Đang là những ngày hè tươi đẹp ở vùng thôn quê; lúa mì vàng óng, yến mạch xanh mướt và những đống cỏ khô chất cao trong các đồng cỏ trông thật thích mắt. Con cò thênh thang dạo bước trên đôi chân đỏ dài của mình, miệng lẩm bẩm bằng tiếng Ai Cập mà nó đã học được từ mẹ. Những cánh đồng lúa và bãi cỏ được bao quanh bởi những khu rừng lớn, ở giữa là những hồ nước sâu. Đi dạo giữa chốn đồng quê quả thực là một niềm tao nhã. Nơi một góc ngập nắng tọa lạc một ngôi nhà trang trại cổ kính xinh xắn nằm sát bên một dòng sông sâu, và từ hiên nhà kéo dài xuống tận mép nước mọc đầy những chiếc lá ngưu bàng to lớn, cao đến mức dưới tán lá cao nhất, một đứa trẻ cũng có thể đứng thẳng người. Khung cảnh hoang sơ chẳng khác nào tâm của một cánh rừng rậm rạp. Nơi chốn ẩn mình ấm cúng này, một cô vịt đang ngồi ấp ổ trứng, ngóng chờ đàn con nở ra; nàng bắt đầu cảm thấy mỏi mệt với công việc này, bởi bầy nhóc chần chừ mãi chẳng chịu chui ra khỏi vỏ, và nàng cũng hiếm khi có ai ghé thăm. Những con vịt khác thích bơi lội tung tăng dưới sông hơn là trèo lên những bờ đất trơn trượt để ngồi dưới một tán lá ngưu bàng trò chuyện với nàng. Cuối cùng, một chiếc vỏ trứng nứt ra, rồi đến chiếc tiếp theo, và từ mỗi quả trứng chui ra một sinh vật sống nhô đầu lên kêu lên: "Chíp, chíp." "Cạc, cạc," vịt mẹ nói, và rồi tất cả chúng đều kêu cạc cạc theo khả năng của mình, ngó nghiêng tứ phía nhìn những chiếc lá xanh to lớn. Vịt mẹ để mặc chúng ngắm nghía tùy thích, bởi sắc xanh rất tốt cho mắt. "Thế giới mới rộng lớn làm sao," bầy vịt con thốt lên khi nhận ra chúng có nhiều không gian hơn hẳn so với lúc còn nằm trong vỏ trứng. "Các con tưởng đây là cả thế giới chắc?" vịt mẹ hỏi; "Hãy đợi đến khi các con được thấy khu vườn xem; nó kéo dài vượt ra tận bãi cỏ của nhà mục sư cơ, nhưng ta chưa từng dám mạo hiểm đi xa đến thế. Các con đã nở ra hết chưa?" nàng tiếp lời, đứng dậy; "Không đời nào, quả trứng lớn nhất vẫn nằm kìa. Không biết bao giờ chuyện này mới chấm dứt, ta mỏi mệt lắm rồi;" và nàng lại ngồi xuống tổ.
"Nào, mọi chuyện thế nào rồi?" một con vịt già đến thăm hỏi.
"Vẫn còn một quả trứng chưa nở," vịt mẹ đáp, "nó chẳng chịu vỡ ra. Nhưng thử nhìn những quả còn lại mà xem, chẳng phải chúng là những chú vịt con xinh xắn nhất mà chị từng thấy sao? Trông chúng y đúc người bố tệ bạc của mình, chẳng thèm đến đây thăm con cái một lần."
"Cho ta xem quả trứng không chịu vỡ kia nào," con vịt già nói; "Ta cá chắc đó là trứng gà tây. Ta từng bị dụ ấp loại trứng ấy một lần, và sau bao công sức chăm bẵm bầy con, chúng lại sợ nước. Ta kêu cạc cạc rồi cục tác đủ kiểu nhưng chẳng ích gì. Ta chẳng tài nào dụ chúng xuống nước được. Đưa ta xem quả trứng nào. Đúng rồi, đó là trứng gà tây; nghe lời ta, cứ để mặc nó ở đấy và dạy lũ trẻ còn lại tập bơi đi."
"Chắc tôi sẽ ngồi ấp thêm lát nữa," vịt mẹ nói; "đằng nào tôi cũng ấp lâu thế này rồi, thêm vài ngày nữa cũng chẳng thấm vào đâu."
"Tùy chị thôi," con vịt già nói rồi bỏ đi.
Cuối cùng thì quả trứng lớn cũng nứt ra, và một chú vịt con chui tút ra ngoài, miệng kêu: "Chíp, chíp." Trông nó thật to lớn và xấu xí. Vịt mẹ trân trân nhìn nó rồi thốt lên: "Nó quá to và chẳng giống mấy đứa kia chút nào. Không biết có phải gà tây thật không đây. Mà thôi, ra đến nước là chúng ta biết ngay. Dù thế nào nó cũng phải xuống nước, có khi ta phải tự đẩy nó xuống ấy chứ."
Hôm sau, thời tiết tuyệt đẹp, ánh mặt trời rực rỡ chiếu xuống những chiếc lá ngưu bàng xanh ngắt, vịt mẹ liền dẫn bầy con ra bờ nước và nhảyỏm xuống một cái tõm. "Cạc, cạc," nàng kêu lên, và từng đứa một, bầy vịt con nối đuôi nhau nhảy xuống. Nước ngập qua đầu chúng, nhưng chúng ngoi lên ngay lập tức và bơi lội tung tăng rất xinh xắn, đôi chân khua khoắng bên dưới nhịp nhàng vô cùng, và con vịt xấu xí cũng ở dưới nước bơi cùng chúng.
"Ôi," vịt mẹ thốt lên, "đó không phải gà tây đâu; nó quẫy chân giỏi làm sao, và giữ dáng thẳng thớm biết bao! Nó chính là con của ta, ngắm kỹ lại thì cũng chẳng đến nỗi xấu xí lắm đâu chứ nhỉ. Cạc, cạc! Nào, đi theo ta, ta sẽ dẫn các con vào giới thượng lưu và giới thiệu với chuồng trại, nhưng phải đi sát lấy ta kẻo bị dẫm đạp; và trên hết, hãy cẩn thận với con mèo."
Khi chúng đến khu chuồng trại, một khung cảnh hỗn độn đang diễn ra, hai gia đình đang tranh giành nhau cái đầu lươn, để rồi cuối cùng bị con mèo hớt tay trên cuỗm mất. "Thấy chưa các con, đời là thế đấy," vịt mẹ vừa nói vừa mài mỏ, bởi bản thân nàng cũng rất thèm cái đầu lươn ấy. "Nào, bây giờ hãy dùng chân của các con, và cho ta thấy các con ngoan ngoãn thế nào đi. Các con phải cúi đầu thật đẹp trước cụ vịt già đằng kia; cụ ấy có dòng dõi cao quý nhất ở đây, mang trong mình dòng máu Tây Ban Nha nên có cuộc sống sung túc lắm. Các con không thấy cụ ấy có buộc một dải băng đỏ ở chân hay sao, đó là điều rất vinh hiển và là một vinh dự lớn cho loài vịt; điều đó cho thấy ai nấy đều lo sợ mất cụ, vì cả người lẫn vật đều dễ dàng nhận ra cụ. Nào, đừng có chụm ngón chân vào nhau, một chú vịt con thuần chủng phải dạng rộng chân ra, y như bố mẹ chúng vậy, thế này này; giờ thì uốn cổ lại và kêu 'cạc'."
Đàn vịt con làm theo lời dặn, nhưng con vịt già kia trừng mắt nhìn rồi nói: "Nhìn kìa, lại một bầy nữa kéo đến, cứ làm như chúng ta ở đây chưa đủ đông không bằng! Mà trông một đứa trong số đó quái dị làm sao; chúng ta không cần nó ở đây đâu," rồi một con lao tới cắn cổ vịt xấu xí.
"Mặc kệ nó đi," vịt mẹ nói; "nó có làm hại ai đâu."
"Vâng, nhưng nó to xác và xấu xí quá," con vịt độc địa kia bảo "thế nên phải đuổi cổ nó đi."
"Mấy đứa còn lại đều là những đứa trẻ rất xinh xắn," con vịt già có dải băng buộc chân lên tiếng, "trừ mỗi đứa đó; ta ước gì mẹ nó có thể cải tạo lại nhan sắc cho nó đôi chút."
"Thưa phu nhân, điều đó là không thể ạ," vịt mẹ đáp lại; "nó không được xinh xắn; nhưng nó có bản tính rất tốt, và bơi lội giỏi giang chẳng kém gì, thậm chí còn hơn những đứa khác nữa. Tôi nghĩ lớn lên nó sẽ đẹp ra, và biết đâu sẽ gọn gàng hơn; vì ở trong trứng quá lâu nên hình thù nó mới chưa được phát triển cân đối;" rồi nàng âu yếm vuốt ve cổ con và sửa sang bộ lông cho nó, tiếp lời: "Nó là vịt đực, thế nên cũng không đến nỗi quá quan trọng. Tôi tin lớn lên nó sẽ lực lưỡng và tự lo liệu được cho bản thân."
"Mấy chú vịt con kia thì đủ duyên dáng rồi," con vịt già nhận xét. "Nào, cứ tự nhiên như ở nhà đi, và nếu tìm được cái đầu lươn nào thì mang đến cho ta nhé."
Thế là chúng thoải mái sinh hoạt ở đó; nhưng tội nghiệp chú vịt con, kẻ chui ra khỏi vỏ muộn nhất và mang vẻ ngoài xấu xí, lại thường xuyên bị cắn xé, xô đẩy và chế giễu, không chỉ bởi bầy vịt mà còn bởi toàn bộ gia cầm trong vườn. "Nó quá to xác," tất cả chúng đều xì xào, và con gà trống tây - kẻ từ lúc lọt lòng đã mang sẵn cựa trên chân và luôn tự tưởng tượng mình là một vị hoàng đế thực thụ - liền phồng phưỡn người lên như một con thuyền đang căng buồm đầy gió, lao thẳng vào chú vịt con, mặt đỏ bừng lên vì tức giận, khiến chú nhóc tội nghiệp chẳng biết trốn đi đâu, vô cùng khốn khổ vì bản thân quá xấu xí và trở thành trò cười cho cả nông trại. Mọi chuyện cứ thế tiếp diễn ngày qua ngày tồi tệ hơn. Chú vịt tội nghiệp bị mọi người xua đuổi; ngay cả các anh chị em cũng đối xử tệ bạc với chú, thường mắng mỏ: "Đồ xấu xí, tao ước gì con mèo xơi tái mày đi cho khuất mắt," và ngay cả vịt mẹ cũng thốt lên ước gì chưa từng sinh ra chú. Lũ vịt thì mổ, bầy gà thì đá, còn cô bé cho gia cầm ăn thì dùng chân đá thẳng vào người chú. Cuối cùng, không chịu nổi nữa, chú đành bỏ chạy, bay vút qua nhữnghàng rào và làm bầy chim nhỏ trong bụi rậm hoảng sợ bay tứ tán.
"Chúng sợ mình vì mình xấu xí," chú tự nhủ. Thế là chú nhắm nghiền mắt lại, bay xa hơn nữa cho đến khi ra tới một bãi lầy rộng lớn, nơi loài vịt trời sinh sống. Chú ở lại đây suốt cả đêm, cảm thấy vô cùng mệt mỏi và buồn tủi.
Sáng hôm sau, khi những con vịt trời bay lên không trung, chúng ngẩn người nhìn vị "đồng hương" mới đến. "Cậu là giống vịt nào thế?" tất cả xúm lại hỏi.
Chú cúi đầu chào lịch sự nhất có thể, nhưng không đáp lời câu hỏi ấy. "Cậu xấu kinh khủng," bầy vịt trời phán xét, "nhưng điều đó chẳng hề gì miễn là cậu không có ý định kết thông gia với dòng tộc chúng ta."
Tội nghiệp chú ta! Chú nào dám tơ tưởng chuyện kết hôn; điều duy nhất chú mong mỏi chỉ là được phép nép mình giữa đám sậy và uống ngụm nước trên đầm lầy. Sau khi ở đầm lầy được hai ngày, có hai con ngỗng trời - hay đúng hơn là lũ ngỗng tơ, vì chúng vừa rời khỏi vỏ trứng chưa lâu và có tính cách vô cùng hỗn hào - xuất hiện. "Nghe này anh bạn," một trong hai con nói với chú vịt con, "cậu xấu đến mức chúng tôi đâm ra thấy mến cậu rồi đấy. Cậu có muốn đi cùng chúng tôi để trở thành một loài chim di cư không? Cách đây không xa có một bãi lầy khác, nơi có mấy cô ngỗng trời xinh đẹp chưa chồng. Đó là cơ hội lớn cho cậu kiếm vợ đấy; may mắn thì cậu vẫn vớt vát được dẫu có hơi xấu xí."
"Pốp, pốp," âm thanh vang lên giữa không trung, và hai con ngỗng trời bất ngờ rơi xuống đám sậy, chết ngắc, nhuộm đỏ cả một vùng nước. "Pốp, pốp," tiếng súng vọng lại từ xa xa khắp bốn phương trời, và từng đàn ngỗng trời từ trong đám sậy hoảng hốt bay vụt lên. Tiếng súng nổ liên hồi từ mọi hướng bởi những kẻ đi săn đã bao vây đầm lầy, thậm chí có kẻ còn leo hẳn lên cành cây ẩn mình nhìn xuống đám sậy bên dưới. Làn khói xanh từ những khẩu súng cuồn cuộn bay lên như mây phủ kín những tán cây tối sẫm, và khi làn khói ấy tản mác trôi qua mặt nước, hàng loạt những chú chó săn lao ào vào đám sậy, dẫm đạp làm rạp cả xuống dưới những bước chân của chúng. Trông chúng mới đáng sợ làm sao đối với chú vịt con tội nghiệp! Chú vội quay đầu giấu vào cánh, và đúng khoảnh khắc đó, một con chó săn to lớn, hung dữ chạy sượt qua sát bên chú. Hàm nó há hốc, lưỡi thè dài khỏi miệng, đôi mắt trợn trừng đáng sợ. Nó thò mõm sát rạt vào chú vịt con, nhe bộ răng sắc nhọn, rồi "tõm, tõm," nó lao xuống nước mà không chạm vào chú. "Ôi," chú vịt con thở phào, "mình thật biết ơn vì quá xấu xí; đến con chó cũng chả thèm cắn." Thế là chú nằm im thin thít giữa tiếng đạn rít qua đám sậy và những loạt súng liên hồi nổ phía trên đầu. Mãi đến tận chiều muộn mọi thứ mới yên ắng trở lại, nhưng lúc bấy giờ chú nhóc tội nghiệp vẫn chẳng dám nhúc nhích. Chú kiên nhẫn đợi thêm vài tiếng đồng hồ nữa, rồi sau khi đảo mắt quan sát thật kỹ lưỡng xung quanh, liền nhanh chân chuồn khỏi đầm lầy nhanh nhất có thể.
Chú chạy qua cánh đồng và bãi cỏ cho đến khi một trận cuồng phong nổi lên khiến chú chật vật mãi mới chống chọi nổi. Đến chiều tối, chú tìm đến một ngôi nhà tranh nghèo nàn dường như sắp sập đến nơi, sở hữu dáng vẻ đứng vững được chỉ vì chưa quyết định ngả về hướng nào trước. Cơn bão dữ dội đến mức chú vịt con chẳng thể đi tiếp nổi nữa; chú đàos sà xuống sát vách nhà, và lúc ấy chợt nhận ra cánh cửa khép không kín hẳn vì một bên bản lề đã bị gãy. Nhờ thế mà ở phần sát mặt đất có một khe hở nhỏ vừa đủ để chú lách người chui qua, và chú đã làm thế thật nhẹ nhàng để tìm nơi nương náu qua đêm. Một người đàn bà, một con mèo mướp và một con gà mái sống trong ngôi nhà này. Con mèo mướp được bà chủ gọi là "Cục cưng của mẹ," vốn là một vật cưng rất được sủng ái; nó biết uốn cong lưng, biết gừ gừ trong cổ họng, thậm chí còn có thể bắn ra những tia lửa từ bộ lông nếu bị vuốt ngược chiều. Con gà mái thì có đôi chân rất ngắn, nên được gọi là "Gà Chân Ngắn." Nó đẻ ra những quả trứng ngon và được bà chủ yêu thương như con đẻ của mình. Sáng hôm sau, sự xuất hiện của vị khách lạ bị phát hiện, con mèo mướp bắt đầu gừ gừ còn gà mái thì cục tác.
"Tiếng động gì thế này?" bà lão vừa lẩm bẩm vừa đảo mắt nhìn quanh phòng, nhưng thị lực của bà không còn tốt nữa; thế nên khi trông thấy chú vịt con, bà tưởng đó là một con vịt béo thả rông đi lạc nhà. "Ôi món quà trời cho đây rồi!" bà thốt lên, "hy vọng không phải vịt đực, bằng không ta sẽ có trứng vịt mà ăn. Phải đợi xem sao đã." Thế là chú vịt con được phép ở lại chịu thử thách trong ba tuần, nhưng chẳng có quả trứng nào xuất hiện cả. Lúc bấy giờ, con mèo mướp là chủ nhân đích thực của ngôi nhà, còn gà mái là bà chủ, và chúng luôn miệng nói: "Chúng ta và thế giới," bởi chúng tự cho mình chiếm một nửa thế giới, lại còn là nửa tốt đẹp hơn nữa chứ. Chú vịt con thầm nghĩ có lẽ người khác sẽ có góc nhìn khác về vấn đề này, nhưng gà mái nhất quyết không thèm nghe những hoài nghi kiểu đó. "Cậu có đẻ được trứng không?" nó hách dịch hỏi. "Không." "Vậy thì làm ơn giữ cái miệng lại." "Cậu có uốn được lưng, biết gừ, hay bắn ra tia lửa không?" con mèo mướp gặng hỏi. "Không." "Thế thì cậu chẳng có quyền lên tiếng khi những kẻ hiểu biết đang nói chuyện." Thế là chú vịt con đành lủi thủi ngồi vào một góc phòng với tâm trạng vô cùng chán nản, cho đến một hôm ánh nắng ấm áp và bầu không khí trong lành len lỏi qua ô cửa mở toang, khiến chú trào dâng một nỗi thèm khát mãnh liệt được bơi lội dưới nước đến nỗi không thể kìm lòng mà thổ lộ với gà mái.
"Đúng là ý tưởng nhảm nhí," gà mái mắng nhiếc. "Cậu chẳng có việc gì làm nên mới sinh ra mấy cái suy nghĩ hão huyền ấy. Cậu mà biết gừ hay đẻ trứng xem, mấy thứ đó biến đi đâu hết ngay."
"Nhưng bơi lội dưới nước thích lắm chứ bộ," chú vịt con cãi lại, "và cảm giác làn nước mát lạnh khép lại trên đầu khi mình lặn ngụp xuống tận đáy mới sảng khoái làm sao."
"Sảng khoái cái nỗi gì!" gà mái làu bàu, "cậu điên thật rồi! Thử hỏi con mèo xem - nó là con vật thông minh nhất mà tôi biết, hỏi xem nó có thích bơi lội tung tăng hay lặn ngụp dưới nước không, vì tôi không thèm nhắc đến ý kiến của mình đâu; hoặc cứ hỏi bà chủ của chúng ta đi - chẳng có ai trên đời này thông minh uyên bác hơn bà ấy cả. Cậu nghĩ bà ấy có thích bơi lội hay để nước ngập qua đầu mình không nào?"
"Chị không hiểu ý tôi rồi," chú vịt con buồn bã nói.
"Bọn tôi không hiểu cậu á? Thế trên đời này còn ai hiểu nổi cậu nữa chắc? Cậu tự cho mình thông minh hơn mèo hay bà chủ chắc? Tôi còn chưa thèm nhắc đến bản thân mình đấy nhé. Đừng có ảo tưởng mấy thứ vớ vẩn ấy nữa con ạ, và hãy biết ơn may mắn vì đã được dung thân ở đây đi. Cậu không đang ở trong một căn phòng ấm áp, giữa một môi trường có thể học hỏi khối thứ hay sao? Nhưng cậu là kẻ nhiều điều, và bầu bạn với cậu chẳng mấy dễ chịu gì. Tin tôi đi, tôi chỉ nói những điều tốt đẹp cho cậu thôi. Tôi có thể nói ra những sự thật mất lòng, nhưng đó chính là bằng chứng cho thấy tình bạn của tôi đấy. Vì vậy, tôi khuyên cậu hãy mau chóng học đẻ trứng và tập gừ đi thì hơn."
"Tôi nghĩ mình phải ra ngoài thế giới rộng lớn kia một lần nữa thôi," chú vịt con quyết định.
"Ờ, đi đi," gà mái lạnh lùng đáp. Thế là chú vịt con rời khỏi ngôi nhà tranh, chẳng mấy chốc tìm được một vùng nước để thỏa sức bơi lội và lặn ngụp, nhưng ngặt một nỗi vẫn bị muôn loài tránh xa vì ngoại hình xù xì xấu xí. Mùa thu tới, những chiếc lá trong rừng chuyển sang sắc vàng cam rực rỡ. Rồi khi mùa đông kề cận, những cơn gió cuốn lấy đám lá rụng, xoay vần chúng trong bầu không khí lạnh buốt. Những đám mây nặng trĩu hạt mưa đá và bông tuyết treo là đà trên bầu trời thấp tịt, và con quạ đậu trên khóm dương xỉ cất tiếng kêu "Quạ, quạ." Nhìn nó thôi cũng đủ khiến người ta lạnh thấu xương. Mọi thứ quả thực vô cùng ảm đạm đối với chú vịt con tội nghiệp. Một buổi chiều nọ, đúng lúc mặt trời lặn sau những tầng mây rực rỡ, một đàn chim lớn với vẻ đẹp tuyệt mỹ từ trong bụi rậm bay vút ra. Chú vịt con chưa từng trông thấy sinh vật nào nhường ấy. Chúng là những thiên nga, với chiếc cổ uốn cong đầy kiêu sa, trong khi bộ lông mềm mại tỏa ra ánh sáng trắng lóa lóa mắt. Chúng cất lên những tiếng kêu kỳ lạ khi dang rộng đôi cánh huy hoàng bay rời khỏi những vùng đất lạnh giá ấy để đến những miền khí hậu ấm áp hơn ở bên kia đại dương. Khi chúng bay vút lên cao mãi vào không gian, chú vịt con xấu xí bỗng dâng trào một cảm giác lạ lùng khó tả khi ngước nhìn theo. Chú xoay tròn người dưới nước như một chiếc bánh xe, vươn dài cổ về phía chúng và cất lên một tiếng kêu kỳ lạ đến mức làm chính chú cũng phải hoảng hốt. Liệu chú có thể quên đi những loài chim đẹp đẽ và hạnh phúc ấy được sao; và khi bóng chúng đã khuất hẳn khỏi tầm mắt, chú lặn sâu xuống làn nước, rồi ngoi lên trong trạng thái kích động đến độ suýt phát cuồng. Chú chẳng biết tên gọi của những loài chim đó là gì, cũng chẳng rõ chúng đã bay đi đâu, nhưng sâu thẳm trong tim, chú dành cho chúng một tình cảm chưa từng có đối với bất kỳ sinh vật nào trên đời. Chú không hề ghen tị với những sinh vật kiều diễm ấy, mà chỉ khao khát được trở nên xinh đẹp như chúng. Tội nghiệp sinh vật xấu xí, chú sẵn sàng hạnh phúc biết bao nếu được sống chung dẫu chỉ với bầy vịt, miễn là chúng chịu mở lòng đón nhận chú. Mùa đông mỗi lúc một thêm lạnh giá; chú buộc phải bơi lội không ngừng nghỉ để giữ cho mặt nước khỏi đóng băng, nhưng cứ mỗi đêm đến, khoảng không gian dành cho chú bơi lội lại càng thu hẹp lại. Cuối cùng trời rét căm căm đến mức lớp băng trên mặt nước kêu răng rắc mỗi khi chú động đậy, và chú vịt con phải dùng đôi chân chèo quẫy đạp hết sức có thể để giữ cho khoảng trống không bị khép kín hoàn toàn. Cuối cùng thì chú cũng kiệt sức, nằm bất động và bất lực, bị đóng băng cứng ngắc giữa lớp băng tuyết.
Sáng sớm hôm đó, một bác nông dân đi ngang qua chứng kiến cảnh tượng ấy. Bác ta dùng chiếc guốc gỗ đập vỡ vụn lớp băng rồi bồng chú vịt con về nhà cho vợ. Hơi ấm đã cứu sống sinh vật tội nghiệp; nhưng khi lũ trẻ muốn chơi đùa cùng, chú vịt con lại tưởng chúng sắp làm hại mình; thế là chú hoảng loạn chồm dậy, vỗ cánh bay tạt vào thau sữa, làm sữa bắn tung tóe khắp phòng. Người vợ vội vỗ tay hoảng hốt, khiến chú càng thêm sợ hãi. Chú bay vù vào thùng bơ, rồi lại nhảy tót vào thùng bột mì, rồi lao ra ngoài. Trông chú lúc bấy giờ mới thảm hại làm sao! Người đàn bà hét toáng lên, vớ lấy cái kẹp gắp than quơ về phía chú; lũ trẻ vừa cười vừa la hét, ngã đè chồng lên nhau trong nỗ lực tóm lấy chú; nhưng may mắn thay chú đã trốn thoát được. Cánh cửa mở toang; sinh vật tội nghiệp rướn hết sức lách ra được ngoài mấy bụi cây, rồi nằm bẹp xuống nền tuyết mới rơi trong trạng thái kiệt sức hoàn toàn.
Sẽ thật buồn bi thương làm sao nếu tôi phải kể lại toàn bộ những cay đắng tủi hờn và thiếu thốn mà chú vịt con tội nghiệp phải chịu đựng suốt mùa đông khắc nghiệt ấy; nhưng rồi khi mùa đông qua đi, một buổi sáng nọ, chú bỗng thấy mình đang nằm trên một bãi lầy giữa đám sậy. Chú cảm nhận được ánh nắng ấm áp chiếu rọi, nghe tiếng chim chiền chiện hót vang, và nhận ra vạn vật xung quanh đang khoác lên mình tấm áo mùa xuân tươi đẹp. Lúc bấy giờ, chú chim non cảm thấy đôi cánh mình đã đẫy đà sức mạnh, chú vỗ mạnh cánh vào mạn sườn và bay vút lên không trung. Đôi cánh đưa chú lướt đi cho đến khi chú thấy mình lạc vào một khu vườn rộng lớn trước cả khi kịp nhận ra mọi chuyện diễn ra thế nào. Những cây táo đang mùa nở hoa rộ, và những nhành cơm cháy ngát hương rủ những tán lá xanh mượt sát bên dòng suối uốn lượn quanh một thảm cỏ phẳng lì. Mọi thứ hiện lên thật tuyệt mỹ trong tiết trời trong lành của những ngày đầu xuân. Từ một bụi rậm gần đó, ba con thiên nga trắng muốt tuyệt đẹp xuất hiện, chúng khẽ khua đôi cánh và lướt đi nhẹ nhàng trên mặt nước phẳng lặng. Chú vịt con chợt nhớ đến những sinh vật kiều diễm năm xưa, và lòng trào dâng một nỗi niềm cô quạnh kỳ lạ hơn bao giờ hết.
"Ta sẽ bay đến bên những vị vua của loài chim kia," chú tự nhủ, "và chúng sẽ mổ chết ta vì ta quá ư xấu xí mà lại dám cả gan đến gần; nhưng mặc kệ: thà bị chúng giết chết còn hơn chịu cảnh bị vịt mổ, gà đá, bị cô bé chăn nuôi xô đẩy, hay chết đói chết rét trong mùa đông cô độc."
Nói đoạn, chú lao xuống nước và bơi thẳng về phía những thiên nga xinh đẹp. Ngay khoảnh khắc chúng thoáng thấy bóng dáng kẻ lạ mặt, chúng liền vươn dài cánh lao tới nghênh đón.
"Hãy giết tôi đi," chú chim tội nghiệp thốt lên; rồi chú cúi gằm đầu sát mặt nước, phó mặc cho cái chết.
Nhưng điều gì đập vào mắt chú dưới dòng nước trong vắt kia? Hình bóng chính mình phản chiếu; không còn là một chú chim xám xịt, xấu xí và khó ưa ngày nào, mà là một thiên nga kiều diễm và kiêu sa. Chào đời trong một tổ vịt ở chuồng trại chẳng có gì là tội lỗi đối với một chú chim, miễn là nó được nở ra từ một quả trứng thiên nga. Giờ đây, chú cảm thấy biết ơn vì những nỗi buồn đau và khốn khó đã trải qua, bởi chính những điều đó đã giúp chú tận hưởng trọn vẹn hơn bao giờ hết niềm vui và hạnh phúc đang bao bọc lấy mình; những con thiên nga lớn bơi quây quần xung quanh chú, dùng chiếc mỏ âu yếm vuốt ve cổ chú như một lời chào mừng nồng nhiệt.
Ngay lúc ấy, mấy đứa trẻ bước vào khu vườn, ném bánh mì và bánh ngọt xuống mặt nước.
"Kìa," đứa út reo lên, "có một con mới đến kìa;" và những đứa trẻ khác khôn xiết vui mừng, chạy ùa về phía bố mẹ, nhảy múa vỗ tay và hò reo khảng khái: "Lại có thêm một con thiên nga nữa đến kìa; một thành viên mới vừa xuất hiện."
Rồi chúng tiếp tục ném thêm bánh mì và bánh ngọt xuống nước, trầm trồ: "Con mới đến là đẹp nhất trong số tất cả; nó còn trẻ và xinh xắn quá." Và những con thiên nga lớn tuổi cúi đầu cung kính trước chú.
Lúc này, chú cảm thấy vô cùng ngượng ngùng và rúc đầu vào dưới cánh; bởi chú chẳng biết phải xử sao cho phải khi bản thân đang hạnh phúc ngập tràn mà hoàn toàn không hề kiêu ngạo. Từng bị ruồng bỏ và khinh miệt vì bề ngoài xấu xí, để rồi giờ đây, chú lại nghe người ta ca tụng mình là loài chim đẹp đẽ nhất. Thậm chí cả cây cơm cháy cũng uốn cong những nhành cây rủ xuống mặt nước trước mặt chú, và vầng thái dương chiếu rọi những tia nắng ấm áp, rực rỡ. Chú khẽ khua bộ lông, uốn cong chiếc cổ thanh tân và cất tiếng hót hoan ca từ tận đáy lòng: "Chưa bao giờ tôi dám mơ tưởng đến một hạnh phúc nhường này, thuở còn là một con vịt xấu xí."
