"Trên đời này mọi thứ cứ lên rồi xuống mãi; và giờ thì ta chẳng thể lên cao hơn được nữa!" Đó là lời của Ole, người giữ tháp. "Hầu hết mọi người đều phải trải qua cả thăng lẫn trầm; và ngẫm cho kỹ, cuối cùng tất cả chúng ta đều trở thành những kẻ gác tháp, đứng từ trên cao mà nhìn xuống cuộc đời."
Đó là câu nói của Ole, người bạn già của tôi, một lão gác tháp kỳ quặc và hay huyên thuyên, dường như nghĩ gì nói nấy, nhưng sâu thẳm trong lòng lại lắm nỗi niềm trăn trở. Phải, ông vốn là con nhà gia thế, thậm chí có người đồn rằng ông là con trai của một vị cố vấn cơ mật, hoặc chí ít cũng có thể là như vậy. Ông từng ăn học thành tài, từng làm trợ giảng rồi phó thư ký; nhưng ngần ấy thứ thì ích gì cho ông? Hồi đó, ông ở trong nhà vị thư ký nọ và được lo trọn gói mọi sinh hoạt—hay nói cách khác là ăn ở miễn phí; dẫu vậy, có thể nói ông vẫn là một công tử hào hoa. Ông đòi giày phải được đánh bằng si cao cấp loại xịn, trong khi người thư ký chỉ kham nổi mỡ bôi giày thông thường; và thế là họ bất hòa. Một bên trách sự keo kiệt, bên kia chê tính kiêu căng, và thứ si đánh giày ấy đã trở thành nguyên nhân đen tối khiến họ thù hằn, để rồi cuối cùng phải đường ai nấy đi.
Đó chính là điều ông luôn đòi hỏi ở cuộc đời này: si đánh giày cao cấp, nhưng thứ ông nhận lại chỉ toàn là mỡ bôi. Cứ thế, cuối cùng ông lánh xa tất cả mọi người và trở thành một kẻ ẩn dật; thế nhưng ngọn tháp nhà thờ lại là nơi duy nhất trong một thành phố lớn có thể vừa làm chỗ ẩn dật, vừa có chức vụ lại vừa có bánh mì để mải sống. Thế là ông dọn lên đó, ngậm tẩu thuốc đi vòng quanh ngắm cảnh một mình. Ông nhìn lên ngắm xuống, ôm ấp những suy tư của riêng mình, và bằng cách riêng của mình, ông kể lại những điều ông đọc được trong sách vở cùng những chiêm nghiệm từ chính bản thân. Tôi thường hay cho ông mượn sách—những cuốn sách hay; và bạn có thể đánh giá một con người qua những người bạn mà họ kết giao. Ông chẳng màng đến tiểu thuyết của các gia sư người Anh hay tiểu thuyết Pháp, thứ mà ông gọi là sự pha trộn giữa gió lộng nhà trời và cuống nho khô: ông thích tiểu thuyết tiểu sử và những trang miêu tả kỳ quan thế giới. Tôi đến thăm ông ít nhất mỗi năm một lần, thường là ngay sau ngày đầu năm mới, và khi ấy, bao giờ ông cũng bàn luận về chuyện nọ chuyện kia mà sự đổi dời của năm tháng đã gợi lên trong đầu.
Tôi sẽ kể lại câu chuyện về ba lần trong số những chuyến viếng thăm ấy, đồng thời tái hiện lại chính những lời ông nói bất cứ khi nào tôi còn nhớ được.
