Hỡi linh hồn cao đẹp, thuở ngươi mới nhập vào thân xác vốn đã là khúc hòa ca, như mọi linh hồn khác, mà vẫn mãi gìn giữ khúc hòa ca ấy; để giờ đây, ngươi đang tấu lên một nốt nhạc trong đại phong cầm vĩ đại của Chúa, chính là cõi thế bao la này;

Nếu ngước nhìn lên Thiên Chúa, hay cúi xuống cõi trần gian, ngươi thấy có một lối đi nào thông suốt giữa thiên đàng và trần thế, và mọi hành động cùng tình cảm của con người đều thấu đến tai ngươi,

Thì hãy nhìn, và hân hoan chứng kiến ta đã vươn lên đến bậc thiện lương nhường nào, để ta có thể chiêm nghiệm về ngươi,

Và nhờ những dòng tưởng niệm được tinh luyện ấy, ta có thể trút bỏ xiềng xích và mở rộng tâm hồn,

Để rồi qua sự xuất thần dịu dàng này, ta biến nơi đây thành bản đồ của thiên đàng, và chính bản thân ta thành hình bóng của ngươi.

Ngươi thấy ta ở đây vào lúc nửa đêm, khi vạn vật đều chìm trong giấc ngủ; khi dòng thời gian xuôi về mức thấp nhất; khi mọi tâm trí gác lại những bận rộn ngày mai; khi những người lao động chìm sâu vào giấc ngủ trên giường, đến nỗi ngôi mộ chốn nghĩa trang sau cùng của họ, vốn dĩ đổi thay, cũng khó lòng sánh được với giấc ngủ này;

Giờ đây, khi người khách tụng án với phiên tòa cuối cùng vào ngày mai đang say ngủ; khi kẻ tử tù (kẻ mà khi mở mắt ra, sẽ phải khép lại ngay lập tức bởi cái chết), dù đang canh thức trong nỗi buồn, vẫn đang tập chết qua một giấc ngủ ngắn;

Vào khoảnh khắc nửa đêm này, ngươi nhìn thấy ta, và ngay khi vầng thái dương kia mọc lên trong mắt ta, nửa đêm cũng hóa thành chính ngọ,

Cả thế giới trở nên trong suốt, và khi nhìn ngắm ngươi, ta nhìn thấu qua vạn vật, cả Giáo hội lẫn Quốc gia;

Và nhờ ánh sáng ưu ái này, ta thấu suốt chính mình, đối tượng khó nhìn ngắm nhất.

Chúa chính là tấm gương; hệt như ngươi, khi chiêm ngắm Đấng thấu suốt muôn loài, liền thấu suốt mọi điều liên quan đến chính mình,

Thì ta đây, dù hãy còn phàm trần chưa được hiển vinh, vẫn ôm trọn tất cả trong những tấm gương phản chiếu đường lối và cứu cánh của ngươi.

Dù Chúa mới là tấm gương chân chính của chúng ta, qua đó ta nhìn thấy vạn vật, bởi Ngài là bản thể của muôn loài,

Nhưng những lăng kính truyền dẫn vạn vật đến với ta theo tỷ lệ và góc nhìn phù hợp, chính là nghĩa cử của những người thiện lương; bởi nhờ họ sống ở đời, mà những đức hạnh dẫu xa xôi cũng tưởng chừng gần gũi.

Nhưng ta biết khẳng định nơi đâu, hay chặn đứng dòng suy tưởng của mình vào việc làm nào của chàng? Ta nên gọi điều nào là xuất sắc nhất?

Bởi đức hạnh phù du không thể bị giam cầm trong ánh mắt, cũng chẳng chịu đựng nổi sự ngắm nhìn chăm chú.

Cũng như thể xác đổi thay, và ta không còn mang những sinh khí, thể dịch và dòng máu của năm ngoái nữa;

Và cũng như khi ta dán mắt vào một dòng suối, giọt nước ta vừa nhìn ngắm lập tức bị những dòng nước khác xô đi khuất tầm mắt và trôi mất,

Cũng vậy, trong biển đức hạnh này, chẳng ai có thể dừng lại ở một điểm; đức hạnh, tựa dòng sông, cứ thế trôi đi, nhưng con người đức hạnh thuở nào vẫn còn mãi đó.

Và hệt như việc con người ăn thịt đồng loại, để rồi phần thể xác này thuộc về kẻ khác,

Nhưng cuối cùng thì hai thể xác hoàn chỉnh vẫn hiện ra, bởi Chúa biết rõ từng nguyên tử nằm nơi đâu;

Thì dẫu có thể tổng hợp trí tuệ của tất cả những ai am tường từng phút giây cuộc đời chàng, để phân định đức hạnh chàng thành từng tên gọi và bậc hạng; nhưng ta sẽ xúc phạm đến Tự nhiên, Đức hạnh và Định mệnh,

Nếu ta chia cắt và đoạn tuyệt đức hạnh vốn lớn lên trong một thể thống nhất toàn vẹn như thế.

Bởi hệt như kẻ nào cho rằng các linh hồn được cấu thành từ những phần tinh khiết nhất có thể gọi tên, thì kẻ ấy không ca ngợi linh hồn bằng một nửa kẻ khẳng định rằng chúng không có bộ phận, mà là một thể thuần nhất;

Đức hạnh cũng vậy; bởi một điểm và con số một vốn toàn vẹn hơn rất nhiều so với một triệu.

Và nếu Định mệnh muốn kể hết những đức hạnh của chàng, nó đã để chàng sống đến tuổi già;

Để rồi chúng ta có thể chứng kiến đức hạnh này nối tiếp đức hạnh kia theo mùa, và thốt lên rằng giờ đây chàng thật thông thái, giờ đây chàng uyên bác, ôn hòa và công chính:

Trong những cuộc đời ngắn ngủi tốt đẹp, các đức hạnh buộc phải chen chúc nhau,

Và để chắc chắn có được một chỗ đứng ngay từ sớm, khi muốn thể hiện mình, chúng lại thiếu đi thời gian và không gian.

Sự việc ở con người này cũng là thế, vì thiếu thời gian nên buộc phải trở thành bản tóm lược của chính mình:

Để rồi chỉ trong vài năm ngắn ngủi, chàng thể hiện được tất cả những gì mà mọi biên niên sử trường văn cáo thọ có thể chạm tới.

Cũng như khi một vị thiên sứ bay từ thiên đàng xuống, suy nghĩ nhanh nhạy của chúng ta chẳng thể theo kịp,

Ta không tài nào nghĩ kịp rằng giờ đây vị ấy đã ở chỗ mặt trời, giờ đây bay qua mặt trăng, giờ đây đang lướt qua bầu khí quyển,

Thế nhưng khi vị ấy đến nơi, ta thừa biết ngài đã đặt chân đến mọi chốn giữa Thiên đàng và Trái Đất, mặt trời, mặt trang và bầu trời;

Và cũng như vị thiên sứ ấy thấu hiểu trong chớp mắt, dẫu ta biết rằng sự hiểu biết đột ngột này lớn lên

Nhờ việc nhanh chóng bồi đắp những hình thái sự vật khác nhau, mà ngài lần lượt sắp xếp theo thứ tự;

Trong khi những kẻ có tâm trí chậm chạp, què quặt chẳng thể bước đi nhanh bằng ngài, lại cho rằng ngài không làm thế;

Hệt như một độc giả tinh thông chẳng dừng chân ở từng âm tiết, cũng chẳng nán lại để đánh vần,

Nhưng không còn nghi ngờ gì nữa, ngài vẫn nhìn rõ ràng và ráp nối từng chữ A, chữ B;

Cũng vậy, ở những người tốt nhưng yểu mệnh, điều người ta lĩnh hội không phải là từng đức hạnh riêng lẻ, mà là tổng hòa của sự tốt đẹp;

Bởi họ bước đi trên mọi nẻo đường đức hạnh với nhịp điệu ấy,

Như cách các thiên sứ bước đi và thấu hiểu, và như cách con người đọc sách.

Ồ, tại sao những con người này, những viên cao dán được phái đến đây để làm dịu những cơn giông bão của thế gian này,

Lại phải chết trước khi những hành động của họ được lan tỏa và truyền rộng để mang lại sự sống cho chúng ta?

Hỡi linh hồn, hỡi vòng tròn, tại sao điểm khởi đầu và kết thúc, cả sự sinh lẫn cái chết của ngươi lại bị khép kín vội vã trong chính ngươi đến vậy?

Vì một chân compa của ngươi vẫn đặt trên thiên đàng, nên chân kia hoàn toàn có thể thảnh thơi sải bước, vươn đến tận cùng mọi nẻo đường

Mà toàn thế giới, hay con người - bản sao thu nhỏ của nó - đang sở hữu.

Ngươi biết rằng, dẫu các vòng chí tuyến (vả lại, cả những vòng nhỏ bao quanh hai cực) đều có chung độ tròn, sự đều đặn

Và sự vô tận của đường xích đạo;

Thế nhưng, khi chúng ta tiến hành đo đạc các khoảng cách,

Xem mặt trời bị tác động ra sao ở chỗ này, chỗ nọ,

Khi nào ngài tỏa nhiệt yếu ớt, khi nào ngài chiếm ưu thế,

Thì chỉ có những vòng tròn lớn mới có thể làm thước đo cho chúng ta:

Cũng vậy, dẫu vòng tròn của ngươi tự thân đã bày tỏ tất cả những gì hướng về hạnh phúc vô tận của ngươi,

Và chúng ta, nhờ tận dụng nó thật tốt, có thể nghiệm ra cả cách sống đẹp khi còn trẻ lẫn cách ra đi khi từ trần,

Thế nhưng, vì chúng ta thế nào cũng phải già đi, và tuổi già phải chịu đựng Vùng Khí Hậu Nóng bỏng chốn triều đình cùng những cơn sốt cao

Của lòng tham sục sôi, sự băng giá của thói vô luân,

Cơn sốt rét của lòng cuồng tín, và căn bệnh phù thũng của lòng tham lam,

Những căn bệnh suy nhược cần đến thước đo của chân lý,

Cũng như thói hoang dâm và sự vô minh của tuổi trẻ;

Tại sao ngươi không ban phát dược hiệu cho cả những điều này, và qua hành động của mình mà bảo chúng ta phải làm gì?

Dẫu cho những chiếc đồng hồ bỏ túi nhỏ bé, nơi từng chiếc bánh răng đều cảm nhận được mọi sự trật nhịp và bất ổn,

Nơi chiếc kim mắc chứng run rẩy, và dây cót (gân cốt của nó) chùng xuống,

Và linh hồn của nó chính là dây thiều đang lụi tàn hoặc héo mòn, nơi nhịp đập của nó chính là con lắc, hoặc không đập, hoặc đập lệch nhịp,

Nơi tiếng kêu của nó - chiếc chuông - đang lạo xạo hoặc trở nên câm lặng,

Hoặc lờ đờ như những kẻ đang đi đến giờ phút cuối đời,

Nếu những chiếc đồng hồ ấy không được lên dây cót, hoặc cứ lên dây mãi,

Hoặc không được chỉnh giờ, hay chỉnh tùy tiện theo ý thích;

Thì tuổi trẻ cũng là lứa tuổi dễ bị hủy diệt nhất, nếu ta cứ thế buông theo tất cả hoặc chẳng theo gì.

Tuy nhiên, cũng như ở những chiếc đồng hồ lớn gióng chuông trên các ngọn tháp, được đặt ở đó để thông báo thời gian cho cả thị trấn,

Một lỗi sai sẽ gây ra tác hại lớn hơn nhiều vì nó mang tính tổng quát, trong khi lỗi của những chiếc đồng hồ nhỏ chỉ giáng xuống người đeo nó;

Cũng vậy, những lỗi lầm của tuổi già sẽ tác động lên những ai mà ánh mắt của trẻ em, người hầu hay triều đình đang nương tựa.

Thế thì tại sao ngươi, kẻ sở hữu một tâm hồn như thế, một cỗ máy thời gian chuẩn xác đến mức có thể điều khiển cả mặt trời,

Và hằng ngày nhận được từ Đấng ban phát cho ngươi những chỉ dẫn không bao giờ có thể sai lệch,

Lại không ở lại đây như một chiếc đồng hồ mặt trời vĩ đại và phổ quát để căn giờ cho tất cả chúng ta?

Ồ, tại sao ngươi lại chịu làm một công cụ cho tiến trình trái tự nhiên này, tại sao lại đồng lõa

Với điều kỳ quái này - không phải phép lạ mà là một điềm gở -, rằng khi những kỳ thủy triều rút kéo dài hơn thủy triều lên,

Thì đức hạnh - thứ dòng chảy từng bắt đầu cùng tuổi xuân của ngươi - lại triều rút nhanh hơn là dâng trào biết bao?

Dẫu dòng chảy đức hạnh ấy từng được thổi bùng bởi hơi thở đầu đời của ngươi, nhưng tất cả bỗng chốc chìm nghỉm vào cái xoáy nước mang tên cái chết.

Từ này ta vốn chẳng muốn thốt lên, ngặt vì ta thấy

Cái chết, vốn dĩ là chốn hoang vu, nay lại hóa thành chốn triều đình nhờ có ngươi.

Giờ đây ta dám chắc rằng, nếu ai muốn tìm kiếm bạn hiền, lối vào duy nhất chính là ngôi mộ.

Ta ngỡ như mọi thành phố giờ đây chỉ là những ổ kiến,

Nơi khi nhìn ngắm những người thợ mẫn cán

Đang nhọc nhằn vì con cái, nhà cửa, lương thực,

Họ chẳng khác nào loài kiến, cặm cụi khiêng trứng, cọng rơm và hạt thóc;

Và các nghĩa trang chính là những thành phố của chúng ta, nơi phần đông những kẻ giàu có về lòng tốt đều tìm đến.

Đó là nơi tụ hội và giao lưu tuyệt vời nhất,

Đó là những vùng ngoại ô thánh thiện, và từ chốn ấy

Thành phố của Chúa bắt đầu, chính là Jerusalem mới,

Nơi mở rộng những cánh cổng tận cùng để đón lấy họ.

Hỡi linh hồn khải hoàn, có phải tại cánh cổng ấy, ngươi

Bắt đầu khúc khải hoàn của mình? Nhưng ngồng vì luật pháp cho phép

Vào ngày khải hoàn, dân chúng được quyền

Nói bất cứ điều gì họ muốn để chống lại vị tướng khải hoàn,

Hãy để ta được dùng sự tự do ấy ở đây, và bày tỏ

Nỗi buồn của mình, dẫu không phải để làm giảm bớt khúc khải hoàn của ngươi.

Theo luật định, chẳng ai được phép tham gia lễ khải hoàn,

Trừ khi họ lập được chiến công dưới tư cách quan chấp chính;

Dẫu khi ấy, mọi kẻ thù của tuổi trẻ đều phải khuất phục trước sức mạnh của ngươi,

Nhưng cho đến khi thời điểm thích hợp đưa ngươi đến chiến trường ấy,

Nơi địa vị của ngươi trong quốc gia này đã định sẵn,

Để những lời khuyên nhủ của ngươi lập được chiến công tại đó,

Và nhờ năng lực ấy mà dẹp bỏ

Mọi mối nghi kỵ giữa tình yêu của Nhà vua và thần dân,

Ngươi chẳng thể có danh chính ngôn thuận nào để bước vào lễ khải hoàn này, ngươi đã xông vào cái chết, cướp đoạt một ngôi mộ.

Khi ấy (dẫu đã chiến đấu anh dũng), ngươi mới chỉ giao tranh

Với chính dục vọng của mình, với cái nóng

Của những khao khát tuổi trẻ và sự lạnh giá của vô minh,

Chứ chưa tiến hành chiến dịch một cách thành công

Chống lại những kẻ thù ngoại lai, chính là

Cả sự đố kỵ lẫn những lời tung hô của quần chúng,

Miễn là cả hai thứ vũ khí này đều đánh bại kẻ vĩ đại như nhau,

Dù qua những đường hầm ngầm khác biệt;

Cho đến lúc đó, cuộc chiến của ngươi chỉ là cuộc nội chiến,

Thứ chiến tranh chẳng ai được phép mở lễ khải hoàn.

Cũng chẳng có ngoại lệ cho những ai, dẫu giành được thành công lớn

Trong một cuộc chiến phòng thủ, tỏ rõ sức mạnh của mình;

Trước khi người ta khải hoàn, lãnh thổ

Phải được mở rộng chứ không chỉ được gìn giữ;

Thế thì tại sao ngươi - kẻ có những trận chiến nhằm chinh phục

Chính mình khỏi những xiềng xích mà tự nhiên tròng vào,

Và để dâng lên Chúa giang sơn ấy

Mà Ngài đã trao cho ngươi quyền cai quản thay mình,

(Chính là tâm hồn và thể xác ngươi) thật nguyên vẹn

Như Đấng tiếp nhận mọi nỗ lực hằng đòi hỏi,

Nhưng lại chẳng chịu ở lại để mở rộng vương quốc của Ngài nữa,

Bằng cách khiến người khác cũng làm được như những gì ngươi đã làm;

Tại sao giờ đây ngươi lại khải hoàn, khi thiênệt đàng chẳng hề

Thu được gì thêm từ việc có được ngươi so với trước đó?

Bởi vì thiên đàng và ngươi, ngay cả khi ngươi còn sống ở đây,

Đã vốn thuộc về nhau rồi.

Nhưng điều khiến ngươi kém phần xứng đáng với lễ khải hoàn nhất,

Chính là vùng đất đã bị chinh phục phải được

Bảo vệ an toàn khỏi chiến tranh hiện tại và mối hoạ bùng nổ

Những cuộc nổi loạn cận kề;

Và ngài có để lại cho chúng ta như thế không? Hay có thể nào

Lãnh thổ của ngài chẳng là gì khác ngoài chính bản thân ngài?

Không, tất cả chúng ta đều là trách nhiệm của ngài, giáo phận

Của mỗi con người gương mẫu chính là toàn thế giới,

Và ngài đã được giao trọng trách phối hợp

Cùng các Thiên thần Hộ mệnh được phái đến với từng người.

Dẫu sự tự do khiển trách và quở trách

Kẻ đã khải hoàn ấy là hợp pháp, nhưng nó vẫn bị ràng buộc

Bởi điều kiện là không bao giờ được quy chiếu

Đến Viện nguyên lão - những kẻ đã ban phát lễ khải hoàn này;

Người ta có thể chế giễu Pompey, nhưng họ không được phép chế giễu

Thẩm quyền đã trao cho ông ta

Quyền được khải hoàn trước khi đến tuổi;

Cũng vậy, hỡi linh hồn khải hoàn, dẫu ta dám viết thế này,

Bị thôi thúc bởi một nỗi giận dữ đầy kính trọng,

Rằng sao ngươi lại nỡ vội vã bỏ rơi chúng ta;

Thì ta vẫn còn cách rất xa việc dám tranh cãi

Với đấng tối cao vĩ đại kia, kẻ có đặc quyền tuyệt đối

Đã miễn chuẩn cho ngươi như thế,

Chống lại các luật lệ tự nhiên vốn là những kẻ phản đối chính đáng

Của những lễ khải hoàn yểu mệnh; Và dẫu phải đau đớn, ta vẫn

Làm dịu bớt nỗi mất mát của chúng ta để tôn vinh thêm phần ích lợi

Của lễ khải hoàn nơi ngươi, khi ta nói rằng việc tất cả mọi người

Phải chịu cảnh thiếu vắng ngươi vẫn đúng đắn hơn là việc ngươi thiếu vắng họ.

Cho nên, dẫu thời đại chúng ta không cho phép

Bày tỏ tấm lòng tiếc thương với người đã khuất

Bằng cách chết theo và chôn cùng nấm mồ của họ,

Như những người vợ Saxon và binh sĩ Gallia từng làm;

Và dẫu ta chẳng thể nào diễn tả nổi

Nỗi đau đớn lớn lao tựa như sự thái quá của Đại đế Alexander,

Kẻ khi người bạn qua đời đã ra lệnh cho toàn thể thị trấn phá bỏ

Những bức tường thành và lũy bảo vệ vốn là niềm kiêu hãnh của họ:

Xin chớ từ chối hy tế này, hỡi linh hồn cao đẹp,

Rằng ta xin được chôn vất nàng thơ của mình vào nấm mồ của ngươi,

Kẻ dẫu bị bỏ lại phía sau bởi nỗi đau lớn lao ngang tầm giá trị của ngươi,

Vẫn cất lên tiếng nói, và đây là lời trăn trối cuối cùng của nàng.