Inverary, ngày 18 tháng 7 [1818].

Bailey thân mến của tôi—Ngày duy nhất tôi có cơ hội gặp anh khi anh ở London lần trước, tôi đã tận dụng triệt để—thế mà có con quỷ nào đó lại dẫn lối anh đi mất—Giờ thì tôi đã viết thư cho Reynolds để bảo anh ấy cho tôi biết anh sẽ ở đâu tại Cumberland—để tôi không thể lỡ hẹn với anh. Và khi gặp anh, việc đầu tiên tôi làm sẽ là đọc đoạn viết về Milton, Ceres và Proserpine—vì dẫu tôi không định đi theo anh đến tận John o’ Groat’s, nói thế cũng mang chút thi vị rồi. Và ở đây, Bailey, tôi xin nói vài lời được viết trong một tâm trí lành lỉnh và tỉnh táo, một điều rất hiếm hoi ở tôi, bởi có lẽ sau này chúng sẽ cứu anh khỏi rất nhiều phiền muộn về tôi—những phiền muộn mà anh không đáng phải chịu, và là thứ khiến tôi phải bị đánh đòn. Tôi đẩy mọi sự việc đến cực đoan—đến mức khi gặp chút phiền muộn nhỏ nhặt, chỉ trong năm phút nó đã biến thành một đề tài cho Sophocles. Khi ấy, và trong tâm trạng ấy, nếu tôi viết thư cho bất kỳ người bạn nào, tôi hoàn toàn mất tự chủ đến mức gieo cho cậu ấy nỗi buồn ngay tại thời điểm có lẽ tôi đang cười vì một câu chơi chữ. Lá thư trước của anh làm tôi đỏ mặt vì nỗi đau mà tôi đã gây ra cho anh—tôi hiểu tính khí của mình rõ đến mức tôi chắc chắn rằng sau này mình sẽ còn viết nhiều lá thư nữa cho anh theo giọng điệu ấy—giờ thì anh biết nên tin đến mức nào rồi đấy. Anh phải chừa chỗ cho Trí tưởng tượng. Tôi biết mình sẽ không thể kiềm chế được.

Tôi tiếc vì anh buồn phiền việc tôi không tiếp tục đến thăm Little Britain—Dẫu vậy, tôi nghĩ mình đã làm hết sức có thể đối với một người có Sách vở phải đọc và có vấn đề phải suy ngẫm—vì lý do đó mà tôi chẳng đi đâu cả ngoại trừ Wentworth Place ở ngay gần bên—hơn nữa, tôi đã quá nhiều lần ở trong tình trạng sức khỏe đòi hỏi sự thận trọng để không mạo hiểm với gió đêm. Chưa hết, tôi phải thú nhận với anh rằng tôi không thể tận hưởng Xã hội, dù là nhóm nhỏ hay đông đúc—tôi chắc chắn rằng những người bạn nữ đáng yêu của chúng ta rất vui khi tôi đến chỉ vì ý nghĩa của việc tôi đến; nhưng tôi cũng chắc chắn rằng tôi mang theo một nỗi phiền muộn mà nếu không có tôi thì họ sẽ sống tốt hơn—Nếu có lúc nào cảm nhận được tâm trạng của mình đang kéo đến, tôi thậm chí tự kiềm chế, không dám đến thăm dù đã hứa. Tôi chắc chắn mình không có cảm xúc đúng đắn đối với phụ nữ—vào lúc này đây, tôi đang cố gắng công bằng với họ, nhưng không thể—Có phải vì họ nằm quá xa bên dưới Trí tưởng tượng thời niên thiếu của tôi? Khi còn là một nam sinh, tôi từng nghĩ một người phụ nữ đẹp là một Nữ thần thuần khiết; tâm trí tôi là chiếc ổ mềm mại nơi một nàng nào đó ngủ vùi, dẫu nàng chẳng hề hay biết. Tôi chẳng có quyền đòi hỏi gì hơn thực tế của họ—tôi từng nghĩ họ siêu phàm vượt lên trên đàn ông—tôi lại thấy họ có lẽ cũng tương đương—sự vĩ đại khi so sánh hóa ra lại rất nhỏ nhoi. Sự lăng mạ có thể giáng xuống bằng nhiều cách hơn là lời nói hay hành động—Một người nhạy cảm với việc bị lăng mạ hẳn không thích nghĩ đến một lời lăng mạ nhắm vào người khác. Tôi không thích suy diễn những điều lăng mạ khi ở bên một người phụ nữ—tôi phạm một tội ác với nàng mà sự vắng mặt sẽ không hề hay biết. Chẳng phải điều đó thật bất thường sao?—khi ở giữa những người đàn ông, tôi chẳng hề có ý nghĩ xấu xa, chẳng có sự ác tâm, chẳng có chút hằn học nào—tôi cảm thấy tự do để nói hoặc để im lặng—tôi có thể lắng nghe, và từ bất kỳ ai tôi cũng có thể học hỏi—hai tay đút túi quần, tôi thảnh thơi khỏi mọi nỗi ngờ vực và vô cùng thoải mái. Khi ở giữa những người phụ nữ, tôi mang những ý nghĩ xấu xa, ác tâm, hằn học—tôi không thể nói, cũng chẳng thể im lặng—tôi ngập tràn ngờ vực và vì thế chẳng buồn lắng nghe gì cả—tôi vội vã muốn rời đi. Anh phải thật rộng lượng và quy chụp tất cả sự trắc nết này cho việc tôi đã vỡ mộng từ thời niên thiếu. Dẫu mang những cảm xúc ấy, tôi lại thấy hạnh phúc hơn khi ở một mình giữa đám đông đàn ông, tự thân, hoặc bên một vài người bạn. Dù vậy, hãy tin tôi, tôi không hề nghĩ rằng những người đàn ông có cảm xúc và khuynh hướng khác biệt lại là những kẻ kém cỏi hay thiếu suy nghĩ hơn tôi. Tôi chưa bao giờ vui mừng hơn thế trong ngày cưới của Anh trai tôi, và tôi cũng sẽ vui mừng như vậy trong đám cưới của bất kỳ người bạn nào. Tôi nhất định phải vượt qua điều này—nhưng bằng cách nào? cách duy nhất là tìm ra gốc rễ của cái ác, rồi chữa lành nó “bằng những lời thì thầm ngược chiều đầy uy lực dứt bỏ”—đó là một việc khó khăn; bởi một Định kiến ngoan cố hiếm khi hình thành nếu không xuất phát từ một mối bòng bong phức tạp của những cảm xúc, thứ cần có thời gian để gỡ rối, và cần sự cẩn trọng để giữ cho nó không bị rối lại. Tôi có thể nói rất nhiều về điều này, nhưng tôi sẽ gác lại, với hy vọng về những tính cách tốt đẹp và đáng trân trọng hơn—đồng thời cũng yên lòng rằng mình không làm tổn hại đến ai, vì xét cho cùng, tôi vẫn đánh giá phụ nữ cao hơn mức cho rằng họ bận tâm việc một Mister John Keats cao năm thước có thích họ hay không. Anh có vẻ muốn biết tâm trạng của tôi về chủ đề này—đừng thấy phiền phức nhé anh bạn thân mến, đây sẽ là lời Cầu nguyện khép lại của tôi. Tôi đã chẳng chấp thuận cho mình bốn tháng rày lang bạt ở vùng cao nguyên, nếu không vì nghĩ rằng nó sẽ mang lại cho tôi nhiều trải nghiệm hơn, mài mòn bớt định kiến, tôi luyện tôi với nhiều gian khổ hơn, chạm trán những khung cảnh tuyệt mỹ hơn, chất lên vai tôi những ngọn núi hùng vĩ hơn, và củng cố mạnh mẽ hơn tầm với của tôi trong Thi ca, thay vì cứ ì ra ở nhà giữa những đống sách vở, dẫu cho tôi có đạt đến tầm Homer đi nữa. Đến lúc này, tôi nghiễm nhiên đã trở thành một Người miền núi. Tôi đã lang thang giữa chốn hoang dã và núi non quá nhiều để có thể thốt lên quá nhiều lời trầm trồ về sự hùng vĩ của chúng. Tôi đã ăn bánh yến mạch—dẫu chưa đủ lâu để trở nên quá gắn bó với nó.—Những ngọn núi đầu tiên tôi trông thấy, tuy không lớn bằng một vài ngọn tôi từng thấy sau đó, lại đè nặng một cách vô cùng trang nghiêm lên tâm trí tôi. Hiệu ứng ấy đang phai dần—dù vậy tôi vẫn vô cùng yêu mến chúng.

[Đảo Mull, ngày 22 tháng 7.]

Tối nay, chúng tôi đã đến được trung tâm Đảo Mull nhờ có người dẫn đường—vì không có họ thì là điều bất khả—tiếp tục cuộc hành trình tiết kiệm của mình để hướng tới Iona, và có lẽ cả Staffa. Chúng tôi không muốn đi theo lối mòn thông thường và hợp thời trang, bởi chi phí quá ư đắt đỏ. Chúng tôi đã vượt qua những chốn hoang địa và ghềnh đá, qua sông ngòi và đầm lầy, để đến nơi mà ở Anh sẽ được gọi là một chốn kinh hoàng. Thế nhưng nó lại thuộc về một Người chăn cừu có lẽ khá giả. Cả gia đình chẳng nói một từ nào ngoài tiếng Gaelic, và chúng tôi thậm chí chưa thấy rõ mặt họ vì khói bếp, thứ sau khi len lỏi qua mọi ngóc ngách (không ngoại trừ đôi mắt tôi đang bị làm phiền vô cùng cho việc viết lách), liền tìm lối thoát ra ngoài cửa. Tôi cảm thấy thoải mái hơn mình tưởng tượng ở một nơi như thế, và Brown cũng vậy. Mọi người đều rất đỗi tử tế—Hôm qua chúng tôi bị lạc đường một chút; và khi hỏi thăm tại một Ngôi nhà nhỏ, một người trẻ tuổi chẳng nói một lời liền khoác lên mình chiếc áo choàng và đi bộ suốt một dặm trong làn mưa lất phất cùng con đường lầy lội để chỉ đường cho chúng tôi đi đúng hướng.

Tôi chẳng thể có niềm vui nào lớn hơn ở những miền đất này bằng việc anh nhắc đến em gái tôi. Con bé bị giam hãm khá xa cách tôi. Tôi e rằng sẽ mất một thời gian trước khi tôi có thể đưa con bé đến nhiều nơi tôi muốn. Tôi tin chúng tôi sẽ sớm gặp lại anh ở Cumberland—Ít nhất tôi hy vọng mình sẽ gặp anh, trước chuyến đi Mỹ của tôi, nhiều hơn một lần. Tôi dự định sẽ dành toàn bộ một năm ở đó, nếu tôi sống đến lúc hoàn thành ba năm tới. Hạnh phúc của em gái tôi, và hy vọng về một chuyến lưu lại như thế ở America, sẽ khiến tôi tuân thủ lời khuyên của anh. Tôi sẽ thận trọng và chăm lo cho sức khỏe của mình nhiều hơn trước. Tôi hy vọng anh sẽ chuẩn bị thực hiện chuyến viếng thăm Town đầu tiên sau khi ổn định chỗ ở khi chúng tôi đến Cumberland—tuy nhiên, Cumberland sẽ chẳng còn là khoảng cách xa xôi gì đối với tôi sau chuyến hành trình hiện tại. Tôi sẽ vù đến chỗ anh trong chớp mắt. Tôi bắt đầu cảm thấy hơi xem nhẹ những khoảng cách. Tôi hy vọng anh sẽ có một căn phòng thật đẹp và tiện nghi để làm thư viện. Giờ đây khi sức khỏe đã tốt, hãy duy trì nó bằng cách không bao giờ bỏ bữa tối, bằng cách đừng đọc sách quá lao lực, và bằng cách tập thể dục điều độ. Chắc anh sẽ có một con ngựa, vậy nên anh phải lưu ý cho nó vận động ra mồ hôi. Anh bảo tôi phải nghiên cứu Dante—chà, những cuốn sách duy nhất tôi mang theo bên mình chính là 3 tập sách nhỏ ấy.[76] Tôi đã đọc đoạn văn tuyệt vời mà anh nhắc đến cách đây vài ngày. Lá thư của anh đã đuổi theo tôi từ Hampstead đến Port-Patrick, rồi từ đó đến Glasgow. Đến lúc này chắc anh phải coi tôi là một tay anh chị cừ khôi lắm đây. Một trong những buổi tụ họp thú vị nhất mà chúng tôi có được chính là chuyến đi bộ đến Ngôi nhà của Burns, băng qua dòng Doon, và đi qua Kirk Alloway. Tôi đã định viết một Bài thơ sonnet trong Ngôi nhà nhỏ ấy. Tôi đã viết—nhưng ôi chao! nó tệ hại đến mức tôi đã phá hủy nó—tuy nhiên vài ngày sau đó tôi đã viết vài dòng thơ có họ hàng gần với hoàn cảnh ấy, tôi sẽ chép lại, hoặc đúng hơn là viết đè lên phần bìa trước của bản thảo này.

Cơn bệnh của Reynolds đã biến anh ấy thành một con người mới—anh ấy sẽ khỏe mạnh hơn bao giờ hết—trước khi tôi rời London, trông mặt anh ấy thực sự đã bắt đầu tròn trịa. Brown vẫn tiếp tục viết những tập ký sự phiêu lưu gửi cho Dilke. Khi chúng tôi trở về vào buổi tối và tôi có lẽ đã nghỉ ngơi trên mấy chiếc ghế, anh ấy liền thách thức sự lười biếng và xa hoa của tôi bằng cách lôi từ trong ba lô ra thứ 1 là giấy—thứ 2 là bút và cuối cùng là mực của anh ấy. Giờ thì tôi chẳng bận tâm nếu anh ấy chịu thay đổi một chút. Tôi liền bảo thế sao Bailey không chịu lấy bút ra trước vài lần xem nào—Nhưng tôi cũng có thể bảo một con gà mái hãy ngẩng cao đầu trước khi uống nước thay vì uống xong mới ngẩng đầu lên thì hơn.

Người bạn trìu mến của anh,

John Keats.

Có sức hút khi bước đi chầm chậm trên đồng bằng tĩnh lặng,

Nơi Trận chiến ái quốc từng diễn ra, nơi vinh quang từng thuộc về;

Có niềm vui trên chốn hoang nguyên nơi các đạo sĩ Druid xưa từng hiện diện,

Nơi những Tấm áo choàng xám từng xột xoạt lướt qua và quét sạchám đám tầm ma xanh;

Có Niềm vui trong từng chốn được khắc ghi bởi thời đại xa xôi,

Mới mẻ với bước chân, dẫu mỗi câu chuyện đã được kể lại trăm lần;

Có một Niềm vui sâu sắc hơn tất cả, đầy trang nghiêm trong trái tim,

Làm khôát cuống họng hơn tất cả, mang nỗi đau đớn thần thánh hơn,

Khi những bước chân mỏi mệt tự lãng quên, trên thảm cỏ êm đềm,

Trên cát nóng, hay con đường rải sỏi đá lửa, hoặc lớp vỏ sắt bờ biển,

Hướng về Lâu đài, hay túp lều, nơi từ lâu đã sinh ra

Một con người vĩ đại suốt những ngày trần thế, và ra đi mà danh tiếng chẳng hề phai mờ;

Những đóa hoa thạch thảo nhẹ nhàng run rẩy khi ấy, nhưng chúng ở nơi xa xôi;

Chim sơn ca rừng có thể cất tiếng hót từ bụi dương xỉ cát—mặt trời có thể lắng nghe Khúc ca của nó;

Những dòng suối nhỏ có thể hôn ngọn cỏ bên những ghềnh đá và bãi nông trong vắt,

Nhưng giọng ca trầm trầm của chúng chẳng thể nghe thấy, dẫu đã trải qua những chặng đường gian khổ;

Đỏ như máu là cảnh mặt trời lặn sau những đỉnh núi đen ngòm;

Thủy triều xanh có thể xối xả và thấm đẫm thời gian của chúng trong các Hang động và những lạch nước đầy rong rêu;

Những chú đại bàng dường như ngủ say với đôi cánh trải rộng trên Bầu trời;

Chim bồ câu rừng có thể bay trong cơn co giật tới chốn ẩn náu cao vút bóng tuyết tùng;

Nhưng ánh mắt đã lãng quên vẫn nhắm nghiền sát mặt đất,

Như ánh mắt của người hành hương, vì mỏi mệt, đã tìm thấy ngôi đền giữa hoang mạc.

Vào khoảnh khắc ấy Tâm hồn là một đứa trẻ, trong thời thơ ấu là tâm trí;

Bị lãng quên là trái tim trần tục—một mình, nó đập trong vô vọng.—

Phải, nếu một Kẻ điên được phép trải qua một ngày khỏe mạnh

Để kể lại cơn ngất lểu và choáng váng trên vầng trán khi sự suy tàn vừa chớm bắt đầu,

Anh ta có thể làm run rẩy biết bao kẻ có tinh thần từng cất bước

Đi tìm cái nôi khiêm nhường của một Thi sĩ chốn Miền bắc tĩnh lặng.

Ngắn ngủi thay giờ phút và ít ỏi thay những bước chân vượt qua biên giới của Nỗi nhọc nhằn,

Vượt qua thế giới ngọt ngào và cay đắng—vượt qua nó một cách bất ngờ!

Ngắn ngủi thay giờ phút và ít ỏi thay những bước chân, bởi nán lại lâu hơn

Sẽ ngăn cản đường về, và khiến một người quên đi lối đi phàm trần của mình:

Ôi khủng khiếp làm sao! khi đánh mất bóng hình của gương mặt từng ghi nhớ rõ ràng,

Của đôi mắt Người anh, của vầng trán Người em gái—hiện diện bất biến trong mọi không gian;

Lấp đầy Bầu trời, khi chúng ta bước đi, bằng Chân dung mãnh liệt;

Ấm áp hơn những gam màu anh hùng từng làm tổn thương cảm giác của Họa sĩ,

Khi những hình hài cổ xưa sải bước qua, và những gương mặt cổ xưa,

Mái tóc đen nhánh ánh lên, mái tóc hoa râm thưa thớt, và muôn vàn niềm đam mê.

Không Không, nỗi kinh hoàng ấy không thể xảy ra, bởi ở độ dài của sợi cáp

Con người cảm nhận được sức kéo nhẹ nhàng của chiếc mỏ neo và hân hoan trong sức mạnh của nó:—

Một giờ đồng hồ, tựa như kẻ ngốc nghét, anh đứng bên thác nước phủ đầy rêu phong,

Nhưng ngay giờ phút tiếp theo anh đọc Tưởng niệm về tâm hồn mình:—

Anh đọc nó trên đỉnh ngọn núi, nơi tình cờ anh có thể ngồi xuống

Trên chiếc vương miện bằng cẩm thạch xù xì—Vương miện vĩnh cửu của ngọn đồi ấy.

Dẫu chiếc Mỏ neo của anh có bám chắc đến đâu, vẫn còn chỗ cho một lời cầu nguyện

Rằng con người sẽ không bao giờ đánh mất Lý trí của mình trên những Ngọn núi đen đúa và trơ trụi;

Rằng anh có thể lang thang hết dặm này đến dặm khác để tìm kiếm một Quê hương vĩ đại

Và giữ cho tầm nhìn của mình trong trẻo không tì vết, ánh nhìn nội tâm không bị che khuất.