Có lẽ anh đã tái mặt và run rẩy, nhưng chắc chắn là anh đã cười; và năm phút sau anh rời đi, mà không hề nghe nổi một lời nào đã được nói qua nói lại.

– Maximilian tội nghiệp! – Valentine thì thầm.

– Valentine, thời khắc em phải trả lời anh đã đến. Và hãy nhớ rằng sinh mệnh của anh phụ thuộc vào câu trả lời của em. Em dự định sẽ làm gì?

Valentine cúi gằm mặt; nàng hoàn toàn kiệt quệ.

– Lắng nghe anh này, – Morrel nói; – đây không phải là lần đầu tiên em suy tính về hoàn cảnh hiện tại của chúng ta, một hoàn cảnh nghiêm trọng và cấp bách; anh nghĩ đây không phải lúc để đắm chìm trong nỗi buồn vô ích; hãy để điều đó cho những ai thích chịu đựng nỗi khổ theo ý thích và tự nuôi dưỡng niềm đau trong bí mật. Trên thế giới này có những con người như vậy, và Chúa chắc chắn sẽ thưởng công cho sự nhẫn nhục của họ ở thiên đàng vì sự nhẫn nhịn nơi trần thế, nhưng những ai muốn đấu tranh thì không được phép đánh mất dù chỉ một khoảnh khắc quý giá, mà phải giáng trả ngay lập tức cú đánh mà số phận giáng xuống. Em có định đấu tranh chống lại nghịch cảnh của chúng ta không? Hãy nói cho anh biết, Valentine, vì anh đến đây là để biết điều đó.

Valentine run lên, nàng nhìn chàng với vẻ kinh ngạc. Ý nghĩ chống lại cha mình, người bà, và cả gia đình chưa bao giờ xuất hiện trong đầu nàng.

– Anh đang nói gì thế, Maximilian? – Valentine hỏi. – Ý anh là gì khi nói đến đấu tranh? Ồ, đó sẽ là một tội ác tày trời. Gì cơ? Em chống lại lệnh của cha mình, và tâm nguyện của người bà đang lâm chung ư? Không thể nào!

Morrel giật mình.

– Em quá cao thượng để không hiểu anh, và em hiểu anh rõ đến mức em đã chịu thua rồi, Maximilian thân yêu của anh ạ. Không, không; anh sẽ cần tất cả sức mạnh để đấu tranh với chính mình và giấu kín nỗi đau trong lòng như anh nói. Nhưng làm cha buồn lòng—làm xáo trộn những phút giây cuối đời của bà—chưa bao giờ có chuyện đó!

– Em nói đúng, – Morrel điềm tĩnh đáp.

– Sao anh lại dùng giọng điệu đó? – Valentine kêu lên.

– Anh nói như một kẻ ngưỡng mộ tiểu thư.

– Tiểu thư, – Valentine kêu lên; – tiểu thư! Ồ, con người ích kỷ! Hắn thấy em tuyệt vọng, và giả vờ như không hiểu em!

– Em hiểu lầm rồi—anh hiểu em hoàn toàn chứ. Em sẽ không chống lại ông Villefort, em sẽ không làm bà hầu tước phật ý, và ngày mai em sẽ ký bản hợp đồng trói buộc em với người chồng của mình.

– Nhưng, lạy Chúa! Xin hãy nói cho em biết, em còn có thể làm gì khác hơn?

– Đừng cầu cứu anh, thưa tiểu thư; trong trường hợp này anh sẽ là một vị trọng tài tồi; sự ích kỷ sẽ làm anh mù quáng, – Morrel đáp, giọng trầm đục và đôi bàn tay siết chặt tố cáo nỗi tuyệt vọng đang dâng trào trong chàng.

– Maximilian, nếu em bằng lòng thuận theo, anh sẽ đề xuất điều gì?

– Không phải lúc để anh nói điều đó.

– Anh lầm rồi; anh phải khuyên em phải làm gì chứ.

– Thật sự em đang xin lời khuyên của anh chứ, Valentine?

– Chắc chắn rồi, Maximilian thân yêu, vì nếu nó hay, em sẽ làm theo; anh biết lòng chung thủy của em đối với anh mà.

– Valentine, – Morrel nói khi đẩy lệch một ván rào lỏng lẻo, – hãy đưa tay cho em để tỏ lòng tha thứ cho sự tức giận của anh; tâm trí anh đang rối bời, và trong suốt tiếng đồng hồ qua, những suy nghĩ hoang đường nhất đã lướt qua bộ óc anh. Ồ, nếu em từ chối lời khuyên của anh——

– Anh khuyên gì nào? – Valentine ngước đôi mắt lên trời và thở dài.

– Anh tự do, – Maximilian đáp, – và đủ giàu để lo cho em. Anh thề sẽ biến em thành người vợ hợp pháp của anh trước cả khi môi anh kịp chạm vào trán em.

– Anh làm em phát run lên đấy! – thiếu nữ nói.

– Hãy theo anh, – Morrel nói; – anh sẽ đưa em về với chị anh, người cũng rất xứng đáng làm chị của em. Chúng ta sẽ đáp tàu đi Algiers, sang Anh, sang Mỹ, hoặc, nếu em thích, lui về miền quê và chỉ trở về Paris khi nào bạn bè của chúng ta đã hòa giải được gia đình em.

Valentine lắc đầu.

– Em đã sợ thế mà, Maximilian, – nàng nói; – đó là lời khuyên của một kẻ điên, và em sẽ còn điên hơn cả anh, nếu em không chặn đứng anh ngay lập tức bằng câu nói: "Không thể nào, Morrel, không thể nào!"

– Vậy là em sẽ khuất phục trước những gì số phận an bài cho em mà thậm chí không thèm mưu toan đấu tranh với nó ư? – Morrel buồn bã hỏi.

– Vâng—nếu em phải chết!

– Này Valentine, – Maximilian tiếp lời, – anh chỉ có thể nhắc lại rằng em đã đúng. Thật tình, chính anh mới là kẻ điên, và em chứng minh cho anh thấy rằng sự cuồng nhiệt làm mù quáng cả những người có thiện chí nhất. Anh đánh giá cao những lời lẽ bình tĩnh của em. Vậy là đã rõ, ngày mai em sẽ chính thức hứa hôn với ngài Franz d’Épinay, không chỉ bằng thứ hình thức sân khấu được phát minh ra để làm tăng hiệu ứng của một vở kịch gọi là lễ ký kết hợp đồng, mà đó còn là ý chí của chính em?

– Lại một lần nữa anh đẩy em vào đường cùng, Maximilian, – Valentine nói, – lại một lần nữa anh đâm lưỡi dao vào vết thương! Hãy nói cho anh nghe xem, nếu chị của anh lắng nghe một đề xuất như vậy, anh sẽ làm gì?

– Thưa tiểu thư, – Morrel đáp với một nụ cười cay đắng, – anh là kẻ ích kỷ—chính em đã nói thế rồi—và với tư cách là một kẻ ích kỷ, anh không nghĩ đến những gì người khác sẽ làm trong hoàn cảnh của anh, mà nghĩ đến những gì chính anh dự định làm. Anh chỉ nghĩ rằng anh biết em chưa đầy một năm. Kể từ ngày đầu tiên anh nhìn thấy em, mọi hy vọng hạnh phúc của anh đều nằm ở việc chiếm được tình cảm của em. Có một ngày em thừa nhận rằng em yêu anh, và kể từ ngày đó, hy vọng hạnh phúc tương lai của anh đã đặt vào việc có được em, bởi vì có được em chính là cuộc sống đối với anh. Giờ đây, anh không suy nghĩ nữa; anh chỉ nói rằng số phận đã quay lưng lại với con – anh từng tưởng mình sẽ chiếm được thiên đường, và giờ thì anh đã đánh mất nó. Việc một con bạc mất đi không chỉ những gì mình có mà cả những gì mình không có là chuyện xảy ra như cơm bữa.

Morrel thốt ra những lời đó với vẻ điềm tĩnh hoàn toàn; Valentine nhìn chàng một lát bằng đôi mắt to, dò xét, cố gắng không để Morrel phát hiện ra nỗi đau đang đấu tranh trong lồng ngực nàng.

– Nhưng tóm lại, anh định làm gì? – nàng hỏi.

– Anh sắp có vinh dự được từ giã tiểu thư, đồng thời long trọng đoan trang chúc cho cuộc sống của tiểu thư được bình yên, hạnh phúc và bận rộn đến mức sẽ không còn chỗ cho anh dù là trong ký ức của tiểu thư.

– Ôi! – Valentine thì thầm.

– Vĩnh biệt Valentine, vĩnh biệt! – Morrel nói và cúi đầu.

– Anh định đi đâu? – thiếu nữ kêu lên, đưa tay qua khe hở và túm lấy vạt áo Maximilian, vì qua những cảm xúc xáo trộn của chính mình, nàng hiểu rằng sự điềm tĩnh của người yêu không thể là thật; – anh định đi đâu?

– Anh đi, để không mang lại những rắc rối mới cho gia đình em: và để nêu một tấm gương mà mọi người đàn ông lương thiện và tận tụy, ở vào hoàn cảnh của anh, có thể noi theo.

– Trước khi rời xa em, hãy nói cho em biết anh định làm gì, Maximilian.

Chàng trai trẻ mỉm cười buồn bã.

– Hãy nói đi, nói đi! – Valentine nói; – em nài xin anh.

– Quyết định của em không thay đổi chứ, Valentine?

– Nó không thể thay đổi, con người bất hạnh ạ; anh biết là nó không được phép thay đổi chứ! – thiếu nữ kêu lên.

– Vậy thì vĩnh biệt, Valentine!

Valentine lay mạnh cánh cổng bằng một sức mạnh mà người ta không thể ngờ là nàng có được, khi Morrel đang bước đi, và luồn cả hai tay qua khe hở, nàng nắm chặt lấy tay chàng rồi bóp mạnh.

– Em phải biết ý định của anh là gì! – nàng nói. – Anh đi đâu?

– Ồ, đừng sợ, – Maximilian nói, dừng lại ở khoảng cách ngắn, – anh không có ý định bắt một người đàn ông khác phải chịu trách nhiệm về cái số phận nghiệt ngã dành cho anh. Người khác có thể đe dọa tìm ngài Franz, khiêu khích và quyết đấu với hắn; tất cả những điều đó thật xuẩn ngốc. Ngài Franz thì liên quan gì chứ? Sáng nay hắn mới gặp anh lần đầu tiên, và đã quên mất việc hắn từng gặp anh. Hắn thậm chí còn chẳng biết anh tồn tại khi hai gia đình các người sắp đặt chuyện chung thân cho em. Anh không hề có hiềm khích gì với ngài Franz, và hứa với em rằng hình phạt sẽ không giáng lên đầu hắn.

– Vậy thì lên đầu ai chứ!—lên đầu em ư?

– Lên đầu em ư? Valentine! Ồ, lạy Chúa tuyệt đối không! Phụ nữ là chốn thiêng liêng; người phụ nữ mình yêu là thánh thiện.

– Vậy thì lên đầu chính anh, con người bất hạnh ạ; lên đầu chính anh ư?

– Anh là kẻ duy nhất có tội, chẳng phải thế sao? – Maximilian nói.

– Maximilian! – Valentine nói, – Maximilian, quay lại đi, em nài xin anh!

Chàng bước lại gần với nụ cười ngọt ngào, và nếu không vì vẻ tái nhợt thì người ta có thể tưởng chàng đang ở tâm trạng hạnh phúc thường ngày.

– Lắng nghe anh, Valentine yêu quý, người được anh tôn sùng, – chàng nói bằng giọng trầm ấm và du dương; – những ai như chúng ta, chưa bao giờ có dù chỉ một suy nghĩ phải đỏ mặt trước thiên hạ, những người đó có thể thấu hiểu trái tim nhau. Anh chưa từng lãng mạn, và cũng chẳng phải người hùng sầu muộn nào cả. Anh không bắt chước Manfred cũng chẳng bắt chước Anthony; nhưng không cần lời nói, không cần lời đoan thọ, hay lời thề thốt nào, cuộc đời anh đã quấn quýt lấy cuộc đời em; em rời bỏ anh, và em đã đúng khi làm điều đó—anh lặp lại lần nữa, em đã đúng; nhưng khi mất đi em, anh đánh mất cả cuộc đời mình. Ngay khoảnh khắc em rời bỏ anh, Valentine, anh chỉ có một mình trên cõi đời này. Chị anh đã có gia đình hạnh phúc; chồng chị ấy chỉ là anh rể của anh, nghĩa là một người chỉ gắn kết với anh bằng những mối ràng buộc xã hội; vậy nên chẳng còn ai cần đến cuộc đời vô tích sự của anh nữa. Đây là những gì anh sẽ làm; anh sẽ chờ cho đến đúng khoảnh khắc em làm đám cưới, vì anh sẽ không để mất dù chỉ là cái bóng của một trong những cơ hội bất ngờ đôi khi vẫn dành sẵn cho chúng ta, biết đâu ngài Franz lại chết trước thời điểm đó, một tia sét có thể giáng xuống ngay bệ thờ khi em tiến lại gần—không có gì là là không thể đối với kẻ bị kết án tử hình, và những phép màu có vẻ hoàn toàn hợp lý khi liên quan đến việc thoát chết của hắn. Do đó, anh sẽ chờ đợi cho đến khoảnh khắc cuối cùng, và khi nỗi thống khổ của anh là điều chắc chắn, không thể cứu vãn, không còn hy vọng, anh sẽ viết một bức thư tâm sự cho anh rể mình, một bức cho cảnh sát trưởng để thông báo cho họ về ý định của mình, và tại góc của một khu rừng nào đó, bên bờ của một vực thẳm nào đó, trên bờ của một con sông nào đó, anh sẽ chấm dứt sự tồn tại của mình, chắc chắn như việc anh là con trai của người đàn ông lương thiện nhất từng sống ở Pháp.

Valentine run lẩy bẩy; tay nàng buông thõng khỏi cánh cổng, đôi cánh tay rơi xuống hai bên sườn, và hai giọt nước mắt lớn lăn dài trên má. Chàng trai trẻ đứng trước mặt nàng, đầy đau khổ và kiên quyết.

– Ôi, vì lòng trắc ẩn, – nàng nói, – anh sẽ sống, phải không?

– Không, xin thề danh dự của anh; nhưng điều đó sẽ không ảnh hưởng gì đến em. Em đã làm tròn bổn phận của mình, và lương tâm em sẽ được thảnh thơi.

Valentine quỵ xuống, ôm lấy lồng ngực tưởng như sắp vỡ tung.

– Maximilian, – nàng nói, – Maximilian, người bạn của em, người anh trai nơi trần thế, người chồng thực sự của em trên thiên đàng, em nài xin anh, hãy làm như em, hãy sống trong đau khổ; biết đâu một ngày nào đó chúng ta sẽ được đoàn tụ.

– Vĩnh biệt, Valentine, – Morrel lặp lại.

– Lạy Chúa tôi, – Valentine nói, dang cả hai tay lên trời với vẻ mặt vô cùng siêu thoát, – con đã làm tất cả những gì có thể để làm một người con ngoan ngoãn; con đã nài nỉ, van xin, cầu khẩn; ngài ấy chẳng màng tới lời cầu nguyện, lời nài nỉ, hay những giọt nước mắt của con. Chấm dứt rồi, – nàng kêu lên, lau những giọt nước mắt và lấy lại vẻ kiên quyết, – con đã quyết định không chết vì ân hận, mà thà chết vì hổ thẹn. Hãy sống, Maximilian, và em sẽ là của anh. Hãy nói khi nào thì nên làm điều đó đi? Hãy nói đi, hãy ra lệnh đi, em sẽ tuân theo.

Morrel, người vốn đã bước đi được vài bước, lại quay trở lại, mặt tái đi vì hạnh phúc và chìa cả hai tay về phía Valentine qua khe cửa.

– Valentine, – chàng nói, – Valentine thân yêu, em không được nói thế—thà để anh chết đi còn hơn. Tại sao anh lại phải có được em bằng sự cưỡng ép, nếu tình yêu của chúng ta là tự nguyện? Chẳng lẽ em bảo anh sống chỉ vì lòng nhân đạo đơn thuần sao? Thà anh chết đi còn hơn.

– Quả thực, – Valentine thì thầm, – trên cõi đời này còn ai quan tâm đến em, nếu không phải là anh ấy? Ai đã an ủi em trong nỗi buồn ngoài anh ấy? Hy vọng của em đặt vào ai? Trái tim rớm máu của em nương tựa vào ai? Vào anh ấy, vào anh ấy, luôn luôn là anh ấy! Vâng, anh nói đúng, Maximilian, em sẽ theo anh. Em sẽ rời bỏ mái nhà cha mẹ, em sẽ từ bỏ tất cả. Ôi, kẻ vô ơn là em, – Valentine nức nở, – em sẽ từ bỏ tất cả, thậm chí cả người ông kính yêu mà suýt chút nữa em đã quên mất.

– Không, – Maximilian nói, – em sẽ không rời bỏ cụ. Ông Noirtier, như em đã nói, đã bày tỏ thái độ thiện cảm với anh. Nào, trước khi đi, hãy kể cho ông nghe mọi thứ; sự chấp thuận của ông sẽ là sự minh oan cho em trước mặt Chúa. Ngay khi chúng ta cưới nhau, cụ sẽ đến sống cùng chúng ta, thay vì một đứa con, cụ sẽ có hai. Em đã kể cho anh nghe cách em trò chuyện với cụ và cách cụ đáp lại em ra sao; rất nhanh thôi anh sẽ học được thứ ngôn ngữ ra hiệu đó, Valentine, và anh hứa với em một cách long trọng rằng, thay vì tuyệt vọng, chính hạnh phúc mới là điều đang chờ đón chúng ta.

– Ôi, hãy nhìn xem, Maximilian, nhìn quyền uy mà anh có đối với em kìa, anh suýt làm em tin anh; thế nhưng, những gì anh nói thật là điên rồ, bởi cha em sẽ nguyền rủa em—ông ấy vô cùng cứng rắn—ông ấy sẽ không bao giờ tha thứ cho em. Giờ thì hãy lắng nghe em, Maximilian; nếu bằng mưu mẹo, bằng lời nài nỉ, bằng tình cờ—tóm lại, nếu bằng bất kỳ cách nào em có thể trì hoãn cuộc hôn nhân này, anh sẽ đợi chứ?

– Vâng, anh hứa với em, chân thành như cách em đã hứa với anh rằng cuộc hôn nhân kinh khủng này sẽ không diễn ra, và rằng nếu em bị kéo trước mặt một vị thẩm phán hay một vị linh mục, em sẽ từ chối.

– Em thề với anh bằng tất cả những gì thiêng liêng nhất đối với em trên đời này, đó là bằng người mẹ quá cố.

– Vậy thì chúng ta sẽ chờ, – Morrel nói.

– Vâng, chúng ta sẽ chờ, – Valentine đáp, bừng tỉnh lại sau những lời đó; – có rất nhiều điều có thể cứu được những con người bất hạnh như chúng ta.

– Anh tin tưởng ở em, Valentine; – Morrel nói; – tất cả những gì em làm đều sẽ tốt đẹp cả; chỉ là nếu họ phớt lờ lời cầu xin của em, nếu cha em và bà de Saint-Méran khăng khăng đòi ngài d’Épinay phải được gọi đến để ký hợp đồng vào ngày mai——

– Thì khi đó anh đã có lời hứa của em, Maximilian.

– Thay vì ký kết——

– Em sẽ tìm đến anh, và chúng ta sẽ trốn đi; nhưng từ khoảnh khắc này cho đến lúc đó, chúng ta đừng thử thách sự quan phòng, đừng gặp nhau nữa. Đúng là một phép màu, là một sự quan phòng khi chúng ta không bị phát hiện. Nếu chúng ta bị bắt quả tang, nếu người ta biết rằng chúng ta gặp nhau thế này, chúng ta sẽ không còn đường lui nữa.

– Em nói đúng, Valentine; nhưng làm sao anh có thể biết được tin tức?

– Từ viên công chứng, ngài Deschamps.

– Anh biết ông ta.

– Còn về phần em—em sẽ viết thư cho anh, hãy tin tưởng ở em. Maximilian, em sợ cuộc hôn nhân này nhiều không kém gì anh.

– Cảm ơn em, Valentine yêu dấu của anh, cảm ơn em; thế là đủ rồi. Ngay khi anh biết giờ giấc, anh sẽ vội vã đến nơi này, em có thể dễ dàng vượt qua hàng rào này với sự giúp đỡ của anh, một cỗ xe sẽ chờ sẵn ở cổng, em sẽ cùng anh đi đến nhà chị anh; ở đó, sống ẩn dật hay hòa nhập vào xã hội tùy ý em, chúng ta sẽ có khả năng sử dụng quyền lực của mình để chống lại sự áp bức, chứ không chịu để người ta đem ra mổ thịt như những con cừu, loài chỉ biết tự vệ bằng tiếng thở dài.

– Vâng, – Valentine nói, – bây giờ em thừa nhận rằng anh đã đúng, Maximilian; và giờ thì anh đã hài lòng với lễ đính hôn chưa? – thiếu nữ hỏi với vẻ buồn rầu.

– Valentine dấu yêu của anh, ngôn từ không thể diễn tả nổi một nửa sự mãn nguyện của anh.

Valentine đã bước lại gần, hay đúng hơn, đã đặt môi mình sát vào hàng rào đến mức suýt chạm vào môi Morrel, người đang áp sát ở bên kia của bức rào cản lạnh lùng và tàn nhẫn.

– Vậy thì vĩnh biệt, hẹn gặp lại nhé, – Valentine nói, dứt khoát rời đi. – Anh sẽ gửi tin cho em chứ?

– Vâng.

– Cảm ơn, cảm ơn, tình yêu dấu, vĩnh biệt!

Tiếng một nụ hôn vang lên, và Valentine chạy vội qua con đường nhỏ. Morrel lắng tai nghe âm thanh cuối cùng từ chiếc váy của nàng sột soạt cọ vào các cành cây và tiếng bước chân trên sỏi đá, rồi ngước đôi mắt ngập tràn nụ cười biết ơn khôn tả lên thiên đàng vì được yêu sâu sắc nhường ấy, và rồi cũng biến mất.

Chàng trai trẻ trở về nhà và chờ đợi suốt buổi tối lẫn cả ngày hôm sau mà chẳng nhận được chút tin nhắn nào. Phải đến tận ngày hôm sau nữa, vào khoảng mười giờ sáng, khi chuẩn bị sang gặp viên công chứng Deschamps, chàng mới nhận được từ người đưa thư một lá thư nhỏ mà chàng nhận ngay ra là của Valentine, dù trước đó chưa từng thấy chữ viết của nàng. Nội dung như sau:

“Nước mắt, lời nài nỉ, cầu nguyện, chẳng giúp gì được cho em. Hôm qua, trong suốt hai tiếng đồng hồ, em đã ở nhà thờ Saint-Philippe-du-Roule, và trong hai tiếng ấy em đã cầu nguyện vô cùng thiết tha. Thiên đường cũng cứng nhắc như con người, và lễ ký kết hợp đồng đã được ấn định vào tối nay lúc chín giờ. Em chỉ có một lời hứa và một trái tim để trao đi; lời hứa ấy đã trao cho anh, trái tim ấy cũng thuộc về anh. Vậy tối nay, vào lúc kém mười lăm phút chín giờ, hãy ở bên cánh cổng.

Vị hôn thê của anh,

Valentine de Villefort.”

“Tái bút.—Bà ngoại tội nghiệp của em ngày càng nguy kịch; hôm qua cơn sốt của bà đã lên đến mức mê sảng; hôm nay cơn mê sảng ấy gần như hóa điên. Morrel, anh sẽ đối xử thật dịu dàng với em phải không, để giúp em quên đi nỗi buồn khi phải rời xa bà thế này? Em nghĩ chuyện ký kết hợp đồng tối nay được giữ bí mật với ông ngoại Noirtier.”

Morrel cũng đến gặp viên công chứng, và ông này xác nhận tin tức rằng bản hợp đồng sẽ được ký vào tối nay. Sau đó chàng ghé qua nhà Monte Cristo và còn nghe được nhiều hơn thế. Franz đã đến để thông báo về buổi lễ, và bà de Villefort cũng viết thư nài xin bá tước thông cảm vì đã không mời ngài; cái chết của bà de Saint-Méran cùng căn bệnh nguy kịch của góa phụ sẽ bao trùm một bầu không khí ảm đạm lên buổi gặp mặt mà bà ấy lấy làm tiếc nếu phải để bá tước, người mà bà luôn chúc mọi điều hạnh phúc, cùng chia sẻ.

Ngày hôm trước, Franz đã được diện kiến bà de Saint-Méran, người đã phải rời giường bệnh để tiếp đón cậu ta, nhưng đã buộc phải quay lại giường ngay sau đó.

Thật dễ đoán rằng sự bấn loạn của Morrel không thể qua khỏi đôi mắt tinh tường của bá tước. Monte Cristo tỏ ra ân cần hơn bao giờ hết—thực chất, thái độ của ngài dịu dàng đến mức mấy lần Morrel suýt nữa đã kể hết mọi chuyện cho ngài nghe. Nhưng chàng nhớ lại lời hứa đã trao cho Valentine và giữ kín bí mật.

Chàng thanh niên đọc bức thư của Valentine đến hai mươi lần trong suốt cả ngày. Đó là bức thư đầu tiên của nàng, và lại trong một hoàn cảnh như thế! Mỗi lần đọc lại, chàng lại làm mới lời thề sẽ đem lại hạnh phúc cho nàng. Sức mạnh của một người phụ nữ đưa ra một quyết định dũng cảm mới lớn lao làm sao! Nàng xứng đáng nhận được biết bao sự tận tụy từ người mà vì anh ta nàng đã hy sinh tất cả! Lẽ ra nàng phải được yêu thương một cách tối cao biết bao! Nàng vừa trở thành một nữ hoàng vừa là một người vợ, và việc cảm ơn hay yêu thương nàng bao nhiêu cho cam cũng là không đủ.

Morrel vô cùng khao khát khoảnh khắc được nghe Valentine nói: “Em đây rồi, Maximilian; hãy đến và giúp em.” Chàng đã sắp xếp mọi thứ cho cuộc trốn chạy của nàng; hai chiếc thang được giấu trong cánh đồng cỏ ba lá; một chiếc xe mui kín đã được đặt trước dành riêng cho một mình Maximilian, không người hầu, không đèn đóm; đến ngã rẽ của con phố đầu tiên họ sẽ bật đèn lên, vì thật xuẩn ngốc nếu thu hút sự chú ý của cảnh sát bằng quá nhiều sự thận trọng. Thỉnh thoảng chàng lại rùng mình; chàng nghĩ đến khoảnh khắc từ trên đỉnh bức tường kia, chàng sẽ bảo vệ cho bước chân trượt xuống của Valentine dấu yêu, siết chặt trong vòng tay lần đầu tiên người con gái mà trước đó chàng mới chỉ được hôn lên bàn tay mảnh dẻ.

Khi buổi chiều đến và cảm nhận được giờ G đang đến gần, chàng thèm khát sự cô độc, sự bấn loạn trong lòng chàng đã lên tới cực điểm; một câu hỏi đơn giản từ một người bạn cũng có thể làm chàng nổi giận. Chàng tự nhốt mình trong phòng, cố đọc sách, nhưng mắt cứ lướt qua trang giấy mà chẳng hiểu nổi một chữ, rồi chàng ném phăng cuốn sách đi và lần thứ hai ngồi xuống để phác thảo lại kế hoạch của mình, những chiếc thang và hàng rào.

Cuối cùng giờ phút ấy cũng đến gần. Chưa bao giờ một kẻ đang yêu sâu đậm lại để cho những chiếc đồng hồ trôi qua một cách yên bình. Morrel hành hạ những chiếc đồng hồ hiệu quả đến mức chúng điểm tám giờ khi mới sáu giờ rưỡi. Chàng liền tự nhủ: “Đã đến lúc xuất phát rồi; lễ ký kết quả thực được ấn định lúc chín giờ, nhưng có lẽ Valentine sẽ không đợi đến lúc đó đâu.” Do đó, Morrel, rời phố Meslay lúc tám giờ rưỡi theo đồng hồ của mình, đã bước vào cánh đồng cỏ ba lá đúng lúc chuông nhà thờ Saint-Philippe-du-Roule điểm tám giờ. Con ngựa và chiếc xe mui kín được cất giấu phía sau một đống đổ nát nhỏ, nơi Morrel từng thường xuyên chờ đợi.

Màn đêm dần buông xuống, và tán lá trong khu vườn khoác lên mình một sắc màu sẫm hơn. Khi ấy Morrel bước ra từ chỗ ẩn nấp với trái tim đập thình thịch và nhìn qua khe hở nhỏ trên cổng; vẫn chưa thấy bóng dáng ai.

Đồng hồ điểm tám giờ rưỡi, và một nửa tiếng nữa lại trôi qua trong sự chờ đợi, khi Morrel đi tới đi lui và ngày càng nhìn qua khe hở thường xuyên hơn. Khu vườn càng lúc càng tối thêm, nhưng trong bóng tối ấy, chàng vô vọng tìm kiếm chiếc váy trắng, và trong sự tĩnh lặng, chàng vô vọng lắng nghe tiếng bước chân. Ngôi nhà, có thể lờ mờ nhận ra qua các tán cây, vẫn chìm trong bóng tối và không hề có dấu hiệu nào cho thấy một sự kiện quan trọng như việc ký kết hợp đồng hôn nhân đang diễn ra. Morrel nhìn đồng hồ, lúc đó còn kém mười phút nữa là mười giờ; nhưng chẳng mấy chốc, chính cái chuông đồng hồ mà chàng đã nghe điểm hai ba lần lúc nãy đã đính chính lại sự nhầm lẫn bằng cách đánh chuông chín giờ rưỡi.

Lúc này đã muộn hơn nửa tiếng so với thời gian Valentine ấn định. Đó là khoảnh khắc khủng khiếp đối với chàng thanh niên. Tiếng xào xạc nhẹ nhất của tán lá, tiếng rít nhẹ nhất của gió cũng thu hút sự chú ý của chàng, làm toát mồ hôi hột trên vương trán; rồi chàng run rẩy dựng chiếc thang lên, và để không lãng phí một khoảnh khắc nào, đặt chân lên bậc thang đầu tiên. Giữa muôn vàn sự đan xen của hy vọng và sợ hãi, chiếc đồng hồ điểm mười giờ. “Không thể nào,” Maximilian tự nhủ, “việc ký kết một bản hợp đồng lại kéo dài ngần ấy thời gian mà không có những ngắt quãng bất ngờ. Mình đã cân nhắc mọi xác suất, tính toán thời gian cần thiết cho mọi thủ tục; chắc chắn đã có chuyện gì xảy ra rồi.”

Và rồi chàng đi đi lại lại thật nhanh, áp vương trán đang nóng bừng của mình vào hàng rào. Phải chăng Valentine đã ngất đi? Hay nàng đã bị phát hiện và chặn đứng trong lúc trốn chạy? Đó là những vật cản duy nhất có vẻ khả dĩ đối với chàng trai trẻ.

Ý nghĩ cho rằng sức lực của nàng đã suy kiệt trong lúc mưu toan trốn thoát, và nàng đã ngất xỉu ở một lối đi nào đó, là điều hằn sâu nhất trong tâm trí chàng. “Trong trường hợp đó,” chàng tự nhủ, “mình sẽ đánh mất nàng, và đó là lỗi của chính mình.” Chàng chìm đắm trong ý nghĩ này một lúc, rồi nó hiện lên chân thực như thực tế. Chàng thậm chí tưởng như mình có thể nhận ra thứ gì đó nằm trên mặt đất ở đằng xa; chàng liều mạng gọi lớn, và có cảm giác như gió đã mang một tiếng thở dài gần như không thốt nên lời thổi ngược trở lại.

Cuối cùng thì nửa tiếng nữa lại trôi qua. Không thể chờ đợi thêm được nữa, hai bên thái dương chàng đập thình thịch dữ dội, mắt mờ dần; chàng vắt một chân qua bức tường, và chỉ trong khoảnh khắc đã nhảy phóc xuống phía bên kia. Chàng đã ở trong khuôn viên của Villefort—đã đến đó bằng cách trèo tường. Hậu quả sẽ ra sao? Dẫu vậy, chàng đã không liều lĩnh đi xa đến thế để rồi quay đầu bước lại. Chàng đi theo sát chân tường một đoạn ngắn, rồi băng qua một lối đi, và lao vào một lùm cây. Chỉ trong chớp mắt, chàng đã xuyên qua đó và có thể nhìn rõ ngôi nhà.

Khi ấy Morrel nhận ra mình đã đúng khi tin rằng ngôi nhà không hề được thắp sáng. Thay vì ánh đèn ở mọi ô cửa sổ như thường lệ vào những ngày cử hành nghi lễ, chàng chỉ nhìn thấy một khối xám xịt, vốn cũng bị che khuất bởi một đám mây đang che khuất ánh trăng mờ nhạt vào khoảnh khắc đó. Một ánh đèn dịch chuyển thật nhanh thỉnh thoảng lướt qua ba ô cửa sổ ở tầng hai. Ba ô cửa sổ này thuộc phòng của bà de Saint-Méran. Một ánh đèn khác vẫn nằm bất động đằng sau mấy tấm rèm đỏ trong phòng ngủ của bà de Villefort. Morrel đoán được tất cả. Đã bao nhiêu lần, để dõi theo Valentine trong tâm tưởng ở mọi thời điểm trong ngày, chàng bắt nàng miêu tả toàn bộ ngôi nhà, thế nên dù chưa từng tận mắt thấy, chàng vẫn nắm rõ tất cả.

Bóng tối và sự tĩnh lặng này càng làm Morrel hoảng sợ hơn cả việc Valentine vắng mặt. Gần như phát điên vì đau khổ, và quyết tâm liều lĩnh mọi thứ để được nhìn thấy Valentine một lần nữa và xác thực cái tai nạn tồi tệ mà chàng lo sợ, Morrel tiến đến mép lùm cây và định băng qua khu vườn hoa thật nhanh, thì âm thanh của một giọng nói, hãy còn cách một khoảng nhưng được gió đưa tới, đã lọt vào tai chàng. Nghe tiếng động ấy, trong lúc bản thân đã phần nào lộ diện, chàng liền lùi lại, nấp thật kín và đứng hoàn toàn bất động.

Chàng đã hạ quyết tâm. Nếu chỉ có một mình Valentine, chàng sẽ nói chuyện khi nàng đi qua; nếu nàng đi cùng ai đó và chàng không thể nói chuyện, thì chí ít chàng vẫn sẽ nhìn thấy nàng và biết rằng nàng vẫn an toàn; nếu đó là những kẻ xa lạ, chàng sẽ lắng nghe cuộc trò chuyện của họ và có lẽ sẽ hiểu được đôi điều về bí ẩn khó bề giải thích này.

Trăng vừa lúc thoát ra khỏi đám mây che khuất nó, và Morrel nhìn thấy Villefort bước ra bậc thềm, theo sau là một người đàn ông mặc đồ đen. Họ đi xuống, tiến về phía lùm cây, và chẳng mấy chốc Morrel nhận ra người đàn ông kia chính là Bác sĩ d’Avrigny.

Chàng trai trẻ thấy họ đến gần liền vô thức lùi lại cho đến khi vướng phải một cây sung dâu nằm chính giữa lùm cây; ở đó, chàng buộc phải đứng lại. Chẳng mấy chốc hai người đàn ông cũng dừng chân.

– A, bác sĩ thân mến của tôi, – vị công tố viên nói, – Trời cao đang chống lại gia đình tôi! Thật là một cái chết kinh hoàng—một cú sốc quá lớn! Đừng cố an ủi tôi; hỡi ôi, chẳng có gì làm dịu bớt nỗi đau lớn nhường này—vết thương quá sâu và quá mới! Chết rồi, chết rồi!

Mồ hôi lạnh túa ra trên trán chàng thanh niên, và răng chàng va vào nhau lắt cắt. Ai có thể đã chết trong ngôi nhà mà chính Villefort từng gọi là bị nguyền rủa kia chứ?

– Ngài de Villefort thân mến, – vị bác sĩ đáp với giọng điệu làm gia tăng nỗi kinh hoàng của chàng trai trẻ, – tôi dẫn ngài đến đây không phải để an uỉ ngài; ngược lại——

– Ý ngài là sao? – vị công tố viên hoảng hốt hỏi.

– Ý tôi là đằng sau bất hạnh vừa xảy ra với ngài, còn có một bất hạnh khác, có lẽ còn lớn hơn thế nữa.

– Có thể như thế được sao? – Villefort thì thầm, chắp hai tay lại. – Ngài định nói gì với tôi?

– Chúng ta hoàn toàn ở một mình chứ, bạn tôi?

– Vâng, hoàn toàn; nhưng tại sao phải cẩn trọng thế này?

– Bởi vì tôi có một bí mật khủng khiếp cần thông báo với ngài, – bác sĩ nói. – Chúng ta hãy ngồi xuống đi.

Villefort ngã quỵ xuống thì đúng hơn là ngồi xuống ghế. Vị bác sĩ đứng trước mặt ông, một tay đặt lên vai ông. Morrel hoảng sợ, dùng một tay đỡ lấy đầu còn tay kia bóp chặt lồng ngực để ngăn tiếng tim đập bị phát ra. “Chết, chết rồi!” chàng lặp lại trong tâm trí; và chàng cảm thấy bản thân cũng đang chết dần chết mòn.

– Bác sĩ hãy nói đi—tôi đang nghe đây, – Villefort nói; – hãy giáng đòn đi—tôi đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi chuyện rồi!

– Bà de Saint-Méran chắc chắn đã cao tuổi, nhưng bà ấy có sức khỏe tuyệt vời. – Morrel bắt đầu thở phào trở lại, điều mà chàng đã không thể làm được trong suốt mười phút vừa qua.

– Đau khổ đã vắt kiệt sức bà ấy, – Villefort nói—vâng, đau khổ đấy, thưa bác sĩ! Sau bốn mươi năm sống cùng hầu tước——

– Không phải đau khổ đâu, Villefort thân mến, – vị bác sĩ nói; – đau khổ có thể giết người, dù điều đó hiếm khi xảy ra, và không bao giờ trong một ngày, không bao giờ trong một giờ, không bao giờ trong mười phút.

Villefort không đáp lại, ông chỉ ngước đầu lên, vốn vừa cúi gằm từ trước, và nhìn vị bác sĩ với vẻ kinh ngạc.

– Ngài có chứng kiến cuộc giãy giụa cuối cùng không? – ngài d’Avrigny hỏi.

– Tôi có, – vị công tố viên đáp; – ngài đã nài nỉ tôi đừng rời đi mà.

– Ngài có nhận thấy các triệu chứng của căn bệnh đã khiến bà de Saint-Méran ngã gục làm nạn nhân không?

– Có chứ. Bà de Saint-Méran đã lên cơn ba lần liên tiếp, cách nhau vài phút, lần sau nghiêm trọng hơn lần trước. Khi ngài đến nơi, bà de Saint-Méran đã thở hồng hộc được vài phút; sau đó bà ấy lên cơn co giật, mà tôi tưởng đó chỉ đơn giản là một cơn chấn động thần kinh, và chỉ đến khi tôi thấy bà ấy tựmình chồm dậy trên giường, các cơ và cổ cứng đờ lại, tôi mới thực sự hoảng sợ. Lúc đó qua sắc mặt của ngài, tôi hiểu rằng có nhiều điều đáng sợ hơn tôi từng nghĩ. Cơn nguy kịch ấy qua đi, tôi cố bắt lấy ánh mắt ngài nhưng không được. Ngài nắm tay bà ấy—ngài đang bắt mạch—và cơn co giật thứ hai ập đến trước khi ngài kịp quay sang tôi. Lần này còn khủng khiếp hơn lần đầu; những chuyển động thần kinh tương tự lặp lại, miệng co rút và chuyển sang màu tím sẫm.

– Và đến lần thứ ba thì bà ấy tắt thở.

– Vào cuối cơn co giật đầu tiên, tôi đã phát hiện ra các triệu chứng của bệnh uốn ván; ngài đã xác nhận quan điểm của tôi.

– Vâng, trước mặt những người khác, – vị bác sĩ đáp; – nhưng giờ chúng ta đang ở một mình——

– Ngài định nói gì? Ồ, hãy tha cho tôi!

– Rằng các triệu chứng của bệnh uốn ván và ngộ độc các chất có nguồn gốc thực vật là giống hệt nhau.

M. de Villefort chồm dậy khỏi ghế, rồi ngay lập tức lại ngã quỵ xuống, im lặng và bất động. Morrel không biết mình đang mơ hay tỉnh.

– Lắng nghe tôi, – vị bác sĩ nói; – tôi thừa hiểu tầm quan trọng của phát ngôn tôi vừa đưa ra, và lập trường của người mà tôi đang nói chuyện cùng.

– Ngài đang nói với tôi với tư cách là một thẩm phán hay một người bạn? – Villefort hỏi.

– Với tư cách là một người bạn, và chỉ là một người bạn vào lúc này. Sự tương đồng giữa các triệu chứng của bệnh uốn ván và ngộ độc thực vật lớn đến mức, nếu bắt tôi phải thề thốt trước tòa về những gì vừa khẳng định, tôi sẽ phải do dự; vì thế tôi lặp lại với ngài, tôi không nói chuyện với một thẩm phán, mà với một người bạn. Và với người bạn ấy, tôi xin nói rằng: "Suốt ba phần tư tiếng đồng hồ cơn giãy giụa kéo dài, tôi đã theo dõi những cơn co giật và cái chết của bà de Saint-Méran, và tôi hoàn toàn bị thuyết phục rằng cái chết của bà ấy không chỉ bắt nguồn từ chất độc, mà tôi còn có thể chỉ đích xác tên loại độc dược đó."

– Có thể như thế được sao?

– Các triệu chứng rất rõ ràng, ngài thấy không?—giấc ngủ bị ngắt quãng bởi những cơn co thắt thần kinh, sự kích thích của đại não, sự tê dại của các trung tâm thần kinh. Bà de Saint-Méran đã gục ngã trước một liều lượng lớn brucine hoặc strychnine, mà do một sự nhầm lẫn nào đó, có lẽ đã được cho bà ấy uống.

Villefort chộp lấy tay vị bác sĩ.

– Ôi, không thể nào, – ông nói, – chắc tôi đang mơ! Thật kinh khủng khi nghe những điều như thế từ chính một người như ngài! Xin ngài hãy nói đi, tôi nài xin ngài, bác sĩ thân mến, rằng ngài đã nhầm lẫn.

– Chắc chắn là tôi có thể nhầm, nhưng——

– Nhưng?

– Nhưng tôi không nghĩ vậy.

– Hãy thương xót tôi, thưa bác sĩ! Gần đây có quá nhiều chuyện khủng khiếp xảy ra với tôi đến nỗi tôi sắp phát điên đến nơi rồi.

– Có ai ngoài tôi gặp bà de Saint-Méran không?

– Không.

– Có thứ gì được lấy từ hiệu thuốc mà tôi chưa kiểm tra không?

– Không có gì cả.

– Bà de Saint-Méran có kẻ thù nào không?

– Theo tôi biết thì không.

– Cái chết của bà ấy có ảnh hưởng đến lợi ích của ai không?

– Quả thực là không thể nào, con gái tôi là người thừa kế duy nhất—mình Valentine mà thôi. Ôi, nếu một ý nghĩ như vậy dám lóe lên, tôi sẽ tự đâm mình để trừng phạt trái tim vì trong một khoảnh khắc đã nuôi dưỡng nó.

– Thật tình, bạn thân mến của tôi, – ngài d’Avrigny nói, – tôi không cáo buộc bất kỳ ai; tôi chỉ nói về một tai nạn, ngài hiểu chứ,—về một sự nhầm lẫn,—nhưng dù là tai nạn hay nhầm lẫn đi nữa, sự thật vẫn rành rành ra đó; nó nằm trên lương tâm tôi và buộc tôi phải lên tiếng với ngài. Hãy điều tra đi.

– Của ai?—bằng cách nào?—về cái gì?

– Không chừng Barrois, lão gia nhân, đã nhầm lẫn, và đã cho bà de Saint-Méran uống một liều được chuẩn bị sẵn cho chủ nhân của lão ta chứ?

– Cho cha tôi ư?

– Vâng.

– Nhưng làm thế nào một liều được chuẩn bị cho ngài Noirtier lại có thể đầu độc bà de Saint-Méran?

– Không gì đơn giản hơn thế. Ngài biết đấy, chất độc sẽ trở thành thuốc chữa bệnh trong một số căn bệnh nhất định, mà chứng liệt là một ví dụ. Chẳng hạn, sau khi đã thử mọi phương thuốc để khôi phục cử động và tiếng nói cho ngài Noirtier, tôi quyết định thử một biện pháp cuối cùng, và trong ba tháng nay tôi vẫn cho cụ dùng brucine; thế nên trong liều thuốc cuối cùng tôi kê cho cụ có chứa sáu grain. Lượng này, vốn hoàn toàn an toàn khi dùng cho thể trạng bị tê liệt của ngài Noirtier vốn đã dần quen với nó, lại đủ sức giết chết một người khác.

– Bác sĩ thân mến, chẳng có lối đi thông nhau nào giữa phòng ngài Noirtier và phòng của bà de Saint-Méran cả, và Barrois chưa bao giờ bước chân vào phòng mẹ vợ tôi. Tóm lại, bác sĩ ơi, dẫu tôi biết ngài là người tận tâm nhất trên đời này, và dù tôi đặt trọn vẹn niềm tin nơi ngài, thì bất chấp sự thật tôi đã rõ, tôi vẫn muốn tin vào châm ngôn này: *errare humanum est*—con người ai cũng có lúc lầm lỗi.

– Có vị đồng nghiệp nào của tôi mà ngài đặt niềm tin ngang bằng với tôi không?

– Sao ngài lại hỏi thế?—ngài muốn gì?

– Hãy cho gọi người ấy đến; tôi sẽ thuật lại những gì tôi đã chứng kiến, và chúng tôi sẽ cùng hội ý, rồi khám nghiệm tử thi.

– Và ngài sẽ tìm thấy dấu vết của chất độc?

– Không, tôi không nói là tìm thấy chất độc, nhưng chúng ta có thể chứng minh tình trạng của thi thể ra sao; chúng ta sẽ khám phá ra nguyên nhân cái chết bất ngờ của bà ấy, và chúng ta sẽ nói: "Villefort thân mến, nếu chuyện này do sơ suất, hãy quản lý gia nhân cho kỹ; nếu do thù hận, hãy đề phòng kẻ thù."

– Ngài đang đề xuất điều gì với tôi vậy, d’Avrigny? – Villefort nói trong tuyệt vọng; – ngay khi một người khác được dung nạp vào bí mật này, một cuộc điều tra sẽ trở thành tất yếu; và một cuộc điều tra ngay trong nhà tôi—không thể nào! Dẫu vậy, – vị công tố viên tiếp lời, nhìn vị bác sĩ với vẻ bất an, – nếu ngài muốn thế—nếu ngài đòi hỏi điều đó, thì cứ làm vậy đi. Nhưng, bác sĩ, ngài thấy tôi đã quá đau buồn thế này rồi—làm sao tôi có thể mang bao nhiêu tai tiếng vào nhà sau chừng ấy nỗi đau cơ chứ? Vợ tôi và con gái tôi sẽ chết vì nó mất! Và bản thân tôi, bác sĩ ơi—ngài biết đấy, một người không tự nhiên leo lên được chức vị tôi đang nắm giữ—một người không thể làm viện trưởng công tố suốt hai mươi lăm năm mà không tích lũy cho mình một lượng kha khá kẻ thù; kẻ thù của tôi rất nhiều. Để vụ việc này bị bàn tán xôn xao, đó sẽ là một thắng lợi cho chúng, khiến chúng hân hoan vui sướng còn tôi thì bị bôi tro trát trấu. Xin lỗi ngài, bác sĩ, vì những suy nghĩ trần tục này; nếu ngài là một linh mục, tôi đã chẳng dám nói những điều đó, nhưng ngài là một người đàn ông, và ngài hiểu thói đời. Thưa bác sĩ, xin hãy rút lại lời ngài; ngài chưa nói gì cả, phải không?

– M. de Villefort thân mến, – vị bác sĩ đáp, – nhiệm vụ tối thượng của tôi là hướng về nhân loại. Tôi đã cứu bà de Saint-Méran, nếu y học làm được điều đó; nhưng bà ấy đã chết và nhiệm vụ của tôi là dành cho người sống. Hãy chôn vùi bí mật khủng khiếp này vào tận cõi sâu thẳm nhất của trái tim chúng ta; tôi sẵn lòng, nếu có ai nghi ngờ điều này, để sự im lặng của tôi về vấn đề này bị quy cho sự thiếu hiểu biết của tôi. Trong lúc này, thưa ngài, hãy luôn canh chừng—hãy canh chừng thật cẩn thận, vì có lẽ tai họa sẽ chưa dừng lại ở đây. Và khi ngài tìm ra kẻ thủ ác, nếu ngài tìm thấy hắn, tôi sẽ nói với ngài rằng: "Ngài là một thẩm phán, hãy làm những gì ngài muốn!"

– Cảm ơn ngài, bác sĩ, – Villefort nói với niềm vui khôn tả; – chưa bao giờ tôi có một người bạn nào tốt hơn ngài.

Và, như thể sợ Bác sĩ d’Avrigny sẽ rút lại lời hứa, ông giục ngài đi nhanh về phía ngôi nhà.

Khi họ đã đi khuất, Morrel mới dám bước ra từ dưới vòm cây, ánh trăng chiếu rọi lên khuôn mặt chàng, nhợt nhạt đến mức trông chẳng khác nào một hồn ma.

– Rõ ràng ta đang được bảo vệ theo một cách thức kỳ diệu nhưng cũng đầy khủng khiếp, – chàng tự nhủ; – nhưng Valentine, cô gái tội nghiệp, nàng sẽ gánh chịu ngần ấy nỗi đau bằng cách nào đây?

Nghĩ vậy, chàng lần lượt nhìn ô cửa sổ có rèm đỏ và ba ô cửa sổ có rèm trắng. Ánh đèn hầu như đã biến mất khỏi ô cửa sổ đầu tiên; chắc hẳn bà de Villefort vừa tắt ngọn đèn của mình, và chỉ còn chiếc đèn ngủ phản chiếu ánh sáng mờ ảo của nó lên khung cửa. Ngược lại, ở phía cuối tòa nhà, chàng thấy một trong ba ô cửa sổ đang mở. Ngọn nến sáp đặt trên lò sưởi hắt ra ngoài vài tia sáng yếu ớt, và một bóng người lướt qua ban công trong chốc lát. Morrel rùng mình; chàng tưởng như mình nghe thấy tiếng nấc nghẹn.

Không có gì ngạc nhiên khi tâm trí chàng, vốn dĩ rất kiên cường nhưng giờ đây đang bị xáo trộn bởi hai thứ cảm xúc mãnh liệt nhất của nhân loại là tình yêu và nỗi sợ, lại trở nên suy yếu đến mức sa đà vào những suy nghĩ mê tín. Dù Valentine không thể nhìn thấy chàng khi bị khuất bóng như vậy, chàng vẫn nghĩ mình nghe thấy cái bóng ở khung cửa sổ đang gọi tên mình; tâm trí đang bấn loạn của chàng mách bảo điều đó. Sai lầm kép này đã biến thành một thực tại không thể chối cãi, và bằng một trong những cơn xúc động không thể lý giải của tuổi trẻ, chàng tung người khỏi chỗ ẩn nấp, chỉ với hai bước sải, bất chấp nguy cơ bị phát hiện, bất chấp nguy cơ làm Valentine hoảng sợ, bất chấp nguy cơ bị vạch trần bởi một tiếng kêu thảng thốt có thể lọt ra từ thiếu nữ, chàng băng qua khu vườn hoa vốn dưới ánh trăng trông giống như một hồ nước trắng xóa, và sau khi vượt qua các hàng cây cam kéo dài trước mặt ngôi nhà, chàng tới được bậc thềm, chạy vội lên và đẩy cánh cửa vốn mở toang mà không gặp chút kháng cự nào.

Valentine chưa hề nhìn thấy chàng. Đôi mắt nàng ngước lên trời, đang dõi theo một đám mây bạc lướt đi trên nền trời xanh thẳm, hình thù nó trông giống như một cái bóng đang bay vút lên thiên đàng. Tâm trí đầy tính thơ và đang kích động của nàng hình dung đó chính là linh hồn của người bà.

Trong khi đó, Morrel đã băng qua tiền sảnh và tìm thấy chiếc cầu thang, vốn được trải thảm nên đã ngăn không cho tiếng bước chân của chàng bị phát hiện, và chàng đã lấy lại được mức độ tự tin đến mức sự hiện diện của ngài de Villefort thậm chí cũng không làm chàng hoảng sợ. Chàng đã chuẩn bị sẵn sàng cho bất kỳ cuộc chạm trán nào như thế. Chàng sẽ tiến thẳng đến gặp cha của Valentine và thú nhận tất cả, cầu xin Villefort tha thứ và chấp thuận mối tình đã gắn kết hai trái tim yêu đương nồng nàn. Morrel lúc bấy giờ đã phát điên.

Thật may mắn là chàng không gặp ai. Lúc này, hơn bao giờ hết, chàng thấy bản mô tả mà Valentine từng kể về nội thất ngôi nhà vô cùng hữu ích; chàng đã lên đến đỉnh cầu thang một cách suôn sẻ, và trong lúc đang quờ quạng tìm đường, một tiếng nấc nghẹn đã vạch ra hướng đi cho chàng. Chàng quay lại, một cánh cửa khép hờ cho phép chàng nhìn thấy lối đi và nghe thấy giọng nói của một người đang đau khổ. Chàng đẩy tung cửa và bước vào. Ở phía bên kia căn phòng, dưới một tấm vải trắng phủ lên trên, là thi thể người đã khuất, càng làm Morrel thêm phần hoảng hốt sau những lời kể mà chàng vừa tình cờ nghe được. Bên cạnh đó, quỳ gối trên sàn với phần đầu vùi sâu vào chiếc đệm của một chiếc ghế bành, là Valentine đang run rẩy và nức nở, đôi tay giơ lên cao, đan chặt vào nhau và cứng đờ. Nàng đã quay lưng lại với ô cửa sổ vẫn đang mở toang, và đang cầu nguyện bằng những giọng điệu có thể làm rung động cả những kẻ vô tình nhất; lời lẽ của nàng dồn dập, đứt quãng, khó hiểu, bởi sức nặng thiêu đốt của nỗi đau hầu như đã bóp nghẹt giọng nói của nàng.

Ánh trăng chiếu qua các khe chớp khiến ngọn đèn có vẻ bớt sáng hơn, và phủ lên toàn bộ khung cảnh một sắc thái tử khí. Morrel không thể cưỡng lại được nữa; chàng không phải là mẫu mực của sự sùng đạo, chàng không dễ bị xúc động, nhưng một Valentine đang đau khổ, đang khóc lóc, đang vắt tay trước mặt mình là điều vượt quá sức chịu đựng trong im lặng của chàng. Chàng thở dài, thì thầm một cái tên, và mái đầu đẫm nước mắt đang tì vào chiếc đệm nhung của chiếc ghế—một mái đầu tựa như bức họa nàng Magdelena của Correggio—liền ngẩng lên và quay về phía chàng. Valentine nhận ra chàng mà không hề bộc lộ chút ngạc nhiên nào. Một trái tim bị đè nặng bởi một nỗi đau lớn lao vốn dĩ vô cảm trước những xúc động nhỏ nhặt. Morrel chìa tay ra với nàng. Valentine, như một lời xin lỗi duy nhất cho việc không đến gặp chàng, liền chỉ tay về phía thi thể dưới tấm vải trắng và lại bắt đầu nức nở.

Cả hai đều không dám lên tiếng trong một lúc lâu ở căn phòng đó. Họ ngần ngại phá vỡ sự tĩnh lặng mà cái chết dường như áp đặt; cuối cùng Valentine đành liều lên tiếng.

– Bạn tôi ơi, – nàng nói, – sao anh lại có thể vào đây? Hỡi ôi, em sẽ nói là anh được chào đón, nếu như cái chết không mở đường cho anh bước vào ngôi nhà này.

– Valentine, – Morrel nói bằng giọng run run, – anh đã đợi từ lúc tám giờ rưỡi mà không thấy em tới; anh đâm ra lo lắng, trèo qua tường, tìm đường qua khu vườn, rồi nghe thấy những giọng nói bàn tán về biến cố định mệnh——

– Giọng nói nào? – Valentine hỏi.

Morrel rùng mình khi nghĩ đến cuộc trò chuyện giữa vị bác sĩ và ngài de Villefort, và chàng tưởng như mình nhìn thấy bên dưới tấm vải trắng đôi tay đang giơ ra, chiếc cổ cứng đờ và bờ môi tím ngắt.

– Gia nhân của em, – chàng đáp, – những kẻ đang lặp lại toàn bộ câu chuyện đau buồn ấy; từ họ mà anh đã hay biết tất cả.

– Nhưng việc mò lên tận đây là liều lĩnh đánh đổi sự thất bại của kế hoạch chúng ta đấy, tình yêu của em.

– Anh xin lỗi, – Morrel đáp; – anh sẽ đi ngay đây.

– Không, – Valentine nói; – anh có thể chạm mặt ai đó đấy; hãy ở lại.

– Nhưng nhỡ có ai đến đây——

Thiếu nữ lắc đầu.

– Sẽ không ai đến đâu; – nàng nói; – đừng sợ, ở đó có lá bùa hộ mệnh của chúng ta rồi, – vừa nói nàng vừa chỉ về phía chiếc giường.

– Nhưng ngài d’Épinay đã xảy ra chuyện gì rồi? – Morrel hỏi lại.

– Ngài Franz đã đến để ký hợp đồng ngay đúng lúc bà ngoại kính yêu của em đang hấp hối.

– Hỡi ôi, – Morrel nói với cảm giác vui sướng ích kỷ; vì chàng nghĩ cái chết này sẽ khiến đám cưới bị hoãn lại vô thời hạn.

– Nhưng điều làm tăng gấp đôi nỗi đau đớn của em, – thiếu nữ tiếp lời, như thể cảm giác này phải nhận lấy sự trừng phạt tức khắc, – là việc cụ bà tội nghiệp, trên giường bệnh, đã nài nỉ mong lễ cưới được diễn ra càng sớm càng tốt; cụ cũng vậy, cứ nghĩ là đang bảo vệ em, hóa ra lại đang chống lại em.

– Lắng nghe! – Morrel nói.

Cả hai cùng lắng tai nghe; những bước chân vang lên rõ mồn một dọc hành lang và trên cầu thang.

– Là cha em, ngài vừa rời khỏi phòng làm việc.

– Để tiễn bác sĩ ra tận cửa, – Morrel nói thêm.

– Sao anh biết đó là bác sĩ? – Valentine ngạc nhiên hỏi.

– Anh đoán chắc là vậy thôi, – Morrel đáp.

Valentine nhìn chàng trai trẻ; họ nghe tiếng cửa chính khép lại, rồi ngài de Villefort khóa cánh cửa vườn lại và quay ngược lên lầu. Ông dừng lại một thoáng ở tiền sảnh, như thể đang lưỡng lự không biết nên rẽ về phòng mình hay vào phòng bà de Saint-Méran; Morrel nấp kín sau cánh cửa; Valentine đứng bất động, nỗi đau dường như đã tước đoạt khỏi nàng mọi nỗi sợ hãi. M. de Villefort bước thẳng về phòng ông.

– Giờ thì, – Valentine nói, – anh không thể đi ra bằng cửa chính hay bằng cửa vườn được nữa rồi.

Morrel nhìn nàng với vẻ ngạc nhiên.

– Chỉ còn lại một lối đi duy nhất an toàn dành cho anh thôi; đó là qua phòng ông nội em, – nàng đứng dậy. – Đi thôi, – nàng nói thêm.

– Đâu nào? – Maximilian hỏi.

– Đến phòng ông nội em.

– Anh ư, vào phòng ngài Noirtier ư?

– Vâng.

– Ý em là sao hả Valentine?

– Em đã ao ước điều này từ lâu rồi; cụ là người bạn duy nhất còn lại của em và cả hai chúng ta đều cần sự giúp đỡ của cụ—đi thôi.

– Hãy cẩn trọng đấy, Valentine, – Morrel nói, ngần ngại làm theo mong muốn của thiếu nữ; – giờ thì anh nhận ra sự sai lầm của mình—anh đã hành xử như một kẻ điên khi xông vào đây. Em có chắc là mình tỉnh táo hơn không?

– Vâng, – Valentine nói; – và em chỉ có một mối bận tâm duy nhất—đó là phải rời xa di hài của bà ngoại kính yêu, người mà em đã nhận trách nhiệm canh chừng.

– Valentine, – Morrel nói, – bản thân cái chết đã là một điều thiêng liêng rồi.

– Vâng, – Valentine nói; – vả lại, việc này cũng sẽ không kéo dài lâu đâu.

Nàng liền băng qua hành lang và dẫn đường đi xuống một cầu thang hẹp dẫn đến phòng ngài Noirtier; Morrel nhón chân bước theo sau; ở cửa, họ bắt gặp người gia nhân già.

– Barrois, – Valentine nói, – hãy khóa cửa lại và đừng để ai vào hết.

Nàng bước vào trước.

Noirtier, đang ngồi trên ghế bành và lắng nghe mọi thứ động tĩnh, đang ngước nhìn ra cửa; cụ nhìn thấy Valentine, và đôi mắt sáng rực lên. Có gì đó nghiêm nghị và trang trọng trong sự xuất hiện của thiếu nữ đã gây ấn tượng mạnh với cụ già, và ngay lập tức ánh mắt sáng ngời ấy bắt đầu dò hỏi.

– Ông nội kính yêu, – nàng nói nhanh, – chắc ông biết bà ngoại tội nghiệp đã qua đời từ một tiếng trước rồi chứ, và giờ bên cạnh con chẳng còn người bạn nào trên đời ngoài ông nữa.

Đôi mắt biểu cảm của cụ thể hiện sự trìu mến tột cùng.

– Vậy chỉ có thể gửi gắm những niềm đau và hy vọng của con cho một mình ông thôi ư?

Cụ già ra hiệu “Có”.

Valentine cầm lấy tay Maximilian.

– Vậy xin ông hãy nhìn kỹ vị quý ông này nhé.

Cụ già dán ánh mắt dò xét pha chút ngạc nhiên lên người Morrel.

– Đó là ngài Maximilian Morrel, – nàng nói; – con trai của vị thương gia nhân hậu ở Marseille mà chắc ông còn nhớ.

– Vâng, – cụ già đáp.

– Cậu ấy mang một cái tên không tì vết, thứ mà Maximilian có lẽ sẽ làm cho rạng danh thêm, bởi vì ở tuổi ba mươi cậu ấy đã là một đại úy, một sĩ quan Bắc Đẩu Bội Tinh.

Cụ già ra hiệu rằng cụ nhớ ra rồi.

– Thưa ông ngoại, – Valentine nói, quỳ xuống trước mặt cụ và chỉ vào Maximilian, – con yêu anh ấy, và sẽ chỉ làm vợ một mình anh ấy; nếu con bị ép phải cưới người khác, con sẽ tự vẫn.

Ánh mắt của cụ già biểu lộ vô vàn những suy nghĩ đang cuồn cuộn.

– Ông thích ngài Maximilian Morrel phải không, ông ngoại? – Valentine hỏi.

– Vâng.

– Và ông sẽ bảo vệ chúng con, những đứa cháu của ông, chống lại ý muốn của cha con chứ?

Noirtier liếc nhìn Morrel đầy ý nhị, như muốn nói: “Có lẽ thế.”

Maximilian hiểu ý cụ.

– Thưa tiểu thư, – chàng nói, – em đang có một sứ mệnh thiêng liêng phải hoàn thành trong căn phòng của người bà quá cố, liệu em có thể cho anh vinh dự được trò chuyện vài phút với ngài Noirtier không?

– Đúng ý cụ rồi đấy, – ánh mắt cụ già như nói vậy. Rồi cụ lo lắng nhìn sang Valentine.

– Cụ sợ anh không hiểu ý ư?

– Vâng.

– Ôi, chúng ta đã nhắc về ông nhiều lần lắm rồi, nên cụ biết chính xác cách em trò chuyện với ông ra sao mà.

Rồi quay sang Maximilian với một nụ cười đáng yêu dù phảng phất nỗi buồn,—

– Cụ biết tất cả những gì em biết, – nàng nói.

Valentine đứng dậy, kéo ghế cho Morrel, dặn dò Barrois không được để bất cứ ai vào, và sau khi âu yếm ôm lấy ông nội rồi buồn bã tạm biệt Morrel, nàng bước ra ngoài. Để chứng minh cho Noirtier thấy rằng chàng nằm trong lòng tin của Valentine và biết rõ mọi bí mật của họ, Morrel cầm lấy cuốn từ điển, một cây bút và ít giấy, đặt tất cả lên chiếc bàn đang có ngọn đèn thắp sáng.

– Nhưng trước hết, – Morrel nói, – xin phép cho tôi được thưa với ngài tôi là ai, tôi yêu thưa tiểu thư Valentine nhường nào, và những dự định của tôi đối với nàng ra sao.

Noirtier ra hiệu rằng cụ sẽ lắng nghe.

Thật là một cảnh tượng trang nghiêm khi chứng kiến cụ già này, bề ngoài chỉ như một gánh nặng vô tích sự, lại trở thành chỗ dựa, người bảo vệ và cố vấn duy nhất cho đôi tình nhân vừa trẻ trung, xinh đẹp lại tràn đầy sức sống. Vẻ biểu cảm vô cùng cao thượng và khắc khổ của cụ đã gây ấn tượng mạnh với Morrel, khiến chàng bắt đầu câu chuyện với vẻ bồi hồi. Chàng thuật lại cách thức mình quen biết Valentine, cách chàng yêu nàng ra sao, và rằng Valentine trong sự cô độc và bất hạnh của mình đã chấp nhận lời đề nghị tận tụy của chàng. Chàng kể về gia thế, địa vị, gia tài của mình, và không chỉ một lần, khi chàng quan sát ánh mắt của cụ già, ánh mắt ấy lại đáp lời: “Tốt lắm, cứ nói tiếp đi.”

– Và giờ, – Morrel nói khi đã giãi bày xong phần đầu tiên của câu chuyện, – giờ tôi đã kể cho ngài nghe về tình yêu và hy vọng của mình, tôi có được phép thông báo cho ngài về những dự định của tôi không?

– Vâng, – cụ già ra hiệu.

– Đây là giải pháp của chúng tôi; một chiếc xe mui kín đang đợi sẵn ở cổng, tôi định đưa Valentine trốn sang nhà chị tôi, kết hôn với nàng, và cung kính chờ đợi sự tha thứ từ ngài de Villefort.

– Không, – Noirtier đáp.

– Chúng ta không được làm thế ư?

– Không.

– Ngài không tán thành kế hoạch của chúng tôi sao?

– Không.

– Vẫn còn cách khác, – Morrel nói. Ánh mắt dò hỏi của cụ già cất lên: “Cách nào?”

– Tôi sẽ đi, – Maximilian tiếp lời, – tôi sẽ tìm ngài Franz d’Épinay—tôi rất vui được nhắc đến điều này khi vắng mặt tiểu thư de Villefort—và sẽ cư xử với hắn sao cho hắn buộc phải khiêu chiến với tôi.

Ánh mắt Noirtier vẫn tiếp tục dò hỏi.

– Ngài muốn biết tôi sẽ làm gì chứ?

– Vâng.

– Tôi sẽ tìm hắn, như tôi đã nói. Tôi sẽ kể cho hắn nghe về mối tơ duyên ràng buộc tôi với tiểu thư Valentine; nếu hắn là một kẻ hiểu chuyện, hắn sẽ chứng minh điều đó bằng cách tự nguyện từ bỏ tay vị hôn thê của mình, và sẽ đổi lấy tình bạn cũng như tình yêu của tôi cho đến cuối đời; nếu hắn từ chối, dù vì lợi ích cá nhân hay vì sự kiêu ngạo xuẩn ngốc, sau khi tôi đã chứng minh cho hắn thấy rằng hắn đang cướp vợ tôi đi, rằng Valentine yêu tôi và sẽ không lấy ai khác, tôi sẽ quyết đấu với hắn, nhường cho hắn mọi lợi thế, và tôi sẽ giết hắn, hoặc hắn sẽ giết tôi; nếu tôi chiến thắng, hắn sẽ không lấy Valentine, và nếu tôi chết, tôi chắc chắn Valentine cũng sẽ không lấy hắn.

Noirtier dõi theo với niềm vui khôn tả gương mặt cao thượng và thành kính ấy, nơi mọi tâm tư mà miệng chàng thốt ra đều được họa lại, tôn lên bằng biểu cảm của những đường nét thanh tú tất cả những gì màu sắc mang lại cho một bức vẽ vững chắc và trung thực.

Tuy vậy, khi Morrel dứt lời, cụ nhắm nghiền mắt lại vài lần, đó là cách cụ biểu thị chữ “Không”.

– Không ư? – Morrel nói; – ngài không đồng tình với kế hoạch thứ hai này, y như kế hoạch đầu tiên sao?

– Đúng vậy, – cụ già ra hiệu.

– Nhưng vậy thì phải làm sao đây? – Morrel hỏi. – Nguyện vọng cuối cùng của bà de Saint-Méran là đám cưới không được trì hoãn; lẽ nào tôi cứ phải để mọi chuyện trôi theo dòng nước?

Noirtier không hề nhúc nhích.

– Tôi hiểu rồi, – Morrel nói; – tôi phải chờ đợi.

– Vâng.

– Nhưng sự chậm trễ có thể phá hỏng kế hoạch của chúng ta đấy, thưa ngài, – chàng thanh niên đáp. – Một mình Valentine không có chút quyền lực nào cả; nàng sẽ buộc phải khuất phục. Tôi có mặt ở đây tựa như một phép màu, và khó lòng hy vọng một cơ hội tốt nhường này lại xuất hiện lần nữa. Xin ngài hãy tin tôi, chỉ có đúng hai kế hoạch tôi vừa đề xuất với ngài thôi; xin hãy tha thứ cho sự tự phụ của tôi, và cho tôi biết ngài ưu tiên phương án nào. Ngài có cho phép tiểu thư Valentine phó thác bản thân vào danh dự của tôi không?

– Không.

– Ngài thích tôi đi tìm ngài d’Épinay hơn ư?

– Không.

– Vậy sự trợ giúp chúng ta cần sẽ đến từ đâu—từ sự tình cờ chăng? – Morrel lại hỏi.

– Không.

– Từ ngài ư?

– Vâng.

– Ngài hiểu rõ ý tôi chứ, thưa ngài? Xin hãy thứ lỗi cho sự nôn nóng của tôi, vì sinh mệnh của tôi phụ thuộc vào câu trả lời của ngài. Sự giúp đỡ của chúng tôi sẽ đến từ ngài phải không?

– Vâng.

– Ngài chắc chắn chứ?

– Vâng.

Có quá nhiều sự kiên định trong cái nhìn đưa ra câu trả lời ấy, đến mức chẳng ai có thể hoài nghi ý chí của cụ, dù họ có hoài nghi năng lực của cụ đi chăng nữa.

– Ồ, cảm ơn ngài ngàn lần! Nhưng bằng cách nào, trừ phi một phép màu khôi phục lại giọng nói, cử chỉ, vận động cho ngài, làm sao một người bị xiềng xích trên chiếc ghế bành, câm lặng và bất động như ngài, lại có thể chống lại cuộc hôn nhân này?

Một nụ cười bừng sáng trên khuôn mặt cụ già, một nụ cười kỳ lạ của đôi mắt trên một khuôn mặt bị tê liệt.

– Vậy là tôi phải chờ đợi ư? – chàng trai trẻ hỏi.

– Vâng.

– Còn bản hợp đồng thì sao?

Cụ lại nở nụ cười ấy.

– Ngài bảo đảm với tôi là nó sẽ không được ký kết chứ?

– Vâng, – Noirtier đáp.

– Bản hợp đồng sẽ không được ký đâu! – Morrel kêu lên. – Ồ, xin ngài tha lỗi cho tôi; tôi hầu như không thể tin nổi vào một hạnh phúc lớn lao nhường này. Họ sẽ không ký nó thật sao?

– Không, – cụ già bị liệt đáp.

Bất chấp sự quả quyết ấy, Morrel vẫn còn ngần ngại. Lời hứa hẹn từ một cụ già bất lực thật kỳ lạ đến mức, thay vì là kết quả từ sức mạnh ý chí của cụ, nó có lẽ xuất phát từ những cơ quan đang suy yếu chăng. Chẳng phải một kẻ điên, vì u mê sự điên rồ của mình, vẫn thường mưu toan những điều vượt quá sức lực đó sao? Kẻ yếu thường bàn về những gánh nặng mà hắn có thể nhấc bổng, kẻ nhát gan nói về những tên khổng lồ hắn có thể đối đầu, kẻ nghèo kể về những kho báu hắn vung tay tiêu xài, và ngay cả một tên nông dân hèn mém nhất trong cơn cao ngạo cũng tự xưng mình là thần Jupiter. Liệu Noirtier có hiểu được sự do dự của chàng trai trẻ, hay cụ không hoàn toàn tin tưởng vào tính kỷ luật của chàng, cụ đăm đăm nhìn chàng với vẻ bất an.

– Ngài muốn gì nào, thưa ngài? – Morrel hỏi; – rằng tôi phải tái khẳng định lời hứa giữ bình tĩnh ư?

Ánh mắt Noirtier vẫn dán chặt và kiên định, như ngầm ám chỉ rằng một lời hứa miệng là chưa đủ; rồi ánh mắt cụ chuyển từ mặt Morrel xuống đôi bàn tay chàng.

– Tôi phải thề với ngài sao, thưa ngài? – Maximilian hỏi.

– Vâng, – cụ già đáp với vẻ trang nghiêm tương tự.

Morrel hiểu rằng cụ già đặt trọng tâm rất lớn vào một lời thề. Chàng giơ tay ra.

– Tôi xin thề với ngài, bằng danh dự của mình, – chàng nói, – sẽ chờ đợi phán quyết của ngài về bước đi tiếp theo tôi nên thực hiện đối với ngài d’Épinay.

– Thế mới phải, – cụ già đáp.

– Giờ thì, – Morrel nói, – ngài muốn tôi lui ra chứ?

– Vâng.

– Mà không được gặp tiểu thư Valentine ư?

– Vâng.

Morrel ra hiệu rằng mình đã sẵn sàng tuân lệnh.

– Nhưng, – chàng nói, – trước tiên xin phép cho tôi được ôm ngài như con gái ngài vừa làm lúc nãy.

Biểu cảm của Noirtier không tài nào thấu hiểu nổi. Chàng trai trẻ đặt đôi môi mình lên chính vị trí trên trán cụ già nơi đôi môi Valentine vừa chạm vào. Rồi chàng cúi đầu lần thứ hai và lui ra.

Bên ngoài cửa, chàng bắt gặp người gia nhân già mà Valentine đã dặn dò. Morrel được dẫn đi dọc theo một hành lang tối tăm dẫn ra cánh cửa nhỏ mở ra khu vườn, chẳng mấy chốc tìm lại được chỗ mình đã đột nhập, nhờ sự trợ giúp của các bụi cây trèo lên đỉnh tường, và bằng chiếc thang, chàng có mặt ngay tức khắc ở cánh đồng cỏ ba lá nơi chiếc xe mui kín vẫn đang đợi sẵn. Chàng bước lên xe, kiệt sức sau bao nhiêu cảm xúc dồn nén, và vào khoảng nửa đêm thì về đến phố Meslay, ngả người lên giường và chìm vào giấc ngủ say.