Sáng Chủ nhật, ngày 14 tháng Hai, [1819].

Anh và chị thân mến của em ơi,—Sao lâu thế mà chúng ta vẫn chưa nhận được thư từ khu định cư của anh chị gửi về nhỉ? Chắc là thư từ đã thất lạc đâu mất rồi. Ngày nào em cũng ngóng chờ. Peachey viết cho em cách đây vài hôm, bảo rằng có thêm mấy người quen của anh ấy đang chuẩn bị lên đường sang chỗ Birkbeck; thế nên em tranh thủ dịp này gửi cho anh chị những gì em có thể gom góp trong một vài tờ giấy. Em vẫn ở Wentworth Place—thực ra dạo này em toàn ở trong nhà, tự nhủ nếu có thể thì phải tống khứ cái cổ họng đau rát này đi; bởi vậy nên từ khi về từ Chichester, em vẫn chưa sang thăm Mẫu thân được; nhưng việc vắng mặt bên Người cứ dằn vặt em mãi. Em bảo là từ khi về từ Chichester—chắc là em có nói với anh chị là em sắp đi đến đó. Em ở chỗ anh John Snook gần nửa tháng và ở chỗ cụ ông Dilke mấy ngày. Chẳng có chuyện gì đáng kể xảy ra ở cả hai nơi đó cả. Em mang theo ít giấy mỏng và viết trên đó một bài thơ nhỏ tựa đề Đêm thánh Agnes, em sẽ gửi cho anh chị nguyên bản khi nào em viết nốt phần để trống của phần còn lại cho anh chị nhé. Ở Chichester, em ra ngoài hai lần để dự các buổi tiệc bài bạc của thái phi Card. Dạo này em rất ít khi giao du và gặp gỡ ai, gần như đã chán ngấy con người và sự đời rồi. Brown và Dilke rất tử tế và ân cần với em. Dạo này mấy cô nhà R. đang trọ ở nhà bên cạnh, nhưng mà tẻ ngắt à. Cô Brawne và em thỉnh thoảng lại chuyện trò rồi dỗi hờn dăm ba câu. Brown và Dilke đang đi dạo quanh vườn, tay đút túi quần, đưa ra mấy nhận xét bâng quơ. Về giới văn chương thì em mù tịt. Có một tập thơ của Rogers vừa ra lò đã chết yểu; và người ta lại đang mong đợi một bản châm biếm nữa từ Byron, nhan đề là “Don Giovanni.” Hôm qua em mới vào thành phố lần đầu tiên trong suốt ba tuần nay. Em gặp đủ mọi hạng người từ khắp các ngả—ông Towers, một người nhà Holt, giáo sĩ Williams, ông Woodhouse, mẹ con bà Hazlitt, bà Webb, và bà Septimus Brown. Ông Woodhouse đang ngước nhìn một ô cửa sổ bày sách ở phố Newgate, và vì bị cận thị, ông cứ nhăn nhó méo mó cả mặt mũi khiến em đứng cạnh mà cứ ngẩn ra không biết đó là ông ấy hay là anh trai ông ấy, nếu ông ấy có anh em trai, và khi quay đầu lại, em thấy bà Hazlitt cùng với thằng bé Nero con bà ấy. Khi các cơ mặt giãn ra, hóa ra đó chính là ông Woodhouse chứ không phải anh trai ông ấy. Dạo này em có chút chuyện làm ăn với ông Abbey; ông ấy đối xử với em có phần hơi cộc cằn: điều này làm em hơi chạnh lòng, nhất là khi em biết ông ấy là người duy nhất ở Anh dám nói với em một điều mà em không ưng ý mà chẳng bị em hờn trách hay mảy may để ý tới—thế nên em đã viết thư cho ông ấy về chuyện đó, và mọi thứ đã thay đổi theo chiều hướng có lợi cho em—qua chuyện này em mong sẽ được gặp Fanny nhiều hơn, cô bé đã bị cách ly hoàn toàn với em. Em thấy Cobbett đang chỉ trích khu định cư, nhưng em chẳng biết đường nào mà lần, và sẽ còn bứt rứt không yên cho đến khi nhận được thư của anh chị. Em được mời dự buổi dạ tiệc sinh nhật của cô Millar vào ngày 19—em gần như chắc chắn là mình không đi được. Đi khiêu vũ sẽ làm tổn hại nặng cho cái cổ họng của em mất. Em rất ít khi gặp Reynolds. Nghe nói Hunt đang bết bát lắm—ý em là về chuyện tiền nong ấy. Em sẽ chẳng ngạc nhiên nếu nghe tin tồi tệ nhất xảy ra. Haydon cũng vậy, vì đôi mắt mà cũng đang túng thiếu khốn đốn. Em sống tằn tiện hết mức có thể. Dạo này em không gặp Haslam. Đã nửa năm nay em không gặp Richards, ba tháng không gặp Rice, còn Charles Cowden Clarke thì Chúa mới biết là từ bao giờ.

Lần cuối cùng em ghé qua phố Henrietta, cô Millar đang rất mệt, còn cô Waldegrave thì vẫn điềm đạm và tự chủ như mọi khi. Henry vẫn khỏe. Có hai vở bi kịch mới—một vở của kẻ phản giáo Maw, và một vở của cô Jane Porter. Tuần tới em định qua ở nhà Taylor vài ngày, lúc đó em sẽ gặp cả hai người họ và kể cho anh chị nghe chúng ra sao nhé. Vợ chồng ông Bentley đều khỏe, cùng bầy nhóc tì nhà họ. Em đã nói là chẳng có chuyện gì quan trọng xảy ra ở nhà Snook mà—chỉ là em rất quý gia đình họ. Vợ chồng ông Snook rất tử tế. Tụi em hay bàn luận đôi chút về tôn giáo và chính trị với nhau hầu như mỗi tối,—và đôi khi là về anh chị nữa. Ông ấy ngỏ ý muốn chép lại cho em những kinh nghiệm làm nông của mình để em gửi cho anh chị. Nếu có dịp trò chuyện với ông ấy về việc này, bằng giá nào em cũng sẽ thu thập mọi thứ có thể; nhưng trong thư hồi âm, anh chị hãy cho biết anh chị coi trọng những thông tin kiểu đó đến mức nào nhé. Dạo này em không gặp ông Lewis, vì em cứ ngần ngại không muốn lên dốc. Cách đây dạo nọ, ông Lewis có vào thành phố cùng bà Brawne. Họ nói về em, và em nghe nói ông L. đã buông một câu khiến em chẳng hề hài lòng chút nào. Ông ấy bảo: “Ồ, cậu ta đúng là một thi sĩ nhỏ bé kiệt xuất ấy chứ.” Nghe thật là bực mình—Anh chị cứ thử bảo Buonaparte đúng là một người lính nhỏ bé xem. Anh chị thấy đấy, thế đấy khi cao chưa nổi sáu thước mà lại chẳng phải lãnh chúa. Hôm nay trên tờ Examiner có một bài dài lê thê viết về một thanh niên đã làm một thiếu nữ mê mẩn bằng một tấm thiệp Valentine—em nghĩ chắc là của Ollier. Brown và em đang tính sang Bruxelles nghỉ hè—Nếu đi, bọn em sẽ xuất phát vào khoảng mùng Một tháng Năm. Bọn em—ý là Brown và em—ngồi đối diện nhau cả ngày để viết lách (N.B., dùng chữ “s” thay cho chữ “z” sẽ mang một ý nghĩa khác hẳn). Hiện tại anh ấy đang viết một câu chuyện về một mụ đàn bà sống trong rừng, vào một đêm nọ, khi trời đã khuya lắc khuya lơ, Quỷ dữ hoặc một trong những cận vệ của hắn đã đến giả dạng bà ta. Mụ già bèn dọn ra hết món bánh pudding này đến món khác—hết món nọ đến món kia—cho hắn ngốn ngấu, chưa hết, hắn còn ngước mắt nhìn lên miếng thịt xông khói treo lủng lẳng trên đầu, đồng thời hỏi rằng con Mèo của mụ có phải là con Thỏ không. Lúc ra về, hắn để lại cho mụ ba hạt táo của Eva, và không hiểu sao, vì đã sống độc thân suốt cả đời, mụ bắt đầu cảm thấy ăn năn hối hận, rồi ao ước mình trở nên xinh đẹp đến mức khiến cả thế giới và thậm chí cả thế giới bên kia phải say đắm mình. Thế rồi chuyện xảy ra là mụ ta rời khỏi túp lơ đầy khói của mình trong bộ xiêm y lộng lẫy.—Thành phố đầu tiên mụ bước chân vào, ai nấy đều say mê mụ, từ Vương tử cho đến người thợ rèn. Một thanh niên đang trên đường đến nhà thờ để làm đám cưới bèn bỏ mặc cô dâu bất hạnh của mình để chạy theo tuyệt sắc giai nhân này—Cả một trung đoàn binh lính bỗng chốc bị hớp hồn và lũ lượt kéo theo sau mụ—Cả một tu viện các thầy tu trong đám rước Corpus Christi cũng nhập hội với binh lính.—Viên thị trưởng và hội đồng thành phố cũng chung một con đường ấy—Già lẫn trẻ, câm lẫn điếc,—ngoại trừ những kẻ mù,—tất cả đều bị mê hoặc, tạo nên một đám đông vô cùng lớn, mà rồi——Brown sẽ xử lý họ ra sao thì em chịu. Ngay cả quỷ dữ cũng mê mẩn mụ, quắp lấy mụ bay đi đến một chốn hoang vu, kết quả là mụ đẻ ra vô số trứng—những quả trứng cứ thế nở ra theo thời gian, làm ngập tràn thế gian với biết bao điều phiền toái, chẳng hạn như John Knox, George Fox, Johanna Southcote và Gifford.

Trong vòng nửa tháng qua ở London đã xảy ra tám vụ phá sản chấn động nhất. Mấy hôm trước Brown sang nhà Davenport, và lúc bước vào, mặt mày anh ấy tái mét bàn về những tin xấu ở thành phố khiến em suýt tưởng nước nhà sắp phá sản đến nơi. Em không thấy ngạc nhiên lắm và có phần hơi hụt hẫng. Carlisle, một tay bán sách theo tư tưởng của Hone, đã cho phát hành từ cửa hàng của hắn ở phố Fleet những cuốn sách mỏng mang tên Deist. Hắn đã bị tống giam vào Newgate hôm thứ Năm tuần trước; hắn định tự biện hộ lấy. Em rất ngạc nhiên khi nghe Taylor kể về doanh thu từ đợt bán sách vừa rồi của tay hiệu sách đó. Anh chị nghĩ là bao nhiêu? Lên tới 25.000 bảng Anh đấy! Hắn đã bán được 4.000 bản sách của Lord Byron. Em đang ngồi đối diện với bức tượng Shakespeare mà em mang từ đảo Wight về—và lần nào nhìn ông, những sợi tua rua bằng lụa trên đó cũng mang lại cho em nhiều niềm vui y như khi ngắm nhìn chính khuôn mặt của nhà thơ vậy.

Trong gói thư tới, vì thư này chỉ là thư tiện đường gửi, em sẽ gửi cho anh chị bản Vò húng quế, Đêm thánh Agnes, và nếu viết xong, cả một bài thơ nhỏ mang tên Đêm thánh Mark nữa. Anh chị thấy đấy, toàn những cái tên nghe kêu như tiểu thuyết của Mẫu thân Radcliffe—đó không phải lỗi tại em—em đâu có đi tìm chúng. Em không viết tiếp cuốn Hyperion nữa—vì thú thật là dạo này tâm trạng em không hứng thú lắm với việc viết lách—em phải đợi mùa xuân đến để xốc lại tinh thần đôi chút. Lần duy nhất em ra khỏi Bedhampton là để đi dự lễ cung hiến một nhà nguyện—Brown, em, và cậu nhóc John Snook ngồi trên một chiếc xe ngựa kéo bởi một con ngựa nặng nề như chì. Brown cầm cương, nhưng con ngựa chẳng thèm đếm xỉa gì đến anh ấy. Nhà nguyện này do một ông Way xây dựng, một người chuyên cải đạo cho người Do Thái, ông ta đã ném vào việc đó tới một trăm ngàn bảng Anh. Ông ta nuôi dưỡng một số lượng lớn người nghèo theo đạo Do Thái—Dĩ nhiên là bộ đồ tế thánh của ông ta đã bị trộm sạch. Ông ta phàn nàn với tay thư ký về chuyện đó—Tay thư ký liền bảo hắn rất tiếc, rồi thêm rằng, “Tôi dám chắc, thưa ngài, nó đang nằm trong tay chúng ta thôi ạ.”

Nhà nguyện được xây trong khuôn viên điền trang của ông Way. Lễ cung hiến chẳng có gì là thú vị cả. Vô số xe ngựa—và nhà của ông ta thì nhét đầy các chức sắc nhà thờ—Họ làm phép nhà nguyện, và vì trời mưa, họ làm lễ cung hiến nghĩa địa qua ô cửa sổ phòng áo lễ. Em bắt đầu đâm ra ghét đám mục sư; hôm đó tận mắt thấy họ lòi cái bộ mặt thật ra, họ chẳng làm em yêu nổi họ tí nào. Một ông mục sư trong phòng khách thì hiền như cừu, nhưng bước vào phòng áo lễ thì dữ như sư tử. Định kiến xã hội không cho phép một ông mục sư nổi giận dưới bất kỳ hình thức nào—Thế nên ông ta tự gặm nhấm sự bực dọc trong lòng—các nét mặt trở nên kỳ quái, mang vẻ ngạo mạn, tự đắc và ngu ngốc trơ tráo. Hắn ta diễn kịch suốt ngày—tâm trí hắn chống lại tất cả mọi người, và tâm trí mọi người cũng chống lại hắn—Hắn là kẻ đạo đức giả đối với tín đồ và là kẻ hèn nhát đối với kẻ vô thần—Hắn hoặc là một tên bịp bợm hoặc là một kẻ ngốc nghếch—và chẳng có ai đáng thương hại cho bằng một tay mục sư đần độn. Người lính bị lừa phỉnh gia nhập tinh thần đồng đội bởi chiếc áo đỏ, ban nhạc và cờ xí, để rồi chẳng làm gì sất, đáng thương không bằng một nửa tay mục sư bị đám Hội đồng Giám mục dắt mũi và ngập ngụa trong những điều vô lý—một tên trung úy quèn chẳng mấy quan trọng của Giáo hội.

Thứ Sáu, ngày 18 tháng Hai.

Hôm kia em đã đến phố Romney—Mẫu thân không có nhà—nhưng em vừa viết thư báo cho Người là em sẽ ghé thăm vào thứ Tư. Sáng nay em có ghé qua chỗ ông Lewis—ông ấy rất khỏe—và bảo em đừng có lo lắng gì về chuyện thư từ, vì mọi sự ngẫu nhiên vốn dĩ vô định mà. Ông ấy vẫn sinh hoạt như mọi khi giữa những tờ báo dân chủ ưa thích của mình. Tụi em trò chuyện rôm rả như thường lệ về Cobbett và các cử tri ở Westminster. Dạo gần đây Dilke vô cùng đau đầu về phương pháp giáo dục đứa con trai của mình—cuối cùng thì anh ấy cũng quyết định cho nó vào trường công—rồi lại lúng túng không biết trường nào—cuối cùng anh ấy chọn trường Westminster; và vì cậu nhóc Charley là học sinh đi về trong ngày, Dilke sẽ chuyển nhà đến Westminster. Cuộc sống của bọn em ở đây rất yên bình—Dilo hiện đang ngập chìm trong lịch sử và cổ vật Hy Lạp, miệng lúc nào cũng chỉ bàn về các cuộc bầu cử ở Westminster và cuộc rút lui của vạn quân. Giờ đây mỗi ngày em không bao giờ uống quá ba ly rượu vang—và tuyệt đối không bao giờ uống rượu mạnh pha nước cả. À mà nhân tiện, hôm nọ Woodhouse kéo em vào quán cà phê của anh ta và gọi một chai Claret—thực tình em rất thích rượu Claret, hễ có Claret là em phải uống bằng được,—đó là thứ duy nhất liên quan đến vị giác mà em tỏ ra ham hưởng thụ một chút. Liệu có hay ho gì không nếu gửi cho anh chị ít rễ nho—liệu có làm được không nhỉ? Để em hỏi thử—Nếu anh chị có thể làm ra loại rượu vang giống như Claret để nhâm nhi trong những buổi chiều hè bên giàn nho thì tuyệt biết mấy! Vì thực sự nó tuyệt vời làm sao—nó lấp đầy vòm họng bằng một sự sảng khoái trào dâng—rồi trôi xuống mát rượi mà chẳng gây nóng sốt—rồi anh chị chẳng hề thấy nó gây hấn với lá gan của mình—không, nó giống như một sứ giả hòa bình, nằm yên lìm lìm như khi còn trong quả nho; rồi nó thơm ngát như ong chúa, và phần tinh túy nhất của nó bay bổng lên đại não, không hề tấn công vào các khu phố của tiểu não giống như một gã côn đồ trong nhà thổ lăng xăng tìm gái điếm rồi chạy từ cửa này sang cửa khác đập ầm ầm vào vách tường, mà lại khoan thai đi dạo như Aladdin trong cung điện thần kỳ của chính mình, nhẹ nhàng đến mức anh chị chẳng cảm nhận được bước chân hắn. Những loại rượu nặng và nồng độ cồn cao khác biến một người đàn ông thành gã Silenus: còn loại này biến anh ta thành vị thần Hermes—và ban cho người phụ nữ tâm hồn cùng sự bất tử của nàng Ariadne, người mà thần Bacchus luôn giữ sẵn một hầm rượu Claret hảo hạng—thậm chí ngài chưa bao giờ nài nỉ nàng uống quá hai chén. Em vừa bảo loại rượu claret này là niềm đam mê vị giác duy nhất của em—quên mất là còn thịt thú rừng nữa chứ—em xin nhận phần sai khi nhắc đến lườn gà gô, lưng thỏ rừng, xương sống gà gô trắng, cánh và lườn gà lôi cùng chim dẽ giun các loại. Nhắc đến thú rừng (ước gì em có thể tự kiếm được), người phụ nữ em gặp ở Hastings và người mà em đã nhắc đến trong lá thư trước, dạo này hình như đã tặng em rất nhiều quà là thịt thú rừng, và cũng giúp em tặng lại người khác từng ấy thứ. Hôm trước cô ấy bắt em mang về một con gà lôi, em liền đem cho vợ chồng Dilke; và ngày mai Rice, Reynolds cùng nhóm Wentworth sẽ sang nhà bên cạnh để thưởng thức món đó. Con tiếp theo em định dành tặng Mẫu thân. Những tờ giấy khổ vừa này viết thích hơn nhiều so với mấy tờ giấy mỏng to bản mà em mong là giờ này anh chị đã nhận được—dù nghĩ lại thì chắc không thể nào. Trong bất kỳ bức thư nào trước đây, em chưa từng hé răng nửa lời về tình hình của mình—tóm lại là em không hề tuyệt vọng về chúng—bài thơ của em hoàn toàn thất bại; trong vòng một năm nữa hoặc tầm đó, em nghĩ mình sẽ thử lại với công chúng—nếu xét từ góc độ ích kỷ, em nên để lòng kiêu hãnh và thái độ coi thường dư luận giữ mình im lặng—nhưng vì anh chị và vì Fanny, em sẽ xốc lại tinh thần và thử một lần nữa. Em không mảy may nghi ngờ về thành công sau vài năm nếu em kiên trì—nhưng phải thật nhẫn nại, bởi vì các bài bình luận văn học đã làm cho tâm trí con người trở nên suy nhược và lười biếng—rất ít kẻ tự suy nghĩ bằng cái đầu của mình. Những bài phê bình đó ngày càng trở nên lú lẫn và quyền lực hơn, đặc biệt là tờ Quarterly—chúng giống như một thứ mê tín dị đoan, càng bắt quỳ rạp đám đông và càng kéo dài thì càng trở nên quyền lực đúng tỷ lệ thuận với sự suy yếu ngày càng tăng của họ. Em từng hy vọng rằng khi mọi người nhìn thấy rõ, như họ buộc phải thấy lúc này, toàn bộ sự bịp bợm và bất công của những dịch hạch đó, họ sẽ tẩy chay chúng, nhưng không, họ giống như những khán giả tại sới gà Westminster—họ thích trận chiến và chẳng thèm bận tâm ai thắng ai thua. Sáng nay Brown vẫn đang tiếp tục câu chuyện về mụ già và con Quỷ của anh ấy—Anh ấy tiến triển rất chậm—Thực tế là đây là một bài vu khống Quỷ dữ, và vì nhân vật đó chính là Nàng thơ của Brown, nhìn kìa, nếu anh ấy bêu rếu cả Nàng thơ của chính mình thì làm sao anh ấy hy vọng viết lách được cơ chứ? Hoặc là Brown hoặc là Nàng thơ của anh ấy phải chuồn lẹ thôi. Hôm qua là sinh nhật Charley Dilke. Brown và em được mời đi uống trà. Suốt buổi tối chẳng có chuyện gì đáng chú ý ngoài một cuộc trò chuyện nho nhỏ giữa bà Dilke và bà Brawne. Chủ đề là về người gác đêm. Lúc đó đã mười giờ, và bà Brawne, người vào mùa hè từng sống trong nhà của Brown và giờ sống ở ngoài Đường, đã nhận ra giọng của người gác đêm quen thuộc của bà, và bảo rằng lão ta bây giờ đi đến tận chỗ bà rồi. “Thật thế á,” bà D. nói, “lão có rẽ qua góc phố không?” Đã có vài bức thư qua lại giữa em và Haslam nhưng dạo này em không gặp anh ấy. Hôm kia—ngày mà em dành trọn cho công việc—em đã ghé qua chỗ Haslam—anh ấy lại đi vắng như mọi khi. Brown cứ đi qua đi lại trong phòng như thể đang mang thai—ngay lúc này đây anh ấy đang chuẩn bị "sinh" ra một cặp thơ đôi, và em dám cá là sức khỏe anh ấy sẽ ổn thỏa như mong đợi. Ôi chúa ơi—anh ấy sinh đôi cơ đấy! Em có một câu chuyện dài muốn kể cho anh chị nghe về Bailey—trước hết em sẽ thuật lại các tình tiết rõ ràng và chuẩn xác nhất có thể theo trí nhớ của mình, rồi sau đó mới đưa ra bình luận. Anh chị biết đấy, Bailey từng rất đau khổ vì một cô nàng phụ tình ở vùng quê nào đó. Em từng nghĩ anh ấy sắp chết đến nơi vì chuyện đó khi ở Oxford cùng anh ấy: lúc ấy em hoàn toàn không ngờ rằng, như em được nghe kể lại sau này, chính vào thời điểm đó anh ấy lại đang bùng cháy tình yêu cuồng nhiệt với Marian Reynolds—và hãy thử tưởng tượng sự kinh ngạc của em khi nghe tin sau vụ đó anh ấy lại đi cưa cẩm cô Martin. Sự việc là thế—Mọi chuyện cứ lừng chừng như vậy—cho đến khi anh ấy chịu nhận chức linh mục và về làm phó tế ở gần Carlisle, nơi gia đình nhà Gleig sinh sống. Tại đó, trái tim dễ dỗ dành của anh ấy đã bị cô Gleig chinh phục—và thế là mọi mối quan hệ của anh ấy ở thành phố đều bị gạt bỏ sạch sành sanh—cả nam lẫn nữ. Giờ đây em không thể nhớ rõ từng chi tiết sự việc—Tuy nhiên những điều này thì em biết chắc—Anh ấy đã đem thư từ qua lại giữa mình với Marian cho Gleig xem, trả lại toàn bộ thư của cô ấy và đòi lại thư của chính mình—anh ấy cũng viết những bức thư vô cùng cộc lốc cho bà Reynolds. Em không biết thêm gì về vụ cô Martin ngoài những điều đã viết ở trên. Chắc chắn hành vi của anh ấy vô cùng tồi tệ. Điều quan trọng nhất cần phải xem xét là—liệu đó là sự thiếu tế nhị và nguyên tắc, hay là thiếu hiểu biết và kinh nghiệm xã giao. Và một lần nữa lại là sự yếu đuối—vâng, chính là nó; cùng với sự thèm khát một người vợ—vâng, chính là thế; và rồi Marian tỏ ra làm cao với anh ấy dẫu cho mẹ và chị cô đã trêu chọc cô rất nhiều về chuyện đó. Cách cư xử của cô ấy rất mực đàng hoàng trong suốt sự việc—Cô ấy quý Bailey như anh trai chứ không phải chồng—nhất là khi anh ấy toàn dùng Kinh thánh và sách của Jeremy Taylor để tán tỉnh cô dưới nách—họ chẳng thèm dạo bước ở khu vườn nào ngoài những trang sách của Jeremy Taylor. Sự bướng bỉnh của Marian dẫu sao cũng là một chút lý do chữa thẹn, nhưng việc anh ấy vội vàng bập vào cô Gleig thì chẳng thể nào biện minh được—trừ phi lấy lý do của một tên nông phu đang thèm vợ. Điều khiến em ngả về phía chống lại hắn ta hơn bất cứ thứ gì khác chính là thái độ của Rice trong vụ này; Rice không hề đưa ra một quyết định vội vã nông nổi: anh ấy rất nhiệt thành trong tình bạn với Bailey, anh ấy mổ xẻ tường tận mọi mặt lợi hại; và cuối cùng anh ấy đã tuyệt giao hoàn toàn với Bailey. Tất cả những chuyện này phía gia đình Reynolds hoàn전히 không hề hay biết gì từ em. Đây sẽ là một bài học nhớ đời cho hai mẹ con—cái gì cũng phải Bailey. Hễ nhắc đến từ Ấm trà là một ai đó trong số họ lại tuôn ra một câu chuyện ăn rơ về Bailey—anh chàng cao quý! anh chàng tuyệt vời! luôn ở trên môi họ—Điều này có lẽ sẽ dạy cho họ hiểu rằng kẻ hay chế giễu sự lãng mạn lại chính là kẻ lãng mạn nhất trên đời—rằng kẻ hay phỉ báng và coi thường phụ nữ lại chính là kẻ yêu họ sâu đậm nhất—rằng kẻ hay ba hoa chuyện thiêu sống một người thực ra lại chẳng dám làm khi sự việc đến hồi quyết định—và trên hết, rằng họ thật nông cạn khi cứ nhắm mắt tin vào mọi thứ theo nghĩa đen. Cuộc đời của một con người nếu có chút giá trị nào thì đó phải là một chuỗi ngụ ngôn liên tục, và rất ít đôi mắt có thể nhìn thấu Mê cung của cuộc đời ấy—một cuộc đời giống như Kinh thánh, mang tính biểu tượng—mà những kẻ đó chẳng thể nào lĩnh hội nổi, cũng hệt như họ không tài nào đọc nổi cuốn Kinh thánh tiếng Do Thái vậy. Lord Byron tạo được tiếng vang nhưng thơ ông không mang tính biểu tượng—Shakespeare đã sống một cuộc đời đầy ngụ ngôn: các tác phẩm của ông chính là những lời chú giải cho cuộc đời đó—

Ngày 12 tháng Ba, thứ Sáu.

Hôm qua em vào thành phố chủ yếu để gặp một vài thanh niên sẽ mang thư của chúng ta sang cho anh chị—thông qua sự trung gian của Peachey. Em vô cùng ngạc nhiên và hụt hẫng khi nghe tin họ đã đổi ý, và không có ý định đi xa đến tận trang trại của Birkbeck. Em rất buồn, vì em đã đinh ninh sẽ được gặp những người sắp được gặp anh chị—và mong anh chị sẽ gặp được những ai đã gặp em. Em không chỉ lỡ mất cơ hội này, mà còn lỡ cả chuyến tàu bưu điện đi New York hoặc Philadelphia, chuyến mà qua đó các anh em của anh chị đã gửi mấy bức thư đi. Thời tiết trong thành phố hôm qua oi bức đến mức em không thể trụ lại nổi dẫu rất muốn xem Kean diễn vai Hotspur. Hiện tại em đang cầm trong tay bức thư của Hazlitt gửi Gifford—có lẽ anh chị sẽ thích thú với dăm ba trích đoạn từ những phần đượm vị cay nồng này. Thư mở đầu như thế này:

“Thưa ngài, ngài có một tật xấu là chuyên bịa đặt những điều không có thật về bất kỳ ai mà ngài không ưa; và mục đích của bức thư này là chữa cho ngài cái tật đó. Ngài thích nói gì về người khác thì nói; đã đến lúc ngài cần phải được cho biết bản chất thực sự của mình là gì rồi. Khi làm điều này, xin phép cho tôi được mượn phong cách suồng sã quen thuộc của ngài:—còn độ chân thực của bức chân dung thì tôi xin đảm bảo. Ngài chỉ là một kẻ tiểu tốt nhưng lại là một con cờ tai tiếng; và vì thế cũng đáng được chú ý đôi chút. Mối quan hệ mờ ám của ngài với những kẻ chóp bu luôn chi phối quan điểm của ngài và đó cũng là điều duy nhất mang lại tầm quan trọng cho chúng. Ngài là nhà phê bình của chính phủ, một dạng nhân vật tinh tế khác biệt so với một tên chỉ điểm của chính phủ—đó là mắt xích vô hình kết nối văn học với Sở Cảnh sát.”

Lại nữa:

“Những kẻ chủ mưu thuê mướn ngài, thưa ông Gifford, không trả công cho đám tay sai vô cớ—họ không tiếc tiền cho việc ngài hạ mình chú ý đến những thứ ngụy biện yếu ớt và đồi bại; chỉ trích ra cho thiên hạ khinh bỉ những thứ vốn chẳng có gì đáng ngưỡng mộ; cẩn trọng lựa chọn một vài mẫu mực dốt nát và sai ngữ pháp ở những nơi chẳng thể tìm thấy thứ gì khác. Họ cần sự xấc láo ngầm, sự tusm lủi vụ lợi, sự đần độn trơ trì, sự mặt dày vô liêm sỉ, thói tự phụ hách dịch, lòng nhiệt thành đạo đức giả, cùng những trò lừa bịp đạo đức của ngài để che chắn cho những định kiến và thói bề trên của họ; nhằm bôi nhọ và vấy bẩn dư luận, đánh bại những nỗ lực độc lập, giáng một đòn tê liệt tựa cá đuối chứ không phải vết chích của bọ cạp xuống những hoài bão tuổi trẻ; lê la bôi trét vết nhầy nhụa của ngụy biện và dối trá lên mọi tác phẩm không chịu dâng hiến những trang viết ngọt ngào của chúng cho một Thần tượng nào đó ở băng ghế ngân khố, hoặc không được nuôi dưỡng trong cái lồng ấp tham nhũng. Đó là nhiệm vụ của ngài; ‘đó là những gì người ta trông đợi ở ngài, và ngài chẳng hề thoái thác’—sẵn sàng hy sinh chút liêm sỉ ít ỏi và bán rẻ chút trí tuệ cỏn con của mình cho bất kỳ mưu đồ dơ bẩn nào mà ngài được ủy thác thi hành. ‘Họ nuôi ngài như con khỉ ngậm miếng táo trong kẽ má, nhai chán chê rồi cuối cùng cũng nuốt trọn.’ Theo sự phân công, ngài chính là kẻ ăn bám văn chương cho giới thượng lưu và là kẻ nếm thức ăn cho triều đình. Ngài vốn có ác cảm tự nhiên với bất cứ thứ gì khác biệt với thói kiêu căng của chính mình, và một sự thù hận đã ngấm vào máu với những gì gây tổn hại cho các bậc bề trên của ngài. Thói hư vinh của ngài phục vụ cho tư lợi, và lòng đố kỵ của ngài chỉ biết cúi đầu trước khát vọng Quyền lực. Nếu sự lạm dụng ngu ngốc hoặc có tính toán của ngài đối với trọng trách đáng ghen tị ấy chỉ vắng bóng một lần duy nhất; nếu ngài sẩy chân dù chỉ một lần khi dựng lên cái ủy ban điều tra tuyển chọn cùng chiếc túi lục bảo báo cáo về tình trạng Văn học, thì cái nghề của ngài coi như tiêu tùng. Kể từ đó, ngài sẽ chẳng bao giờ mong có được một cái bắt tay từ người quen, hay một nụ cười từ một ả đĩ sang trọng. Những kẻ quyền thế mà ngài gọi là khôn ngoan và lương thiện chẳng hề thích thú gì việc sự riêng tư trong lòng tự ái của họ bị quấy rầy bởi những đòi hỏi bướng bỉnh và khó kham nổi của Văn học và Triết học, trừ phi qua sự can thiệp của những kẻ như ngài—những kẻ mà, nếu có chút sự tinh đời thông thường, họ sớm nhận ra chẳng có chút ưu việt trí tuệ nào; hoặc nếu không nhận ra, thì họ vẫn có thể khinh bỉ vì cái tâm hồn hèn hạ của ngài. Ngài ‘giữ chiếc ghế đối diện với Thánh Peter.’ Ngài giữ một góc trong tâm trí công chúng để cho định kiến dơ bẩn và quyền lực thối nát sinh sôi nảy nở; ngài tình nguyện dâng hiến dịch vụ của mình cho giới quý tộc để xoa dịu những ngượng ngùng trong tâm trí và những cơn cắn rứt của lương tâm; ngài xức bôi thứ dầu xoa dịu nịnh hót của văn xuôi mua chuộc và thơ ca tán tụng vào tâm hồn họ. Ngài thuyết phục họ rằng chẳng có sự thuần khiết về đạo đức hay chiều sâu hiểu biết nào ngoại trừ ở bản thân họ và đám tay sai bám váy; và ngăn cấm không cho những cái tên bất kính Tự do và Nhân đạo từng được thì thầm bên những đôi tai đài các! Hỡi ngài, có phải ngài đang làm tất cả những điều đó không? Thế thì tôi xin cúi đầu xin lỗi ngài nhé: tôi cứ tưởng ngài là Chủ biên của tờ Quarterly Review.”

Đó là kiểu pháo hoa chúc mừng mà hắn cứ liên tục đốt lên như thế. Vẫn còn một hai đoạn trích nữa—nhất định ngày mai tôi sẽ chép lại một đoạn—vì nến đã cháy gần hết và tôi đang phải dùng ngọn nến sáp—đầu bấc đã dài thòng lòng—ngọn lửa trong lò sưởi cũng chỉ còn nhấp nháy những tiếng lách tách cuối cùng—tôi đang ngồi quay lưng về phía nó, một chân vắt vẻo hơi xiêu vẹo trên tấm thảm chùi chân còn gót chân kia thì nhấc hổng một chút khỏi mặt thảm—tôi đang viết những dòng này dựa trên vở Bi kịch của người hầu gái, cuốn mà tôi đã đọc từ sau giờ uống trà với niềm thích thú vô hạn—Ngoài tập sách này của Beaumont and Fletcher, trên bàn còn có hai tập thơ của Chaucer và một tác phẩm mới của Tom Moore, nhan đề Đài tưởng niệm Tom Cribb gửi Quốc hội—chẳng có quái gì trong đó cả. Những thứ ấy thật tủn mủn—nhưng điều duy nhất tôi mong mỏi ở anh chị là hãy miêu tả lại cho tôi chính xác cuộc sống của chính anh chị, dẫu cho lúc đó anh chị đang viết thư cho tôi trong hoàn cảnh nào đi nữa. Được tận mắt chứng kiến điều tương tự được thực hiện bởi một vĩ nhân nào đó đã khuất từ lâu chắc chắn sẽ là một niềm hạnh phúc lớn lao: chẳng hạn như muốn biết Shakespeare đã ngồi ở tư thế nào khi cất lời “To be or not to be” —những điều nho nhỏ ấy trở nên đầy cuốn hút chỉ vì khoảng cách của thời gian hay không gian. Tôi hy vọng cả hai anh chị giờ này đang chìm trong giấc ngủ ngọt ngào mà chẳng có đôi uyên ương nào xứng đáng hơn anh chị—tôi cứ phải tưởng tượng thế—và tự chuốc lấy niềm vui trong tưởng tượng rằng mình đang thì thầm những lời cầu nguyện và chúc phúc cho anh chị cùng cuộc đời hai người—Chúa phù hộ cho anh chị—tôi thì thầm câu chúc ngủ ngon bên đôi tai anh chị, và rồi anh chị sẽ mơ thấy tôi.

Ngày 13 tháng Ba, thứ Bảy.

Sáng nay tôi đã viết thư cho Fanny và nhận được một tấm thiệp từ Haslam. Lẽ ra ngày mai tôi sẽ sang ăn trưa với anh ấy: anh ấy thông báo tình hình tồi tệ về người cha của mình, người đã năm tuần nay không ra thành phố và sức khỏe không cho phép tiếp khách. Haslam vẫn khỏe—và nhờ sự phát triển tốt đẹp của một mối tình nào đó mà anh ấy không màng tới việc phải làm việc gấp đôi. Tôi vừa đi dạo qua khu đầu phía tây—và định tạt qua nhà ông Monkhouse—nhưng rồi lại thôi vì không đúng hứng. Chẳng hiểu sao dạo này Thơ ca và tôi lại trở nên xa cách thế; tôi phải sớm có những bước làm lành nếu không nàng sẽ tuyệt giao với tôi mất. Hazlitt có một đoạn văn rất hay trong bức thư của mình: trong bài bình luận về các nhân vật trong kịch Shakespeare của Hazlitt, Gifford đã đả kích bài phê bình vở Coriolanus. Ông ta cho rằng Hazlitt đã vu khống Shakespeare khi nói rằng nhà soạn kịch có xu hướng ngả về phe chuyên quyền. Hazlitt tự biện hộ như sau:

“Lời văn của tôi là thế này, ‘Coriolanus là một kho tàng những ý kiến sáo rỗng về chính trị. Các luận điểm ủng hộ và phản đối chế độ quý tộc và dân chủ, về đặc quyền của thiểu số và quyền lợi của đa số, về Tự do và nô dịch, quyền lực và sự lạm dụng nó, chiến tranh và hòa bình, đều được xử lý vô cùng tài tình ở đây, với tinh thần của một Thi sĩ và sự sắc sảo của một Triết gia. Bản thân Shakespeare dường như có xu hướng ngả về phe chuyên quyền, có lẽ do chút cảm giác khinh miệt đối với xuất thân của chính mình, và không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào để dè bỉu tầng lớp bình dân. Những gì ông nói về họ hoàn toàn chính xác; những gì ông nói về giới thượng lưu của họ cũng rất đúng, dù ông ít xoáy sâu vào đó hơn.’ Sau đó tôi tiếp tục lý giải điều này bằng cách chỉ ra lý do tại sao ‘sự nghiệp của nhân dân lại ít khi phù hợp để làm đề tài cho thi ca; hoặc tại sao ngôn ngữ của Thi ca lại tự nhiên đồng điệu với ngôn ngữ của quyền lực.’ Tôi khẳng định, thưa ngài, rằng Thi ca, rằng trí tưởng tượng nói chung, rất ưa chuộng quyền lực, những cảm xúc mạnh mẽ, cũng như sự thật, điều thiện, lẽ phải, trong khi lý trí thuần túy và ý thức đạo đức chỉ chuẩn y những gì chân thực và tốt đẹp. Tôi tiếp tục chỉ ra rằng xu hướng hoặc tình yêu chung này đối với sự kích thích tức thời hay hiệu ứng sân khấu, bất kể nó được tạo ra bằng cách nào, đã tạo ra một Thiên kiến cho trí tưởng tượng, thứ thường tương thích với những điều thiện vĩ đại nhất, rằng trong Thi ca nó chiến thắng cả nguyên tắc, và mua chuộc các đam mê để hy sinh nhân tính thông thường. Ngài nói rằng không phải vậy, rằng không có thứ Nguyên tội nào như thế trong Thi ca, rằng nó không hề thực hiện sự hy sinh hay thỏa hiệp kém cỏi nào giữa hiệu ứng thơ ca và tiếng nói nhỏ nhoi trầm tĩnh của lý trí. Và ngài chứng minh bằng cách nào là không có nguyên tắc nào như thế tạo ra thiên kiến cho trí tưởng tượng và tô điểm sai lệch cho thơ ca? Bằng cách đặt câu hỏi đáp lại những trường hợp mà nguyên tắc này vận hành, và không có nguyên tắc nào khác có thể làm được với sự khiêm nhường và giản dị lớn lao—‘Nhưng đó có phải là những đề tài duy nhất mang lại niềm vui trong Thi ca, v.v.?’ Không; nhưng những đối tượng đó thực sự mang lại niềm vui trong thi ca, và chúng mang lại niềm vui tỷ lệ thuận với hiệu ứng mạnh mẽ và thường là bi kịch của chúng, chứ không tỷ lệ thuận với điều thiện được tạo ra, hay tính đáng khao khát của chúng dưới lăng kính đạo đức. Liệu chúng ta đọc về sự tàn phá của một mãnh thú săn mồi với nhiều hứng thú hơn tiếng sáo của người mục đồng trên sườn núi không? Không; nhưng chúng ta có đọc với sự hứng thú về sự tàn phá của một mãnh thú săn mồi, và chúng ta làm thế dựa trên nguyên tắc mà tôi đã nêu, nghĩa là, từ cảm giác về quyền lực tách rời khỏi cảm giác về điều thiện; và chính nguyên tắc đó khiến chúng ta đọc với sự ngưỡng mộ và thực tế là hòa giải chúng ta với bước tiến khải hoàn của những kẻ chinh phục và những Thợ săn vĩ đại của nhân loại, những kẻ đến để chặn đứng tiếng sáo của người mục đồng trên những ngọn núi và quét sạch bầy cừu đang say sưa lắng nghe của anh ta. Ý ngài muốn phủ nhận rằng có bất cứ điều gì áp đảo trí tưởng tượng trong quyền lực, trong sự vĩ đại, trong vẻ bề ngoài, trong sự tích lũy tài sản và xa hoa cá nhân, phải trả giá bằng công lý bình đẳng và lợi ích chung sao? Ngài có phủ nhận rằng không có gì trong ‘Niềm kiêu hãnh, Sự phô trương và Hoàn cảnh của chiến tranh vinh quang, khiến cho tham vọng trở thành đức hạnh’ trong mắt của đám đông ngưỡng mộ không? Đây có phải là một lý thuyết mới về những niềm vui của trí tưởng tượng, khi cho rằng những niềm vui của trí tưởng tượng không bắt nguồn hoàn toàn từ sự tính toán của trí năng không? Có phải là một nghịch lý do tôi tự bịa ra rằng ‘một vụ giết người biến kẻ đó thành ác nhân còn hàng triệu vụ biến kẻ đó thành Anh hùng’ hay không đúng là ở đây, cũng như trong các trường hợp khác, sự tột cùng của cái ác lấn át và thu phục trí tưởng tượng chính bởi sự lớn lao của nó? Ngài phản đối lý luận của tôi vì ngài chẳng biết gì về vấn đề này, và ngài nghĩ rằng không ai có quyền thấu hiểu những gì ngài không tài nào hiểu nổi. Tội lỗi của tôi chống lại sự thuần khiết trong đoạn văn được nhắc đến, ‘chứa đựng nọc độc cô đặc trong sự cay độc của tôi,’ chính là tôi đã thừa nhận rằng có những bạo chúa và nô lệ đang nhởn nhơ ngoài kia trên thế giới này; và ngài muốn ém nhẹm mọi chuyện đi và giả vờ rằng không có thứ đó để rồi chẳng còn thứ gì khác tồn tại. Hơn thế nữa, tôi đã giải thích nguyên nhân, thứ ngụy biện tinh vi của tâm trí con người, dung túng và nuông chiều cái ác nhằm đề phòng sự xâm lấn của nó; ngài lại muốn che giấu nguyên nhân nhằm ngăn chặn việc chữa trị, và để cho phần thịt hoại tử quanh trái tim chai lì và cốt hóa thành một khối ích kỷ và đạo đức giả kiên cố, để chúng ta không bao giờ ‘đồng cảm với nỗi thống khổ của đức hạnh chịu đựng’ trong bất kỳ trường hợp nào mà chúng xung đột với những nhu cầu hư cấu và ‘những sự yếu đuối bị gán ghép của giới thượng lưu.’ Ngài hỏi, ‘Liệu chúng ta có thấy thỏa mãn trước những tàn ác của Domitian hay Nero không?’ Không, không phải chúng ta—họ quá tiểu tiểu và hèn nhát để có thể tác động vào trí tưởng tượng từ khoảng cách xa; nhưng Viện nguyên lão La Mã đã dung túng chúng, dâng lời ca tụng những kẻ thủ ác, tôn chúng lên thành thần thánh, những người cha của nhân dân, họ có những kẻ dắt mối và viết lách đủ mọi thể loại trong biên chế của mình, những Seneca, v.v., cho đến khi một đám đông nổi loạn, nghĩ rằng chẳng có bất kỳ sự bất công nào đối với Xã hội lớn lao hơn việc chịu đựng sự áp bức vô hạn và vô lối, đã chấm dứt trò hề đó và dẹp bỏ tội ác tốt nhất có thể. Nếu ngài và tôi sống vào thời đại đó, chúng ta sẽ vẫn là những kẻ như bây giờ, tôi là ‘một kẻ bất mãn chua cay,’ còn ngài là ‘một tên cận thần ngọt ngào.’”

Cách thức triển khai điều này: lực đẩy và sức mạnh nội tại khiến nó tự lên men và sục sôi—cảm nhận về phong cách ăn mặc của xã hội; mang phong cách của một thiên tài. Hắn ta bị quỷ ám, đúng như hắn tự nhận xét về Lord Byron. Tối nay chúng ta sẽ có một bữa tiệc nhỏ. Nhà Davenport từ Church Row—tôi không nghĩ anh chị biết gì về họ—họ rất quan tâm đến tôi. Tôi quý bản thân ông Davenport. Tên của những vị khách còn lại là cô Barnes, cô Winter cùng các cháu nhỏ.

[Hôm sau, ngày 17 hoặc 18 tháng Ba.]

Hôm thứ Hai chúng ta có buổi ăn tối với Severn và Cawthorn, tay bán sách kiêm nhà sưu tầm tranh khắc; buổi tối Severn về nhà để vẽ, còn ba chúng tôi đi xem kịch, xem vở bi kịch mới của Sheil có tên là Evadné. Buổi sáng Severn và tôi đi một vòng quanh Bảo tàng—Ở đó có một bức tượng Nhân sư kích thước khổng lồ, mang vẻ biểu cảm Ai Cập vô cùng gợi tình, trước đây tôi chưa từng thấy nó. Vở kịch dở tệ ngay cả khi so sánh với năm 1818, thời đại hoàng kim của Kịch nghệ, “comme on sait,” như lời Voltaire—toàn bộ vở kịch được nhồi nhét một cô gái trẻ đức hạnh, một người anh trai đầy phẫn nộ, một gã người yêu đa nghi, một vị vương tử phóng đãng, một gã phản diện vô cớ, một con đường ở Naples, một rừng cây bách, hoa hồng hoa huệ, thiện và ác, một thanh gươm đẫm máu, một chiếc áo khoác đính kim sa, một ả Olivia nào đó, một cô O'Neil tức Evadné, tức Bellamira, tức—Tức—Và quả thật tôi nói với các bạn rằng còn có một nhân vật vĩ đại hơn cả Elias—Có Abbot, và nhắc đến Abbot cái tên này làm tôi nhớ đến một bài học vần trong sách giáo khoa, miêu tả toàn bộ dàn nhân vật—Abbot (Viện phụ)—Abbess (Viện mẫu)—Actor (Diễn viên nam)—Actress (Diễn viên nữ)—Kịch nghệ là một trò tiêu khiển tuyệt vời, như một người bạn của tôi từng nói với tôi—“Cậu muốn làm gì thì làm,” hắn bảo, “một gã quý tộc nghèo đang túng một đồng guinea, không thể tiêu hai đồng xu của hắn vào việc gì tốt hơn là đến nhà hát kịch.” Vở kịch câm thật xuất sắc, tôi đã xem nó trước đây và giờ lại thưởng thức nó một lần nữa. Mẫu thân và tôi có trò chuyện đôi chút về cô H.—— Tôi liền bảo, liệu Henry có lấy con mỏng dính như cái lạt nẹp áo corset ấy không, cái cô mà gầy guộc khô đét—chẳng dùng được việc gì ngoài việc đem ra chuốt thành mấy cái chốt cắm bài Cribbage, với nhịp điệu 15.2; một cô nàng toàn vải muslin; toàn lông vũ với xương xẩu; có lần đi du lịch cô ta còn được tận dụng làm cái chốt hãm bánh xe; tôi mong là hắn sẽ không lấy cô ta, mặc dù việc bị cuốn hút bởi một cây gậy không phải là chuyện lạ; dẫu cho cô ta có thể rất hữu ích làm gậy chống đi bộ, cần câu cá, tăm xỉa răng, gậy chống mũ (hình ảnh cô ta cứ luẩn quẩn trong đầu hắn)—hắn mà đi làm nông dân, cô ta có thể đem ra chẻ làm hàng rào; hắn mà viết thơ, cô ta sẽ là cái cửa xoay của hắn. Chiếc váy của cô ta trông giống như lá cờ cắm trên cột; cô ta sẽ rất hợp nếu hắn tham gia hội Tam điểm; tôi mong cô ta sẽ là một lá cờ đình chiến; khi cô ta ngồi ủ rũ với một chân gác lên ghế đẩu, một khuỷu tay chống lên bàn, đầu hơi nghiêng, cô ta trông y như tấm biển hiệu của khúc gỗ cong vẹo—hoặc bức minh họa trong truyện Lọ Lem, hay bức tranh khắc gỗ trên giấy gói trà vẽ mụ Shipton đang miệt mài nghiên cứu; cô ta chỉ là đồ giả mạo—Cô ta đích thực là một ả thiếu nữ gầy trơ xương—Nhưng đây chỉ là dăm ba câu bàn tán tào lao giữa những người cùng khổ với nhau; thế mà pardie, tôi không muốn Henry lấy cô ta đâu—Non volu ut eam possideat, nam, vì, nó sẽ là một cú lừa, vì nó sẽ là một trò hề—

Đừng có nghĩ là tôi đang viết đơn thỉnh cầu gửi Ban quản lý bệnh viện St. Luke nhé—không, kiểu đó phải viết theo phong cách khác. Kính gửi các vị quan tòa; xét vì người ký tên dưới đây đã phạm tội, chuyển nhượng, từ bỏ, sang tên, ủy thác và đi lạc hướng vào nghệ thuật và sự huyền bí của thi ca; xét vì hắn đã cắt đứt, cự tuyệt, lăng mạ, hất hủi, né tránh và chán ngấy mọi nghề nghiệp, nghệ thuật, sự huyền bí và công việc khác, từ lương thiện, bình thường cho đến bất lương; xét vì hắn đã có lúc này lúc khác nói sự thật với những người đàn ông của thế hệ này, và cả phụ nữ nữa; hơn nữa, xét vì hắn vẫn giữ một đôi giày chật cự phách và không hề ái mộ vở kịch của Sheil, Leigh Hunt, Tom Moore, Bob Southey, và ông Rogers; mà lại cực kỳ ái mộ Wm. Hazlitt; hơn thế nữa, xét vì hắn thích một nửa thơ của Wordsworth và chẳng thích tí nào thơ của Crabbe; tôn trọng nhất là vì hắn đã viết ra trang giấy tập viết này—hắn khẩn khoản cầu xin các vị quan tòa ban cho một chỗ ở—Làm chứng bởi Rd. Abbey và đồng bọn, cùng với các chiến hữu và họ hàng (ký tên) Bá tước de Cockaigne.

Tin tức nhảm nhí nhất trong ngày là một cỗ máy gọi là xe velocipede. Đó là một chiếc xe có bánh để ngồi cưỡi chồm hổm lên trên, dạng chân ra và dùng các ngón chân đẩy nó đi, tay cầm bánh lái—chúng có thể chạy bảy dặm một giờ—Một con ngựa thiến đẹp mã có giá khoảng tám guineas; tuy nhiên chúng sẽ sớm rẻ hơn, trừ khi quân đội bắt đầu dùng đến nó. Nhìn lại tháng vừa qua, tôi chẳng thấy có gì để viết cả; thực sự tôi chẳng nhớ nổi có điều gì đặc biệt trong đó cả. Mọi thứ cứ đều đều tẻ nhạt; chúng ta vẫn tiếp tục thở. Niềm vui duy nhất là dăm ba chuyện scandal dẫu ở hình thù đẹp đẽ thế nào đi nữa, một tràng cười cho một câu chơi chữ—và rồi rốt cuộc chúng ta lại tự hỏi sao mình có thể tận hưởng chuyện scandal đó, hay buồn cười vì câu chơi chữ ấy.

Đã mấy lần tôi cứ trăn trở trong đầu không biết có nên đến Edinburgh và học ngành y không; tôi sợ mình không thể hợp với nghề đó nổi; tôi chắc chắn mình không thể nhận tiền khám bệnh—nhưng mà tôi lại thích làm thế; nó chẳng tệ hơn việc viết thơ rồi đem treo lên cho ruồi bu dòi đục ở cái sạp hàng phê bình văn học. Ai rồi cũng có mớ hỗn độn của riêng mình. Đây này, ông mục sư ở Hampstead đang cãi nhau với cả thế giới, hắn ta sai rành rành qua chi tiết này; khi tấm vải đen tang lễ được treo lên trong nhà thờ để chịu tang Nữ hoàng, hắn đã bảo mấy người thợ treo mặt trái ra ngoài để khi tháo xuống có thể dùng tốt hơn, vì đó là bổng lộc của hắn—Đám mục sư lúc nào cũng giữ vững bản chất của mình, nhưng người ta bảo có những loài động vật thời cổ đại mà ngày nay chúng ta không còn biết đến nữa, hãy hy vọng con cháu chúng ta sẽ thoát khỏi giống lửng đen đội mũ ba sừng này; Biết đâu có nhà phê bình nào của Buffon hoặc Pliny sẽ đưa một bài mô tả về ông mục sư vào Phụ lục; Lúc đó sẽ chẳng ai thèm tin nó nữa hệt như chúng ta không tin vào Phượng hoàng vậy. Tôi nghĩ chúng ta có thể xếp luật sư vào cùng cuốn lịch sử tự nhiên về loài Quái vật đó; một chiếc túi lục bảo cũng chứa đựng nhiều thứ chẳng kém gì một chiếc áo choàng giáo sĩ. Sự khác biệt duy nhất là một bên bằng vải thô còn bên kia bằng vải mỏng manh; Hiện tại tôi không ngại đọc lịch sử Giáo hội và đang nhắm đến cuốn của Milner; sách của ông ấy được đánh giá là rất hay.

Ngày 18 tháng Chín năm 1819.

[Khi xem lại mấy bản thảo của mình, tôi tìm thấy đoạn trên đây cho thấy sự cẩu thả của bản thân. Đó là một tờ giấy lẽ ra anh chị phải nhận được từ lâu rồi—lá thư của tôi hẳn trông rất rời rạc, nhưng vì tôi có đánh số các tờ giấy nên chắc anh chị đã phát hiện ra nguyên nhân sự nhầm lẫn. Biết bao nhiêu chuyện đã xảy ra kể từ khi tôi viết nó—Tôi đã hành động trái ngược lại với những gì mình tự quyết ra sao. Khoảng thời gian giữa lúc viết tờ giấy này và ngày tôi viết thêm phần phụ lục này đã được lấp đầy bởi những hành động hào hiệp và đượm tình thân hữu nhất của Brown dành cho tôi. Biết bao lần tôi quên mất không nhắc đến những điều mà tôi suy nghĩ và cảm nhận sâu sắc nhất. Thật kỳ lạ làm sao, ý tưởng về Buffon ở trên đã được Hunt khai thác trên tờ Examiner, trong một loạt bài báo mà ông ta gọi là “Lịch sử Siêu tự nhiên.”]

Thứ Sáu, ngày 19 tháng Ba.

Sáng nay tôi đọc cuốn “Kẻ gian dối.” Thật đáng hổ thẹn khi nói rằng tôi vẫn nằm ì trên giường lúc mười giờ—ý tôi là sáng nay cơ. Nhóm các nhà phê bình tờ Blackwood đã tự bôi nhọ mình trong một vụ dị giáo tai tiếng—họ đang tôn Hogg, tên Chăn cừu ở Ettrick, lên để đối đầu với Burns: cái lũ vô tích sự ngu ngốc này! Người Scotland chẳng thể tự lo liệu được gì cả, họ thiếu trí tưởng tượng, và đó là lý do tại sao họ lại mê mẩn Hogg đến thế, dẫu hắn ta cũng có chút ít trí tưởng tượng. Sáng nay tâm trạng tôi có chút lười biếng và thờ ơ tột độ—Tôi thèm khát dăm ba khổ thơ trong tác phẩm Lâu đài lười biếng của Thomson—mọi cảm xúc trong tôi đều ngủ say, do tôi đã ngủ nướng đến tận gần mười một giờ, làm suy yếu các sợi cơ bắp trên khắp cơ thể, tạo ra một cảm giác dễ chịu, cách trạng thái ngất xỉu chừng ba độ. Nếu tôi có hàm răng ngọc ngà và hơi thở thơm mùi hoa huệ, tôi sẽ gọi đó là sự uể oải, nhưng đằng này tôi là tôi [B] nên tôi đành gọi đó là sự lười biếng. Trong trạng thái sa đọa này, các thớ cơ trong não cũng được thả lỏng cùng với phần còn lại của cơ thể, ở một mức độ tuyệt vời đến mức sự ham muốn chẳng còn chút sức hút nào và nỗi đau cũng mất đi quyền năng không thể chịu đựng nổi. Cả Thi ca, lẫn Tham vọng, hay Tình yêu đều chẳng còn chút sắc diện lanh lẹ nào khi lướt qua tôi; chúng trông giống như những hình vẽ trên một chiếc bình cổ Hy Lạp—một người đàn ông và hai người phụ nữ mà chẳng ai ngoài tôi có thể phân biệt nổi trong lớp hóa trang của họ. Đây mới chính là hạnh phúc duy nhất, và là một ví dụ hiếm hoi về lợi thế của thể xác khi áp đảo Tâm trí. Tôi vừa nhận được một tấm thiệp từ Haslam, trong đó anh ấy đang chuẩn bị tinh thần cho sự ra đi của người cha, người đã bất tỉnh suốt một thời gian; anh ấy nói mẹ mình vẫn chịu đựng rất giỏi—Ngày mai tôi sẽ vào thành phố để thăm anh ấy. Cuộc đời là thế đấy—thế nên chúng ta không thể mong đợi cứ đắm chìm mãi trong những giờ phút vui vẻ. Hoàn cảnh giống như những đám mây liên tục tụ lại rồi tan vỡ—Trong lúc chúng ta đang cười đùa, mầm mống của một rắc rối nào đó đã được gieo xuống mảnh đất màu mỡ rộng lớn của những sự kiện—trong lúc chúng ta đang cười, nó nảy mầm, lớn lên và bất ngờ trổ ra trái đắng độc hại mà chúng ta buộc phải hái lấy. Cứ thế, chúng ta có thời gian để suy ngẫm về những bất hạnh của bạn bè; còn nỗi bất hạnh của chính chúng ta thì quá gần gũi để mà thốt thành lời. Rất ít người từng đạt đến sự vị tha hoàn toàn trong tâm trí; rất ít người bị chi phối bởi một khao khát thuần túy vì lợi ích của kẻ khác,—trong phần lớn các Ân nhân của Nhân loại, một động cơ vụ lợi nào đó đã làm vấy bẩn sự vĩ đại của họ—một khung cảnh mang tính giấu diếm sướt mướt nào đó đã mê hoặc họ. Qua cách tôi cảm nhận bất hạnh của Haslam, tôi nhận ra mình còn cách xa chuẩn mực vị tha khiêm nhường đến nhường nào. Tuy nhiên, cảm giác này nên được đẩy lên mức cao nhất, vì chẳng có gì phải sợ việc nó sẽ làm tổn hại đến xã hội—điều mà tôi e rằng nó sẽ gây ra, nếu bị đẩy đến cực đoan. Vì trong tự nhiên hoang dã, con Diều hâu sẽ mất đi bữa sáng gồm những chú chim cổ đỏ và chim cổ đỏ sẽ mất đi bữa sáng gồm những con giun—Sư tử cũng phải chết đói hệt như chim én. Phần lớn con người tạo lối đi cho mình bằng chính bản năng ấy, ánh mắt không bao giờ xao lãng khỏi mục đích ấy, sự khao khát mang tính động vật ấy hệt như con Diều hâu. Diều hâu muốn có bạn tình, con người cũng vậy—hãy nhìn cả hai mà xem, chúng đều bắt tay vào việc và kiếm được một nửa cho mình theo cùng một cách thức. Chúng đều muốn có một chiếc tổ và cả hai đều bắt tay làm một chiếc theo cùng một cách—chúng kiếm ăn theo cùng một cách. Động vật cao quý là Con người thì phì phèo tẩu thuốc để giải trí—còn Diều hâu thì chao lượn giữa những tầng mây—đó là sự khác biệt duy nhất trong thời gian rảnh rỗi của chúng. Chính điều này tạo nên Niềm vui của Cuộc sống—đối với một Tâm trí hay suy ngẫm—Tôi bước ra những cánh đồng và thoáng thấy một con chồn hoang hay chú chuột đồng đang ló mặt ra từ đám cỏ khô héo—sinh vật đó có mục đích của riêng nó, và đôi mắt nó sáng rực vì điều đó. Tôi bước giữa những tòa nhà của một thành phố và thấy một con người đang vội vã rảo bước—để làm gì? Sinh vật đó có mục đích của mình và đôi mắt hắn sáng rực lên vì điều đó. Nhưng rồi, như lời Wordsworth, “tất cả chúng ta đều chung một trái tim con người——” Có một ngọn lửa điện trong bản chất con người mang xu hướng thanh lọc—thế nên giữa những sinh vật con người ấy luôn có sự ra đời liên tục của những chủ nghĩa anh hùng mới. Điều đáng tiếc là chúng ta phải kinh ngạc trước điều đó, hệt như khi tình cờ tìm thấy một viên ngọc trai nằm giữa đống rác rưởi. Tôi không mảy nghi ngờ gì rằng hàng ngàn người chưa từng được ai biết đến đã sở hữu những trái tim hoàn toàn vị tha: tôi chỉ có thể nhớ được hai người—Socrates và Jesus—Lịch sử của họ đã minh chứng điều đó. Những gì tôi nghe Taylor nhận xét cách đây ít lâu về Socrates, cũng có thể áp dụng cho Jesus—Rằng ngài là một con người vĩ đại đến mức dù ngài không truyền lại bất kỳ tác phẩm viết tay nào cho hậu thế, chúng ta vẫn có được tâm trí, những lời dạy và sự vĩ đại của ngài được truyền lại qua những người khác. Thật đáng tiếc khi lịch sử của vị sau lại được viết và biên tập bởi những kẻ có dính líu đến những trò lừa đảo đạo đức giả của Tôn giáo. Dù vậy, qua tất cả những điều đó, tôi vẫn nhìn thấy sự rực rỡ của ngài. Ngay cả ở đây, dù bản thân tôi cũng đang theo đuổi con đường bản năng y hệt như cái động vật con người tầm thường nhất mà anh chị có thể tưởng tượng ra, tôi vẫn, dẫu còn trẻ tuổi, đang viết một cách bộc phát, cố chắt chiu từng hạt ánh sáng giữa một màn đêm vĩ đại, mà chẳng hề biết đến phương hướng của bất kỳ lời khẳng định nào, bất kỳ quan điểm nào. Thế nhưng, liệu tôi có thể vô tội trong chuyện này không? Liệu có những thực thể cao siêu nào đang cảm thấy thích thú với bất kỳ tư thế duyên dáng dẫu mang tính bản năng nào mà tâm trí tôi rơi vào, hệt như tôi cảm thấy thú vị trước sự lanh lẹ của con chồn hay sự lo lắng của con hươu không? Mặc dù một vụ ẩu đả trên đường phố là điều đáng ghét, nhưng những năng lượng được thể hiện trong đó thật tuyệt vời; kẻ tầm thường nhất cũng phô bày sự duyên dáng trong cuộc cãi vã của hắn. Đối với một Thực thể cao siêu, những lập luận của chúng ta cũng có thể mang âm hưởng ấy—dẫu có sai lầm thì chúng vẫn thật đẹp đẽ. Đây chính là bản chất của Thi ca, và nếu vậy thì nó không phải là một thứ tuyệt vời bằng triết học—Vì lý do tương tự như một con đại bàng không thể tuyệt vời bằng một chân lý. Xin hãy tin tôi—Anh chị không nghĩ rằng tôi đang nỗ lực—để thấu hiểu chính mình sao? Hãy tin tôi, và anh chị sẽ không nghĩ rằng tôi vì lợi ích cá nhân mà nhắc lại những câu thơ của Milton—

“Triết học thiêng liêng mới đáng yêu làm sao,

Chẳng hề cay nghiệt và khó đăm đăm như những kẻ ngốc khờ khạo vẫn tưởng,

Mà du dương tựa tiếng đàn luýt của thần Apollo.”

Không—không phải cho riêng tôi—tôi cảm thấy biết ơn vì đã bước vào một trạng thái tâm trí có thể thưởng thức chúng một cách trọn vẹn. Chẳng có gì trở thành hiện thực cho đến khi nó được trải nghiệm—Thậm chí một Tục ngữ cũng chẳng phải là tục ngữ đối với anh chị cho đến khi Cuộc đời anh chị minh họa cho nó. Tôi luôn sợ rằng sự lo lắng của anh chị dành cho tôi sẽ khiến anh chị sợ hãi trước sự dữ dội trong tính khí của tôi vẫn luôn bị đè nén xuống; chính vì lý do đó mà tôi không định gửi cho anh chị bài sonnet sau đây—nhưng hãy đọc lướt qua hai trang cuối và tự hỏi bản thân xem tôi có mang trong mình thứ có thể chịu đựng được những đòn giáng của thế giới này không. Đó sẽ là lời bình tuyệt vời nhất cho bài sonnet của tôi; nó sẽ cho anh chị thấy rằng nó được viết ra chẳng có sự Đau đớn nào ngoài nỗi đau của sự vô minh; chẳng có nỗi khát khao nào ngoài Tri thức khi bị dồn vào chân tường dẫu những bước đầu tiên đi qua các dục vọng con người của tôi—chúng đã qua đi và tôi viết bằng Tâm trí mình—và có lẽ tôi phải thú nhận là thêm một chút từ trái tim mình—

Tại sao đêm nay tôi cười? Sẳng có giọng nói nào trả lời:

Chẳng vị Thần nào, chẳng Ác quỷ nào với lời đáp nghiêm khắc

Đếm xỉa gì đến từ thiên đường hay từ Địa ngục.—

Thế là tôi quay phắt về với trái tim con người mình—

Hỡi Trái tim! Mi và ta ở đây buồn bã và cô độc;

Hãy nói đi, cớ sao ta cười? Ôi nỗi đau trần thế!

Ôi Bóng tối! Bóng tối! ta mãi mãi phải than van,

Khi hỏi han Thiên đường, Địa ngục và Trái tim đều trong vô vọng!

Tại sao tôi cười? Tôi biết thời hạn của sinh mệnh này,

Trí tưởng tượng của tôi vươn đến những niềm hạnh phúc tột cùng:

Thế mà tôi có thể lịm đi ngay vào nửa đêm này,

Và thấy những biểu ngữ sặc sỡ của thế giới thành từng mảnh vụn;

Thơ ca, danh vọng và Sắc đẹp quả thực vô cùng mãnh liệt

Nhưng Cái Chết còn mãnh liệt hơn—Cái chết là phần thưởng cao quý của Cuộc sống.

Tôi lên giường và tận hưởng một giấc ngủ không bị gián đoạn. Tôi đi ngủ với tâm trí tỉnh táo và thức dậy cũng hoàn toàn tỉnh táo.

[Ngày 15 tháng Tư.]

Hôm nay là ngày 15 tháng Tư—anh chị thấy đấy đã bao lâu rồi từ khi tôi viết thư; suốt khoảng thời gian đó, ngày nào tôi cũng mong ngóng thư từ anh chị. Tôi viết trong sự mù mịt hoàn toàn. Ôm ấp hy vọng nhận được thư mỗi ngày, tôi đã trì hoãn để có thể viết dưới ánh sáng rõ ràng. Hôm qua tôi vào thành phố, và ở chỗ Taylor nghe nói cậu út Birkbeck đã đến Thành phố và sẽ khởi hành trong sáu hoặc bảy ngày nữa—thế nên tôi sẽ dành trọn khoảng thời gian đó để hoàn thành gói bưu phẩm này sẵn sàng cho cậu ta. Ước gì tôi nhận được thư của anh chị để được “lành lặn và toàn vẹn như lớp không khí bao bọc.”[93] Vài ngày sau ngày 19 tháng Tư[94] tôi nhận được một tấm thiệp từ Haslam mang theo tin buồn về cái chết của cha anh ấy. Gia đình anh ấy đều bình an. Haslam đã nhận vị trí công việc của cha mình. Gia đình Frampton đối xử rất tốt với anh ấy. Hôm kia tôi đến dự một bữa tiệc ở nhà Sawrey—nó trở nên thú vị hơn nhờ sự hiện diện của Reynolds và việc chúng tôi có dịp trò chuyện với một trong những cô gái đẹp nhất mà tôi từng thấy—Cô ấy mang lại một nét duyên dáng kỳ lạ cho tất cả những câu chuyện sáo rỗng mà hầu hết phụ nữ khi trò chuyện đều phải thốt lên—Tôi rất quý bà Sawrey. Chủ nhật tuần trước các anh em của anh chị lẽ ra đã đến theo một lời mời từ rất lâu—lâu đến mức tôi quên bẵng đi khi hứa với bà Brawne sẽ ăn tối cùng bà ấy vào đúng ngày hôm đó. Nhớ ra cuộc hẹn với các anh em của anh chị, tôi liền xin lỗi bà Brawne ngay lập tức, nhưng bà ấy nhất quyết không chịu và nài nỉ tôi dẫn cả bạn bè đến cùng. Thế là tất cả chúng tôi cùng ăn tối ở nhà bà Brawne. Sáng nay tôi đã đến nhà bà Bentley, và gom lại tất cả các bức thư qua lại giữa tôi với anh chị và tội nghiệp Tom.[95] Tôi tìm thấy một số thư từ giữa cậu ta với kẻ đồi bại Wells và Amena. Thật là một câu chuyện khốn khổ; tôi không rõ đầu đuôi sự tình ra sao, nhưng những gì tôi biết chắc chắn sẽ làm anh chị tổn thương nhiều đến mức tôi đang phân vân không biết có nên kể cho anh chị nghe hay không. Thế mà tôi lại chẳng thấy lý do gì để giấu—vì bất cứ điều gì, dẫu có khó chịu đi chăng nữa, khi gợi nhắc về những người chúng ta còn yêu thương đều ẩn chứa sự bù đắp cho nỗi đau mà nó gây ra—rất có thể ngày mai tôi sẽ bắt tay vào chép lại toàn bộ những gì tôi có về vụ này: chẳng chút thỏa mãn kiểu nhân vật Richardson nào cả—tôi ghê tởm nó đến phát ốm—và tôi e rằng điều đó xuất phát từ sự lười biếng trong tâm trí hơn là bất cứ thứ gì khác. Tôi tự hỏi con người ta tồn tại thế nào với ngập tràn những lo âu phiền muộn. Dạo này tôi chỉ đến Westminster đúng một lần, và đó là để thăm Dilke ở căn hộ mới của anh ấy—tôi đang tính tự mình kiếm chỗ ở đâu đó quanh khu vực này. Mẫu thân vẫn khỏe theo lời kể của các anh em anh chị. Có lẽ ngày mai tôi sẽ sang thăm Người—vâng, tôi sẽ sang. Dạo này nhà chúng ta có mấy đứa nhóc[96] ở đây—chúng làm ồn ào inh ỏi—lúc chúng đi chắc tôi chẳng buồn đâu. Sáng nay trong một tấm thiệp của George gửi cho anh chị và cô em gái thân yêu của tôi, tôi cũng tìm thấy một lọn tóc của anh chị mà ngay lập tức tôi sẽ đặt vào hộp đựng bức tiểu họa. Vách đây ít ngày Hunt có đến ăn tối ở đây và Brown mời Davenport sang để gặp anh ấy, Davenport vì cảm thấy tự ti nên nghĩ rằng bản thân có trách nhiệm phải thể hiện—và kết quả là anh ta cứ huyên thuyên làm phiền suốt cả ngày cho đến khi tôi kiệt sức hoàn toàn. Brown đâm ra ủ rũ—nhưng Hunt nhận thức được dụng ý khen ngợi đằng sau những chuyện đó nên đã đón nhận nó cực kỳ điềm tĩnh—Brown cằn nhằn về việc đó suốt hai ba ngày trời. Tôi cùng Hunt đến phòng tranh của Ngài John Leicester; ở đó tôi gặp Northcote—Hilton—Bewick, và rất nhiều nhân vật lớn nhỏ khác. Bức tranh của Haydon năm nay chẳng tiến triển được bao nhiêu—Anh ấy cứ nói về việc sẽ hoàn thành nó vào năm tới. Wordsworth chuẩn bị phát hành một tác phẩm thơ mang tên Peter Bell—thật là một gã có tính cách ngang ngạnh! Sao hắn cứ thích bàn về mấy cái chuông của Peter thế nhỉ—Tôi được dặn là không được kể—nhưng với anh chị thì chẳng phải kể lể gì nữa—Reynolds nghe tin Peter Bell sắp ra mắt, bỗng nổi hứng viết một bài châm biếm về nó mang tên Peter Bell. Hắn viết xong ngay khi vừa lóe lên ý tưởng, tác phẩm sẽ được phát hành sáng nay, và ra mắt trước cả cuốn Peter Bell chính gốc, kèm theo câu đề từ vô cùng xuất sắc trích từ vở “Một cú đánh táo bạo vì vợ” “Ta mới là Simon Pure chính hiệu.” Giá mà nện cho Lord Byron một trận theo cách tương tự thì cũng đáng đồng tiền bát gạo đấy. Tôi vẫn đang dậm chân tại chỗ trong việc làm thơ—Lúc này tôi vẫn chưa thể làm thơ với bất kỳ niềm vui thích nào—Tuy nhiên, tôi định điểm lại các nguồn lực và phương tiện của mình, xem thử mình có thể làm gì nếu không có thơ ca—Vì mục đích đó tôi sẽ chuyển đến sống ở Westminster—Tôi chắc chắn mình sẽ kiếm được chút ít bằng cách nào đó để trang trải, nếu không tôi sẽ bị bỏ lại trong cảnh túng quẫn—với gánh nặng của chút lòng kiêu hãnh nhỏ nhoi—Dù sao thì tôi cũng đang nhìn nhận lại thời gian. Gia đình Dilke tỏ ra khá hài lòng với căn hộ của họ ở Westminster. Tôi không tài nào ngừng suy nghĩ thật là một điều đáng hổ thẹn khi tội nghiệp Dilke phải từ bỏ ngôi nhà và khu vườn thoải mái của mình vì đứa con trai, kẻ mà anh ấy chắc chắn sẽ làm hỏng bằng sự cưng chiều quá mức. Cả ngày bên tai cậu nhóc chẳng có gì ngoài bản thân nó và tầm quan trọng của việc học hành. Miệng Dilke lúc nào cũng nhai đi nhai lại câu “Con tôi.” Đó chính là thứ làm hư hỏng các vương tử: và nó cũng có thể mang lại tác dụng tương tự với những kẻ thường dân. Dạo này bà Dilke rất khỏe—Nhưng thật là một chuyện đáng xấu hổ khi vì đứa con trai bướng bỉnh đó mà Dilke lại tự nhốt mình trong căn hộ thành phố và chôn vùi cuộc đời mình bằng nỗi lo sợ thường trực về số phận của con trai mình tại trường Westminster, cùng với phần còn lại của lũ trẻ và các thầy giáo. Ai mà chẳng có những nỗi hao tâm tổn sức riêng. Người ta cứ nghĩ Dilke phải được sống yên bình và hạnh phúc—nhưng không—độc nhất đứa con trai này làm cho khuôn mặt anh ấy tái mét, cuộc sống xã hội trở nên lặng câm và sự cảnh giác hóa ghen tuông—Tôi dám cá là anh ấy sẵn sàng cãi nhau với bất kỳ ai dám chê bai con trai mình—Dù vậy anh ấy chẳng có chút khái niệm nào về cách dạy dỗ nó. Ôi vở kịch hề của những nỗi lo lắng lớn lao nhất trong đời! Thế nhưng người ta vẫn phải lao vào mớ hỗn độn đó vì áo quần, cơm ăn và chỗ ở. Đã xảy ra một trận lôi đình giữa Kean và ông Bucke—Có lỗi ở cả hai phía—về phần Bucke, những lỗi lầm mang tính khẳng định đối với Vấn đề: lỗi của Kean là thiếu kiến thức lịch thiệp và sự khôn ngoan thượng thừa. Kẻ trước thì viết lách ngớ ngẩn một cách xảo trá, còn kẻ sau thì bombastic ngớ ngẩn. Vấn đề xoay quanh một vở bi kịch do chính ông Bucke viết mà hình như ông Kean đã chê bai ruồng bỏ—nó quá tồi tệ—Sau một hồi chống cự nhỏ nhoi của ông Bucke trước Kean, nhà hát Drury Lane đã khôn ngoan đưa nó lên sàn diễn và Kean lại dại dột không thèm xuất hiện trong đó. Vở kịch đã bị la ó tơi bời. Khán giả ở khu vực ghế dưới đã đồng thanh hô vang vào đêm diễn câu “Buck, Buck, trỗi dậy đi” và “Buck, Buck, tôi đang giơ mấy cái sừng lên thế này.” Kotzebue, nhà soạn kịch người Đức đồng thời là kẻ phản bội đất nước, gần đây đã bị ám sát bởi một sinh viên trẻ tuổi mà tôi quên mất tên—hắn tự đâm mình ngay sau đó khi thét lên Nước Đức! Nước Đức! Thật bất hạnh khi tôi đã lỡ hẹn gặp Richards trong lần duy nhất tôi đến thăm anh ấy sau nhiều tháng trời.

Tôi có nên đãi anh chị một chút thơ ứng tác không nhỉ?—

Khi họ đặt chân đến triều đình của Tiên nữ

Họ bấm chuông—chẳng có ai ở nhà—tất cả đã đi chơi thể thao

Và khiêu vũ, hôn hít và yêu đương như cách mấy nàng tiên vẫn làm

Bởi vì Tiên nữ cũng chung thủy với tình nhân hệt như con người.

Giữa những khu rừng hoang vắng và cô tịch đến thế,

Nơi ngay cả chim cổ đỏ cũng cảm thấy mình như kẻ lưu vong,

Và nơi những dòng suối nhỏ, như thể đang sợ hãi,

Vội vã trốn chạy đến một bóng râm ít mang tính ma thuật hơn.

‘Chẳng có ai ở nhà!’ nàng công chúa gắt gỏng thét lên;

‘Và để rồi phí hoài cho một chuyến đi mệt mỏi thế này,’

‘Và phí hoài cho chiếc vòng kim cương mới tinh của ta;’

‘Chẳng có ai để ngắm những chiếc lông vũ Ba Tư của ta tung bay,’

[Pg 242]‘Chẳng có ai để ngắm con Khỉ, gã Lùn, hay Chú hề của ta,

Hay cách ta cưỡi chú lừa đảo Tahiti của mình.’

‘Hỡi Khỉ, Lùn và Chú hề, sao tụi bay cứ đứng há hốc mồm ra đấy,’

‘Phá toang cửa ra, mau lên—hoặc ta tuyên bố’

‘Ta sẽ cho tụi bay những roi nhừ tử và xé xác ra từng mảnh.’

Gã Lùn bắt đầu run lẩy bẩy, và con Khỉ

Trừng mắt nhìn Chú hề, Chú hề thì há hốc cả mồm,

Công chúa vung roi da, nhưng thật vừa lúc

Gã Lùn với gương mặt đáng thương cất tiếng gieo vần.

‘Hỡi Công chúa quyền năng, người chưa từng nghe kể’

‘Về điều mà các bộc nhân tội nghiệp của người biết quá rõ rồi sao?’

‘Người có biết ba tội lớn nhất ở xứ sở tiên nữ không?’

‘Tội đầu tiên, ôi chao! gã Lùn tội nghiệp này xin nhận,’

‘Tôi đã biến cây đũa phép của tiên nữ thành một chiếc roi da;’

‘Tội tiếp theo là ngáy ngủ khi tụ tập cùng họ;’

‘Tội tiếp theo, cuối cùng, và tồi tệ nhất trong ba tội,’

‘Chính là táy máy tự tiện khi họ vắng nhà.’

‘Tôi từng là một Vương tử—một vị vương tử thơ ngây—còn hình phạt của tôi,’

‘Người thấy đấy, tôi đã biến cây đũa thần thành roi da,’

‘Chiếc roi của tôi từ đó đã ngủ yên vĩnh viễn ở xứ sở tiên nữ.’

‘Hắn từng là một Vương tử, Chú hề kia, một vương tử trưởng thành,’

‘Nhưng chưa từng được làm con của Vua từ ngày’

‘Hắn lăn ra ngáy ngủ tại buổi Dạ hội của tiên nữ.’

‘Còn con Khỉ tội nghiệp của người từng là một Vương tử, sinh vật khốn khổ ấy’

‘Đã bẻ khóa phòng khuê của tiên nữ—giờ chẳng còn là vua’

‘Mà chỉ là khỉ—thế nên xin điện hạ hãy chờ một lát,’

‘Đó là sự thật phũ phàng, chúng tôi đau đớn lắm mới biết được điều đó—’

‘Nếu người còn cứng đầu, ngày mai chính người cũng có thể biến thành khỉ.’

Trong lúc gã Lùn đang nói, công chúa vì quá tức giận,

Đã tước vỏ nhánh cây phỉ nâu thành màu trắng tinh như hoa huệ,

Nghiến chặt hàm răng nhỏ nhắn, và hé mở đôi môi,

Cố tỏ ra điềm nhiên với trái tim đang đập thình thịch.

Họ nhận ra điện hạ đã quyết định dứt khoát,

Run lẩy bẩy như những tán sậy trước gió—

Và suýt chút nữa thì họ đã lãnh đủ, nhưng ôi may mắn thay

Con Khỉ vì quá sợ hãi nên bắt đầu khiêu vũ

Và nhe răng cười nhăn nhở như thể sự xấu xí của nó đang đau đớn lắm—

Cô ta bèn dừng những ngón tay đanh đá lại vì nó,

Bởi vì nó quá ư là xấu xí: rồi cô ta cầm lấy

Chiếc gương bỏ túi của mình và bắt đầu ngắm nghía

Đầu tiên là chính mình và rồi đến nó, và sau đó

Cô ta lại mỉm cười trước khuôn mặt đẹp tuyệt trần của chính mình.

Thế nhưng dẫu cho tất cả những điều đó—dẫu cho gương mặt xinh đẹp ấy—

Cô ta vẫn nổi hứng muốn tận mắt mục sở thị chốn đó.

Phụ nữ chẳng vớ được bao nhiêu kinh nghiệm từ thực tế

Dù là với Người tình, chồng con, hay tiền bạc chi tiêu.

Nhan sắc càng mặn mà thì vận may lại càng lớn—

[Pg 243]Nhan sắc chưa từng biết sợ hãi trước rộng lớn thế gian—

Thế nên ai nấy đều tự lý giải theo ý mình—dù thường chuốc lấy trái đắng.

Cô ta cứ nghĩ gương mặt xinh đẹp của mình sẽ làm hài lòng các tiên nữ.

‘Con Khỉ yêu quý của ta, hôm nay ta sẽ không quất roi mi đâu,’

‘Đưa cho ta chiếc chìa khóa vạn năng nào anh bạn nhỏ, rồi đi chơi đi.’

Cả ba đều khóc nức nở nhưng khuyên can cũng bằng thừa

Hệt như việc dỗ dành những giọt mưa rơi.

Tuy nhiên, nán lại giây lát, con Khỉ đáng thương liền lòi ra

Chiếc chìa khóa vạn năng từ cái túi ngay trong kẽ má.

Công chúa chộp lấy nó, và không chần chừ bước thẳng

Sải bước trong đôi giày lụa thêu bạc ánh xanh tiến về phía cổng

Và chạm vào ổ khóa, Cánh cửa vô cùng lịch sự

Mở tung ra—cô ta bước vào cùng với ba kẻ hầu.

Cánh cửa lại khép kín và chẳng còn thấy gì nữa

Ngoại trừ chú lừa đang gặm cỏ xanh rờn.

Hết Khúc ca thứ XII.

Khúc ca thứ XIII.

Chú lừa vừa thấy mình chỉ có một mình

Thì liền vểnh ngược đôi tai—và thốt lên ‘quá đỉnh;’

‘Ít ra thì một Vương tử bất hạnh như ta cũng được tự do—’

‘Sẽ chẳng có mụ công chúa nào được phép cưỡi ngựa chéo chân lên lưng ta nữa.’

‘Hỡi Vua xứ Tahiti—dẫu chỉ là một Chú lừa,’

‘Ừ thì, đúng chất một vị Vua từ đầu đến chân’—dẫu là ‘kẻ đồ chơi của Vận mệnh,’

‘Làm tốt lắm—vì qua những gì gã Lùn vừa nói’

‘Ta thèm vào mà tiếc cái đầu của mụ ta cho một xu.’

Vừa dứt lời, chú ta liền tung vó chạy nhảy đầy phấn khích

Đến sát phần thân sần sùi của một gốc cây già cỗi,

Và cọ mạn sườn vào lớp vỏ cây bám đầy rêu

Cho đến khi dây cương đứt phăng và trả lại thân hình trần trụi

Trừ chiếc dây cương trên đầu—làm sao tháo gỡ nó đây

Khi nó bị thắt nút và buộc chặt bởi bao lớp xoắn bện.

Cuối cùng chú ta nảy ra ý định giả vờ ngủ gật,

Và thế là lũ khỉ trộm cắp sẽ rón rén trèo xuống

Và gỡ phắt những thứ vướng víu khó chịu đó đi.

Nghĩ là làm, chú ta liền ngả mình nằm xuống,

Làm bộ ngáy o o—đám người-khỉ liền trèo xuống,

Và kẻ mà chúng định hại lại được chúng ra tay giúp đỡ.

Chúng treo chiếc dây cương lên cành cây cao nhất

Và chú ta phóng đi—chạy lồng, phi nước kiệu, hoặc bất chấp lối nào—

Brown đã lên giường đi ngủ—còn tôi thì đã chán ngấy việc gieo vần rồi—có một cơn gió bắc đang thổi tơi bời hoa lá mấy cái cây—tôi mặc xác nó miễn là nó thổi xuôi chiều giúp mang một bức thư đến cho tôi—vì tôi chẳng thể đặt niềm tin vào bất kỳ tin đồn nào tôi nghe được về Khu định cư; có tin tốt có tin xấu.[Pg 244] Chủ nhật tuần trước tôi đi dạo về phía Highgate và ở con ngõ uốn lượn bên cạnh công viên của Lord Mansfield, tôi gặp ông Green, giảng viên giải phẫu của chúng tôi ở Guy’s đang trò chuyện với Coleridge—Tôi bước đến nhập hội, sau khi thăm dò bằng một ánh mắt xem có thuận tiện không—Tôi đi bộ cùng ông ấy với tốc độ sau bữa tối của một ủy viên hội đồng thành phố trong khoảng gần hai dặm trời. Trong hai dặm đó, ông ấy tuôn ra hàng ngàn thứ—để xem tôi có thể liệt kê cho anh chị nghe không—Chim sơn ca—Thi ca—Về cảm giác thi ca—Siêu hình học—Các chi và loài khác nhau của Giấc mơ—Ác mộng—giấc mơ đi kèm với cảm giác xúc giác—xúc giác đơn và kép—một giấc mơ được thuật lại—Ý thức thứ nhất và thứ hai—sự khác biệt được giải thích giữa ý chí và sự lựa chọn (Volition)—các nhà siêu hình học thường nói thế do thiếu việc ngẫm nghĩ về ý thức thứ hai—Quái vật—Quái vật Kraken—Người cá—Southey tin vào sự tồn tại của chúng—Niềm tin của Southey bị pha loãng quá mức—Một câu chuyện ma—Chào buổi sáng—Tôi nghe thấy giọng ông ấy khi ông tiến lại gần—Tôi nghe thấy nó khi ông bước đi—Tôi đã nghe thấy nó suốt khoảng thời gian đó—nếu có thể gọi như vậy. Ông ấy đủ lịch sự để mời tôi ghé thăm ở Highgate. Chúc ngủ ngon!

[Hôm sau, ngày 16 hoặc 17 tháng Tư.]

Trông trời có vẻ sắp mưa nên hôm nay tôi sẽ không vào thành phố nữa; mà hoãn lại đến ngày mai. Sáng nay Brown đang viết mấy khổ thơ theo phong cách Spenser nhắm vào bà, cô Brawne và tôi; thế nên tôi sẽ tự giải trí với anh ấy một chút—theo phong cách của Spenser—

Hắn vốn là một gã lãng du sầu muộn

Eo thon thả, với mái tóc bờm xờm rậm rạp

Hệt như bông hoa kế khi đang thì thầm

Giữ lấy ngọn gió Zephyr, trước khi nó thả bay

Những chiếc khinh khí cầu nhẹ tênh vào bầu trời mùa hè

Hơn thế nữa râu ria hắn còn chưa trổ mông lung

Chưa có nhát cọ hay lưỡi dao cạo nào chạm đến cằm

Chưa có nỗi bận tâm nào khắc lên má hắn dấu ấn tử thần,

Mà hắn vẫn còn tươi tắn rực rỡ như dải lụa từ khung cửi Ba Tư.

Hắn chẳng màng rượu vang hay bia pha trộn

[Pg 245]Cũng chẳng màng cá thịt hay gia cầm

Và nước sốt thì hắn coi rẻ như trấu vụn

Hắn khinh miệt gã chăn lợn bên vöng rượu chúc mừng

Chẳng thèm ngồi sát cánh bên đám bợm nhậu dung tục

Cũng chẳng ngồi ghế kẻ kiêu ngạo cùng ả nhân tình lắt léo

Nhưng linh hồn Người hành hương này khao khát

Những dòng suối nước mát, và thức ăn duy nhất là khí trời rừng thẳm

Dẫu đôi khi hắn cũng đãi tiệc mình bằng những đóa cẩm chướng quý hiếm—

Thói lóng lánh của thành thị hoàn toàn xa lạ với hắn

Nháy mắt đưa tình với hắn khác nào tiếng Hy Lạp cổ đại;

Hắn chẳng nhấm nháp rượu gin già hay rượu xanh độc hại

Hay rượu brandy anh đào được uống thật ngoan ngoãn

Bởi vô số Nữ nhân khàn giọng và má phấn hồng

Hắn cũng chẳng rõ nhịp điệu của từng tên gác đêm già cả—

Cũng chẳng tìm kiếm trong những ngóc ngách tối tăm

Mấy ả thiếu nữ Do Thái uốn éo, với cổ chân gọn gàng

Những kẻ khi dạo bước ngoài đường luôn phát ra tiếng kêu leng keng dưới chân—

Tính cách này chắc chắn sẽ bảo đảm cho hắn một vị trí trong dinh cơ của nàng Griselda kiên nhẫn. Người hầu đã đến đón mấy đứa nhóc nhà Brown sáng nay—chúng là cái gai nhức nhối trong răng mà tôi vô cùng mừng rỡ khi tống khứ được—Giọng nói eo éo của chúng chẳng khác gì nọc ong vò vẽ—Thỉnh thoảng tôi cảm thấy toàn thân bị thương tổn vì nhà Brown.[97] Tụi tôi vừa có một bữa tiệc rượu Claret cách đây ít lâu. Có Dilke, Reynolds, Skinner, Mancur, John Brown, Martin, Brown và tôi. Tất cả chúng tôi đều ngà ngà say—nhưng là một cơn say dễ chịu—Tôi thực sự thích rượu Claret đến tận xương tủy.

[Hôm sau, ngày 18 hoặc 19 tháng Tư.]

Tối nay tôi đã xem xét lại thư từ giữa kẻ mạo danh Amena và Wells—giờ thì tôi đã nhìn thấu toàn bộ trò lừa đảo tàn độc đó. Tôi nghĩ Wells chắc chắn phải có đồng phạm trong vụ này—Những bức thư của Amena được viết bằng ngôn ngữ của đàn ông và nét chữ của đàn ông cố bắt chước nét chữ phụ nữ. Động lực thúc đẩy mưu đồ quỷ quái này chính là sự kiêu ngạo và thói ưa trò mèo. Đó không phải là một trò đùa vô tư—mà là một sự lừa dối tàn nhẫn giáng vào một Tâm tính đầy hoài bão, ngụy trang dưới mọi lớp áo của tình bạn. Tôi không nghĩ cái chết là quá tồi tệ cho tên khốn này. Thiên hạ sẽ nhìn nhận sự việc dưới một lăng kính khác nếu tôi phơi bày nó—họ sẽ gọi đó là một trò vui tinh nghịch—thế nên tôi phải thật cẩn trọng—nhưng tôi coi việc trả thù một cách khôn ngoan làn nhiệm vụ của mình. Tôi sẽ treo lơ lửng trên đầu hắn như một thanh gươm treo bằng sợi tóc. Tôi sẽ là thuốc phiện gặm nhấm sự kiêu ngạo của hắn—nếu tôi không thể làm tổn hại lợi ích của hắn—Hắn chỉ là một con chuột và hắn phải nhận bả chuột cho thói kiêu ngạo của mình—Tôi sẽ hại hắn bằng mọi cách có thể—Tôi chắc chắn mình sẽ làm được điều đó—Hãy cứ để hắn cô độc trong khốn khổ, trừ khi chúng ta có thể ném thêm vào đó chút cay đắng. Khúc ca thứ năm của Dante làm tôi ngày càng thích thú—đó là khúc ca mà ông gặp Paolo và Francesca. Tôi đã trải qua nhiều ngày với tâm trạng khá u ám, và giữa những ngày đó tôi mơ thấy mình lạc vào cõi Địa ngục ấy. Giấc mơ đó là một trong những trải nghiệm thú vị nhất mà tôi từng có trong đời. Tôi bồng bềnh trôi dạt giữa bầu không khí cuồng phong, hệt như được mô tả, cùng một bóng hồng kiều diễm, đôi môi chúng tôi quấn quýt lấy nhau tưởng chừng như đã vạn kỷ—và giữa cái lạnh lẽo và tăm tối ấy tôi vẫn cảm thấy ấm áp—thậm chí những ngọn cây đơm hoa kết trái còn mọc vút lên, và chúng tôi nghỉ chân trên đó, đôi khi nhẹ tựa tầng mây, cho đến khi cơn gió lại cuốn chúng tôi đi nơi khác. Tôi thử viết một bài sonnet về chủ đề đó—gồm mười bốn dòng, nhưng chẳng thấm vào đâu so với những gì tôi đã cảm nhận trong giấc mơ—Ước gì đêm nào tôi cũng được mơ thấy nó—

Như Hermes xưa vỗ đôi cánh nhẹ bay

Khi ru ngủ Argus, kẻ bàng hoàng, ngất lịm và chìm vào giấc ngủ,

Cũng vậy trên cây sậy Delphi linh hồn nhàn rỗi của tôi

Đã tấu khúc, đã mê hoặc, đã chinh phục, đã tước đoạt

Thế giới Rồng khỏi tất cả hàng trăm con mắt của nó;

Và thấy nó ngủ say, liền tung cánh bay đi;—

Không hướng về đỉnh Ida thuần khiết với bầu trời buốt giá,

Cũng chẳng đến thung lũng Tempe nơi thần Jove từng đau khổ ngày đó;

Mà đến vòng tròn thứ hai của Địa ngục sầu thương

Nơi giữa cơn gió lốc, bão táp và cuồng phong

Của Mưa và mưa đá, những người tình chẳng cần thổ lộ

Nỗi sầu muộn của họ. Xanh xao là đôi môi ngọt ngào tôi thấy,

Xanh xao là đôi môi tôi hôn, và kiều diễm là bóng hình

Cùng tôi bồng bềnh trôi dạt giữa cơn bão sầu thương ấy.

Tôi rất rất thèm một chút sự hóm hỉnh của chị, Hỡi người Chị thân mến của tôi—chỉ cần một hai bức thư từ chị để qua lại đối đáp dăm ba câu chơi chữ vượt qua Đại Tây Dương, và tung một câu trêu ngươi sang[Pg 247] vùng Florida. Giờ này chắc chị đã làm nhàu nhĩ chiếc Mũ rộng vành to lớn của mình rồi, chị đang đội thứ gì thế—một chiếc mũ trùm đầu? Chị có cuốn tóc bằng giấy vào ban đêm không? Chị có ghé thăm buổi sáng các cô nhà Birkbeck không—chị có trà để uống không? hay chị uống sữa pha loãng với họ—Chị đi lễ ở nhà thờ nào—Hội Quả phụ (Quakers), Giáo phái Moravia, Nhất vị luận (Unitarians), hay Giám mục (Methodists)? Có loài hoa nào đang nở mà chị thích không—có bất kỳ thạch thảo xinh đẹp nào không—có con phố nào ngập tràn thợ may áo corset không? Chị đi đôi giày kiểu gì để vừa vặn với đôi bàn chân xinh xắn ấy? Chị có muốn gửi lời chào hỏi đến mọi người không? Chị có hay cưỡi ngựa không? Chị ăn gì vào bữa sáng, bữa trưa, và bữa tối? chưa kể đến bữa phụ giữa giờ và bữa xế chiều—cùng đồ uống lót dạ và một chút đồ ăn dặm để dằn bụng nhé? Chị có kiếm được chút rượu mạnh nào không—giờ chị có thể dễ dàng chưng cất chút whisky—rồi đi vào rừng, mở một quán rượu whisky cho lũ khỉ—Chị và các cô nhà Birkbeck có bao giờ say khướt vì thứ gì không—hơi say ngà ngà đến mức phải có người cầm đèn lồng đưa về nhà tận cửa không? Chị có khi nào chơi trò mèo đuổi chuột không—Các quý cô được phép chơi trò này dẫu họ chẳng có ria mép đâu. Ở khu định cư có cây đàn vi-ô-lông nào không—hoặc chí ít là một chiếc đàn môi—thứ có thể tấu lên mặc cho hàm răng của người chơi—Khi chị chẳng có việc gì làm suốt cả một ngày, tôi sẽ mách chị cách giết thời gian này—Đầu tiên hãy thức dậy và khi đã ăn mặc chỉnh tề, vì lúc đó trời khá sớm và gió thổi lồng lộng trong rừng, hãy tặng George một vố khói lạnh (cold pig) kèm theo lời chào của tôi. Sau đó chị có thể lửng thững đi vào quán cà phê gần nhất, và sau khi nốc một ngụm rượu nhỏ cùng một cái liếc nhìn tờ Chronicle—hãy đi ra hù dọa đám lợn rừng trên khu đất công—chị tiện thể mang một con về nhà cho bữa sáng, dọn phần móng guốc được trang trí bằng lông cứng cùng một hai tiếng ũn ỉn để đệm theo tiếng réo của ấm nước sôi—rồi nếu George chưa dậy hãy tặng anh ta một vố khói lạnh hơn nữa lúc nào cũng kèm theo lời chào của tôi—Khi cả hai đã ngồi vào bàn ăn sáng, tôi khuyên chị hãy ăn cho bõ phần của mình, nhưng hãy dừng lại ngay khi cảm thấy bản thân chớm có xu hướng lố bịch hoặc ngấy tận cổ—hãy tránh xa điều đó ra, vì nó không hợp với những cô thiếu nữ—Sau khi đã tẩu tán xong bữa sáng, hãy dán mắt vào bữa ăn tối—đó là cách an toàn nhất—Chị nên giữ đôi mắt sắc bén như diều hâu nhìn chằm chằm vào bữa tối của mình và lượn lờ bên trên cho đến đúng giờ rồi lao xuống vồ lấy cẩn thận để không làm vỡ chiếc đĩa nào. Trong lúc đang lượn lờ chờ bữa tối đến gần, chị có thể làm hàng ngàn thứ—nhét một con nhím vào mũ của George—đổ một ít nước vào khẩu súng trường của anh ta—ngâm đôi giày của anh ta vào một xô nước—cắt tua rua chiếc áo khoác của anh ta thành những dải trông như váy lính La Mã hoặc vạt áo corset của bà ngoại tôi—Khâu đứt hết cúc áo của anh ta lại—

[Hôm sau, ngày 21 hoặc 22 tháng Tư.]

Hôm qua tôi chẳng viết nổi lấy một dòng vì quá mệt mỏi, bởi vì hôm trước đó tôi đã vào thành phố từ sáng sớm, ghé thăm Mẫu thân, và quay về kịp lúc để đón vài người bạn đến ăn tối. Đó là Taylor, Woodhouse, Reynolds: chúng tôi bắt đầu chơi bài vào khoảng 9 giờ tối, và trời tối sầm lại tiếp tục mưa gió dầm dề, họ không tài nào nghĩ đến chuyện về lại thành phố—Thế là chúng tôi đánh bài thâu đêm suốt sáng đến tận rạng sáng—và hôm qua tôi mệt lử đử chẳng còn ra thể thống gì nữa. Mẫu thân vẫn khỏe nhưng rất ngóng thư. Chúng tôi trò chuyện chừng nửa tiếng rồi thôi, vì tôi phải về nhà. Vợ chồng cô Millar đều khỏe, và cô Waldegrave cũng vậy. Tôi đã mời các anh em của anh chị sang đây vào Chủ nhật tới. Khi Reynolds đến đây hôm thứ Hai, anh ấy có nhờ tôi gợi ý Hunt đăng một bài chú ý về tập Peter Bell của anh ấy trên tờ Examiner—cách tốt nhất tôi có thể làm là tự mình viết một bài đánh giá ngắn về nó, tôi sẽ viết ra đây, và chép lại nếu nó phù hợp với Mục đích của tôi—

Peter Bell. Gần đây người ta quảng cáo hai cuốn sách đều mang tên Peter Bell; đống rác rưởi của một trong hai cuốn có thể thấy qua câu đề từ—“Ta mới là Simon Pure chính hiệu.” Kẻ giả danh Florimel này đã vội vã lao ra từ nhà in và chen chân vào sự chú ý của công chúng, trong khi theo những gì chúng ta biết, kẻ chân chính có lẽ vẫn đang lang thang đâu đó trong rừng sâu và núi thẳm. Hãy hy vọng cô ta sẽ sớm xuất hiện và giành lại quyền sở hữu chiếc thắt lưng thần kỳ.[249] Kẻ phù thủy tối cao chuyên viết truyền đơn, như chúng ta có thể nhận thấy, có một tình yêu mang tính hằn học hơn là thù hằn câm hận đối với những nàng Florimel chính hiệu—nếu quả thực họ đã được rửa tội như thế—hoặc thậm chí có cả ý định chơi đùa quả cầu hồng với Barbara Lewthwaite; nhưng hắn ta lại có một sự ác cảm cố hữu đối với ba Nàng thơ gieo vần Alice Fell, Susan Gale và Betty Foy; và giờ đây đặc biệt là đối với Peter Bell—vị thần Apollo đích thực. Có thể thấy qua một vài đoạn trong bài châm biếm nhỏ này rằng tác giả của nó đã cảm nhận được những nét tinh tế nhất trong thơ Mr. Wordsworth, và có lẽ đã từng bay bổng cùng nàng thơ xa xôi và siêu việt hơn của ông. Điều này xét cho cùng liên quan đến Peter Bell thì lại là một điều không may. Càng yêu mến những thêu dệt sầu muộn trong tác phẩm Excursion, hắn sẽ càng căm ghét những tấm thảm thêu thô kệch của Betty Foy và Alice Fell; và vì chúng xuất phát từ cùng một bàn tay, hắn sẽ càng có khả năng bắt chước những gì có thể bắt chước được, cụ thể là Peter Bell—theo mức độ có thể hình dung từ cái tên bướng bỉnh đó. Chúng ta xin nhắc lại, điều này rất không may—tên Simon Pure chính hiệu này ở một số đoạn giống y như đúc con người thật—có một sự tương đồng độc hại trong khung cảnh, một ‘tính khí độc hại’ trong những vần thơ, và nhịp điệu cố hữu trong một vài khổ thơ, khiến người ta không khỏi tiếc nuối. Nếu một phần chúng ta cảm thấy thích thú với điều này thì ba phần chúng ta lại cảm thấy tiếc nuối vì một người thấu hiểu Wordsworth lại tỏ ra bực bội đến thế trước cái tên thực sự khiêu khích này là Peter Bell—![99]

Thế này là đủ ổn rồi—tôi đã chép lại và gửi kèm cho Hunt. Anh chị sẽ gọi đó là một bài viết khôn khéo mang tính chính trị—xem ra tôi vẫn giữ mình đứng ngoài mọi phe phái. Tôi nói đôi điều ủng hộ và phản đối cả hai bên—và điều chỉnh cho hợp nhịp với giai điệu của tờ Examiner—ý tôi là tôi không làm nó lạc điệu—và tôi tin là mình nghĩ gì nói nấy, không, tôi chắc chắn là mình làm thế—Tôi và lương tâm của mình hôm nay gặp vận may—đó là một điều tuyệt vời. Đêm nọ tôi đi xem kịch cùng Rice, Reynolds, và Martin—chúng tôi xem một vở opera mới dở tệ và nửa vời mang tên ‘Trái tim Midlothian,’ đó là vào thứ Bảy—tôi ghé lại nhà Taylor vào Chủ nhật cùng Woodhouse—và trải qua một ngày yên bình khá dễ chịu. Tôi vô cùng thích thú với Bức tranh toàn cảnh Con tàu ở Cực Bắc—với những tảng băng trôi, những ngọn núi, những chú Gấu, bầy Sói—những con hải cẩu, chim cánh cụt—và một con cá voi lớn nổi bềnh bềnh trên mặt nước—thật không thể diễn tả nổi nơi đó—

Tối thứ Tư [Ngày 28 tháng Tư].

LA BELLE DAME SANS MERCI

Ôi chuyện gì có thể làm khó ngài Hiệp sĩ vũ trang

Đứng thẫn thờ một mình và xanh xao tột cùng?

Cỏ lác bên Hồ đã héo úa tàn lụi

Và chẳng có bóng chim nào cất tiếng hót!

Ôi chuyện gì có thể làm khó ngài Hiệp sĩ vũ trang

Trông thật hốc hác và mang dáng vẻ thảm sầu?

Kho dự trữ của chú sóc đã chật ních hạt

Và mùa gặt đã hoàn tất từ lâu.

Ta thấy một đóa huệ trên vầng trán ngài,

Đẫm ướt ưu phiền và giọt sương sốt nóng,

Và đóa hồng đang phai dần trên má ngài

Cũng đang lụi tàn rất nhanh—

Ta gặp một Nàng tiên nữ nơi đồng cỏ

Đẹp tuyệt trần, tựa một đứa con của tiên—

Tóc nàng dài, bước chân nàng nhẹ tênh

Và đôi mắt nàng hoang dại—

Ta bện một Vòng hoa cho đầu nàng,

Cả những chiếc vòng tay, và chiếc thắt lưng thơm ngát

Nàng nhìn ta như thể nàng đem lòng yêu mến

Và cất lên tiếng thở than ngọt ngào—

Ta đặt nàng lên chú ngựa phi nước đại của mình

Và suốt cả ngày chẳng nhìn thấy gì khác nữa,

Bởi vì nàng cứ nghiêng đầu sang một bên và hát

Khúc ca của loài tiên—

Nàng tìm cho ta những rễ cây vị ngọt ngon

Cùng mật ong rừng và giọt sương manna

Và chắc chắn bằng thứ ngôn ngữ lạ lùng nàng nói

Rằng nàng yêu ta chân thành—

Nàng dẫn ta đến hang ổ yêu tinh của nàng

Và ở đó nàng khóc than và thở dài sườn sượt,

Và ở đó ta khép lại đôi mắt hoang dại, hoang dại ấy

Bằng bốn nụ hôn—

[Pg 251]

Và ở đó nàng ru ta chìm vào giấc ngủ,

Và ở đó ta đã mơ Ôi thật lắm tai ương!

Giấc mơ cuối cùng đời ta từng mơ

Trên sườn đồi buốt giá.

Ta thấy những vị Vua xanh xao và cả các Vương tử

Những chiến binh xanh xao tái nhợt tựa người chết—

Họ thét lên—La belle dame sans merci

Đang giam cầm ngươi trong xiềng xích.

Ta thấy đôi môi hốc hác của họ trong chạng vạng

Há hốc rộng với những lời cảnh báo rùng rợn,

Và ta giật mình tỉnh giấc, thấy mình đang ở đây

Trên sườn đồi buốt giá.

Và đây là lý do ta tha hương nơi này

Đứng thẫn thờ một mình và xanh xao tột cùng;

Dù cỏ lác bên Hồ đã héo úa tàn lụi

Và chẳng có bóng chim nào cất tiếng hót....

Tại sao lại là bốn nụ hôn—anh chị sẽ hỏi thế—tại sao lại là bốn, bởi vì tôi muốn kiềm chế sự bốc đồng lao đầu về phía trước của Nàng thơ của mình—nếu không nàng ấy đã sẵn sàng thốt lên “cả chục” (score) mà chẳng làm tổn hại gì đến vần điệu—nhưng chúng ta phải tiết chế Trí tưởng tượng, như lời các nhà phê bình, bằng Phán đoán. Tôi buộc phải chọn một con số chẵn, để cả hai bên mắt đều được đối xử công bằng, và nói thật thì tôi nghĩ mỗi bên hai cái là quá đủ rồi. Giả sử tôi nói là bảy thì mỗi bên sẽ được ba cái rưỡi—một chuyện thật kỳ cục, và tôi đã xử lý nó rất khôn khéo bên phía mình—

[Hôm sau.]

ĐỒNG CA CỦA CÁC TIÊN NỮ.

4—LỬA, KHÔNG KHÍ, ĐẤT VÀ NƯỚC—

SALAMANDER, ZEPHYR, DUSKETHA, BREAMA.

Sal.      Ngọn lửa rực hồng hạnh phúc hạnh phúc thay!

Zep.     Không khí ngát hương, ánh sáng tuyệt vời thay!

Dusk.   Cho phép ta lui về chốn tối tăm tĩnh mịch.

Bream. Còn ta về dòng sông rong rêu xanh ngắt.

[Pg 252]Salam.

Ngọn lửa rực hồng hạnh phúc, hạnh phúc thay!

Những vòm cây chói lọi của chốn ẩn náu dịu êm,

Hãy để đôi cánh được nuôi dưỡng của ta mãi mãi,

Hệt như cánh dơi vẫn lang thang vô định,

Nhẹ nhàng quạt những không gian rực lửa của ngươi

Hỡi linh hồn đơn độc giữa chốn hiểm nguy chết người,

Giữa tiếng gầm thét và ngọn lửa không bóng người

Mở to những đôi mắt không bao giờ chớp

Hãy để ta nhìn ngắm muôn vàn hình hài

Của Con người, Thú vật, Cá và loài khỉ,

Được khắc họa trong bao hang ổ rực lửa,

Và được nhào nặn bởi nhựa đường sủi bọt

Trên mái vòm sâu thẳm và mãnh liệt nhất,

Được uốn cong thành vòm ở mọi phía trên cao.

Hãy để ta hà hơi trên bầu trời của mình,

Và làm vẩn đục những tấm thảm sống động của chúng;

Thoát khỏi cái lạnh và mọi nỗi âu lo,

Của những trận mưa buốt giá và bầu không khí run rẩy.

Zephyr.

Hỡi linh hồn lửa—cút đi, cút đi nhanh!

Hoặc chính bài ca rondo của ngươi

Sẽ thiêu rụi bộ lông vũ vừa chớm đâm chồi của ta

Từ lớp vỏ bọc ống nhọn hoắt và đính đầy

Chính những giọt sương từng rơi xuống

Trên đóa hoa Thủy tiên mọc mùa tháng Năm.

Hỡi linh hồn lửa, cút đi, cút đi nhanh!

Breama.

Hỡi linh hồn lửa, cút đi, cút đi nhanh!

Zephyr tiên nữ mắt xanh hãy quay đầu lại,

Và ngắm nhìn chiếc bình râm mát bóng lác của ta,

Nơi nó tựa viền rêu xanh mướt

Giữa bạc hà nước và rau xoong mờ ảo;

Và những đóa hoa, trong niềm xao xuyến ngọt ngào,

Ngước mắt lên trên những gợn bong bóng nước,

Hệt như Nữ vương của chúng ta khi muốn hài lòng

Đi ngủ, và Oberon sẽ trêu chọc—

Hãy yêu ta hỡi Tiên nữ mắt xanh chân chính

Thật lòng ta đang tương tư vì ngươi đấy.

Zephyr.

Breama dịu dàng! bên đóa hoa Violet đầu đời

Mà tự nhiên trẻ trung nuôi dưỡng,

Ta sẽ tắm mình cùng với ngươi,

[Pg 253]Miễn là đôi khi ngươi đi theo ta

Đến tổ ấm của ta ở tận cùng phương tây,

Xa xôi vượt ngoài tầm với và cuộc tìm kiếm

Của mặt trời vầng trán vàng.

Hãy đến với ta, vượt qua những ngọn cây,

Đến những Cung điện ngát hương của ta,

Nơi chúng cứ trôi nổi mãi muôn đời

Dưới sự chở che của một vì tinh tú

Mang tên Vesper—kẻ với tấm khăn voan bạc

Luôn Che giấu đi vẻ rực rỡ xanh xao của mình,

Luôn dịu dàng giữ cho chạng vạng của các Tiên nữ

Chìm vào giấc ngủ miên man.

Đừng sợ mái tóc ngập nước của ngươi

Sẽ phải khát khô trong những lọn tóc xoăn khô cằn ở đó—

Những đám mây chứa đầy nước mưa mùa hè

Ngươi sẽ được nếm trải trước khi những vết ố

Của đất núi kịp bám vào chúng,

Và khiến chúng trở nên đục ngầu không hợp với ngươi.

Ta yêu ngươi, Hỡi tiên nữ Pha lê chân chính

Quả thật ta cũng đang tương tư vì ngươi đấy—

Salam.

Biến đi hỡi lũ Tiên nữ ớn lạnh bệnh tật, biến đi!

Những kẻ tình nhân buốt giá, náo động gì thế

Bằng hơi thở đóng băng của các ngươi

Lạnh lẽo hơn cả cái chết của người trần—

Hỡi Dusketha mắt rắn hãy lên tiếng đi,

Chúng ta có nên rời bỏ họ và đi tìm kiếm

Trong những Nội tạng cổ xưa rộng lớn của Trái đất

Những chiếc giường ấm áp hệt như sự lạnh lẽo của họ không?

Ôi thèm làm sao bóng tối rực lửa và có ngươi,

Hỡi Dusketha, kẻ với đôi cánh lấm tấm tàn nhang

Và mang bên sườn hình hài loài thằn lằn quyến rũ làm sao!

Dusketha.

Hỡi Linh hồn, ta sẽ để ngươi dẫn lối

Ta chẳng màng chi giá lạnh hay hơi nóng

Sương giá và Ngọn lửa hay tia lửa hay mưa đá

Đối với bản chất của ta đều như nhau cả—

Nhưng ta tôn kính ngọn lửa hơn hết thảy—

Hỡi linh hồn lửa ta sẽ đi theo ngươi

Bất cứ nơi đâu có thể;

Đến những dòng phun trào và mạch nước sôi sùng sục vùng nhiệt đới,

Bên dưới những ngọn núi rung chuyển vì động đất

Hoặc theo khát vọng tối thượng của ngươi,

Chạm vào chính nhịp đập của ngọn lửa

Bằng đôi mắt trần không mi chớp.

[Pg 254]Salam.

Dusketha ngọt ngào! Thiên đường là đây!

Biến đi hỡi những Tinh thần băng giá bay đi!

Những sinh vật buốt lạnh của Bầu trời!

Dusketha.

Hãy hà hơi lên chúng hỡi Linh hồn rực lửa!

Zephyr, Breama (nói với nhau).

Cùng bay đi, bay đi đến niềm vui của chúng ta!

Salam.

Đi đi mà gặm nhấm những cột băng trong khi chúng ta

Sẽ nằm cuộn mình giữa những ngọn lửa rực rỡ ngôn từ.

Dusketha.

Hãy dẫn ta đến những chốn tăm tối bừng bừng hơi sốt ấy,

Hỡi linh hồn lửa—

Breama.

Còn ta hãy dẫn đến những đóa hoa

Zephyr mắt xanh hỡi, chốn ngập tràn những đóa hoa ấy

Ở tận phương tây nơi mây tháng Năm đang vần vũ;

Và ánh sáng của Vesper tĩnh lặng, nơi những ngọn gió đều lặng thinh

Đang đổ xuống qua làn mưa và làn sương dịu nhẹ,

Và chạng vạng soi bóng những vòm cây bồng bềnh của ngươi—

Gần đây tôi có đọc hai cuốn sách rất khác nhau, cuốn Nước Mỹ của Robertson và tác phẩm Siêu thị Louis XIV của Voltaire. Đọc chúng giống như việc tay trong tay bước đi giữa Pizarro và vị Quân vương vĩ đại kiêm tiểu nhân. Thật là một hoàn cảnh đáng thương hại biết bao khi chúng ta chứng kiến đại đa số người dân trong cả hai trường hợp; ở trường hợp thứ nhất, nơi con người có vẻ như được thừa hưởng sự bình yên trong tâm trí từ những giác quan nguyên thủy chưa bị gọt giũa; từ sự không bị vấy bẩn bởi văn minh, và đặc biệt là từ việc họ, có thể nói như vậy, bị tách rời khỏi những sự hỗ trợ lẫn nhau của Xã hội cũng như những tổn thương tương hỗ mà nó gây ra—và nhờ đó họ trực tiếp nằm dưới sự Bảo vệ của Đấng Quan Phòng—thậm chí ở đó họ vẫn phải gánh chịu những nỗi đau thể xác tồi tệ chẳng kém, hoặc thậm chí tồi tệ hơn cả Quan tòa xiềng xích, Nợ nần, và Cảnh nghèo khó của Cuộc sống văn minh. Tất cả dường như quy tụ về một điểm—rằng Con người nguyên thủy vốn dĩ là một sinh vật hai chân khốn khổ phải chịu đựng những tai ương hệt như dã thú trong rừng, bị định mệnh dán chặt vào những gian truân và bất an[Pg 255] nào đó. Nếu từng bước hắn cải thiện được tiện nghi và sự thoải mái cho thể xác của mình—thì ở mỗi chặng đường, mỗi bậc thang tiến lên đều chực chờ sẵn một tập hợp những phiền toái mới—hắn là kẻ phàm trần, và phía trên đầu hắn vẫn là bầu trời với những vì tinh tú. Câu hỏi thú vị nhất có thể đặt ra trước mắt chúng ta là, liệu bằng sự nỗ lực kiên trì của một Socrates hiếm hoi xuất hiện, Nhân loại có thể đạt được hạnh phúc hay không—Tôi có thể tưởng tượng một hạnh phúc như thế được đẩy đến cực đoan, nhưng nó sẽ kết thúc bằng cái gì?—Cái chết—và trong trường hợp đó ai có thể chịu đựng nổi cái chết? Toàn bộ những rắc rối của cuộc đời, vốn được chia nhỏ ra trong một chuỗi nhiều năm, lúc đó sẽ dồn ứ lại cho những ngày cuối đời của một sinh vật thay vì chào đón sự tiếp cận của nó thì lại rời bỏ thế giới này hệt như cách mà Eva rời khỏi Vườn Địa đàng. Nhưng quả thực tôi hoàn toàn không tin vào loại thuyết hoàn hảo này—bản chất của thế giới không cho phép điều đó—cư dân của thế giới sẽ tương xứng với chính nó. Hãy để loài cá Triết học hóa băng tan khỏi các con sông vào mùa đông, và chúng sẽ được thỏa thích nô đùa liên tục trong niềm ấm áp dễ chịu của mùa hè. Hãy nhìn vào hai cực và những hoang mạc cát ở Châu Phi, những xoáy nước và núi lửa—Hãy để con người tiêu diệt chúng đi rồi tôi sẽ thừa nhận rằng họ có thể đạt đến Hạnh phúc trần thế. Điểm mà Con người có thể vươn tới chỉ xa bằng trạng thái tương đương trong thế giới vô tri vô giác, và không thể hơn thế nữa. Ví dụ giả sử một bông hồng có tri giác, nó nở rộ vào một buổi sáng đẹp trời, nó tận hưởng chính mình, nhưng rồi một cơn gió lạnh thổi tới, một vầng thái dương gay gắt—nó không thể trốn thoát, nó không thể tiêu diệt những phiền toái của mình—chúng vốn là bản chất của thế giới cũng như chính nó: con người cũng không thể hạnh phúc bất chấp tất cả, các yếu tố thế gian sẽ ăn mòn bản chất của hắn. Tên gọi thông thường của thế giới này trong mắt những kẻ lầm đường lạc lối và mê tín là “thung lũng nước mắt,” nơi chúng ta sẽ được cứu chuộc bởi sự can thiệp tùy ý nào đó của Chúa và được rước lên Thiên đàng—Thật là một quan điểm nhỏ bé, chật hẹp và gò bó làm sao! Hãy gọi thế giới nếu bạn muốn là “Thung lũng tạo dựng Linh hồn.” Khi đó bạn sẽ khám phá ra công dụng của thế giới này (tôi đang nói ở mức độ cao nhất đối với bản chất con người khi giả định rằng nó là bất tử, điều mà tôi sẽ mặc nhiên công nhận ở đây nhằm mục đích trình bày một ý tưởng đã lóe lên trong đầu tôi về nó) tôi nói là ‘Tạo dựng linh hồn’—Linh hồn được phân biệt với Trí năng (Intelligence). Có thể có hàng triệu trí năng hoặc những tia lửa của thần thánh—nhưng chúng chưa phải là Linh hồn cho đến khi chúng có được bản ngã định hình, cho đến khi mỗi cá thể thực sự là chính nó. Trí năng là những nguyên tử tri thức—chúng nhận thức và chúng nhìn ngắm và chúng thuần khiết, tóm lại chúng là Chúa—vậy thì Linh hồn được tạo ra bằng cách nào? Làm thế nào để những tia lửa vốn là Chúa này có được bản ngã riêng biệt—để có thể sở hữu một niềm hạnh phúc đặc trưng thuộc về sự tồn tại cá nhân của mỗi người? Bằng cách nào, nếu không qua trung gian của một thế giới như thế này? Điểm này tôi chân thành muốn cân nhắc bởi vì tôi nghĩ nó là một hệ thống cứu rỗi vĩ đại hơn tôn giáo Cơ đốc—hoặc đúng hơn nó là một hệ thống kiến tạo Tinh thần—Điều này được thực hiện thông qua ba vật liệu vĩ đại tác động lẫn nhau trong một chuỗi nhiều năm—Ba Vật liệu đó là Trí năng—trái tim con người (được phân biệt với trí năng hay Tâm trí), và Thế giới hay không gian Nguyên tố phù hợp cho sự tương tác đúng đắn của Tâm trí và Trái tim nhằm mục đích hình thành nên Linh hồn hoặc Trí năng được định mệnh ban cho ý thức về Bản ngã. Tôi khó có thể diễn tả những gì mình chỉ mường tượng lờ mờ—nhưng tôi nghĩ mình đã nhận thức được nó—để bạn có thể phán đoán rõ ràng hơn, tôi sẽ đặt nó vào hình thức bình dị nhất có thể. Tôi sẽ gọi thế giới là một Ngôi trường được thành lập với mục đích dạy cho những đứa trẻ tập đọc—Tôi sẽ gọi trái tim con người là cuốn sách vỡ lòng (hornbook) được sử dụng trong Ngôi trường đó—và tôi sẽ gọi đứa trẻ biết đọc là Linh hồn được tạo ra từ Ngôi trường đó và cuốn sách vỡ lòng của nó. Bạn có thấy một Thế giới đầy những Nỗi đau và Rắc rối cần thiết đến nhường nào để rèn giũa một Trí năng và biến nó thành một linh hồn không? Một Nơi mà trái tim buộc phải cảm nhận và chịu đựng bằng hàng ngàn cách thức khác nhau. Trái tim không chỉ đơn thuần là một cuốn sách vỡ lòng, Nó là Kinh thánh của Tâm trí, nó là kinh nghiệm của Tâm trí, nó là văn bản mà từ đó Tâm trí hoặc Trí năng rút tỉa nên bản ngã của mình. Đời sống của con người đa dạng thế nào—thì linh hồn của họ cũng trở nên đa dạng bấy thế, và cứ thế Chúa tạo nên những thực thể cá nhân, những Linh hồn, những Linh hồn mang bản ngã riêng biệt từ những tia lửa thuộc về bản thể của chính Ngài.[256] Điều này đối với tôi có vẻ là một phác thảo mờ nhạt về một hệ thống Cứu rỗi không hề xúc phạm đến lý trí và nhân tính của chúng ta—Tôi tin chắc rằng nhiều khó khăn mà những tín đồ Cơ đốc đang vướng mắc sẽ tan biến trước hệ thống này—có một điều ngay lúc này cũng đang đập vào tâm trí tôi—sự cứu rỗi của Trẻ em. Ở chúng, tia lửa hoặc trí năng quay trở lại với Chúa mà không có bất kỳ bản ngã nào—vì chúng không có thời gian để học hỏi từ và bị biến đổi bởi trái tim—hoặc trung tâm của những Đam mê con người. Người ta thường nghi ngờ rằng sơ đồ Cơ đốc giáo đã được sao chép từ các triết gia cổ đại Ba Tư và Hy Lạp. Tại sao họ lại không thể làm cho điều đơn giản này thậm chí còn đơn giản hơn đối với nhận thức thông thường bằng cách giới thiệu các Đấng trung gian và các Nhân vật, hệt như trong thần thoại ngoại giáo các khái niệm trừu tượng được nhân cách hóa? Nghiêm túc mà nói tôi nghĩ rất có thể hệ thống Tạo dựng linh hồn này có thể là Cha đẻ của tất cả các sơ đồ cứu rỗi hữu hình và cá nhân hơn trong số những người theo đạo Zoroastrian, Cơ đốc giáo và Ấn Độ giáo. Bởi vì cũng giống như một phần nhân loại phải có tượng thần Jupiter được chạm khắc của họ; thì một phần khác cũng phải có Đấng trung gian và Cứu thế hữu hình được gọi tên rõ ràng, Đấng Christ của họ, Oromanes của họ, và Vishnu của họ. Nếu những gì tôi nói chưa đủ rõ ràng, vì tôi sợ là nó chưa đủ—tôi sẽ đưa bạn đến nơi tôi bắt đầu chuỗi suy nghĩ này—Ý tôi là tôi bắt đầu bằng việc nhìn nhận con người được hình thành bởi hoàn cảnh ra sao—và hoàn cảnh là gì nếu không phải là những hòn đá thử vàng cho trái tim hắn? và hòn đá thử vàng là gì nếu không phải là những phép thử đối với trái tim hắn, là những thứ củng cố hay biến đổi bản chất của hắn? và bản chất đã thay đổi của hắn là gì nếu không phải là Linh hồn hắn?—và Linh hồn hắn là gì trước khi nó bước vào thế giới và trải qua những phép thử, biến đổi và hoàn thiện đó?—Một trí năng không có Bản ngã—và bản ngã này được tạo ra bằng cách nào? Thông qua trung gian của Trái tim ư? và trái tim trở thành Trung gian này bằng cách nào nếu không phải trong một thế giới của Hoàn cảnh? Nào tôi nghĩ với chừng ấy Thơ ca và Thần học, anh chị có thể cảm tạ các vì sao vì ngòi bút của tôi không quá dài dòng đấy. Hôm qua tôi nhận được hai bức thư từ Mẫu thân và Henry, tôi sẽ gửi chúng qua cậu út Birkbeck cùng với lá thư này. [Pg 257] Ngày 30 tháng Tư, Thứ Sáu. Brown đang ở đây lục lọi tìm kiếm mấy tội lỗi cũ của tôi—đó là mấy bài sonnet. Tôi không nghĩ anh chị còn nhớ chúng, thế nên tôi sẽ chép lại, cũng như hai hoặc ba bài mới được viết gần đây. Tôi vừa viết một bài về Danh vọng—mà Brown đang chép lại và anh ấy đang dùng sổ của anh ấy lẫn của tôi. Có lẽ tôi phải tự bận rộn với một bài sonnet về cùng chủ đề— VỀ DANH VỌNG Bạn không thể vừa ăn chiếc bánh của mình mà lại vẫn giữ nó trên tay được.—Tục ngữ. Kẻ nào mà chẳng thể nhìn ngắm Những ngày tháng phàm trần bằng dòng máu ôn hòa thì thật sốt ruột làm sao Kẻ cứ xới tung mọi trang sách của Cuộc đời mình Và cướp đi sự trinh nguyên của cái tên tốt đẹp chính mình. Cứ như thể đóa hồng tự bứt lấy những cánh hoa Hoặc trái mận chín tự chà xát lớp phấn mờ trên vỏ, Cứ như thể một mặt Hồ trong vắt tự quấy đục chính mình Lại làm vẩn đục sự trong trẻo bằng bóng tối bùn lầy. Nhưng đóa hồng vẫn để lại những cánh hoa trên cành Cây Cho gió hôn và bầy Ong chăm chỉ đến hút mật, Và trái mận chín vẫn khoác lên mình lớp áo mờ ảo, Mặt Hồ phẳng lặng vẫn giữ khoảng không gian trong vắt— Cố sao con người cứ phải tra tấn thế gian để xin ân huệ Lại tự hủy hoại sự cứu rỗi của mình bằng một tà kiến hung túng? MỘT BÀI KHÁC VỀ DANH VỌNG Danh vọng tựa như một thiếu nữ ương bướng vẫn luôn kiêu kỳ Với những kẻ quỳ lụy tán tỉnh nàng bằng đôi đầu gối nô lệ Nhưng lại chịu khuất phục trước một gã thiếu niên vô tâm Và càng cưng chiều hết mực một trái tim thảnh thơi nhàn nhạt— Nàng là một ả Di-gan chẳng thèm mở lời với những ai Chưa học được cách bằng lòng sống không có nàng, Là một ả lẳng lơ chưa từng có ai thì thầm sát tai, Những kẻ cứ tưởng bêu rếu nàng là kẻ hay bàn tán về nàng— Đích thị là một ả Di-gan sinh ra ở sông Nile, Chị em dâu với tên Potiphar đầy ghen tuông— Hỡi những thi sĩ tương tư, hãy lấy sự lạnh lùng đáp trả sự lạnh lùng của nàng, Hỡi những nghệ sĩ cô đơn si tình, những kẻ điên rồ các người, Hãy cúi đầu thật cung kính với nàng rồi cất lời từ biệt, Rồi nếu nàng thích nàng sẽ lủi thủi bám theo sau các người. [Pg 258] GỬI GIẤC NGỦ Hỡi kẻ ướp xác dịu êm của màn đêm tĩnh mịch Khép lại bằng đôi những ngón tay cẩn trọng và nhân hậu Đôi mắt ưa chuộng bóng tối của chúng ta được che chở khỏi ánh sáng Chìm khuất trong sự lãng quên thiêng liêng— Hỡi giấc ngủ êm đềm nhất, nếu xin ngài hãy khép lại Giữa khúc thánh ca này đôi mắt sẵn lòng của tôi, Hoặc chờ tiếng amen, trước khi đóa anh túc của ngài rắc Xung quanh chiếc giường tôi những ân sủng đẫm sương đêm. Thế thì hãy cứu lấy tôi nếu không ngày tháng qua đi sẽ chiếu rọi Lên chiếc gối của tôi sinh sôi biết bao nỗi thống khổ. Hãy cứu tôi khỏi lương tâm tò mò kẻ vẫn luôn ngạo mạn Bày biện sức mạnh cho bóng tối, đào bới như loài Chuột chũi— Hãy xoay khéo léo chiếc chìa khóa trong ổ khóa đã tra dầu, Và niêm phong chiếc Hộp âm thầm của tâm hồn tôi. Bài thơ sau đây—bài thơ cuối cùng tôi viết—là bài thơ đầu tiên và duy nhất mà tôi bỏ ra chút công sức ở mức vừa phải. Phần lớn các dòng thơ của tôi đều được viết vội vàng. Bài này tôi viết một cách thong thả—tôi nghĩ đọc nó sẽ mang lại cảm giác đượm đà hơn, và hy vọng nó sẽ khích lệ tôi viết ra những tác phẩm khác với một tinh thần bình yên và khỏe khoắn hơn nữa. Các bạn phải nhớ rằng Psyche chưa từng được nhân cách hóa thành một vị nữ thần trước thời kỳ của Apuleius, nhà triết học phái Platon sống sau thời đại Augustus, và do đó Nữ thần chưa từng được tôn thờ hay cúng tế với bất kỳ sự sùng bái nhiệt thành cổ xưa nào—và có lẽ chưa từng được nghĩ tới trong tôn giáo cổ xưa—Tôi chính thống hơn thế nên không để cho một vị Nữ thần ngoại giáo bị lãng quên như vậy— ODE GỬI PSYCHE Hỡi Nữ thần hãy lắng nghe những khúc ca lạc điệu này, được vắt kiệt Bởi sự thúc ép ngọt ngào và nỗi nhớ nhung tha thiết, Và xin hãy tha thứ khi những bí mật của ngài được cất tiếng hát Ngay vào chính vành tai xoắn ốc mềm mại của ngài! Chắc chắn hôm nay tôi đã mơ; hay là tôi đã nhìn thấy Nàng Psyche có đôi cánh, với đôi mắt bừng tỉnh? Tôi lang thang trong khu rừng một cách vô tình, Và đột nhiên, ngất ngỉu vì ngạc nhiên, Nhìn thấy hai Sinh vật kiều diễm nằm cuộn tròn bên nhau[259] [Pg 260]Trong thảm cỏ sâu thẳm, dưới chiếc quạt thì thầm Của những tán lá và chùm hoa rung rỉn, nơi có một dòng Suối nhỏ chảy qua Giữa những đóa hoa lặng thầm, rễ mát rượi, tỏa hương ngào ngạt, Xanh thẳm, đốm hồng phớt, và những nụ hoa Syria Họ nằm đó, hơi thở bình yên trên thảm cỏ đan dày; Vòng tay họ ôm nhau và đôi cánh cũng vậy; Đôi môi họ không chạm nhau, nhưng cũng chẳng nói lời từ biệt, Hệt như bị chia cắt bởi giấc ngủ của bàn tay dịu êm, Và vẫn sẵn sàng đếm qua những nụ hôn Vào buổi bình minh dịu dàng của ái tình rực rỡ. Tôi nhận ra chàng trai có đôi cánh: Nhưng nàng là ai hỡi đóa bồ câu hạnh phúc hạnh phúc thay? Nàng Psyche chân chính của chàng? Hỡi kẻ ra đời sau cùng, và là ảo ảnh đáng yêu nhất Trong toàn bộ Thứ bậc đã phai mờ của đỉnh Olympus! Đẹp tuyệt trần hơn vì sao vùng ngọc bích của Phœbe, Hay đom đóm đa tình Vesper trên bầu trời; Đẹp hơn những điều đó dẫu ngài chẳng có Ngôi đền nào, Cũng chẳng có Bàn thờ chất đầy hoa; Cũng chẳng có dàn hợp xướng trinh nữ cất tiếng than ngọt ngào Vào những giờ phút đêm khuya; Chẳng có tiếng nói, chẳng có đàn luýt, chẳng có ống sáo, chẳng có hương thơm ngọt ngào Tỏa ra từ Chiếc lư hương lắc lư trên xích— Chẳng có đền thờ, chẳng có lùm cây, chẳng có Nhà tiên tri, chẳng có hơi ấm Của Nhà tiên tri mồm tái nhợt đang mơ màng! Hỡi đóa hoa rực rỡ nhất! dẫu đã quá muộn cho những lời thề cổ xưa; Quá, quá muộn cho Cây đàn lyra đầy sùng bái thiết tha, Khi những tán bái xá trong rừng đầy u tịch còn thiêng liêng, Thiêng liêng cả Bầu không khí, dòng nước và ngọn lửa; Tuy nhiên ngay cả trong những ngày này đã quá xa xôi Khỏi lòng Tin kính hạnh phúc, những cánh quạt trong suốt của ngài, Đang vỗ phành phịch giữa các vị thần Olympus mờ nhạt, Tôi vẫn nhìn thấy, và cất tiếng ca được truyền cảm hứng từ chính đôi mắt mình. Ôi hãy để tôi làm Dàn hợp xướng của ngài và cất tiếng than Vào những giờ phút đêm khuya; Tiếng nói của ngài, đàn luýt của ngài, ống sáo của ngài, hương thơm ngọt ngào của ngài Tỏa ra từ Chiếc lư hương đung đưa; Đền thờ của ngài, Lùm cây của ngài, Nhà tiên tri của ngài, hơi ấm của ngài Của Nhà tiên tri mồm tái nhợt đang mơ màng! Phải, tôi sẽ làm Thầy tư tế của ngài và dựng lên một ngôi đền Ở một vùng đất chưa từng có dấu chân người trong Tâm trí tôi, Nơi những nhánh suy nghĩ, đâm chồi mới với nỗi đau ngọt ngào Thay vì hàng cây thông sẽ thì thầm trong gió. Xa xôi, xa xôi bao quanh là những tán cây rậm rạp sẫm màu đó [Pg 261]Sẽ che chở cho những ngọn núi hiểm trở trùng điệp lớp lớp; Và ở đó bởi những dòng suối Zephyr, chim chóc và ong bầy Những nàng Dryad nằm trên rêu sẽ được ru chìm vào giấc ngủ. Và ở giữa sự yên bình bao la đó Tôi sẽ dựng lên một Nơi Thánh thiêng hồng rực Với những giàn dây leo uốn lượn của một bộ óc miệt mài suy nghĩ; Với những nụ hoa, chuông hoa và những vì sao không tên; Với tất cả những gì trí tưởng tượng của người làm vườn có thể tưởng tượng ra, Kẻ nuôi dưỡng hoa sẽ chẳng bao giờ nuôi dưỡng những đóa hoa trùng lặp— Và ở đó sẽ có cho ngài mọi niềm vui êm dịu Mà tư duy mờ ảo có thể chiếm được; Một ngọn đuốc sáng rực và một ô cửa sổ mở toang ban đêm Để đón Tình Yêu ấm áp bước vào. Đến đây là kết thúc Bài thơ ca ngợi Psyche. ——— Bắt đầu một Bài Sonnet khác ——— Tôi đang cố gắng khám phá ra một Thể thơ Sonnet tốt hơn những gì chúng ta đang có. Thể thơ hợp pháp không thực sự phù hợp lắm với ngôn ngữ vì những vần điệu quá dồn dập—loại kia thì có vẻ mang nặng tính ai điếu—và cặp câu vần ở cuối bài hiếm khi mang lại hiệu ứng dễ chịu—Tôi không dám nhận là mình đã thành công—nó sẽ tự giải thích thôi. Nếu tiếng Anh của chúng ta buộc phải bị xiềng xích bởi những vần điệu buồn tẻ, Và giống như nàng Andromeda, bài sonnet ngọt ngào Bị xích xiềng, bất chấp Vẻ đẹp đầy đớn đau; Nào chúng ta hãy tìm ra, nếu chúng ta bắt buộc phải bị kiềm chế, Những đôi dép xăng-đan đan cài và hoàn thiện hơn Để ôm trọn bàn chân trần của thi ca; Nào chúng ta hãy kiểm tra cây đàn lyra, và cân nhắc sức nặng Của từng phím đàn, và xem những gì có thể thu về Bởi đôi tai chăm chỉ, và sự chú ý tương xứng; Những kẻ keo kiệt về âm thanh và âm tiết, không kém gì Midas với những đồng tiền của hắn, chúng ta hãy cùng nhau trở thành Những kẻ ghen tuông với những chiếc lá héo trên vòng nguyệt quế, Thế nên, nếu chúng ta không thể để nàng thơ được tự do, Nàng sẽ bị trói buộc bằng chính Vòng hoa của riêng mình. [Ngày 3 tháng Năm.] Hôm nay là ngày mùng ba tháng Năm, và mọi thứ đều đang tiến triển một cách tuyệt vời; những đóa violet vẫn chưa tàn thì nụ hoa hồng đầu tiên đã hé nở. Anh chị phải cho tôi biết [Pg 262]tất cả mọi thứ—bưu phẩm đi và đến ra sao, anh chị có những tờ báo nào, và muốn có những tờ báo nào khác, cùng những chuyện khác nữa. Chúa phù hộ cho anh chị, người anh và người chị thân mến của tôi. Người em trai mãi mãi thương yêu của anh chị John Keats.