Inverness, ngày 6 tháng 8 [1818].
Kính gửi Bà thân mến,—Tôi vô cùng tiếc nuối khi phải rời xa tất cả bạn bè, đúng vào thời điểm mà tôi có lẽ đã có thể góp phần xoa dịu nỗi lòng cho mọi người. Tôi không hề muốn rời xa người em trai Tom của mình, nhưng hơn hết, xin bà hãy tin rằng, tôi rất muốn được ở lại bên bà, dẫu chỉ để mang lại chút ít sự an ủi nhỏ nhoi sau cuộc chia tay với người con gái vô cùng quý giá ấy. Em trai George của tôi từ trước đến nay vẫn luôn hơn cả một người em; nó là người bạn lớn nhất của tôi, và tôi sẽ không bao giờ quên sự hy sinh mà bà đã dành cho hạnh phúc của nó. Khi bước đi giữa những ngọn núi nơi đây, lòng tôi tràn ngập những suy nghĩ ấy, và tôi như đang ngóng chờ từng ngày, với niềm háo hức được gặp lại bà ngay khi tôi trở về thành phố. Hơn hết thảy mọi điều, tôi muốn gửi đến bà một lời an ủi, nhưng ngặt nỗi tôi chẳng biết phải làm sao. Chẳng thể nào chứng minh được màu đen là màu trắng; cũng chẳng thể nào khiến người ta coi nỗi buồn là niềm vui, hay niềm vui là nỗi buồn.
Tom kể với tôi rằng bà đã ghé qua chỗ ông Haslam, mang theo một tờ báo có đăng tin về một quý ông đội mũ lông rơi xuống vách đá ở vùng Kirkcudbrightshire. Nếu đó thực sự là tôi, thì chắc hẳn tôi đã làm điều đó trong một giấc ngủ mơ màng, hoặc trong khoảng khắc huyền diệu nào đó giữa chén trà thứ nhất và chén trà thứ hai; điều ấy chẳng có gì là lạ lùng khi chúng ta nghe chuyện nhà tiên tri Mahomet, lúc bước xuống giường, đã làm đổ một bình nước, và trong lúc bình nước đang rơi, ngài dường như đã có chuyến du ngoạn kéo dài nửa tháng lên Thiên đàng; thế mà vẫn quay về kịp lúc để ngăn không cho một giọt nước nào bị tràn ra ngoài. Còn về những chiếc mũ lông, tôi chẳng nhớ nổi chiếc nào khác ngoài chiếc của chính mình, ngoại trừ một lần ở Carlisle: đó là một chiếc mũ lông rất đẹp mà tôi bắt gặp trên phố High Street, và tôi dám cá đó chính là chiếc mũ gặp nạn định mệnh ấy. Tôi dám chắc rằng các nữ thần định mệnh, khi nhìn thấy chỉ có hai chiếc mũ lông ở miền bắc, đã cho rằng điều đó quá ư hy hữu, nên bèn tung xúc xắc để định đoạt xem chiếc nào sẽ phải chết đuối. Và lá thăm đã rơi trúng Jones; tôi dám chắc tên anh ta là Jones. Tất cả những gì tôi hy vọng là những vị phu nhân khắc khổ kia đã không thốt lời nào về chuyện treo cổ; nếu họ có làm thế, tôi sẽ phải hối hận vì đã không chết đuối một nửa ở Kirkcudbright mất thôi.
Khoan đã! Để tôi ngẫm lại xem!—việc suýt chết đuối do ngã từ vách đá xuống là một câu chuyện vô cùng lãng mạn đấy chứ: cớ sao tôi lại không nhận vinh dự đó về mình nhỉ? Thật là vẻ vang biết bao khi được giới thiệu tại một phòng khách trước một vị phu nhân hay đọc tiểu thuyết, kiểu như: “Thưa bà, đây là ông này ông nọ—còn đây là tiểu thư nọ kia; tiểu thư ơi, đây chính là vị quý ông từng ngã xuống vách đá và suýt chết đuối.” Giờ thì tôi xin ý kiến bà xem liệu tôi có nên bỏ lỡ một cơ hội tuyệt vời như thế để làm giàu cho bản thân hay không. Không một bóng hồng tiểu thuyết nào có thể cưỡng lại tôi được đâu—chẳng một ai cả. Bị bánh xe ngựa nghiến qua—bị thương bên sườn tại nhà hát, bị đột quỵ do rượu Brandy—cùng hàng ngàn thứ lỗi lầm tồi tệ cỡ trung bình khác thì chẳng thấm vào đâu, nhưng bị hất nhào từ trên vách đá xuống biển—ôi! điều đó sẽ mang lại vận may cho tôi—nhất là khi bà có thể khéo léo gợi ý, dựa trên nguồn tin chính thống này, rằng tôi không hề ngã vìngẫu nhiên, mà là vì đã lao đầu vào những con sóng để cứu lấy nàng Jessy xứ Dumblane, rồi kéo nàng lên bằng mái tóc. Nhưng ngặt một nỗi là nàng ấy đã qua đời, bằng không thì nàng hẳn đã làm tôi hạnh phúc với tấm thân ngọc ngà của mình—dù sao đi nữa, trong chuyện này bà hoàn toàn có thể tùy nghi định đoạt. Nhưng tôi phải gác lại chuyện đùa cợt thôi, và xin khẳng định một cách nghiêm túc rằng tôi đã có những trải nghiệm thực sự vô cùng lãng mạn giữa chốn núi non và hồ nước này. Tôi đã bị ướt sũng hết ngày này qua ngày khác—ăn bánh yến mạch, uống rượu Whisky—lội bùn ngập đến đầu gối—bị đau họng—đến thăm Icolmkill và Staffa; thỉnh thoảng tình cờ kiếm được chút thức ăn lành mạnh ở đâu đó dọc đường—leo lên đỉnh Ben Nevis, và—xin lưu ý, tôi đã leo xuống lại. Đôi khi, những lúc cảm thấy khá mệt mỏi, tôi lại tựa mình một cách đầy u sầu vào một tảng đá, lòng thầm ao ước có một mỹ nhân nổi tiếng nào đó cưỡi ngựa tạt ngang qua đường, tiến đến gần tôi, mang theo những chiếc túi yên ngựa, và ban cho tôi—một tá hoặc hai tá bánh sandwich thịt bò quay hảo hạng.
Khi tôi đặt chân đến một thị trấn lớn, bà thừa biết rằng chẳng thể nào nhét cái ba lô vào trong túi áo nhỏ được, thế nên người ta cứ trố mắt nhìn chúng tôi. Chúng tôi từng bị nhầm là những kẻ bán kính mắt, bán dao cạo, thợ kim hoàn, người bán vải rong, gián điệp, nhân viên thuế vụ, và đủ thứ nghề khác mà tôi chẳng thể tưởng tượng nổi. Lúc tôi đến Port Patrick để hỏi thư từ, người đàn ông ở đó đã hỏi tôi thuộc trung đoàn nào. Tôi cũng đã có dịp ghé qua ngắm nghía đất nước Ireland nhỏ bé. Xin hãy nhắn với Henry rằng tôi vẫn chưa phải cắm trại ngay trên nền đất trống trọc đâu, nhưng tình cảnh cũng chẳng khá khẩm hơn là bao khi đi qua xứ Mull, bởi vì những túp lợn của người du mục ngột ngạt đến mức chẳng thể thở nổi, do làn khói mà có vẻ như họ đang cố gì trì để xông khói theo quy mô lớn. Ngoài việc đi ngựa khoảng 400 dặm, chúng tôi còn đi bộ hơn 600 dặm, và vì thế có thể coi như chúng tôi đã chính thức lên đường.
Tôi xin đoan chắc với bà, thưa bà thân mến, rằng một trong những niềm vui lớn nhất của tôi khi trở về, chính là được gặp lại bà, và rằng tôi sẽ mãi mãi là
Người con chân thành và kính trọng nhất của bà,
John Keats.
