Chúng tôi đang trên đường tới Paris để dự Triển Lễ.

Giờ thì chúng tôi đã đến nơi. Đó là một cuộc hành trình, một chuyến bay không có phép màu. Chúng tôi bay trên đôi cánh của hơi nước vượt biển và qua đất liền.

Phải, thời đại chúng ta chính là thời đại của những câu chuyện cổ tích.

Chúng tôi đang ở giữa lòng Paris, trong một khách sạn lớn. Những đóa hoa nở rộ tô điểm cho các bậc cầu thang, và những tấm thảm êm ái trải dài trên sàn nhà.

Phòng của chúng tôi vô cùng ấm cúng, và qua cánh cửa ban công rộng mở, chúng tôi phóng tầm mắt ra một quảng trường lớn. Mùa xuân đang sống ở dưới đó; nó đã đến Paris, và đặt chân đến đây cùng một lúc với chúng tôi. Nó xuất hiện dưới hình hài của một cây dẻ non rực rỡ, với những chiếc lá mỏng manh vừa mới hé nở. Cái cây mới lung linh làm sao, khoác trên mình chiếc áo mùa xuân, nổi bật hẳn lên trước tất cả những hàng cây khác trong quảng trường! Một trong số những cây này đã bị gạch tên khỏi danh sách những cây còn sống. Nó nằm trên mặt đất với bộ rễ phơi trần. Ngay tại nơi nó từng đứng, cây dẻ non sắp được trồng xuống và sẽ vươn mình tươi tốt.

Nó vẫn đứng sừng sững trên chiếc xe tải nặng nề vừa đưa nó đến Paris vào sáng nay sau một hành trình dài nhiều dặm. Trong suốt nhiều năm, nó đã đứng đó, dưới sự chở che của một cội sồi hùng vĩ, nơi vị mục sư già đáng kính thường ngồi, bên cạnh bọn trẻ lắng nghe những câu chuyện Người kể.

Cây dẻ non cũng từng lắng nghe những câu chuyện ấy; bởi vì Nữ Thần Cây ẩn mình trong nó cũng hãy còn là một đứa trẻ. Nàng nhớ lại quãng thời gian khi cái cây hãy còn bé tí, chỉ vươn lên một chút so với đám cỏ và dương xỉ xung quanh. Bọn chúng đã đạt đến chiều cao tối đa; nhưng cái cây thì lớn lên từng năm, tận hưởng bầu không khí và ánh nắng ban mai, uống từng giọt sương mai và làn nước mưa. Đôi khi, nó cũng phải trải qua những trận gió mưa quật quơi dữ dội, điều đó là tất yếu; bởi vì đó là một phần của sự trưởng thành.

Nữ Thần Cây hoan hỉ trước sự sống của mình, hoan hỉ trước ánh nắng mặt trời và tiếng chim hót; nhưng nàng vui mừng nhất khi được nghe tiếng nói của con người; nàng hiểu ngôn ngữ của loài người cũng rõ như hiểu tiếng nói của muôn loài.

Bướm, bọ hung, chuồn chuồn, bất cứ sinh vật nào có cánh đều đến viếng thăm. Tất cả chúng đều có thể trò chuyện. Chúng kể về ngôi làng, về vườn nho, về khu rừng, về lâu đài cổ với những công viên, kênh đào và ao hồ. Dưới làn nước sâu cũng ẩn chứa những sinh vật, theo cách riêng của chúng, có thể bơi lội dưới làn nước từ nơi này sang nơi khác — những sinh vật có tri thức và hình thù rõ nét. Chúng chẳng nói năng gì cả; chúng khôn ngoan biết bao!

Và cô chim én, sau khi lặn ngụp dưới nước, đã kể về những chú cá vàng xinh xắn, về loài cá bơn mình dày, cá bơn sao béo tốt, và cụ cá chép già. Chim én có thể miêu tả tất cả những điều đó rất rành mạch, nhưng, "Tự lực cánh sinh mới là trang nam tử," cô ta nói. "Ta phải tự mình mục kích những thứ ấy." Nhưng làm thế nào mà Nữ Thần Cây có thể nhìn thấy những sinh vật ấy được cơ chứ? Nàng đành phải bằng lòng với việc ngắm nhìn vùng quê tươi đẹp và quan sát nhịp sống lao động bận rộn của con người.

Thật tuyệt diệu; nhưng tuyệt diệu nhất là khi vị mục sư già ngồi dưới tán sồi và đàm đạo về nước Pháp, về những chiến công hiển hách của những người con trai và con gái nơi đây, những cái tên sẽ được nhắc đến với niềm thán phục qua muôn đời.

Khi ấy, Nữ Thần Cây được nghe kể về người thiếu nữ chăn cừu, Joan of Arc, và về Charlotte Corday; nàng nghe về Henry đệ Tứ và Napoleon đệ Nhất; nàng nghe những cái tên mà âm vang vẫn còn đọng lại trong trái tim muôn người.

Bọn trẻ trong làng lắng nghe chăm chú, và Nữ Thần Cây cũng chăm chú không kém; nàng trở thành một học trò nhỏ hòa mình cùng tất cả. Trong những đám mây trôi lững lờ qua đầu, nàng nhìn thấy, từng bức tranh một, mọi điều được nhắc đến trong câu chuyện. Bầu trời mây chính là cuốn sách tranh của nàng.

Nàng cảm thấy vô cùng hạnh phúc ở đất nước Pháp xinh đẹp, một xứ sở trù phú sản sinh thiên tài, với ngọn núi lửa của tự do. Nhưng trong sâu thẳm trái tim nàng vẫn nhói lên một nỗi niềm: rằng loài chim, rằng bất cứ con vật nào có cánh, đều có cuộc sống sung sướng hơn nàng nhiều. Thậm chí một con ruồi cũng có thể bay lượn ngắm nhìn thế giới rộng lớn, vươn xa hơn cả chân trời của Nữ Thần Cây.

Nước Pháp thật vĩ đại và huy hoàng biết bao, vậy mà nàng chỉ có thể ngắm nhìn một góc nhỏ của nó. Đất đai trải dài tít tắp muôn trùng, với những vườn nho, khu rừng và các đô thị lớn. Trong số đó, Paris là nơi láng lẫy và hùng vĩ nhất. Loài chim có thể đến đó; còn nàng thì không bao giờ!

Trong số trẻ em làng có một cô bé nghèo rách rưới, nhưng trông vô cùng xinh xắn. Nó luôn cười nói, ca hát và giắt những đóa hoa đỏ vào mái tóc đen nhánh của mình.

"Đừng đến Paris!" vị mục sư già cảnh cáo con bé. "Đứa trẻ tội nghiệp! Nếu con đến đó, đời con sẽ tàn mạt."

Nhưng dẫu vậy nó vẫn ra đi.

Nữ Thần Cây thường nghĩ về cô bé; bởi vì nàng cũng có chung một ước nguyện, và mang trong lòng nỗi khát khao hướng về thành phố lớn.

Cây của Nữ Thần Cây đang trổ những chùm hoa dẻ đầu tiên; lũ chim ríu rít chuyền cành dưới ánh nắng mặt trời rực rỡ nhất. Đúng lúc ấy, một cỗ xe kiêu sa lăn bánh ngang qua, bên trong ngồi một phu nhân quyền quý đang điều khiển những con ngựa linh hoạt, phi nước kiệu nhẹ nhàng. Ở ghế sau, một tiểu đồng bảnh chọe đang thăng bằng cơ thể. Nữ Thần Cây nhận ra vị phu nhân ấy, và vị mục sư già cũng nhận ra bà. Ông trầm ngâm lắc đầu khi nhìn thấy bà, và cất lời:

"Cuối cùng thì cô cũng đến đó, và đời cô đã tàn lụi, Mary tội nghiệp ạ!"

"Con người ấy mà nghèo ư?" Nữ Thần Cây thầm nghĩ. "Không; bà ấy mặc chiếc váy xứng tầm một nữ bá tước" (bà ấy đã trở thành một người như vậy ở thành phố của những phép màu biến hóa). "Ôi, giá mà ta cũng được ở đó, giữa chốn hào hoa lộng lẫy xiết bao! Ánh đèn của chúng rực sáng tận mây xanh vào ban đêm; mỗi khi ngước nhìn lên, ta có thể nhận biết được hướng thị trấn tọa lạc."

Mỗi chiều tối, Nữ Thần Cây đều hướng ánh nhìn về phía đó. Trong đêm tối mịt mùng, nàng nhìn thấy vầng mây rực sáng ở chân trời; còn vào những đêm trăng thanh gió mát, nàng lại thấy tiếc nuối những đám mây trôi, thứ từng vẽ nên trước mắt nàng những bức tranh về thành phố và những trang sử hào hùng.

Đứa trẻ mân mê những cuốn sách tranh, còn Nữ Thần Cây bám víu vào thế giới mây ngàn, cuốn sách tâm tưởng của nàng. Một bầu trời quang mây đột ngột đối với nàng chẳng khác nào một trang giấy trắng; và trong suốt mấy ngày qua, trước mắt nàng chỉ toàn những trang giấy trống không ấy.

Đó là vào giữa mùa hè oi ả; một chút gió thoảng qua những ngày nắng cháy da cháy thịt cũng không có. Từng chiếc lá, từng đóa hoa đều nằm lì như thể đang mê man, và con người dường như cũng lờ đờ không kém.

Rồi những đám mây đùn lên che kín cả vùng đất nơi lớp sương mù rực sáng đang loan báo "Paris nằm ở đây."

Những đám mây chồng chất lên nhau tựa một dãy núi non, lao vút qua bầu trời, và lan rộng khắp cả vùng phong cảnh, vươn xa tới tận nơi tầm mắt Nữ Thần Cây có thể với tới.

Tựa như những khối đá xanh đen khổng lồ, những đám mây chồng chất lên nhau. Những tia chớp lóe lên từ trong đó.

"Đó cũng là những bề tôi của Chúa Trời," vị mục sư già từng nói. Và một tia chớp lóa mắt sắc xanh xuất hiện, bừng sáng tựa như vầng thái dương, đủ sức xé toạc cả những tảng đá lớn. Luồng chớp đánh xuống, bổ đôi và xẻ dọc cội sồi già đáng kính đến tận gốc rễ. Tán cây đổ sụp. Trông giống như cái cây đang vươn những cánh tay ra để ôm lấy những sứ giả của ánh sáng.

Không một khẩu đại bác bằng đồng nào có thể vang dội khắp đất liền trong ngày chào đời của một vị hoàng tử vang lừng bằng tiếng sấm sét gầm vang trong giờ phút cáo chung của cội sồi già. Mưa tuôn xối xả; một làn gió mát rượi thổi qua; cơn bão đã đi qua, và vạn vật ngập tràn một thứ ánh sáng hân hoan tựa ngày hội. Vị mục sư già thốt lên vài lời tưởng niệm trang nghiêm, và một họa sĩ đã vẽ lại bức tranh, lưu giữ như một ký ức vĩnh cửu về cội cây.

"Mọi thứ rồi cũng sẽ qua đi," Nữ Thần Cây cất lời, "trôi qua như một đám mây, và chẳng bao giờ trở lại!"

Vị mục sư già cũng chẳng trở về. Mái nhà xanh của lớp học đã biến mất, và chiếc bục giảng của ông cũng không còn nữa. Bọn trẻ không đến; nhưng mùa thu rồi lại đến mùa đông, và rồi mùa xuân cũng tới. Giữa bao đổi thay của các mùa, Nữ Thần Cây vẫn hoài hướng về phương trời nơi ban đêm, Paris rực sáng với lớp sương mù rọi sáng cả một góc chân trời.

Từ trong thành phố, từng đoàn tàu hỏa rầm rập phóng ra, hú còi và gào thét suốt mọi thời điểm trong ngày. Vào buổi tối, khi đêm về khuya, lúc rạng sáng, và suốt cả ngày dài, những chuyến tàu cứ thế đổ về. Từ trên mỗi chuyến tàu bước xuống, và chen chân bước lên, là dòng người đến từ vương quốc của muôn vị vua chúa. Một kỳ quan mới của thế giới đã triệu tập họ về Paris.

Kỳ quan ấy đã hiện hình dưới dáng vẻ nào?

"Một đóa hoa rực rỡ của nghệ thuật và công nghiệp," một người thốt lên, "đã bung nở tại Champ de Mars, một đóa hướng dương khổng lồ, từ những cánh hoa của nó, người ta có thể học hỏi địa lý và thống kê, có thể trở nên thông thái như một vị thị trưởng, và tự nâng tầm bản thân lên ngang hàng với nghệ thuật và thi ca, đồng thời nghiên cứu sự vĩ đại cùng sức mạnh của các xứ sở."

"Một đóa hoa cổ tích," một người khác nói, "một loài sen đa sắc màu, trải những chiếc lá xanh mướt tựa tấm thảm nhung trên nền cát. Mùa xuân đang hé nở đã sinh ra nó, mùa hè sẽ chứng kiến nó ở đỉnh cao trọn vẹn sự huy hoàng, để rồi những cơn gió mùa thu sẽ quét sạch nó đi, đến mức ngay cả một chiếc lá, một mảnh rễ nhỏ cũng không còn sót lại."

Phía trước Trường Quân sự, vào thời bình, là một võ đài chiến trận — một khoảng đất trống không mọc nổi một cọng cỏ, một dải thảo nguyên cát trắng, tựa như được cắt ra từ Sa mạc Sahara, nơi Fata Morgana giăng bày những lâu đài ảo ảnh và khu vườn treo kỳ diệu. Tuy nhiên, tại Champ de Mars, những khung cảnh ấy lại hiện lên rực rỡ hơn, kỳ ảo hơn cả ở phương Đông, bởi bàn tay nghệ thuật của con người đã biến những cảnh tượng ảo ảnh lừa phỉnh ấy thành hiện thực.

"Cung điện Aladin của thời đại hiện tại đã được dựng lên," người ta kháo nhau. "Ngày qua ngày, giờ qua giờ, nó lại hé lộ thêm nhiều vẻ đẹp lộng lẫy kỳ diệu."

Những sảnh đường vô tận rực sáng trong cẩm thạch và muôn sắc màu. "Bậc thầy Vô Huyết" đang uyển chuyển cử động những chi bằng thép và sắt trong sảnh đường máy móc hình tròn lớn lao. Những tác phẩm nghệ thuật bằng kim loại, bằng đá, những tấm thảm Gobelins, tất cả đều minh chứng cho sức sống của tâm hồn đang sục sôi ở mọi vùng đất. Những phòng tranh, muôn hoa khoe sắc, bất cứ thứ gì mà trí tuệ và sự khéo léo có thể tạo ra từ xưởng của người thợ thủ công, đều được quy tụ về đây để trưng bày. Ngay cả những di vật cổ xưa từ trong những ngôi mộ cũ và bãi đầm lầy cũng xuất hiện tại buổi hội ngộ đại đồng này.

Tổng thể vĩ đại ngập tràn màu sắc ấy buộc phải chia nhỏ thành từng phần, và thu gọn lại tựa một món đồ chơi, thì mới có thể thấu hiểu và miêu tả nổi.

Tựa như một chiếc bàn tiệc thị soạn vào đêm Giáng sinh, Champ de Mars mang trên mình một lâu đài kỳ diệu của công nghiệp và nghệ thuật, và bao quanh nó là những món đồ trang trí nhỏ xinh từ muôn phương đổ về, những món đồ nhỏ xinh ở tầm vóc vĩ đại, bởi vì quốc gia nào cũng tìm thấy nơi đây một chút ký ức quê hương.

Ở đây đứng cung điện hoàng gia Ai Cập, đằng kia là lữ quán của vùng đất sa mạc. Người Bedouin đã rời bỏ quê hương ngập tràn ánh dương để phi ngựa phóng nhanh tới. Nơi này là chuồng ngựa Nga, với những giống ngựa thảo nguyên hùng vĩ, hừng hực lửa. Kế bên là ngôi nhà gỗ lợp tranh giản dị của người nông dân Đan Mạch với lá cờ Dannebrog, sánh vai cùng ngôi nhà gỗ của Gustavus Vasa đến từ Dalarne với những đường chạm khắc tuyệt mỹ. Những lúp lúp tranh của người Mỹ, những căn cottage Anh quốc, những pavilion Pháp, lều trại, rạp hát, nhà thờ, tất cả được rải rác khắp nơi, và đan xen giữa chúng là thảm cỏ xanh mướt, dòng suối trong vắt, những bụi hoa đua nở, những thân cây quý hiếm, những nhà kính nơi người ta có thể tưởng như mình đang lạc bước vào khu rừng nhiệt đới; cả những khu vườn được bứng nguyên từ Damascus sang và đang khoe sắc dưới một mái nhà. Biết bao màu sắc, ngát hương thơm!

Những hang động nhân tạo bao bọc quanh những vùng nước ngọt hoặc nước mặn, mở ra cái nhìn thoáng qua về vương quốc của loài cá; du khách có cảm giác như đang lang thang dưới đáy đại dương, giữa bầy cá và những đóa hải quỳ.

"Tất cả những điều này," người ta nói, "đều được Champ de Mars hội tụ"; và xung quanh chiếc bàn tiệc được bày biện phong phú ấy, dòng người chuyển động tựa như một đàn kiến bận rộn, đi bộ hoặc ngồi trên những cỗ xe nhỏ, bởi không phải đôi chân nào cũng đủ sức chịu đựng một cuộc hành trình mệt nhoài nhường ấy.

Họ kéo đến nườm nượp từ sáng sớm cho đến tận tối muộn. Hết chiếc tàu thủy này đến chiếc tàu thủy khác chen chúc người lướt xuôi dòng sông Seine. Số lượng xe cộ không ngừng gia tăng. Dòng người đi bộ và cưỡi ngựa ngày một đông đúc hơn. Xe ngựa và xe buýt chật ních, nhồi nhét và đặc quánh những bóng người. Tất cả những dòng suối phụ lưu ấy đều xuôi về một hướng — hướng tới Triển Lễ. Tại mỗi lối ra vào đều treo quốc kỳ Pháp; bao quanh khu chợ phiên thế giới là cờ hoa của muôn nước. Tiếng vo ve và âm thanh râm ran phát ra từ sảnh máy móc; từ trên các ngọn tháp vang lên giai điệu chuông ngân; hòa lẫn với tiếng đại phong cầm trong các nhà thờ là những câu ca khàn khàn mang âm hưởng mũi phát ra từ các quán cà phê phương Đông. Đó thực sự là một vương quốc Babel, một kỳ quan của thế giới!

Đó quả thực là sự thật. Đó là những gì mọi bản tin đều tường thuật, và nào có ai không nghe thấy? Nữ Thần Cây biết rõ mọi điều được kể về kỳ quan mới chốn đô thành của muôn đô thành.

"Hãy bay đi, hỡi những chú chim! Hãy bay đi để mục kích rồi trở về kể cho ta nghe," Nữ Thần Cây thì thầm.

Ước nguyện ấy đã biến thành một khát khao cháy bỏng — trở thành tâm niệm duy nhất của cả một đời người. Rồi vào một đêm yên tĩnh vắng lặng, khi vầng trăng tròn vành vạnh đang tỏa sáng, Nữ Thần Cây nhìn thấy một tia lửa phóng ra từ đĩa mặt trăng, rơi xuống tựa một ngôi sao băng. Và ngay trước cội cây, nơi những chiếc lá đang đung đưa qua lại như thể bị cơn cuồng phong khuấy động, xuất hiện một bóng hình cao quý, hùng vĩ và tráng lệ. Bằng thứ âm thanh vừa dồi dào vừa mạnh mẽ, tựa như tiếng kèn Phán Quyết Cuối Cùng tiễn biệt sự sống và triệu tập về phiên tòa đại cục, giọng nói ấy vang lên:

"Ngươi sẽ được đi đến thành phố của phép màu; ngươi sẽ cắm rễ ở nơi đó, và tận hưởng những luồng gió lốc mạnh mẽ, bầu không khí cùng ánh nắng chói chang chốn ấy. Nhưng quãng đời của ngươi khi ấy sẽ bị rút ngắn lại; chuỗi năm tháng đáng lẽ chờ đợi ngươi ở chốn thiên nhiên tự do này sẽ teo tóp lại thành một khoảng khắc ngủi ngủi. Nữ Thần Cây tội nghiệp ạ! Đó sẽ là sự tàn lụi của ngươi. Niềm khát khao và nỗi nhớ nhung của ngươi sẽ gia tăng, ham muốn của ngươi sẽ càng thêm cuồng nhiệt, chính cái cây sẽ trở thành nhà ngục đối với ngươi, ngươi sẽ rời bỏ tổ ấm của mình và từ bỏ bản chất tự nhiên để bay ra hòa mình giữa chốn loài người. Khi ấy, những năm tháng đáng lẽ thuộc về ngươi sẽ bị thu hẹp lại chỉ bằng một nửa quãng đời của loài côn trùng phù du sống qua một ngày: chỉ một đêm duy nhất, và ngọn nến đời ngươi sẽ vụt tắt — những chiếc lá trên cây sẽ héo tàn và bị cuốn bay đi, chẳng bao giờ còn xanh lại được nữa!"

Những lời ấy vang lên như thế. Rồi ánh sáng tan biến, nhưng nỗi khát khao của Nữ Thần Cây thì không. Nàng run rẩy trong cơn sốt hoài mong điên cuồng.

"Ta sẽ đến đó!" nàng cất tiếng kêu hoan hỉ. "Sự sống đang bắt đầu và dâng trào như một đám mây; chẳng ai biết nó đang vội vã lao về đâu."

Khi ánh bình minh xám xịt ló dạng, vầng trăng nhạt nhòa và những đám mây nhuốm màu đỏ rực, giờ phút hằng ao ước đã điểm. Những lời hứa hẹn đã được ứng nghiệm.

Con người xuất hiện mang theo xẻng và gậy chống; họ đào bới xung quanh rễ cây, ngày càng sâu hơn và sâu tận bên dưới. Một cỗ xe ngựa được kéo bởi nhiều con ngựa phóng tới, và cái cây được cất lên, mang theo cả bộ rễ cùng những cục đất bám chặt vào đó; những tấm thảm được bọc xung quanh rễ như thể cái cây đang xỏ chân trong một chiếc túi ấm áp. Và giờ đây cái cây được nhấc lên xe và xiết chặt bằng những vòng xích. Cuộc hành trình bắt đầu — cuộc hành trình tới Paris. Ở đó, cái cây sẽ vươn mình lớn lên như một nét chấm phá tô điểm cho đô thành của vinh quang nước Pháp.

Những nhành cây và chiếc lá dẻ run lên trong khoảnh khắc đầu tiên bị dịch chuyển; và Nữ Thần Cây run rẩy trong cảm giác hân hoan của niềm mong chờ.

"Đi thôi! Đi thôi!" âm thanh ấy vang lên trong từng nhịp đập của lồng ngực nàng. "Đi thôi! Đi thôi" vang lên bằng những từ ngữ bay vút đi trong nỗi run rẩy. Nữ Thần Cây quên mất việc phải cất lời chào tạm biệt chốn quê nhà; nàng chẳng còn nhớ đến những ngọn cỏ đung đưa và những đóa cúc dại ngây thơ, những loài từng ngước nhìn nàng như một vị phu nhân quyền quý, một nàng Công chúa nhỏ đang hóa thân thành cô thôn nữ vui đùa giữa chốn thiên nhiên khoáng đạt.

Cây dẻ đứng trên cỗ xe, khẽ gật đầu những cành lá; điều đó có nghĩa là "tạm biệt" hay "tiến lên", Nữ Thần Cây chẳng thể hay biết; nàng chỉ mải chìm đắm trong những điều kỳ diệu mới mẻ, thứ dường như vô cùng quen thuộc nhưng sắp sửa bung nở trước mắt nàng. Chẳng một trái tim trẻ thơ nào ngập tràn vô tư lự — chẳng một trái tim nào có dòng máu đang nhảy múa vì đam mê — lại từng bước chân lên đường tới Paris với tâm trạng đầy ắp sự chờ mong hơn nàng.

Lời "tạm biệt" của nàng cất lên qua câu nói "Đi thôi! Đi thôi!"

Những bánh xe quay cuồng; khoảng cách xa xôi xích lại gần; hiện tại tan biến. Khung cảnh đổi thay, tựa như những đám mây đổi dạng. Những vườn nho mới, những khu rừng, ngôi làng, biệt thự xuất hiện — tiến lại gần — rồi lại biến mất!

Cây dẻ tịnh tiến về phía trước, và Nữ Thần Cây bước đi cùng nó. Hết đoàn tàu hơi nước này đến đoàn tàu hơi nước khác lao vút qua, phóng thốc lên không trung những đám mây hơi nước, hóa thành những hình thù kể chuyện về Paris, nơi chúng xuất phát, và nơi Nữ Thần Cây đang hướng đến.

Vạn vật xung quanh đều tường tận, và buộc phải biết rõ đích đến của nàng. Nàng có cảm giác như thể từng cội cây nàng lướt qua đều vươn những chiếc lá về phía nàng, kèm theo lời khẩn cầu — "Hãy mang tôi theo cùng! Hãy mang tôi theo cùng!" bởi vì ẩn giấu trong mỗi cội cây đều là một Nữ Thần Cây đang ôm ấp nỗi khát khao.

Biết bao đổi thay trong chuyến bay này! Những tòa nhà dường như đang vươn lên từ lòng đất — ngày một nhiều hơn — ngày càng san sát hơn. Những chiếc ống khói mọc lên tựa những chiếc chậu hoa xếp cạnh nhau, hay xếp thành từng hàng chồng lên nhau trên mái nhà. Những dòng chữ lớn dài cả thước, cùng những hình vẽ muôn màu bao phủ các bức tường từ mái hiên cho đến chân móng, hiện lên rực rỡ.

"Paris bắt đầu từ đâu, và khi nào thì ta mới tới nơi?" Nữ Thần Cây cất lời hỏi.

Dòng người ngày một đông đúc; sự ồn ào và náo nhiệt gia tăng; xe nối đuôi xe; người đi bộ và người cưỡi ngựa hòa lẫn vào nhau; xung quanh là tiệm giăng tiệm, âm nhạc và tiếng hát, tiếng gọi í ới và tiếng trò chuyện râm ran.

Nữ Thần Cây, bên trong thân cây của mình, giờ đây đã ở ngay giữa lòng Paris. Cỗ xe nặng nề đột ngột dừng lại trên một quảng trường nhỏ được trồng cây xanh. Những ngôi nhà cao tầng xung quanh đều có ban công hướng ra cửa sổ, nơi cư dân nhìn xuống cội dẻ non tơ vừa được mang đến để trồng thay thế cho cội cây đã chết gục nằm dài trên mặt đất.

Những người qua đường dừng chân, mỉm cười thán phục trước vẻ tươi tắn thuần khiết đậm chất xuân thì của nó. Những hàng cây cổ thụ hơn, có búp non hãy còn ngậm chặt, khẽ thì thầm qua những nhành lá đung đưa, "Chào mừng! Chào mừng!" Đài phun nước tung những tia nước vút lên tận không trung, rồi để chúng rơi lả tả xuống chiếc bồn đá rộng lớn, dặn gió hãy rắc những giọt nước ngọc ngà lên vị khách mới, tựa như muốn ban cho nó ngụm nước mát lành để chào đón.

Nữ Thần Cây cảm nhận rõ chiếc cây của mình đang được nhấc bổng khỏi cỗ xe để đặt vào đúng vị trí nó sẽ cắm rễ. Phần gốc được vun đất, và những thảm cỏ tươi được trải lên bề mặt. Những bụi hoa rực rỡ và những chậu hoa được xếp xung quanh; và thế là một khu vườn nhỏ mọc lên ngay giữa quảng trường.

Cội cây từng bị bức tử bởi khói khí đốt, hơi bếp và bầu không khí ô uế của thành phố đã được đưa lên xe chở đi mất. Người qua đường đứng nhìn. Trẻ em và người già ngồi trên băng ghế, ngắm nhìn cội cây xanh ngắt. Và chúng tôi, những người đang kể câu chuyện này, đứng trên ban công nhìn xuống khung cảnh mùa xuân xanh ngát vừa được chuyển đến từ bầu không khí trong lành của miền quê, rồi cất lời, điều mà vị mục sư già hẳn đã nói: "Nữ Thần Cây tội nghiệp!"

"Ta hạnh phúc lắm! Ta hạnh phúc lắm!" Nữ Thần Cây hoan hỉ cất tiếng kêu; "vậy mà ta vẫn không thể hình dung nổi, không thể diễn tả được cảm xúc trong lòng. Mọi thứ đều đúng như ta tưởng tượng, lại vừa không giống như ta tưởng tượng."

Những tòa nhà đứng đó, thật cao lớn, thật sát rạt! Ánh nắng mặt trời chỉ chiếu vào một bức tường, và bức tường ấy dán kín những tờ rơi cùng bích chương, khiến người ta phải đứng lại ngắm nhìn; và điều đó tạo nên một đám đông.

Xe cộ lao vút qua, xe cộ rầm rập lăn bánh; xe nhẹ và xe nặng chen chúc lẫn nhau. Những chiếc xe buýt, những ngôi nhà di động chật ních người ấy, ầm ầm chạy qua; những kỵ sĩ phi nước kiệu giữa dòng; thậm chí cả xe cộ chở hàng cũng đòi quyền lưu thông.

Nữ Thần Cây tự hỏi liệu những tòa nhà mọc lên cao vút, đứng chen chúc xung quanh nàng này, có chịu dịch chuyển và đổi thay hình dáng giống như những đám mây trên bầu trời, hay sẽ dạt sang một bên để nàng có thể phóng tầm mắt nhìn vào Paris, và ngắm trọn vẹn nơi này hay không. Nhà thờ Đức Bà phải hiện ra chứ, Cột tưởng niệm Vendome, cùng tòa công trình kỳ vĩ từng và đang kêu gọi biết bao lữ khách phương xa hướng về thành phố.

Nhưng những tòa nhà chẳng hề nhúc nhích khỏi vị trí của chúng. Trời vẫn còn ban ngày khi những ngọn đèn được thắp lên. Những chùm khí đốt bừng sáng từ các cửa tiệm, rọi thẳng vào cả cội cành của cây xanh, khiến không gian rực rỡ tựa nắng hè. Những vì tinh tú trên cao xuất hiện, chính là những vì sao mà Nữ Thần Cây từng ngước nhìn ở quê nhà. Nàng ngỡ như mình cảm nhận được một luồng không khí trong lành tinh khiết tỏa ra từ chúng. Nàng cảm thấy bản thân được nâng bổng và tiếp thêm sức mạnh, cảm nhận được khả năng quan sát ngày một tinh nhạy xuyên qua từng chiếc lá và từng thớ rễ. Giữa muôn vàn tiếng ồn ào náo động, sắc màu và ánh sáng, nàng biết rằng mình đang được dõi theo bởi những ánh mắt hiền từ.

Từ những con phố bên cạnh vang lên giai điệu vui tươi của đàn vĩ cầm và kèn đồng. Lên nào! Vào khiêu vũ thôi, khiêu vũ nào! Đến với niềm vui và sự hoan lạc! đó là lời mời gọi của chúng. Âm thanh ấy cuồng nhiệt đến mức ngựa, xe, cây cối và nhà cửa hẳn cũng đã nhảy múa nếu chúng biết cách. Sức hút của niềm hoan ca say đắm ngập tràn lồng ngực Nữ Thần Cây.

"Thật vinh quang, thật lộng lẫy biết bao!" nàng hân hoan cất tiếng kêu. "Giờ thì ta đã ở Paris rồi!"

Ngày hôm sau bừng sáng, đêm hôm sau buông xuống, lại mang đến cảnh tượng tương tự, sự nhộn nhịp tương tự, cuộc sống tương tự; dẫu có đổi thay nhưng vẫn trước sau như một; và cứ thế, mọi thứ tiếp diễn qua chuỗi ngày dài.

"Giờ thì ta tường tận từng cội cây, từng đóa hoa trên quảng trường này rồi! Ta biết rõ từng ngôi nhà, từng chiếc ban công, từng cửa tiệm trong góc khuất chật chội này, nơi ta bị tước đoạt tầm nhìn về thành phố vĩ đại hùng vi này. Những Khải Hoàn Môn, những đại lộ Boulevards, tòa công trình kỳ diệu của thế giới đâu rồi? Ta chẳng nhìn thấy bất cứ thứ gì trong số đó cả. Tựa như bị giam cầm trong lồng sắt, ta đứng giữa những tòa nhà cao tầng mà giờ đây ta đã thuộc làu làu, với những dòng chữ, biển hiệu và bích chương; toàn những món bánh ngọt vẽ tranh chẳng còn hợp khẩu vị của ta nữa. Những thứ ta từng nghe kể, từng khát khao, và vì nó mà ta muốn cội chân đến đây đâu rồi? Ta đã nắm bắt, đã tìm thấy, đã chinh phục được thứ gì chứ? Ta vẫn cảm thấy nỗi khát khao hệt như xưa; ta cảm thấy ngoài kia có một cuộc đời mà ta khao khát được nắm bắt và trải nghiệm. Ta phải bước ra ngoài dòng chảy của loài người, hòa mình vào giữa bọn họ. Ta phải bay lượn tựa một cánh chim. Ta phải nhìn ngắm, phải cảm nhận, và trở thành một con người trọn vẹn. Ta phải tận hưởng nửa ngày ngắn ngủi ấy, thay vì sống thực vật trong sự nhàm chán và mệt mỏi lặp lại mỗi ngày, thứ khiến ta đổ bệnh, để rồi cuối cùng lụi tàn và biến mất tựa giọt sương trên đồng cỏ. Ta sẽ rực sáng như đám mây, rực sáng dưới ánh mặt trời của sự sống, phóng tầm mắt ngắm nhìn vạn vật tựa đám mây, và rồi tan biến như nó, chẳng ai biết sẽ trôi dạt về đâu."

Nữ Thần Cây thở dài thườn thượt; và nàng khẩn cầu:

Hãy tước đi những năm tháng vốn được định sẵn cho ta, và chỉ cho ta nửa quãng đời của loài côn trùng phù du! Hãy giải thoát ta khỏi ngục tù này! Hãy ban cho ta kiếp người, hạnh phúc của con người, dù chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi, dù chỉ một đêm duy nhất, nếu không thể khác được; và rồi cứ trừng phạt ta vì ước muốn được sống, vì nỗi khát khao sự sống của ta! Hãy gạch tên ta khỏi danh sách của Người. Hãy để lớp vỏ cây, cội dẻ non tơ của ta, héo tàn, hoặc bị đốn hạ, thiêu ra tro bụi và tung bay theo muôn ngàn hướng gió!

Một tiếng xào xạc lướt qua những chiếc lá cây; một cơn run rẩy lan tỏa trong từng phiến lá; có cảm giác như ngọn lửa đang chảy rần rật bên trong nó. Một cơn gió lốc quật ngã tán lá xanh, và từ giữa chiếc vương miện ấy, một bóng hình phụ nữ bước ra. Ngay khoảnh khắc ấy, nàng đang ngồi dưới những tán lá rực rỡ ánh đèn, trẻ trung và xinh đẹp vô ngần, tựa như cô bé Mary tội nghiệp, người từng được mục sư bảo rằng: "Thành phố lớn sẽ là nấm mồ chôn vùi cuộc đời con."

Nữ Thần Cây ngồi dưới gốc cây — ngay trước cửa nhà mình, cánh cửa mà nàng đã khóa chặt và ném chìa khóa đi mất. Trẻ trung làm sao! Xinh đẹp làm sao! Những vì sao nhìn nàng và chớp chớp mắt. Những ngọn đèn khí đốt nhìn nàng, tỏa sáng và vẫy gọi nàng. Nàng mỏng manh biết bao mà cũng tràn đầy sức sống nhường ấy! — một đứa trẻ, mà cũng là một thiếu nữ trưởng thành! Chiếc váy của nàng tinh tế tựa lụa là, xanh ngát như những chiếc lá vừa hé nở trên ngọn cây; vương vấn trên mái tóc nâu hạt dẻ của nàng là một đóa hoa dẻ hãy còn hé nở một nửa. Nàng trông tựa như Nữ Thần Mùa Xuân.

Trong một phút giây ngắn ngủi, nàng ngồi bất động; rồi nàng vùng đứng dậy, nhẹ nhàng tựa một chú linh dương, vội vã lao đi. Nàng chạy và nhảy nhót hệt như bóng phản chiếu từ tấm gương được ánh nắng mặt trời mang theo, rọi chiếu lúc ở chỗ này, khi sang chỗ khác. Bất cứ ai dõi theo nàng bằng ánh mắt hẳn sẽ phải trầm trồ trước sự biến hóa diệu kỳ của xiêm y và vóc dáng nàng, tùy thuộc vào bản chất của ngôi nhà hay góc phố có ánh đèn chiếu rọi lên người nàng.

Nàng đã đến đại lộ Boulevards. Nơi đây, một biển ánh sáng tuôn trào từ những ngọn lửa khí đốt của các cửa tiệm và quán cà phê. Dọc lối đi là những hàng cây non mảnh khảnh, mỗi cội cây đều ẩn giấu một Nữ Thần Cây bên trong, che bóng râm khỏi ánh mặt trời nhân tạo. Cả một khoảng vỉa hè rộng lớn chính là một sảnh tiệc hoành tráng, nơi những chiếc bàn trải khăn bày biện đầy ắp các loại đồ uống và món ăn nhẹ, từ rượu champagne, Chartreuse cho đến cà phê và bia. Đây là nơi trưng bày hoa, tượng điêu khắc, sách vở và những tấm vải vóc đa sắc màu.

Từ đám đông ngay sát những tòa nhà cao tầng, nàng phóng tầm mắt ngắm nhìn dòng xe cộ cuồn cuộn đáng sợ phía bên kia những hàng cây. Đằng kia là dòng chảy cuồn cuộn của những cỗ xe ngựa lăn bánh, xe cabriolet, xe khách, xe buýt, xe taxi, và hòa lẫn trong đó là những kỵ sĩ cưỡi ngựa cùng những đoàn quân đang hành quân. Việc băng qua bờ bên kia là một canh bạc mạo hiểm đe dọa cả tính mạng lẫn chân tay. Lúc này những chiếc lồng đèn tỏa ra thứ ánh sáng rực rỡ; lúc khác khí đốt lại chiếm thế thượng phong; đột nhiên một quả pháo hoa vút bay lên! Từ đâu tới? Hướng về đâu?

Nơi đây vang lên những giai điệu Ý du dương; đằng kia, những bài ca Tây Ban Nha được cất lên, hòa cùng tiếng xủng xoảng của nhữnghẹ castanet; nhưng mạnh mẽ nhất, lấn át tất cả những âm thanh còn lại, chính là khúc nhạc đường phố của thời điểm hiện tại, giai điệu "Can-Can" cuồng nhiệt mà Orpheus chưa từng biết tới, và cũng chưa từng được "Belle Helene" lắng nghe. Thậm chí chiếc xe cút kít dường như cũng bị cám dỗ muốn nhảy múa trên một chiếc bánh xe của nó.

Nữ Thần Cây nhảy múa, lướt đi, bay bổng, đổi màu sắc trong từng khoảnh khắc, tựa như một chú chim ruồi dưới ánh nắng mặt trời; mỗi ngôi nhà, cùng với thế giới thuộc về nó, đều trao cho nàng sắc thái phản chiếu của riêng mình.

Như đóa hoa sen rực rỡ bị bứt khỏi cuống, bị cuốn đi bởi dòng nước, Nữ Thần Cây cứ thế trôi dạt theo dòng. Mỗi khi nàng dừng chân, nàng lại hóa thân thành một sinh thể khác, khiến chẳng ai có thể bám theo, nhận ra hay nhìn ngắm nàng kỹ hơn.

Tựa như những bức tranh mây, vạn vật vút bay qua nàng. Nàng nhìn vào hàng ngàn khuôn mặt, nhưng chẳng có lấy một gương mặt quen thuộc; nàng không nhìn thấy dù chỉ một bóng hình từ quê nhà. Hai đôi mắt sáng ngời vẫn đọng lại trong ký ức nàng. Nàng nghĩ về Mary, Mary tội nghiệp, đứa trẻ rách rưới vui tính từng giắt những đóa hoa đỏ trên mái tóc đen. Giờ đây Mary đang ở đây, chốn đô thành thế giới, giàu có và lộng lẫy hệt như ngày nào khi cô lái xe lướt qua ngôi nhà của vị mục sư già, và lướt qua cội cây của Nữ Thần Cây, cội sồi cổ thụ.

Chắc hẳn cô đang sống ở đây, giữa chốn náo nhiệt đinh tai nhức óc. Có lẽ cô vừa bước ra từ một trong những cỗ xe lộng lẫy đang đỗ chờ. Những cỗ thiết xa đẹp đẽ, với những người đánh xe mặc đồng phục thêu chỉ vàng và những tên tiểu đồng đi tất lụa, tiến đến. Những con người bước xuống từ đó toàn là những phu nhân ăn vận sang trọng. Họ bước qua cánh cổng mở rộng, và leo lên bậc thềm rộng lớn dẫn đến một tòa nhà tựa trên những trụ cột cẩm thạch. Phải chăng tòa nhà này chính là kỳ quan của thế giới? Mary chắc chắn sẽ có mặt ở đó.

"Sancta Maria!" tiếng ngân vang vọng ra từ bên trong. Hương trầm lan tỏa qua những dãy hành lang cao vút được sơn vẽ và dát vàng, nơi một bầu không gian chập tối trang nghiêm ngự trị.

Đó là Nhà thờ Madeleine.

Khoác trên mình những bộ y phục màu đen may bằng loại vải đắt đỏ nhất, cắt theo mốt thời thượng nhất, thế giới phụ nữ giàu sang của Paris đang lướt đi trên lớp nền sáng bóng. Huy hiệu của các gia tộc quý tộc được khắc trên những chiếc khiên bạc gắn ở cuốn sách cầu nguyện bọc nhung, và được thêu ở các góc của những chiếc khăn tay thơm ngát viền ren Brussels. Một vài vị phu nhân đang quỳ gối cầu nguyện thành kính trước các bệ thờ; những người khác tìm đến các tòa giải tội.

Sự lo âu và sợ hãi bao trùm lấy Nữ Thần Cây; nàng có cảm giác như mình vừa đặt chân đến một nơi mà nàng không có quyền có mặt. Nơi đây là chốn ngự trị của sự tĩnh lặng, là đại sảnh của những bí mật. Mọi thứ đều được thốt lên bằng những lời thì thầm, mỗi từ ngữ đều là một ẩn số.

Nữ Thần Cây thấy mình được bọc trong ren và lụa, hệt như những người phụ nữ giàu có và quyền quý xung quanh. Phải chăng trong lồng ngực mỗi người bọn họ cũng ẩn chứa một nỗi khát khao, hệt như Nữ Thần Cây?

Một tiếng thở dài não nề, đau đớn vang lên. Nó phát ra từ một tòa giải tội ở góc khuất nào đó, hay từ chính lồng ngực của Nữ Thần Cây? Nàng kéo tấmvoan che mặt sát hơn; nàng hít hà hương trầm, chứ không phải bầu không khí trong lành. Nơi đây không phải là bến đỗ cho nỗi khát khao của nàng.

Đi thôi! Đi thôi — một cuộc rảo bước không bao giờ ngơi nghỉ. Loài côn trùng phù du nào biết thế nào là tĩnh lặng, bởi sự tồn tại của nó chính là những chuyến bay.

Nàng lại ra ngoài giữa những chùm đèn chùm khí đốt, cạnh một đài phun nước lộng lẫy.

"Tất cả dòng nước tuôn trào của nó cũng không thể gột rửa sạch dòng máu vô tội từng đổ xuống nơi này."

Đó là những lời được thốt lên. Những người qua đường đứng xung quanh, trò chuyện rôm rả, một cách thức chẳng ai dám mạo muội thực hiện trong đại sảnh bí mật tráng lệ mà Nữ Thần Cây vừa bước ra.

Một phiến đá nặng được xoay rồi nhấc lên. Nàng không hiểu vì sao. Nàng nhìn thấy một lối mở dẫn xuống không gian sâu thẳm bên dưới. Những người lạ mặt bước xuống, bỏ lại phía sau bầu trời đầy sao và nhịp sống tươi vui của thế giới bên trên.

"Em sợ lắm," một trong những người phụ nữ đứng xung quanh quay sang nói với chồng, "Em không dám xuống dưới đó đâu, và em cũng chẳng màng đến những kỳ quan dưới kia đâu anh. Tốt hơn là anh nên ở lại đây với em."

"Thật tình, thế thì về nhà luôn đi," người đàn ông đáp, "và rời khỏi Paris mà chưa hề mục kích thứ kỳ vĩ nhất — kỳ quan thực sự của thời đại hiện tại, được tạo nên bởi sức mạnh và quyết tâm của một con người!"

"Dù thế nào đi nữa em cũng không xuống đâu," câu trả lời vang lên.

"Kỳ quan của thời đại hiện tại," người ta đã gọi nó như thế. Nữ Thần Cây đã nghe thấy và thấu hiểu điều đó. Đích đến của nỗi khát khao cháy bỏng cuối cùng đã ở trong tầm tay, và lối vào nó nằm ngay đây. Đi sâu xuống lòng đất dưới chân Paris ư? Nàng chưa từng nghĩ đến điều đó; nhưng giờ đây khi nghe người ta bàn tán, và nhìn thấy những người lạ mặt đang bước xuống, nàng liền cất bước đi theo.

Cầu thang làm bằng gang, xoắn ốc, rộng rãi và dễ đi. Phía dưới có một ngọn đèn đang cháy, và sâu hơn chút nữa là một ngọn đèn khác. Họ đang đứng trong một mê cung gồm những sảnh đường vô tận và những lối đi uốn lượn hình vòm, tất cả đều thông nhau. Tất cả các con đường và ngõ ngách của Paris đều hiện diện trở lại nơi đây, tựa như một tấm gương phản chiếu mờ ảo. Tên các con phố được sơn lên tường; và mỗi ngôi nhà ở bên trên cũng mang số hiệu của nó dưới này, đắm chìm cội rễ xuống dưới những con kè rải đá dăm của một dòng kênh rộng lớn, nơi dòng nước đục ngầu cuồn cuộn chảy qua. Phía trên nó, dòng nước suối trong lành được dẫn đi trên những vòm cầu; và tận phía trên cùng là mạng lưới chằng chịt các ống dẫn khí đốt cùng dây cáp điện báo.

Đằng xa, những ngọn đèn lấp lánh hệt như ánh phản chiếu từ đô thị thế giới bên trên. Thỉnh thoảng, một tiếng ầm ì đục ngầu lại vang lên. Đó là âm thanh phát ra từ những cỗ xe nặng nề lăn bánh qua các cây cầu lối vào.

Nữ Thần Cây đã đến chốn nào thế này?

Chắc hẳn bạn từng nghe nói về HẦM MỘ rồi chứ? Giờ đây chúng là những điểm mờ nhạt trong thế giới ngầm mới mẻ ấy — kỳ quan của thời đại hiện tại — hệ thống cống ngầm của Paris. Nữ Thần Cây đang ở đó, chứ không phải ở Triển Lễ thế giới tại Champ de Mars.

Nàng nghe thấy những tiếng kêu trầm trồ kinh ngạc và thán phục.

"Từ nơi này tuôn trào sự sống và sức khỏe cho hàng vạn hàng ngàn con người ở tít trên kia! Thời đại chúng ta chính là thời đại của tiến bộ, với muôn vàn phúc lành."

Đó là quan điểm và lời lẽ của con người; nhưng không phải của những sinh vật sinh ra ở nơi này, những kẻ đã xây dựng và trú ngụ tại đây — chính là loài chuột, đang kêu chút chít với nhau trong các khe nứt của bức tường mục nát, vô cùng rành mạch và theo một cách mà Nữ Thần Cây hiểu rất rõ.

Một Cụ Chuột Già bệ vệ, với cái đuôi đã bị cụt, đang trút bỏ nỗi lòng qua những tiếng kêu lanh lảnh; và gia đình hắn ta thì râm ran phụ họa cho từng câu từng chữ hắn thốt lên:

"Ta phát ngấy cái cảnh loài người cứ nhốt mình trong chuồng thế này," hắn gào lên — "phát ngấy những bộc bạch vô minh ấy. Thật là một vẻ tráng lệ hảo huyền! Toàn làm từ khí đốt với dầu mỏ! Ta chẳng tài nào nuốt nổi thứ đó. Mọi thứ ở đây giờ quá hoa mỹ và chói lọi, khiến người ta cảm thấy ngượng ngùng với chính mình mà chẳng rõ lý do vì sao. A, giá như chúng ta được sống trong thời đại của nến mỡ động vật! Và thời kỳ đó cũng chẳng phải đã lùi xa quá khứ là bao. Phải nói đó là một thời kỳ lãng mạn vô cùng."

"Mấy người đang bàn tán chuyện gì thế?" Nữ Thần Cây cất tiếng hỏi. "Ta chưa từng gặp các người bao giờ. Mấy người đang nói về cái gì vậy?"

"Về những ngày tháng huy hoàng đã qua," con Chuột đáp — "về thời kỳ hạnh phúc của các cụ kỵ chúng ta. Hồi đó việc được xuống đây là một vinh dự lớn. Đó mới đúng là hang ổ của loài chuột, hoàn toàn khác biệt với Paris. Mẹ Dịch Hứa từng sống ở đây khi xưa; bà ta tiêu diệt con người, nhưng không bao giờ hại loài chuột. Bọn cướp bóc và buôn lậu có thể hít thở bầu không khí tự do ở đây. Nơi này từng là chốn hội ngộ của những nhân vật thú vị nhất, những kẻ mà giờ đây người ta chỉ có thể nhìn thấy trên các sân khấu kịch ở tận trển. Thời đại lãng mạn đã lụi tàn ngay cả trong hang ổ của loài chuột chúng ta; và nơi này cũng đã bị không khí trong lành cùng dầu mỏ xâm chiếm."

Con Chuột cứ thế rít lên; nó rít lên để ca tụng thời kỳ xưa cũ, khi Mẹ Dịch Hứa hãy còn sống.

Một cỗ xe dừng lại, một dạng xe buýt mui trần được kéo bởi những chú ngựa phi nước đại. Đám đông leo lên xe và phóng đi dọc theo đại lộ Boulevard de Sebastopol, nghĩa là đại lộ ngầm bên dưới, trùng khớp với con phố đông đúc nổi tiếng mang tên ấy ở phía trên.

Cỗ xe biến mất trong làn sương chiều; Nữ Thần Cây biến mất, được nâng bổng lên bầu không khí tươi mát vui tươi ở phía trên. Nơi đây, chứ không phải chốn hầm ngầm tối tăm ngập tràn bầu không khí nặng trĩu bên dưới, mới là nơi ngự trị của công trình kỳ diệu mà nàng phải kiếm tìm trong quãng đời ngắn ngủi của mình. Nó phải rực sáng rực rỡ hơn tất cả những ngọn đèn khí đốt, mạnh mẽ hơn cả vầng trăng vừa lướt qua.

Đúng vậy, chắc chắn nàng đã nhìn thấy nó ở đằng xa, nó rực sáng trước mắt nàng, lấp lánh và tỏa sáng tựa ngôi sao mai trên bầu trời.

Nàng nhìn thấy một cánh cổng lấp lánh mở ra, dẫn vào một khu vườn nhỏ, nơi đâu đâu cũng ngập tràn ánh sáng và âm nhạc khiêu vũ. Những chiếc đèn lồng đa sắc bao quanh những hồ nước nhỏ, nơi có những loài thủy sinh làm bằng kim loại màu, từ những đóa hoa của chúng, những tia nước phun vút lên. Những hàng liễu rủ xinh đẹp, sản phẩm thực sự của mùa xuân, thả những cành non mơn mởn xuống mặt hồ tựa như một tấm voan mỏng manh vừa xanh mướt, trong suốt lại vừa che chở. Trong các lùm cây, một ngọn lửa bừng cháy, hắt thứ ánh sáng đỏ rực mập mờ lên những mái lán cành cây yên tĩnh, nơi âm thanh của bản nhạc len lỏi vào — một thứ âm nhạc mơn trớn màng nhĩ, đầy chất men say khiến dòng máu sục sôi trong lồng mạch.

Những thiếu nữ xinh đẹp trong trang phục lễ hội, với nụ cười tươi tắn trên môi và tâm hồn phơi phới tuổi trẻ trong lồng ngực — những "nàng Mary" cài hoa hồng trên mái tóc, nhưng chẳng có xe cộ hay tiểu đồng dắt lối — lướt đi thoăn thoắt trong điệu nhảy cuồng nhiệt.

Đâu là đầu, đâu là chân? Tựa như bị nhện độc cắn, họ tung tăng nhảy múa, cười vang, hoan hỉ như thể trong cơn ngất ngây họ muốn ôm trọn cả thế giới vào lòng.

Nữ Thần Cây cảm thấy mình bị cuốn phăng vào cơn lốc của điệu nhảy cùng với họ. Quanh bàn chân mỏng manh của nàng là chiếc bốt lụa mang màu nâu hạt dẻ, hệt như dải băng rủ xuống từ mái tóc chạm vào đôi vai trần của nàng. Chiếc váy lụa màu xanh phấp phới trong những nếp gấp lớn, nhưng vẫn không che khuất hoàn toàn bàn chân và cổ chân xinh xắn.

Phải chăng nàng đã lạc bước vào Khu vườn mê hoặc của Armida? Tên của chốn này là gì?

Tên của nó lấp lánh bằng những ngọn đèn khí đốt ngay trên lối vào. Đó là "Mabille".

Những quả pháo hoa vút bay lên, tiếng nước phun róc rách và tiếng nổ bốp của những nút chai champagne hòa quyện cùng điệu nhảy bacchic cuồng nhiệt. Lướt qua toàn bộ khung cảnh ấy là vầng trăng trôi dạt giữa bầu không trung, sáng ngời nhưng với một gương mặt có phần méo mó.

Một niềm hoan lạc cuồng nhiệt dường như tuôn trào qua người Nữ Thần Cây, tựa như nàng đang say nghiện thuốc phiện. Đôi mắt nàng biết nói, bờ môi nàng cất lời, nhưng âm thanh của đàn vĩ cầm và sáo đã át đi giọng nói của nàng. Bạn nhảy của nàng thì thầm vào tai nàng những lời mà nàng chẳng tài nào hiểu nổi, và chúng ta cũng chẳng hiểu chúng. Anh ta dang rộng vòng tay để kéo nàng vào lòng, nhưng thứ anh ta ôm trọn chỉ là không khí trống không.

Nữ Thần Cây đã bị cuốn đi, tựa như một cánh hoa hồng trong gió ngàn. Phía trước mặt, nàng nhìn thấy một ngọn lửa giữa không trung, một luồng ánh sáng lóe lên ở tận đỉnh tháp cao. Ngọn hải đăng tỏa sáng từ đích đến của nỗi khát khao nàng — tỏa sáng từ ngọn tháp đỏ của nàng tiên Fata Morgana tại Champ de Mars. Gió cuốn nàng bay thẳng tới đó. Nàng lượn vòng quanh ngọn tháp; những người thợ tưởng rằng đó là một chú bướm đến quá sớm, và giờ đây đang rũ xuống lịm đi trong hơi thở cuối cùng.

Vầng trăng tỏa sáng rực rỡ, những ngọn đèn khí đốt rải ánh sáng khắp các sảnh đường, trên những công trình kiến trúc thế giới được bày trí rải rác, trên những đồi hoa hồng và những ghềnh đá do bàn tay trí tuệ con người tạo ra, nơi những dòng thác nước được vận hành bởi sức mạnh của "Bậc thầy Vô Huyết" đổ ào xuống. Những hang động đại dương, những tầng sâu của hồ nước, vương quốc của loài cá đã được mở ra nơi đây. Con người bước đi tựa như đang ở dưới đáy chiếc ao sâu thẳm, và trò chuyện với đại dương bên trong chiếc chuông lặn bằng thủy tinh. Khối nước ép sát vào những bức tường thủy tinh dày cộp ở phía trên và tứ phía. Loài hải quỳ, những sinh vật sống hình lươn, đã bám chặt vào đáy, vươn những chiếc xúc tu dài hàng sải tay để săn mồi. Một chú cá bơn lớn đang phô bày tấm thân rộng lớn phía trước, vô cùng bình thản, nhưng không quên liếc những ánh mắt đầy nghi kỵ sang bên cạnh. Một con cua lững thững bò qua nó, trông giống như một con nhện khổng lồ, trong khi đàn tép dạo chơi trong sự bận rộn không ngơi nghỉ, hệt như những cánh bướm và thiêu thân của biển cả.

Trong vùng nước ngọt mọc lên những đóa súng nước, nymphaea và lau sậy; những chú cá vàng xếp hàng ngay ngắn bên dưới, đồng loạt quay đầu về một hướng để dòng nước chảy thẳng vào miệng chúng. Những cụ cá chép béo tốt trân trân nhìn vào bức tường kính bằng đôi mắt ngốc nghếch. Chúng biết rằng mình được đưa đến đây để trưng bày, và chúng đã trải qua chuyến hành trình đầy gian nan mệt nhọc bên trong những chiếc thùng đựng đầy nước; để rồi chúng nghĩ đến cơn say sóng từng hành hạ chúng cay đắng trên đường sắt với nỗi kinh hoàng.

Chúng đã đến để ngắm nhìn Triển Lễ, và giờ đây chiêm ngưỡng nó từ vị trí nước ngọt hoặc nước mặn của mình. Chúng chăm chú quan sát dòng người qua lại tấp nập từ sáng sớm cho đến tối muộn. Chúng thầm nghĩ, tất cả các quốc gia trên thế giới đều đã trưng bày cư dân của họ, cốt để làm vui lòng loài cá bơn và cá mòi, cá chó và cá chép, để chúng có thể đưa ra những nhận xét về các chủng loại khác nhau.

"Đó là những sinh vật có vảy," một chú cá m Whiting nhỏ nhắn nhớp nháp lên tiếng. "Chúng thay đổi các loại vảy khác nhau hai ba lần một ngày, và chúng phát ra những âm thanh mà chúng gọi là nói chuyện. Chúng ta thì chẳng cần mặc vảy, và chúng ta hiểu nhau bằng một cách thức đơn giản hơn nhiều, chỉ đơn giản là co giật khóe miệng và trợn mắt nhìn nhau. Chúng ta sở hữu quá nhiều ưu thế vượt trội hơn loài người."

"Nhưng chúng đã học bơi từ chúng ta đấy chứ," một chú cá Coda uyên bác nhận xét. "Các ngươi phải biết rằng ta đến từ đại dương bao la ngoài kia. Vào mùa nóng nực, con người ngoài kia thường lội xuống nước; trước tiên họ cởi bỏ lớp vảy của mình, rồi sau đó mới bơi. Họ học theo loài ếch cách quẫy đôi chân sau và chèo bơi bằng đôi chân trước. Nhưng họ chẳng thể duy trì lâu được. Họ muốn được giống như chúng ta, nhưng đời nào với tới được. Những kẻ tội nghiệp!"

Và bầy cá trân trân nhìn ra. Chúng đinh ninh rằng toàn bộ đám đông con người từng xuất hiện dưới ánh ban mai rực rỡ ấy vẫn đang di chuyển xung quanh chúng; chúng chắc chắn rằng mình vẫn nhìn thấy những bóng hình từng thu hút sự chú ý của chúng đầu tiên.

Một chú cá Barbel xinh xắn, với lớp da đốm và phần lưng cong đáng ganh tị, tuyên bố rằng "lũ cá con loài người" vẫn còn ở đó.

"Ta nhìn thấy rõ mồn một một dáng hình con người cân đối," cá Barbel nói. "Cô ta được gọi là 'phu nhân ngang bướng', hay một cái tên đại loại thế. Cô ta cũng có cái miệng và đôi mắt trợn ngược hệt như chúng ta, và một chiếc bong bóng khổng lồ ở phía sau đầu, cùng một thứ trông giống như chiếc ô cụp ngược ở phía trước; có rất nhiều mảnh rong biển đung đưa lủng lẳng quanh người cô ta. Lẽ ra cô ta nên gỡ hết đống rác rưởi ấy đi, và bơi lội như chúng ta; khi ấy trông cô ta mới ra dáng một chú cá barbel đáng kính, trong chừng mực một con người có thể trông giống như loài cá!"

"Thế còn kẻ từng bị câu lên bằng lưỡi câu thì sao? Hắn ngồi trên một chiếc xe lăn, mang theo giấy bút và mực, ghi chép lại mọi thứ. Người ta gọi hắn là 'nhà văn'."

"Họ vẫn đang kè kè đi quanh với hắn kìa," một mụ cá Chép già nua cằn cỗi mang theo nỗi bất hạnh của mình nên giọng khản đặc lên tiếng. Thời trẻ mụ từng nuốt phải một lưỡi câu, và cho đến nay vẫn kiên nhẫn bơi lội với nó trong cuống họng. "Một nhà văn á? Theo cách định nghĩa của loài cá chúng ta thì đó là một dạng loài mực nang hoặc mực ống trong thế giới loài người."

Bầy cá cứ thế thì thầm to nhỏ theo cách riêng của chúng; nhưng trong hang động nước nhân tạo, những người thợ vẫn đang bận rộn; họ buộc phải tận dụng những giờ phút ban đêm để hoàn thành công việc trước khi bình minh ló dạng. Họ khép lại những lời từ biệt của Nữ Thần Cây đang tan biến dần bằng tiếng búa gõ đinh tai và những khúc ca.

"Dù sao đi nữa, ta cũng đã được ngắm nhìn các ngươi, những chú cá vàng xinh xắn ạ," nàng cất lời. "Phải, ta biết các ngươi chứ; ta đã nghe kể về các ngươi từ lâu lắm rồi ở quê nhà; chim én từng kể cho ta nghe về các ngươi. Các ngươi mới xinh đẹp làm sao! Mới mỏng manh và lấp lánh làm sao! Ta chỉ muốn hôn lên từng người các ngươi. Cả những kẻ khác nữa. Ta biết tất cả các ngươi; nhưng các ngươi lại chẳng hề biết ta."

Bầy cá trân trân nhìn ra màn sương mờ ảo. Chúng chẳng thể hiểu nổi dù chỉ một từ.

Nữ Thần Cây không còn ở đó nữa. Nàng đã ở ngoài trời suốt một thời gian dài, nơi các vùng đất khác nhau — xứ sở của bánh mì đen, bờ biển cá tuyết, vương quốc da thuộc Nga, những bờ sông eau-de-Cologne và những khu vườn tinh dầu hoa hồng — đang tỏa ra thứ hương thơm ngào ngạt từ đóa hoa kỳ quan thế giới.

Khi chúng ta trở về nhà sau một đêm dự vũ hội trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê, những giai điệu vẫn còn vang vọng rõ mồn một bên tai; chúng ta nghe thấy chúng, và có thể hát lại toàn bộ bằng trí nhớ. Khi ánh mắt của một nạn nhân xấu số bị sát hại khép lại, hình ảnh của thứ cuối cùng nó nhìn thấy vẫn bám dính lấy nó trong một khoảng thời gian hệt như một tấm ảnh chụp.

Cũng tương tự như vậy ở chốn này. Nhịp sống nhộn nhịp ban ngày vẫn chưa tan biến hẳn trong đêm tĩnh lặng. Nữ Thần Cây đã mục kích nó; nàng biết rằng, ngày mai mọi thứ sẽ lại lặp lại như thế.

Nữ Thần Cây đứng giữa những đóa hồng ngát hương, và thầm nghĩ mình nhận ra chúng, từng nhìn thấy chúng ở chính quê nhà. Nàng cũng nhìn thấy những đóa hoa lựu đỏ thắm, hệt như thứ mà bé Mary từng cài trên mái tóc đen nhánh.

Những ký ức từ chốn chôn rau cắt rốn lướt qua tâm trí nàng; đôi mắt nàng khao khát thu trọn khung cảnh xung quanh, và sự bồn chồn sốt sắng thúc giục nàng rảo bước qua những sảnh đường ngập tràn kỳ quan.

Một sự mệt mỏi không ngừng gia tăng bắt đầu chiếm lấy nàng. Nàng cảm thấy thèm thuồng được ngả mình trên những tấm thảm phương Đông êm ái bên trong, hoặc tựa lưng vào bóng liễu rủ bên dòng nước trong vắt ở ngoài kia. Nhưng đối với loài côn trùng phù du, chẳng có chỗ cho sự nghỉ ngơi. Chỉ trong vài khoảnh khắc ngắn ngủi, ngày mới đã hoàn tất vòng quay của nó.

Tâm trí nàng run rẩy, chân tay nàng bủn rủn, nàng ngã quỵ xuống thảm cỏ bên dòng suối đang sủi bọt.

"Ngươi sẽ mãi mãi tuôn trào sự sống từ lòng đất," nàng cất tiếng nghẹn ngào. "Hãy làm ẩm ướt chiếc lưỡi của ta — hãy mang cho ta ngụm nước mát lành."

"Ta chẳng phải là dòng nước sự sống," câu trả lời vang lên. "Ta chỉ phun trào lên khi cỗ máy muốn thế."

"Hãy ban cho ta một chút tươi mát từ ngươi, hỡi thảm cỏ xanh," Nữ Thần Cây khẩn nài; "hãy cho ta một đóa hoa ngát hương của ngươi."

"Chúng tôi sẽ chết nếu bị bứt khỏi cuống," Hoa và Cỏ đáp lời.

"Hãy trao cho ta một nụ hôn, hỡi dòng suối không khí trong lành — chỉ một nụ hôn của sự sống duy nhất."

"Chẳng bao lâu nữa mặt trời sẽ hôn những đám mây hóa đỏ," Gió đáp; "khi ấy ngươi sẽ thuộc về cõi chết — bị cuốn bay đi, hệt như toàn bộ sự láng lẫy ở đây sẽ bị thổi bay đi trước khi năm nay kết thúc. Khi ấy ta có thể chơi đùa trở lại với lớp cát nhẹ xốp ở chốn này, và tung bụi bay khắp đất liền qua bầu không trung. Vạn vật chỉ là tro bụi!"

Nữ Thần Cây cảm thấy một nỗi kinh hoàng hệt như người phụ nữ vừa tự cắt đứt tĩnh mạch trong bồn tắm, nhưng lại bùng lên niềm khát khao sự sống ngay cả trong khoảnh khắc máu đang tuôn trào cạn kiệt. Nàng gượng người đứng dậy, lảo đảo bước đi vài bước, rồi lại quỵ xuống ngay lối vào của một ngôi nhà thờ nhỏ. Cánh cổng mở toang, những ngọn đèn đang cháy trên bệ thờ, và tiếng đại phong cầm vang lên.

Âm nhạc gì thế này! Những âm điệu ấy Nữ Thần Cây chưa từng được nghe bao giờ; vậy mà nàng có cảm giác như mình nhận ra rất nhiều giọng nói quen thuộc ẩn trong đó. Chúng phát ra từ sâu thẳm trái tim của muôn loài vạn vật. Nàng ngỡ như mình đang lắng nghe những câu chuyện của vị mục sư già, về những chiến công hiển hách, về những cái tên lừng lẫy, và về những món quà mà các sinh vật của Chúa Trời buộc phải trao tặng cho hậu thế, nếu họ muốn tiếp tục sống mãi trên cõi đời này.

Âm thanh của đại phong cầm vang dội, và trong khúc ca của chúng, những lời này cất lên:

"Nỗi khát khao và mong mỏi đã giật phăng ngươi, cùng với cội rễ, khỏi nơi mà Chúa Trời đã định sẵn cho ngươi. Đó chính là sự diệt vong của ngươi, Nữ Thần Cây tội nghiệp ạ!"

Những nốt nhạc trở nên dịu êm và mềm mại, chìm dần vào một tiếng thở dài ai oán.

Trên bầu trời, những đám mây hiện lên với một sắc hồng rực rỡ. Gió thở dài:

"Hãy tan biến đi, hỡi những kẻ đã khuất! Giờ là lúc mặt trời sắp ló dạng!"

Tia nắng đầu tiên chiếu rọi lên Nữ Thần Cây. Thân hình nàng rực sáng trong những sắc màu biến ảo, tựa như chiếc bóng xà phòng lúc sắp vỡ tung để hóa thành một giọt nước; tựa như giọt nước mắt rơi xuống rồi tan biến đi như một làn hơi nước.

Nữ Thần Cây tội nghiệp! Chỉ là một giọt sương, chỉ là một giọt nước mắt, rơi xuống trần gian rồi tan biến vào hư vô!