Teignmouth, Thứ Ba [Ngày 24 tháng 3 năm 1818].

James Rice thân mến của tôi—Đang ở giữa vùng Devon mà anh hết mực yêu quý, theo lẽ thường, tôi chẳng nên viết ra dẫu chỉ một lời mà không chứa đựng một phần lớn lao gồm Trí tuệ, Sự thông thái và Học thức—bởi tôi từng nghe kể rằng Milton trước khi viết bài văn đáp trả Salmasius đã đến những miền này, và suốt ròng rã một tháng trời, ông đã lăn mình ba tiếng đồng hồ (mỗi ngày?) trên một đồng cỏ nào đó ngay sát chỗ chúng tôi—nơi mà dấu vết chiếc mũi của ông cách đều nhau nay vẫn còn được người ta chỉ cho xem. Người dẫn khách tham quan bãi cỏ ấy còn kể rằng, sau những màn lăn lộn ấy, suốt bảy mẫu đất chẳng mọc lên lấy một cọng tầm ma nào trong suốt bảy năm trời, và từ thời điểm đó trở đi, một loài cây mới đã được sinh ra từ cây táo gai, thuộc loại không gai, rất được giới công tử thời nay ưa chuộng dùng để gõ vào đôi bốt của họ.

Câu chuyện này khiến tôi một cách rất tự nhiên cho rằng những cây tầm ma và gai góc đã được thần thánh hóa bởi chuyển động xoay tròn của nhà bác học, rồi được thu lượm trong đầu ông, để rồi sau một quá trình lên men liền bay thẳng vào kẻ bất hạnh Salmasius và gây ra cái chết nổi tiếng đầy bi thảm của y. Thật hạnh phúc biết bao nếu chúng ta có thể định hình suy nghĩ và quyết định tâm trí mình về bất kỳ vấn đề nào trong vòng năm phút, rồi mãi hài lòng với điều đó—nghĩa là xây dựng một thứ "túi tranh" tinh thần gồm những cảm xúc yên bình và dễ chịu—có được một khu vườn phía sau mang dáng dấp Triết học, và một khu vườn phía trước vui tươi rộn rã tiệc tùng—nhưng than ôi! điều đó chẳng bao giờ có thể xảy ra: bởi vì cũng như người thợ làm nhà tranh vật chất biết rằng có những chốn như nước Pháp và nước Ý, như dãy Andes và những ngọn núi lửa, thì người thợ làm nhà tranh tâm linh cũng ý thức được cõi terra semi-incognita (miền đất bán vô định) của những điều siêu phàm, và dẫu có liều mạng cũng chẳng thể kìm nổi dây cương—nếu không thì tôi đã dừng lại nơi đây, yên bình và thoải mái trong lý thuyết về tầm ma của mình.

Tuy nhiên, anh sẽ thấy rằng tôi buộc phải buông thả bản thân khi bị thu hút bởi sức hút của chuỗi liên tưởng. Ngay sau khi tôi giải quyết xong vấn đềóc búa về Salmasius, con quỷ lại thối vào đầu tôi ý thích kỳ quặc này dưới hình hài một trong những câu hỏi của Pythagoras—Liệu Milton đã làm được nhiều điều thiện hay điều ác hơn cho thế gian? Xin bật mí để anh hay (vì tôi nghe được từ một người bạn, mà người ấy lại nghe từ ——,) ông đã viết Lycidas, Comus, Thiên đường đã mất cùng nhiều Thơ ca khác, bên cạnh rất nhiều văn xuôi thú vị—Hơn nữa, ông suốt đời là một người bạn tích cực của nhân loại, và vẫn mãi như vậy kể từ sau khi ông qua đời.—Rất hay—nhưng, anh bạn thân mến của tôi ơi, tôi phải để anh biết rằng, cũng giống như luôn có một lượng vật chất không đổi cấu thành nên quả địa cầu có thể sinh sống này—cũng như đại dương, dẫu cho có những thay đổi và đảo lộn khổng lồ diễn ra ở vùng này hay vùng khác của nó—dẫu cho có những vòi rồng, xoáy nước và những con sông vĩ đại đổ dòng vào đó—thì vẫn giữ nguyên thể tích ấy, và chưa bao giờ thay đổi số lượng nguyên tử của mình—và cũng như một thể tích nước nhất định đã được định hình từ thủa hồng hoang—rất có thể một phần trí tuệ nhất định cũng đã được kéo sợi bay vào bầu không khí loãng, để cho bộ óc con người tha hồ săn mồi trên đó.

Anh sẽ hiểu ý tôi ngay mà chẳng cần đến bất kỳ câu ngoặc đơn thừa thãi nào. Những gì chứa đựng trong Thái Bình Dương không thể nằm lọt trong lòng bàn tay của biển Caspi—những gì từng ở trong đầu Milton không thể tìm thấy chỗ chứa trong đầu Charles Đồ nhì—Giống như Mặt Trăng, ông đã hút trí tuệ về phía dòng thủy triều của nó—và thủy triều vẫn chưa rút, mà chỉ để trơ lại những hòn cuội trên bờ—ý tôi là tất cả mấy tay công tử bột, mấy tác giả viết vở Hengist, cùng những kẻ như Castlereaghs thời nay; những kẻ mà nếu không có thói phàm ăn tục uống của Milton thì có lẽ đều đã là những người khôn ngoan—Giờ đây, vì tôi vốn dĩ đã có cảm tình đặc biệt với một vùng quê mà tôi từng nghe anh ca ngợi hết lời, nên tôi đã chú ý rất kỹ đến mọi thứ trong suốt chuyến hành trình của mình, và đã mua vài tấm da lợn khổ lớn để ghi chép. Tôi đã thấy mọi thứ trừ ngọn gió—và người ta bảo rằng, gió sẽ trở nên hữu hình nếu bạn uống một liều quả sồi, hoặc ngủ một đêm trong máng lợn, với chiếc đuôi áo hướng về phía Tây-Tây-Nam của con Lợn cái.

Vài cô tiếp viên quán rượu nhìn tôi cứ như thể tôi quen biết Jem Rice vậy.... Chà, tôi chẳng thể nói trước được điều gì! Tôi hy vọng anh đang chỉ cho tội nghiệp anh chàng Reynolds con đường để khỏe lại. Hãy gửi cho tôi tin tức tốt lành về cậu ấy, và nếu có thể, tôi sẽ gửi cho anh tin về Tom—Ôi! ước gì có trọn một ngày mà mọi sự đều bình an!

Hôm qua tôi đã đến hội chợ Dawlish.

Qua Đồi và qua Thung lũng,

Và qua Suối đến Dawlish,

Nơi mấy bà bán bánh gừng ế ẩm,

Và bánh gừng hạt thì nhỏ xíu, v.v. v.v.

Lời thăm hỏi của Tom và của tôi gửi đến tất cả mọi người.

Người bạn chân thành của anh

John Keats.