"One of the finest of the historic ballads is that which describes Bernardo's march to Roncesvalles. He sallies forth 'with three thousand Leonese and more,' to protect the glory and freedom of his native land. From all sides, the peasantry of the land flock to the hero's standard."
Người nông dân bỏ dở cỗ cày ngoài ruộng,
Kẻ gặt liền tay thả liềm vàng,
Và từ tay cậu bé chăn cừu,
Gậy mục rơi xuống ngỡ ngàng.
Tuổi trẻ cất tiếng hô hân hoan,
Bạc đầu quên bẵng tuổi tang thương,
Kẻ yếu mềm bỗng bừng gan dạ,
Hết sạch những nỗi sợ hãi hèn nhát vẩn vơ.
Tất cả xông về phía cờ hiệu của Bernardo,
Và cùng hô vang tự do;
Họ không tài nào chịu đựng nổi ách nô lệ,
Khi quân Gallia đe dọa chực chờ.
"Chúng ta sinh ra vốn đã tự do,"
Họ đồng thanh cất tiếng gọi to,
Và sẵn lòng dâng nộp trọn vẹn
Nghĩa vụ đối với vua theo thánh chỉ trời cho.
"Nhưng xin Chúa thương đừng để chúng ta tuân theo
Luật pháp của những tên ngoại bang khốn khó,
Làm nhơ nhuốc vinh quang tổ tiên,
Và biến con cháu mình thành lũ nô lệ đó."
"Tim chúng ta nào có hèn musm thế,
Máu trong huyết quản chẳng phải đã cạn khô,
Cơ bắp vạm vỡ há lại thiếu đi sức mạnh,
Để chịu cúi đầu nhận xiềng xích vô bờ."
"Lẽ nào quân Frank ngạo mạn kia,
Đã khuất phục được cả non sông biển cả?
Liệu hắn có dễ dàng giành chiến thắng không tốn máu?
Không đời nào, chừng nào tay ta còn đó!"
"Hắn sẽ phải học cách để biết rằng người Leonese dũng mãnh
Có thể hiên ngang chiến đấu và ngã xuống vì quê nhà,
Nhưng họ chẳng bao giờ biết cúi đầu khuất phục;
Bởi tất cả đều là con cháu xứ Castile bao la."
"Há phải vì điều này mà đế chế La Mã thuở xưa
Đã từng phải chịu khuất phục
Trước những đoàn quân dũng mãnh của Numantia
Trên biết bao bãi chiến trường đẫm máu?"
"Chẳng lẽ những con sư tử dũng mãnh từng nhúng
Vuốt của mình vào dòng máu đỏ Libya,
Lại hèn nhát quỳ gối trước kẻ thù yếu ớt hơn,
Và không dám dấn thân vào cuộc chiến nữa sao?"
"Hãy để vị vua phản bội bán đi thành trì và lâu đài,
Nhưng chớ bán những thần dân tự do của ngài;
Bởi vì ngài chẳng có quyền lực hoàng gia nào
Có thể khuất phục được một tâm hồn sinh ra đã tự do!"
