Buổi sáng hôm ấy, ánh mặt trời chiếu rọi thật êm đềm lên ngôi làng Grand-Pré. Vịnh Minas bừng sáng trong bầu không khí dịu ngọt và trong lành, nơi những con thuyền với bóng nước chòng chành đang thả neo nghỉ ngơi. Cuộc sống trong làng đã rộn ràng từ lâu, và tiếng lao động náo nức với trăm bàn tay đang gõ cửa những khung trời vàng óng của buổi bình minh. Giờ đây, từ khắp các vùng quê xung quanh, từ những điền trang và xóm làng lân cận, những người nông dân Acadia vui tươi trong trang phục ngày hội lũ lượt kéo về. Biết bao lời chào mừng hân hoan cùng những tiếng cười ron rã của đám thanh niên càng làm cho bầu không khí tươi sáng thêm rực rỡ, khi từng tốp người từ những cánh đồng bao la — nơi chẳng thấy lối đi nào ngoài vết bánh xe hằn trên thảm cỏ xanh — xuất hiện, nhập vào nhau hoặc cùng dập dìu trên con đường lớn.
Từ lâu trước giờ ngọ, mọi âm thanh lao động trong làng đã vụt tắt. Đường phố đông nghịt người; và những nhóm người ồn ào trước ngưỡng cửa các ngôi nhà đang ngồi dưới ánh nắng ấm áp, cùng nhau vui vẻ chuyện trò. Mỗi ngôi nhà đều tựa như một quán trọ, nơi mọi người đều được chào đón và thết đãi thịnh soạn; bởi với những con người giản dị này, những kẻ sống với nhau như anh em một nhà, mọi thứ đều là của chung, và của cải của người này cũng là của người khác.
Thế nhưng, dưới mái nhà của Benedict, sự hiếu khách dường như càng thêm phần nồng hậu: bởi Evangeline đang đứng giữa những vị khách của cha mình; gương mặt cô rạng ngời những nụ cười, và những lời chào mừng cùng niềm vui tươi thốt ra từ đôi môi đẹp tuyệt trần của cô như đang ban phước cho chén rượu cô vừa trao.
Dưới vòm trời rộng mở, trong không gian ngát hương của khu vườn táo đã trút hết những quả vàng, tiệc đính hôn đã được bày biện. Ở đó, dưới bóng râm hiên nhà, thầy tu và viên công chứng đang ngồi; ở đó là bác Benedict hiền hậu, và chàng thợ rèn Basil vạm vỡ. Cách họ không xa lắm, cạnh máy ép táo và những tổ ong, bác thợ vĩ cầm Michael đang ngồi với chiếc áo lê ngực sặc sỡ nhất cùng tâm trạng vui tươi nhất. Ánh sáng và bóng râm từ những tán lá luân phiên nhảy múa trên mái tóc trắng như tuyết của bác, khi mái tóc phấp phới trong gió; và gương mặt rạng rỡ của người chơi vĩ cầm ửng hồng lên như một hòn than sống lúc tro tàn bị thổi bay khỏi lớp than hồng. Ông cụ vui vẻ cất lời ca hòa theo âm thanh ngân vang của cây đàn vĩ cầm, bài Tous les Bourgeois de Chartres, và Le Carillon de Dunkerque, rồi chốc chốc lại dùng đôi giày gỗ nhịp theo điệu nhạc. Vui tươi biết bao, vui tươi biết bao khi những vòng tròn của điệu nhảy chóng mặt xoay tít dưới những tán cây trong vườn táo và dọc theo lối mòn dẫn ra cánh đồng; người già và trẻ nhỏ hòa quyện vào nhau, lẫn trong đó là tiếng cười đùa của lũ trẻ. Đẹp đẽ nhất trong số các thiếu nữ chính là Evangeline, con gái của Benedict! Cao quý nhất trong số các chàng trai chính là Gabriel, con trai bác thợ rèn!
Buổi sáng cứ thế trôi qua. Và kìa! Với một hồi chuông vang dội ngân lên từ ngọn tháp, và tiếng trống dồn vang khắp những cánh đồng. Chẳng mấy chốc, nhà thờ đã chật ních đàn ông. Phía bên ngoài, ở nghĩa trang, những người phụ nữ đang chờ đợi. Họ đứng bên những ngôi mộ, thắt lên các bia mộ những vòng hoa lá mùa thu và lá xanh tươi ngắt từ khu rừng. Rồi đội lính canh từ các chiến thuyền tiến đến, hiên ngang diễu hành giữa họ và bước qua cánh cổng linh thiêng. Với thứ âm thanh đinh tai nhức óc và chói tai, tiếng trống đồng của chúng dội vang từ trần nhà và những ô cửa sổ — dội vang chỉ trong khoảnh khắc, rồi cánh cổng nặng nề từ từ khép lại, và trong sự tĩnh lặng, đám đông chờ đợi ý muốn của những kẻ lính.
Đúng lúc ấy, người chỉ huy của chúng đứng bật dậy, cất tiếng từ những bậc thềm cung thánh, tay giơ cao tờ sắc lệnh hoàng gia cùng những con dấu. "Hôm nay các người nhóm họp," hắn ta nói, "theo lệnh của Hoàng thượng. Ngài vốn rất nhân từ và độ lượng; nhưng các người đã đáp lại lòng nhân từ ấy ra sao, hãy để chính trái tim các người trả lời! Với bản tính và tâm trạng tự nhiên của tôi, nhiệm vụ tôi đang làm thật đau đớn, và tôi biết nó chắc chắn sẽ gây cho các người nỗi đau buồn sâu sắc. Dẫu vậy, tôi vẫn phải cúi đầu tuân lệnh, và truyền đạt lại ý muốn của quân vương chúng ta; đó là: toàn bộ đất đai, nhà cửa và gia súc các loại của các người sẽ bị tịch thu sung công quỹ; và bản thân các người sẽ bị trục xuất khỏi tỉnh này đến những vùng đất khác. Chúa ban ơn cho các người, mong rằng các người có thể sinh sống ở đó mãi mãi như những thần dân trung thành, một dân tộc hạnh phúc và hòa bình! Giờ đây, ta tuyên bố các người là tù nhân; bởi đó là ý muốn của Hoàng thượng!"
Tựa như khi bầu trời quang đãng giữa độ hạ chí oi bức, một cơn giông bão bất ngờ tụ lại, và những trận mưa đá dữ dội giáng xuống phá nát hoa màu của người nông dân ngoài đồng, đập vỡ những khung cửa sổ, che khuất mặt trời, rải rác trên mặt đất nhữngh mảng tranh từ mái nhà, khiến đàn gia súc rống lên hoảng loạn và tìm cách phá vỡ chuồng trại; y như thế, những lời của kẻ diễn ngôn giáng xuống tâm trí của người dân. Họ sững sờ đứng lặng trong nỗi kinh ngạc không thốt nên lời, rồi sau đó, tiếng khóc than của nỗi buồn và sự giận dữ dâng lên ngày một lớn hơn, dữ dội hơn; và bị thôi thúc bởi cùng một ý chí, họ điên cuồng lao về phía cửa. Niềm hy vọng trốn thoát thật vô vọng; và những tiếng kêu thét cùng những lời nguyền rủa hung hãn vang vọng khắp ngôi nhà cầu nguyện; cao hơn hẳn đầu của những người khác, bóng dáng của bác thợ rèn Basil vjoni vút lên với hai cánh tay giơ cao, hệt như một khúc gỗ bị sóng biển vùi dập giữa cơn thịnh nộ của biển khơi. Gương mặt bác đỏ bừng và biến dạng vì giận dữ, và bác cuồng nhiệt gạt đi, thét lớn,— "Đả đảo những kẻ bạo tềnh nước Anh! Chúng ta chưa từng tuyên thệ trung thành với chúng! Cái chết cho những tên lính ngoại bang này, kẻ dám cướp đoạt nhà cửa và mùa màng của chúng ta!" Bác còn muốn nói thêm nữa, nhưng bàn tay tàn nhẫn của một tên lính đã giáng một đòn vào miệng bác, kéo phăng bác ngã gục xuống sàn nhà.
Giữa khung cảnh tranh chấp giận dữ đầy hỗn loạn và xung đột ấy, kìa! Cánh cửa cung thánh mở ra, và cha Felician bước vào với vẻ mặt nghiêm nghị, tiến lên những bậc thềm của bàn thờ. Giơ cao bàn tay khả kính, ngài dùng một cử chỉ để ra lệnh cho toàn bộ đám đông đang ồn ào ấy phải chìm vào im lặng; và rồi ngài cất lời với giáo dân của mình; giọng ngài thật trầm và trang nghiêm; với giọng điệu đều đặn và đượm buồn, ngài cất lời, hệt như tiếng chuông điểm nhịp nhàng sau hồi chuông báo động dồn dập.
"Các con đang làm gì thế này? Sự điên rồ nào đã sai khiến các con vậy? Bốn mươi năm cuộc đời ta đã tận tụy làm việc giữa các con và dạy dỗ các con, không chỉ bằng lời nói, mà bằng cả hành động, hãy yêu thương lẫn nhau! Phải chăng đây là thành quả từ những nhọc nhằn, từ những đêm dài thức trắng, từ những lời cầu nguyện và sự hy sinh của ta? Các con đã quên mất những bài học về tình yêu thương và sự tha thứ nhanh đến thế sao? Đây là ngôi nhà của Hoàng tử Bình an, lẽ nào các con lại muốn làm vấy bẩn nó bằng những hành động bạo lực và những trái tim ngập tràn thù hận? Kìa! Nơi Đức Kitô chịu đóng đinh đang nhìn xuống các con từ thập giá! Hãy nhìn xem! Trong đôi mắt đượm buồn ấy ẩn chứa biết bao sự hiền hòa và lòng trắc ẩn thiêng liêng! Hãy lắng nghe! Đôi môi ấy vẫn đang lặp đi lặp lại lời cầu nguyện, 'Lạy Cha, xin tha thứ cho họ!' Chúng ta hãy cùng lặp lại lời cầu nguyện ấy trong giờ phút bị kẻ gian ác tấn công, chúng ta hãy cùng lặp lại ngay lúc này, và cất tiếng: 'Lạy Cha, xin tha thứ cho họ!'"
Những lời khiển trách của ngài thật ít ỏi, nhưng chúng đã thấm sâu vào trái tim của những người dân, và những tiếng nấc nghẹn ngào vì ăn năn đã thay thế cho cơn giận dữ bộc phát vừa rồi, trong khi họ đồng thanh lặp lại lời cầu nguyện của ngài, và nói: "Lạy Cha, xin tha thứ cho họ!"
Rồi giờ kinh chiều diễn ra. Những ngọn nến lung linh tỏa sáng từ bàn thờ. Giọng vị linh mục thật tha thiết và sâu lắng, và giáo dân đồng thanh đáp lại, không chỉ bằng đôi môi mà bằng chính trái tim mình; và họ cùng cất cao tiếng hát Ave Maria, rồi quỳ gầm xuống, và tâm hồn họ, với lòng sủng kính được thăng hoa, bay bổng theo ngọn lửa nhiệt thành của lời cầu nguyện, tựa như tiên tri Ê-li-a đang cưỡng mây về trời.
Trong khi đó, tin dữ đã lan truyền khắp ngôi làng, và ở mọi ngả đường, phụ nữ và trẻ em vừa đi vừa khóc than rấm rứt từ nhà này sang nhà khác. Evangeline đứng lặng đã lâu trước ngưỡng cửa nhà cha mình, dùng bàn tay phải che mắt khỏi những tia nắng chói chang đang buông xuống, nhuộm vàng con đường làng bằng vẻ đẹp lộng lẫy huyền bí, phủ lên mái tranh của mỗi ngôi nhà nông dân một màu vàng óng và làm rực sáng những khung cửa sổ. Bên trong ngôi nhà, tấm khăn trải bàn trắng muốt đã được bày biện từ lâu; chiếc bánh mì lúa mì đang đặt ở đó, cùng hũ mật ong thơm ngát hương hoa đồng nội; chiếc vại bia và miếng phô mai tươi ngon vừa mang từ tiệm sữa ra cũng nằm ở đó; và ở vị trí trang trọng nhất đầu bàn, chiếc ghế bành lớn của người chủ nhà đang chờ đợi.
Cứ thế, Evangeline đứng đợi trước cửa nhà cha, khi ánh hoàng hôn buông những chiếc bóng cây dài rợp lên những cánh đồng thảo mộc bao la. Ôi! Sâu thẳm trong tâm hồn cô, một chiếc bóng tối hơn đã phủ xuống; và từ những mảnh đất trong tâm trí cô, một làn hương thơm thiêng liêng bay bổng tỏa ngát — đó là lòng bác ái, sự khiêm nhường, tình yêu thương, niềm hy vọng, sự tha thứ và lòng kiên nhẫn! Rồi, hoàn toàn quên đi bản thân, cô bước vào làng, dùng ánh mắt và lời nói để vỗ về những trái tim đang đau khổ của những người phụ nữ, khi họ cất bước rời đi qua những cánh đồng đang sầm tối với những bước chân nặng trĩu, thúc giục bởi những bận bề gia đình và đôi chân mỏi mệt của lũ trẻ. Mặt trời đỏ rực từ từ lặn xuống, khép lại ánh sáng gương mặt mình trong làn sương vàng óng lấp lánh, hệt như vị Tiên tri từ đỉnh Sinai bước xuống. Tiếng chuông chiều (Angelus) ngân vang thật ngọt ngào khắp ngôi làng.
Trong lúc ấy, giữa màn đêm u ám, Evangeline vẫn vương vấn đứng lại bên nhà thờ. Mọi thứ bên trong đều chìm trong tĩnh lặng; cô vô ích đứng trước cửa và những ô cửa sổ, lắng nghe và ngóng nhìn, cho đến khi bị cảm xúc lấn át, cô cất tiếng gọi lớn: "Gabriel!" với giọng run rẩy; nhưng không một lời đáp lại từ những ngôi mộ của người chết, cũng chẳng có tiếng vọng nào từ ngôi mộ tối tăm hơn của những kẻ đang sống. Cuối cùng, cô chậm rãi quay trở về ngôi nhà vắng bóng người của cha mình. Đốm lửa trên lò sưởi đã lụi tàn thành tro tàn, bữa tối trên bàn vẫn nguyên vẹn chưa ai động đến, mỗi căn phòng đều trống trải, ảm đạm và bị ám ảnh bởi những bóng ma của nỗi sợ hãi. Bước chân cô vang lên đầy buồn bã trên bậc thang và sàn phòng ngủ của mình. Giữa đêm khuya thanh vắng, cô nghe tiếng mưa sầu muộn rơi nặng hạt trên những chiếc lá khô của cây sung dâu bên khung cửa sổ. Ánh chớp lóe lên sắc lẹm; và tiếng sấm rền vang vọng nhắc nhở cô rằng Chúa ở trên thiên đàng, và Ngài đang cai quản thế giới do chính tay Ngài tạo dựng! Thế rồi, cô chợt nhớ đến câu chuyện từng nghe về công lý của Thiên Chúa; tâm hồn đang xáo trộn của cô bỗng được vỗ về, và cô chìm vào giấc ngủ yên bình cho đến tận sáng hôm sau.
