Margate, tối thứ Bảy [Ngày 10 tháng 5 năm 1817].

Haydon thân mến của tôi,

“Nguyện xin Danh vọng, điều muôn người hằng khao khát suốt cuộc đời,

Hãy được khắc ghi trên những ngôi mộ bằng đồng của chúng ta,

Và ban ân sủng cho ta giữa buổi tàn canh bất hạnh:

Khi mặc cho Thời gian phàm ăn nuốt chửng

Nỗ lực của hơi thở đương thời này có thể chuộc lấy

Vinh quang ấy, thứ sẽ làm cùn đi lưỡi hái sắc bén của lão

Và biến chúng ta thành những người thừa kế cõi vĩnh hằng.”[19]

Nghĩ rằng tôi không có quyền sánh mình với anh trong lời thơ này thì quả là nỗi đau đớn tột cùng đối với tôi, vậy nên tôi cứ viết ra đấy thôi, và tôi cầu xin Chúa cho những “ngôi mộ bằng đồng” của chúng ta sẽ là chòm xóm láng giềng. Chắc cũng chẳng còn bao lâu nữa đâu; “nỗ lực của hơi thở đương thời này” rồi sẽ sớm chấm dứt thôi, nhưng dẫu sao thì được thở phào nhẹ nhõm trong suốt chặng dừng chân của chúng ta vẫn là điều tốt — tốt như thể anh chưa từng bị quấy rầy bởi cái rắc rối Tiền bạc ấy, cái nạn dịch nợ nần đó. Tuy nhiên, tôi vẫn phải nghĩ rằng những nghịch cảnh sẽ tôi luyện thêm tinh thần của một Con người — chúng biến những Mục tiêu Hàng đầu của chúng ta thành chốn nương thân cũng như một niềm Đam mê. Tiếng kèn Danh vọng tựa như một ngọn tháp Sức mạnh, kẻ đầy hoài bão thổi lên khúc tráng ca ấy và được bình an. Tôi đoán rằng, qua việc anh bảo tôi đừng để bản thân chìm đắm trong những điềm gở, George hẳn đã kể cho anh nghe những điều tôi gần đây hay viết trong thư gửi nó — sự thật là tâm trạng tôi tồi tệ đến mức đọc lại những vần thơ của mình mà chỉ thấy căm ghét chúng. Tôi là kẻ “hái rau sam, một nghề nguy hiểm hiểm nghèo” — Vách đá Thơ ca sừng sững uy hiếp trên đầu tôi — thế mà khi Tom, người tình cờ đọc được vài câu trong phần Homer của Pope qua cuốn Đời tư các danh nhân của Plutarch, ngâm lại những vần thơ ấy cho tôi nghe, thì chúng trông thật nhỏ bé tầm thường làm sao so với thơ tôi. Tôi đọc và viết khoảng tám tiếng một ngày. Người xưa có câu “đầu xuôi đuôi lọt” — đó là một quan niệm dở tệ. Tôi muốn đổi lại thành, “Chưa bắt đầu cho đến khi đi được nửa đường;” thế nên chiếu theo đó thì tôi vẫn chưa bắt đầu làm Thơ của mình và hệ quả là (suy luận lô-gic) chẳng thể nói được gì về nó cả. Tạ ơn Chúa! Tôi thực sự bắt đầu một cách đầy gian khổ từ đúng chỗ mình vừa dừng lại, dẫu cho thỉnh thoảng vẫn có những lúc chán nản tụt cùng; và tôi hy vọng sẽ nhận được sự nâng đỡ từ một Đấng Tối Cao trong lúc tôi leo lên ngọn đồi nhỏ này, và đặc biệt là trong những Năm tháng Lao động đầy trọng đại hơn. Tôi nhớ có lần anh nói rằng mình mang ý niệm về một Thiên tài hộ mệnh luôn che chở cho bản thân. Gần đây tôi cũng có suy nghĩ y như vậy, bởi những việc tôi làm một cách nửa vời ngẫu hứng sau đó lại được chính phán đoán của tôi chuẩn y qua hàng tá nét chuẩn mực và phù hợp. Liệu có quá táo bạo chăng khi tôi tưởng tượng Shakespeare chính là vị Hộ mệnh này? Hồi ở Đảo Wight, tôi từng bắt gặp một bức chân dung Shakespeare ở lối đi trong ngôi nhà tôi trọ — nó gần gũi với hình dung của tôi về ông hơn bất cứ bức nào tôi từng thấy — tôi ở đó chỉ có một tuần, thế mà bà cụ chủ nhà vẫn bắt tôi mang theo dù tôi phải vội vã rời đi. Anh có nghĩ đây là điềm báo tốt lành không? Tôi rất vui khi nghe anh nói rằng bất cứ ai có tầm nhìn lớn cũng có những lúc bị dằn vặt giống như tôi.

Chủ nhật tuần sau [Ngày 11 tháng 5].

Sáng nay tôi nhận được bức thư từ George, qua đó có vẻ như những Rắc rối về Tiền bạc sẽ còn đeo bám chúng ta trong một thời gian sắp tới — có lẽ là mãi mãi — những phiền muộn này thực sự là vật cản lớn đối với con người ta — chúng không giống như Lòng đố kỵ và sự gièm pha vốn đóng vai trò là chất xúc tác thúc đẩy ta nỗ lực hơn vì chúng có mối liên hệ trực tiếp và được suy ngẫm cùng lúc với mục tiêu hàng đầu — mà chúng giống như vài chiếc lá tầm ma nằm ngay trong giường ngủ của bạn hơn. Thế nên giờ đây tôi xin rút lại Lời hứa hoàn thành bài Thơ của mình vào mùa Thu, điều mà lẽ ra tôi đã làm được nếu cứ tiếp tục tiến bước như trước — nhưng tôi không thể viết nổi khi tâm can đang bị dằn vặt bởi một hướng đi hoàn toàn trái ngược và giờ thì tôi chắc chắn mình sẽ còn phải chịu đựng cảnh này dài dài trong Mùa hè này. Vào khoảnh khắc này, tôi đang ở trong một Hoàn cảnh chẳng mấy đáng ghen tị đâu — tôi cảm thấy mình không có Tâm trạng để viết lạp bất cứ thứ gì trong ngày hôm nay; và có vẻ như sự sa sút ấy lại chính là khởi đầu cho đủ mọi loại rắc rối hỗn độn. Tôi vô cùng vui mừng vì rồi sẽ đến một thời điểm mà mọi thứ trôi đi không để lại một chút dấu vết nào. Anh bảo tôi đừng bao giờ tuyệt vọng — tôi ước gì mình cũng thấy việc làm theo lời khuyên đó dễ dàng biết bao — sự thật là tôi mắc một căn bệnh tâm lý ủ dột kinh khủng cứ thỉnh thoảng lại bộc phát — tôi không nghi ngờ gì nữa, đó chính là Kẻ thù lớn nhất và là hòn đá tảng ngáng đường mà tôi phải sợ hãi — tôi thậm chí có thể nói rằng nó rất có khả năng là nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của tôi. Tuy nhiên, cái họa nào cũng có phần phước của nó — chính cái tai họa này đôi khi lại giúp tôi có thể trừng mắt nhìn thẳng vào chính Quỷ dữ — phải rồi, có thể kiêu hãnh vì được làm kẻ thấp h kém nhất trong nhân loại giống như Vua Alfred từng kiêu hãnh khi thuộc hàng cao quý nhất. Tôi hoàn toàn tin chắc rằng mình đã có thể trở thành một thiên thần nổi loạn nếu có cơ hội ấy. Tôi rất chắc chắn rằng anh thực sự yêu thương tôi như một người anh em ruột thịt — tôi đã thấy điều đó qua sự lo lắng không nguôi của anh dành cho tôi — và tôi đảm bảo với anh rằng hạnh phúc và danh vọng của anh vẫn luôn là và sẽ mãi là niềm vui lớn nhất của tôi trong suốt cuộc đời này. Tôi chẳng biết ai ngoài anh có thể thấu hiểu một cách trọn vẹn những nỗi truân chuyên và lo lắng, sự hy sinh tất cả những gì gọi là sự thoải mái, sự sẵn sàng đo lường thời gian bằng những gì đã làm được và sẵn sàng chết trong vòng sáu tiếng nếu các kế hoạch có thể đi đến hồi kết — cái nhìn ngắm Mặt Trăng, Mặt Trời, các Vì Sao, Trái Đất cùng muôn loài vạn vật như những nguyên liệu để tạo nên những điều vĩ đại hơn — nghĩa là những điều siêu việt — nhưng ở đây tôi lại đang nói nhảm hệt như một kẻ Điên rồi lại còn vượt qua cả những điều Đấng Sáng Tạo của chúng ta đã làm nữa chứ!!

Tôi đã viết thư cho Hunt ngày hôm qua — hầu như chẳng biết mình đã viết gì trong đó nữa. Tôi không thể trò chuyện về Thơ ca theo cái cách mà tôi muốn bởi vì tâm trạng tôi lúc ấy chẳng hào hứng gì với thơ của anh ta lẫn thơ của tôi. Sự tự lừa dối bản thân của anh ta thật đáng thương hại — chúng đã dụ dỗ anh ta bước vào một Hoàn cảnh mà tôi thà làm nô lệ chèo thuyền còn hơn là khao khát cái cảnh đó — những gì anh nhận xét về chuyện này rất đúng và rồi thời gian sẽ trả lời.

Có lẽ đó cũng là một sự tự lừa dối khi nói ra điều này — nhưng tôi nghĩ mình sẽ không thể bị lừa gạt theo cái cách mà Hunt đang vướng phải — nguyện xin cho tôi chết vào ngày mai nếu tôi lại rơi vào hoàn cảnh đó. Chẳng có Tội lỗi nào lớn hơn sau bảy mối tội đầu ngoài việc tự huyễn hoặc bản thân rằng mình là một Đại Thi Sĩ — hoặc một trong những kẻ được ban đặc ân mòn mỏi cả đời để theo đuổi Vinh quang — cảm giác thật dễ chịu làm sao khi nhận thức được rằng một Tội ác như vậy thế nào cũng phải trả giá đắt? Rằng nếu một kẻ đang tự huyễn hoặc thì sổ sách rồi cũng phải được thanh toán sòng phẳng chứ? Tôi rất vui vì anh đang làm việc chăm chỉ — rồi mọi việc cũng sẽ sớm hoàn tất thôi; tôi rất nóng lòng muốn được xem tác phẩm của Wordsworth cũng như đem tác phẩm của mình vào in:[20] nhưng tôi thưa rằng không muốn xuất hiện ở Thị trấn cho đến tận cuối năm — nếu như thế vẫn còn kịp — còn nếu không thì tôi sẽ rất thất vọng nếu anh không chịu viết thư cho tôi ngay cả khi anh cho rằng đó là thời điểm thích hợp nhất. Tôi chưa bao giờ hoàn toàn tuyệt vọng và tôi đọc Shakespeare — quả thực tôi nghĩ mình sẽ chẳng bao giờ đọc thêm cuốn Sách nào khác cho ra hồn nữa. Chà, điều này có thể kéo tôi vào một cuộc Trà dư tửu hậu dài dòng nhưng tôi xin dừng lại. Tôi gần như đồng ý với Hazlitt rằng Shakespeare là quá đủ đối với chúng ta rồi. Nhân tiện đây, bài báo mang phong cách Southey mới đây của ông ấy thật khủng khiếp làm sao — tôi ước gì ông ấy đừng nhắc đến “những sợi tóc bạc”. Thật là vô cùng phấn khởi khi đọc được những nhận xét của anh về bản thảo — lúc nhận được tờ báo đó tôi đang đọc vở Antony và Cleopatra và có rất nhiều Đoạn văn hoàn toàn ứng khớp với những sự kiện mà anh đang bình luận. Anh nói rằng ông ấy đã đạt đến đỉnh cao hoài bão của mình bằng những bước tiến từ từ chứ không phải qua một cuộc đấu tranh đơn lẻ nào — và rằng cuộc đời của ông ấy cũng bình dị về các chi tiết hệt như cuộc đời của những Người khác. Shakespeare đã để Enobarb nói rằng —

Antony đâu?

Eros.—Hắn đang đi dạo trong vườn, và lấy chân đá văng

Cọng cỏ rác nằm dưới lối đi; miệng lầu bầu, Đồ ngốc, Lepidus!

Cũng trong cảnh đó chúng ta bắt gặp —

Hãy để những điều đã định đoạt

Cứ theo dòng định mệnh mà đi dạo chẳng cần tiếc thương sầu muộn.

Dolabella nói về sứ giả của Antony rằng,

Đó là bằng chứng cho thấy hắn đã cùng đường khốn đốn

Khi phái cả một sứ giả yếu ớt còi cọc đến nhường này.

Rồi tiếp đến —

Eno.—Tôi thấy phán đoán của con người ta

Cũng chỉ là một phần số phận của họ; và những thứ bên ngoài

Sẽ kéo theo cả phẩm chất bên trong đi theo,

Để cùng chịu chung một số phận đắng cay.

Đoạn sau đây rất ứng với Bertrand[21] —

Thế mà kẻ nào có thể chịu đựng được cảnh

Trung thành phò tá một Bậc Quân vương đã ngã ngựa,

Chính là kẻ chinh phục được kẻ từng chiến thắng Chủ nhân mình,

Và giành lấy một vị trí lưu danh sử sách.

Nhưng Buonaparte lại gánh chịu số phận của mình khác biệt biết bao so với Antony!

Cũng thật hay ho khi Công tảng Wellington nhận được vài lời khen ngợi trên tờ Examiner. Con người ta xứng đáng có được Danh vọng mà họ đáng được hưởng — và tôi bắt đầu nghĩ rằng việc chê bai hạ thấp ông ấy cũng giống y như việc làm đó với Wordsworth vậy. Tôi chỉ ước gì ông ấy có thêm chút ít khiếu thẩm mỹ — và ở phương diện đó đừng có “kinh doanh cái nghề lính tráng” nữa. Lẽ ra anh đã nhận được thư của tôi từ trước rồi — nhưng trước hết tôi không thích làm thế trước khi viết được kha khá phần Sách Đầu tiên, và tiếp theo là vì G. bảo rằng anh sắp viết thư nên tôi đành chử lại chờ nghe tin từ anh. Hãy gửi lời chào kính trọng của tôi vào lần tới khi anh viết thư cho phương Bắc và cũng gửi lời đến John Hunt nhé. Nhớ gửi lời thăm hỏi của tôi đến Reynolds và giục cậu ấy viết thư đi. À phải rồi, khi nào gửi thư đi phía Tây, hãy nhắn với chị anh rằng tôi có nhắc đến chị ấy trong bức thư này. Thé là giờ đây, nhân danh Shakespeare, Raphael cùng tất cả các Thánh thần của chúng ta, tôi xin phó thác anh cho sự che chở của thiên đường!

Người bạn muôn đời của anh

John Keats.