Trên bờ vách đá dựng cao vời,

Thầy phán: “Chúng ta cần chậm lại bước chân,

Ðể khứu giác quen dần với luồng gió buồn thảm,

Rồi ta sẽ chẳng màng đến nó nữa.”

Bậc Thầy vừa dứt lời, tôi liền thưa rằng:

“Xin hãy tìm cách gì đó để thời gian trôi đi

Mà không vô ích;” và ngài đáp: “Con thấy đấy, ta đang nghĩ đến điều đó.

Hỡi con trai ta, bên trong những lớp đá này,”

Bấy giờ ngài bắt đầu cất lời, “là ba vòng tròn nhỏ,

Xếp từ tầng này sang tầng khác, như những vòng con vừa rời bỏ.

Tất cả đều đầy ắp những linh hồn bị nguyền rủa;

Nhưng để về sau con chỉ cần nhìn là hiểu,

Hãy nghe ta kể vì sao và thế nào họ bị giam cầm.”

Trong mọi tội ác khiến Trời cao căm giận,

Tổn hại tha nhân là đích đến cuối cùng; và mọi tội như thế

Ðều dùng bạo lực hoặc gian xảo để đọa đày kẻ khác.

Nhưng bởi vì gian xảo là thói xấu riêng của con người,

Nên nó khiến Chúa phật ý hơn; vì thế những kẻ gian xảo

Nằm ở nơi sâu nhất, và chịu trừng phạt lớn hơn.

Toàn bộ vòng tròn thứ nhất là dành cho kẻ bạo tàn;

Nhưng vì bạo lực có thể hướng về ba đối tượng,

Nên nó được chia thành ba vòng nhỏ.

Ta có thể dùng bạo lực đối với Chúa, đối với chính mình, và đối với tha nhân;

Ta muốn nói là hướng về bản thân họ và tài sản của họ,

Như con sẽ nghe giải thích rõ ràng ngay sau đây.

Cái chết bạo lực và những vết thương đau đớn

Được giáng xuống láng giềng của ta; và đối với tài sản của họ

Là sự tàn phá, phóng hỏa, và những khoản thuế bất công;

Thế nên kẻ sát nhân, kẻ ra tay tàn nhẫn vô cớ,

Bọn cướp bóc, bọn giặc cướp, ở vòng tròn đầu tiên

Đều bị trừng phạt trong những hội nhóm khác nhau.

Con người có thể ra tay bạo lực với chính mình

Và với tài sản của bản thân; và vì thế ở vòng tròn

Thứ hai, bất kỳ ai tước đoạt sinh mạng khỏi trần thế của các người,

Kẻ cờ bạc và kẻ tiêu tán tài sản,

Ðều phải vô ích hối hận và khóc than ở nơi lẽ ra họ phải vui cười.

Bạo lực có thể làm tổn hại Đấng Tối Cao,

Khi phủ nhận trong tim và phạm thượng đến Ngài,

Cùng lúc khinh miệt Tự nhiên và ơn huệ của Người.

Và vì lý do này, vòng tròn nhỏ nhất

Đóng ấn lên Sodom và Cahors,

Cùng những kẻ khinh miệt Chúa và cất lời từ sâu thẳm tâm can.

Sự gian xảo, thứ khiến mọi lương tâm đều nhức nhối,

Có thể được con người thực hiện với kẻ đặt niềm tin vào mình,

Và với kẻ chẳng trao phó niềm tin nào.

Cách thức sau đây, có vẻ như chỉ cắt đứt

Mối dây tình ái mà Tự nhiên tạo ra;

Do đó, ẩn mình trong vòng tròn thứ hai là

Thói giả hình, nịnh hót, kẻ hành nghề phù thủy,

Làm tiền giả, trộm cắp, và mua bán thánh chức,

Mối lái, kẻ nhũng lũng, và thứ rác rưởi tương tự.

Theo cách thức kia, tình yêu do Tự nhiên tạo ra

Đã bị lãng quên, cùng với tình cảm bồi đắp sau đó,

Từ đó sinh ra một lòng trung thành đặc biệt.

Do đó ở vòng tròn nhỏ nhất, nơi có tâm điểm

Của Vũ trụ, nơi ngự trị của Dis,

Bất cứ kẻ phản bội nào cũng bị thiêu đốt đời đời kiếp kiếp.

Và tôi: “Thưa Thầy, lý lẽ của Người

Thật mạch lạc biết bao, và phân định vô cùng rạch ròi

Hang động này cùng những kẻ đang trú ngụ.

Nhưng xin hãy nói cho con hay, những kẻ ở trong đầm lầy bùn nhão,

Bị gió cuốn đi, bị mưa giập tơi bời,

Và phải đối mặt với những lời cay đắng nhường kia,

Vì sao họ lại không chịu hình phạt

Bên trong thành phố đỏ, nếu Chúa đang nổi giận với họ,

Và nếu Ngài không giận, thì vì sao họ lại nông nỗi này?”

Và ngài đáp tôi rằng: “Sao tâm trí con

Lại đi lang thang khỏi những điều quen thuộc thế?

Hay thật ra, trí óc con đang mải nhìn ngó nơi nào?

Con chẳng còn nhớ chút nào những lời

Mà cuốn Đạo đức học của con đã bàn luận tường tận

Về ba bản tính mà Trời cao không dung thứ,—

Sự không kiềm chế, Ác tâm, và Thú tính

Cuồng loạn ư? Và việc Sự không kiềm chế

Xúc phạm Chúa ít hơn, và chuốc lấy ít lời khiển trách hơn ra sao?

Nếu con suy ngẫm kỹ kết luận này,

Và nhớ lại trong tâm trí xem những kẻ đang chịu hình phạt

Ở phía bên ngoài kia là ai,

Con sẽ nhận thức rõ ràng vì sao họ bị tách biệt

Khỏi những kẻ tội phạm này, và vì sao công lý thần thánh

Lại giáng búa trừng phạt họ nhẹ nhàng hơn thế.”

“Hỡi Mặt Trời, đấng chữa lành mọi tầm nhìn u tối,

Người làm con thỏa mãn biết bao khi giải đáp,

Đến mức sự hoài nghi khiến con vui sướng chẳng kém gì sự hiểu biết!

Xin hãy quay lại phía sau thêm một lần nữa,” tôi thưa,

“Nơi Người vừa nói rằng tội cho vay nặng lãi xúc phạm

Sự thiện lương thần thánh, và hãy tháo gỡ nút thắt ấy.”

Ngài bảo: “Triết học, đối với ai chú tâm lắng nghe,

Đã ghi nhận, không chỉ ở một nơi duy nhất,

Rằng Tự nhiên tuân theo tiến trình của nó như thế nào

Từ Trí tuệ Thần thánh và từ nghệ thuật của Ngài;

Và nếu con chú ý quan sát cuốn Vật lý học của mình,

Chỉ sau dăm ba trang sách, con sẽ tìm thấy

Rằng nghệ thuật của con người các ngươi cũng noi theo

Tự nhiên hết mức có thể, giống như môn đồ noi theo bậc thầy;

Để rồi nghệ thuật của các ngươi có thể coi là cháu chắt của Thượng Đế.

Từ hai điều này, nếu con nhớ lại

Chương Sáng thế ký từ những trang đầu, nhân loại buộc phải

Kiếm kế sinh nhai và tiến bước;

Và vì kẻ cho vay nặng lãi đi theo một con đường khác,

Nên hắn khinh miệt chính Tự nhiên và kẻ noi theo Người,

Bởi vì hắn đặt niềm tin của mình vào một chốn khác.

Nhưng giờ hãy đi theo ta, vì ta rất muốn tiếp tục bước đi,

Bởi vì chòm Song Ngư đang run rẩy trên đường chân trời,

Và chiếc Xe Lớn đã nằm trọn phía trên bầu trời Caurus,

Và xa hơn thế nữa là con đường chúng ta đi xuống vách đá.”