Giờ thì hãy lắng nghe! Ở vùng quê, ngay sát con đường lớn, có một ngôi nhà trang trại; có lẽ bạn đã từng đi qua và tận mắt nhìn thấy nó. Phía trước có một khu vườn hoa nhỏ với hàng rào gỗ sơn màu; sát bên là một mương nước, trên bờ cỏ xanh tươi của nó mọc lên một bông cúc dại nhỏ bé; mặt trời chiếu những tia nắng ấm áp và rực rỡ xuống nó cũng như xuống những đóa hoa lộng lẫy trong vườn, và vì thế nó sinh trưởng rất tốt. Một buổi sáng nọ, nó đã nở bung hoàn toàn, và những cánh hoa trắng như tuyết nhỏ xinh vây quanh nhụy vàng trông như những tia nắng mặt trời. Nó chẳng bận tâm đến việc chẳng ai ngắm nhìn mình giữa đám cỏ, hay việc nó chỉ là một loài hoa nghèo hèn bị khinh rẻ; trái lại, nó vô cùng hạnh phúc, hướng về phía mặt trời, ngước nhìn lên cao và lắng nghe tiếng chim sơn ca hót vang giữa bầu trời lồng lộng.
Bông cúc nhỏ hạnh phúc cứ như thể hôm nay là một ngày lễ lớn, dù thực ra mới chỉ là thứ Hai. Tất cả lũ trẻ đều đến trường, và trong lúc chúng ngồi trên những hàng ghế dài để học bài, thì nó đứng trên chiếc cuống xanh mảnh dẻ của mình, học hỏi từ mặt trời và cảnh vật xung quanh về sự nhân ào của Thượng Đế, đồng thời vui mừng khôn xiết khi tiếng hót của chú chim sơn ca nhỏ bé đã diễn tả quá đỗi ngọt ngào và rõ ràng những cảm xúc của chính nó. Với một niềm tôn kính nào đó, bông cúc ngước nhìn chú chim vừa biết bay vừa biết hót ấy, nhưng nó chẳng hề cảm thấy ghen tị. "Mình có thể nhìn và nghe," nó thầm nghĩ; "mặt trời đang chiếu sáng trên mình, và làn gió rừng đang hôn mình. Mình mới giàu có làm sao!"
Trong khu vườn sát bên mọc rất nhiều loài hoa to lớn và lộng lẫy, và thật kỳ lạ là chúng càng ít hương thơm bao nhiêu thì lại càng kiêu căng và hợm hĩnh bấy nhiêu. Những đóa mẫu đơn tự phình to ra để trông lớn hơn hoa hồng, nhưng kích thước đâu phải là tất cả! Những đóa uất kim hương mang những sắc màu tuyệt đẹp nhất, và chúng cũng thừa biết điều đó, bởi vì chúng đứng thẳng băng như những cây nến để người ta có thể nhìn thấy chúng rõ hơn. Trong niềm kiêu hãnh của mình, chúng chẳng thèm nhìn bông cúc nhỏ bé đang ngước nhìn sang và thầm nghĩ: "Chúng thật giàu có và đẹp đẽ làm sao! Chắc chắn chú chim xinh xắn kia sẽ bay xuống và ghé thăm chúng. Tạ ơn Chúa vì tôi được đứng ở gần đây và ít ra cũng có thể ngắm nhìn toàn bộ sự lộng lẫy ấy." Và trong lúc bông cúc vẫn đang suy nghĩ, chú chim sơn ca đã bay sà xuống, cất tiếng kêu "Chíp, chíp", nhưng không phải bay đến chỗ mẫu đơn hay uất kim hương—không, mà là vào bãi cỏ, đến bên bông cúc nghèo nàn. Niềm vui sướng của nó lớn đến nỗi nó chẳng biết phải nghĩ gì nữa. Chú chim nhỏ nhảy quanh nó và hót rằng: "Cỏ mới mềm mại làm sao, và ở đây lại mọc lên một bông hoa nhỏ đáng yêu với trái tim bằng vàng và chiếc áo bằng bạc thế này." Nhụy hoa vàng trong bông cúc quả thực trông giống như vàng, trong khi những cánh hoa nhỏ xíu thì lấp lánh rạng rỡ như bạc.
Bông cúc hạnh phúc biết nhường nào! Chẳng ai có thể tưởng tượng nổi. Chú chim dùng chiếc mỏ hôn nó, hát cho nó nghe, rồi lại bay vút lên bầu trời xanh thẳm. Phải mất hơn một phần tư giờ sau bông cúc mới định thần lại được. Vừa hổ thẹn lại vừa hân hoan trong lòng, nó nhìn sang những loài hoa khác trong vườn; chắc hẳn chúng đã chứng kiến niềm vui của nó và vinh dự đã dành cho nó; chúng đã thấu hiểu niềm hạnh phúc ấy. Nhưng những đóa uất kim hương còn đứng cứng đơ hơn trước, gương mặt chúng đỏ lựng và nhọn hoắt vì tức tối. Những đóa mẫu đơn thì tiu nghỉu bực bội; thật may là chúng không biết nói, bằng không chúng đã cho bông cúc một trận ra trò rồi. Bông cúc nhỏ thừa sức nhận thấy chúng đang vô cùng khó chịu, và nó thực lòng cảm thấy ái ngại cho chúng.
Chẳng bao lâu sau, một cô gái bước vào vườn mang theo một con dao lớn và sắc. Cô tiến lại chỗ những đóa uất kim hương và bắt đầu cắt chúng từng bông một. "Ôi chao!" bông cúc thở dài, "thật là khủng khiếp; giờ thì chúng tiêu đời rồi."
Cô gái mang những đóa uất kim hương đi mất. Bông cúc cảm thấy may mắn vì mình ở bên ngoài và chỉ là một bông hoa nhỏ bé—nó thấy vô cùng biết ơn. Khi mặt trời lặn, nó khép những cánh hoa lại, chìm vào giấc ngủ và suốt đêm mơ về mặt trời cùng chú chim nhỏ.
Vào sáng hôm sau, khi bông hoa một lần nữa vươn những cánh hoa mềm mại như những đôi tay nhỏ bé ra hướng về không gian và ánh sáng, bông cúc nhận ra tiếng hót của chú chim, nhưng những gì nó hót nghe sao mà buồn bã thế. Quả thực, chú chim tội nghiệp có đầy lý do để buồn đau, bởi nó đã bị bắt giam và nhốt vào một chiếc lồng ngay cạnh ô cửa sổ mở toang. Nó hát về những ngày hạnh phúc khi nó được tự do bay lượn tung tăng, về những cánh đồng lúa xanh mướt, và về khoảng thời gian nó có thể bay vút lên tận những tầng mây. Chú chim sơn ca tội nghiệp vô cùng bất hạnh trong cảnh tù đày của chiếc lồng. Bông cúc nhỏ rất muốn giúp đỡ nó, nhưng biết làm sao đây? Quả thực, để tìm ra cách là điều quá ư khó khăn đối với một bông hoa nhỏ bé như thế. Nó hoàn toàn quên mất mọi thứ xung quanh đẹp đẽ nhường nào, mặt trời đang chiếu sáng ấm áp ra sao, và những cánh hoa của chính nó trắng ngần lộng lẫy thế nào. Nó chỉ có thể nghĩ đến chú chim bị giam cầm tội nghiệp mà nó chẳng tài nào giúp được gì. Lúc ấy, hai cậu bé từ trong vườn bước ra; một đứa cầm một con dao lớn và sắc, giống hệt con dao mà cô gái đã dùng để cắt hoa uất kim hương. Chúng tiến thẳng về phía bông cúc nhỏ, khiến nó chẳng hiểu chúng muốn gì.
"Đây là một miếng cỏ rất đẹp cho con chim sơn ca," một trong hai cậu bé nói, và bắt đầu khoét một khoảng vuông quanh bông cúc sao cho nó vẫn nằm chính giữa đám cỏ.
"Nhổ bông hoa đi," cậu bé kia bảo, và bông cúc run lên vì sợ hãi, bởi bị nhổ đi đồng nghĩa với cái chết đối với nó; thế mà nó lại khao khát được sống biết bao, vì nó sắp được cùng miếng cỏ vuông ấy bước vào chiếc lồng của chú chim sơn ca tội nghiệp.
"Không, hãy để nó lại, trông nó xinh xắn lắm," cậu bé kia nói.
Thế là nó được giữ lại và được mang vào lồng chim sơn ca. Chú chim tội nghiệp đang than khóc cho sự tự do đã mất, và đập đôi cánh vào những thanh sắt của lồng; còn bông cúc nhỏ thì chẳng thể cất lời hay thốt lên một câu an ủi nào, dù nó rất muốn làm điều đó. Cứ thế, buổi sáng trôi qua.
"Tôi không có nước," chú chim bị giam cầm cất lời, "họ đều đã đi vắng cả rồi, và quên cho tôi uống nước. Cổ họng tôi khô rát và như đang cháy bỏng. Tôi cảm thấy trong người như có lửa với băng vậy, và không khí thì ngột ngạt quá. Than ôi! Tôi sắp phải chết rồi, phải rời xa ánh nắng ấm áp, những đồng cỏ xanh tươi, và tất cả vẻ đẹp mà Thượng Đế đã tạo dựng." Rồi nó rúc chiếc mỏ của mình vào mảng cỏ để tự làm dịu đi đôi chút. Lúc đó, nó nhận ra bông cúc nhỏ, liền gật đầu chào, dùng mỏ hôn nó và nói: "Cả bạn cũng phải tàn úa ở trong này sao, bông hoa nhỏ tội nghiệp ơi. Bạn và mảng cỏ này là tất cả những gì họ đền bù cho tôi để đổi lấy cả thế giới ngoài kia mà tôi từng tận hưởng. Mỗi ngọn cỏ sẽ là một cây xanh cho tôi, mỗi cánh hoa trắng của bạn sẽ là một đóa hoa ngát hương. Than ôi! Bạn chỉ càng làm tôi nhớ thêm những gì tôi đã mất."
"Ước gì mình có thể an ủi chú chim sơn ca tội nghiệp," bông cúc thầm nghĩ. Nó không thể nhúc nhích dù chỉ một chiếc lá, nhưng hương thơm từ những cánh hoa mỏng manh của nó tỏa ra, đậm đà hơn hẳn những loài hoa bình thường khác: chú chim đã nhận ra điều đó, dẫu nó đang chết dần vì khát, và trong cơn đau đớn, nó đã bứt tung những ngọn cỏ xanh nhưng không hề chạm đến bông hoa.
Buổi chiều đến, và chẳng có ai xuất hiện để mang cho chú chim tội nghiệp một giọt nước; nó dang rộng đôi đôi cánh đẹp đẽ, hoảng loạn vỗ cánh trong đau đớn; một tiếng "Chíp, chíp" yếu ớt và thê lương là tất cả những gì nó có thể thốt lên, rồi nó gục chiếc đầu nhỏ bé xuống hướng về phía bông hoa, và trái tim nó đã vỡ tan vì túng quẫn và khao khát. Bông hoa không thể khép cánh lại và ngủ như vào buổi chiều tối hôm trước; nó rũ xuống đầy đau khổ. Sáng hôm sau lũ trẻ mới quay lại; khi nhìn thấy chú chim đã chết, chúng bắt đầu khóc nức nở, đào cho nó một ngôi mộ thật đẹp và trang trí bằng hoa. Thân xác chú chim được đặt trong một chiếc hộp đỏ xinh xắn; chúng muốn chôn cất nó với những nghi thức hoàng gia. Khi nó còn sống và ca hót thì chúng lại quên béng đi, để mặc nó chịu cảnh túng thiếu trong lồng; giờ đây, chúng lại khóc thương nó và phủ đầy hoa lên người nó. Mảng cỏ mang theo bông cúc nhỏ đã bị ném phắt ra con đường đầy bụi bặm. Chẳng ai mảy may nghĩ đến bông hoa từng cảm thông sâu sắc với chú chim và hằng khao khát được an ủi nó đến nhường nào.
