Thư gửi Findlay, Ngày 3 tháng 8 [1818].

Ah mio Ben.

Tom thân mến của anh—Gần đây chúng ta tiến triển chẳng được bao nhiêu, chủ yếu là do thời tiết xấu, chứ cổ họng anh đã gần như khỏi hẳn rồi; thế nên anh chẳng có chuyện gì quan trọng để kể cho em nghe cho đến tận ngày hôm qua, khi chúng tôi lên đỉnh Ben Nevis, ngọn núi cao nhất nước Anh. Vì lý do đó, anh sẽ chẳng bao giờ leo thêm ngọn núi nào nữa trên vương quốc này—Skiddaw chẳng thấm tháp gì so với nó, cả về độ cao lẫn độ khó. Nó cao hơn 4300 feet so với mực nước biển, và Fortwilliam nằm ngay đầu một hồ nước mặn, thế nên chúng tôi bắt đầu leo hoàn toàn từ mực nước biển đó. Anh thực sự rất mừng vì đã vượt qua được nó—cảm giác giống như một con ruồi đang bò lên tấm ốp tường vậy. Hãy tưởng tượng cái công việc phải trèo lên mười ngọn nhà thờ Saint Paul mà không có lấy sự tiện lợi của cầu thang máy hay bậc thang nào. Chúng tôi khởi hành vào khoảng năm giờ sáng cùng một hướng dẫn viên mặc váy ca-rô đội mũ chóp, và chẳng mấy chốc đã đến chân đoạn dốc thứ nhất để bắt đầu leo ngay lập tức. Sau bao phen gắng sức, kéo ì ạch, nghỉ ngơi và mỗi người làm một ngụm whisky, chúng tôi cuối cùng cũng lên tới đỉnh của đoạn dốc thứ nhất và lúc ấy nhìn thấy một mỏm đá khổng lồ sừng sững phía trên, mà người hướng dẫn bảo hãy còn cách xa đỉnh lắm. Sau đoạn dốc đầu tiên, con đường dẫn chúng tôi đi dọc theo một thung lũng thạch thảo có một cái hồ nhỏ—sau chừng một dặm đi trong thung lũng này, chúng tôi bắt đầu bước vào đoạn dốc tiếp theo, đáng sợ hơn đoạn trước rất nhiều, cứ thế tiếp tục leo với những khoảng nghỉ ngắn cho đến khi vượt qua cả vùng thực vật, lọt thỏm giữa toàn đá dăm rời rạc kéo dài lên tận đỉnh. Hướng dẫn viên bảo chúng tôi còn phải đi ba dặm đường đá dốc nữa—chúng tôi lên tới khoảng đất bằng phẳng đầu tiên sau thung lũng, đạt đến độ cao mà khi còn ở dưới thung lũng, chúng tôi từng nghĩ đó chính là đỉnh núi, để rồi lại nhìn thấy ngay phía trên mình một vách đá khổng lồ khác mà hướng dẫn viên vẫn bảo chưa phải là đỉnh; chúng tôi bèn bám trụ và leo lên đó với một sự cố gắng lì lợm, và vừa lên tới nơi thì sương mù bất chợt kéo đến, thế là từ đoạn đó cho tới tận đỉnh, chúng tôi bước đi trong màn sương mù đặc quánh. Toàn bộ phần đỉnh khổng lồ của ngọn núi được cấu thành từ những hòn đá tảng rời rạc lớn nhỏ—trải rộng trên hàng ngàn mẫu đất. Trước khi lên được nửa đường, chúng tôi đã đi qua những vạt tuyết lớn, và gần đến đỉnh có một khe vực sâu tới vài trăm feet bị lấp đầy bởi tuyết.—Nhắc đến các khe vực, đó chính là kỳ quan tuyệt vời nhất của cả ngọn núi—chúng trông giống như những vết nứt khổng lồ nằm ngay giữa trái tim ngọn núi, dẫu thực ra không phải vậy, vì chúng nằm ở sườn núi, nhưng những vách đá khổng lồ khác mọc lên xung quanh đã tạo cho Ben Nevis vẻ ngoài của một trái tim hay lõi đá đã vỡ nát. Những khe vực này sâu tới 1500 feet và là những nơi chốn hãi hùng nhất mà anh từng thấy—chúng khiến người ta có cảm giác chóng mặt nếu bạn thả lỏng để mặc cho nỗi sợ chi phối. Chúng tôi đã lăn những hòn đá lớn xuống và đánh thức những tiếng vang vọng lại một cách thật tuyệt vời. Thỉnh thoảng những khe vực này quang đãng dễ chịu, thỉnh thoảng lại có một đám mây sương mù bốc lên như hơi nước, và đôi khi chúng hoàn toàn bị che khuất bởi những đám mây.

Sau một lúc, sương mù quang đi nhưng vẫn còn những đám mây lớn vờn quanh, bị lão Ben thu hút đến một khoảng cách nhất định để tạo thành những chiếc màn vòm lớn cứ bồng bềnh trôi dạt, lúc mở lúc đóng ngắt quãng ở khắp mọi nơi: thế nên dẫu chúng tôi không nhìn thấy một tầm nhìn khoáng đạt bao la trải dài khắp bốn bề, chúng tôi lại được chiêm ngưỡng một thứ có lẽ còn đẹp hơn—những bức màn mây ấy hé mở với chuyển động tan dần và cho phép chúng tôi nhìn thấy vùng núi non phía dưới như qua một ô cửa sổ nhỏ—những ô cửa mây cứ thay đổi không ngừng và hé lộ những khung cảnh tươi mới ở phía đông, tây, nam và bắc. Rồi trời lại mờ sương, rồi lại tạnh ráo—rồi một cơn gió lạnh thổi thốc qua và làm lộ ra một mỏm đá gồ ghề mà chúng tôi chưa từng thấy dẫu nó nằm ở ngay sát bên cạnh. Thỉnh thoảng phía trên đầu chúng tôi, bầu trời xanh ngắt một màu và mặt trời khá ấm áp. Anh không biết mình có thể truyền đạt cho em chút hình dung nào về khung cảnh từ trên đỉnh một ngọn núi lớn hay không. Em đang đứng trên một mặt phẳng bằng đá, điều đó dĩ nhiên khiến em quên mất rằng mình đang ở một nơi nào khác ngoài vùng đất thấp—chân trời hay đúng hơn là các rìa của mặt phẳng này nằm cao hơn mặt biển tới hơn 4000 feet, che khuất toàn bộ vùng đất nằm ngay bên dưới em, sao cho đối tượng tiếp theo mà em nhìn thấy ở khắp mọi nơi xung quanh, sát ngay cạnh các rìa của đỉnh phẳng ấy, chính là những chóp đỉnh của các ngọn núi ở cách đó một khoảng xa. Khi em di chuyển vòng quanh về mọi hướng, em sẽ thấy nhiều hay ít hơn phần vùng đất lân cận tùy thuộc vào việc ngọn núi em đang đứng có sườn dốc hay thoai thoải ở các phần khác nhau—nhưng điều mới mẻ nhất trong tất cả chính là cái nhịp nhảy bất ngờ của tầm mắt từ mép tận cùng của thứ trông giống như một đồng bằng phóng ra một khoảng cách vô cùng tận. Trên một góc đỉnh núi có một đống đá được xếp gọn gàng có chóp nhọn bởi một số lính pháo binh; anh đã trèo lên đó và nhờ thế đứng cao hơn cả lão Ben một chút. Trẻ trời không lạnh như anh tưởng—nhưng cũng đủ lạnh để làm một ngụm whisky thỉnh thoảng cho ấm bụng. Chẳng có gì thay đổi thất thường hơn đỉnh của một ngọn núi—một người phụ nữ sẽ sẵn sàng đánh đổi những gì để có thể thay đổi chiếc mũ trùm đầu của mình thường xuyên và dễ dàng đến thế chứ!—Có khá nhiều hươu đỏ trên núi Ben Nevis—chúng tôi không thấy con nào cả; con chó đi cùng chúng tôi giữ tư thế rình rập rất cẩn trọng và thực sự khao khát được cắn xé một trận ra trò. Anh vẫn chưa kể gì về việc chúng tôi xoay sở thế nào giữa đống đá dăm lớn nhỏ, lúc thì bằng hai chân, lúc thì ba chân, lúc thì bốn chân; lúc thì hai chân và một chiếc gậy, lúc thì ba chân và một chiếc gậy, rồi lại bốn chân, rồi hai chân, rồi một cú nhảy cóc, cứ thế chúng tôi luân phiên thay đổi đủ kiểu: chân, tay, gậy, nhảy, vấp, ngã, chân, tay, bàn chân (rất rón rén), lại gậy, và rồi lại trò bò bốn chi như thú. Sau tất cả, thế mà đã từng có một bà Cameron năm mươi tuổi, người phụ nữ béo nhất xứ Inverness-shire, đã leo lên ngọn núi này cách đây vài năm—đúng là bà ấy có người hầu đi theo—nhưng suy cho cùng thì bà ấy vẫn phải tự chịu cái thân mình. Lẽ ra bà ấy nên thuê Sisyphus,—“Lên sườn đồi cao, lão đẩy một khối tròn to—Bà Cameron.” Người ta đồn rằng đã có một cuộc trò chuyện nho nhỏ diễn ra giữa ngọn núi và vị phu nhân. Sau khi nhấm nháp một ngụm whisky lúc đã ngồi xuống khá thoải mái, bà liền cất lời—

Bà C.

Thề có Chúa, thưa Ngài Nevis hỡi,

Ta tức tối làm sao, thở hồng hộc, bã mồ hôi,

Đã trèo đèo lội suối để đến tô điểm cho cái đầu hói lông lốc của ngài

Và giờ đây ngồi trên ngài chỉ để nghỉ chân đôi chút,

Mà ngài chẳng thèm dành cho ta lấy một lời khen ngợi.

Than ôi, sự đời vẫn thế, khi dụng ý của chúng ta

Đã rành rành ra đó, và trước mắt toàn thể nhân loại,

Chúng ta, những đóa hoa hồng, lại bộc lộ một sự ưu ái quá đỗi quáng quàng!

Ngài, hỡi những gã đàn ông, liền lập tức quay lưng bỏ chạy—

Ôi, xin hãy để ta than khóc cho số phận bất hạnh của mình!

Hỡi cái đầu hói vô tình, chẳng lẽ ta đã chê bai

Những thung lũng êm đềm—chẳng lẽ ta đã dại dột

Bỏ lại tất cả dưa muối và đồ hộp của mình,

Cả tủ đựng đồ sứ Trung Hoa cùng với một cơ thể thần kinh suy nhược

Đầy đau đớn—này cái đồ vô ơn ngốc nghếch, chẳng lẽ ta đã từ bỏ

Cái ghế nệm êm ái và chiếc bình pha thuốc của mình.

Đúng là ta chẳng bị chai chân—không! tạ ơn các vị thần,

Thợ đóng giày của ta muôn đời vẫn là ông Bates.

Và nếu không phải ông Bates thì ta đây nào đâu đã già!

Vẫn cứ câm lặng, hỡi Nevis vô tình—vẫn lạnh lùng đến thế!

Đến đây vị phu nhân uống thêm một ngụm whisky nữa và đang định đưa thêm chút nữa lên môi thì bà giật mình ném phăng nó xuống đất bởi ngọn núi bắt đầu gầm gừ—tiếng gầm kéo dài trong vài phút trước khi hắn cất lời—

Ben Nevis.

Cái giọng điệu và cái miệng lải nhải rên rỉ nào đây dám

Đến quấy rầy giấc ngủ ngàn năm của ta?

Giấc ngủ của ta vốn vẫn yên bình suốt chừng ấy thời gian—

Và việc bị đánh thức theo cách này, ta tuyệt đối không thể chịu đựng được.

Ôi đớn đau—bởi vì kể từ tiếng kêu đầu tiên của loài đại bàng

Ta đã phải trải qua một giấc mơ quái quỷ khủng khiếp làm sao,

Quả là một cơn ác mộng. Thưa Phu nhân, hóa ra là bà đấy phăng?

Không thể nào! Đôi mắt già nua của ta chắc lòa rồi!

Hỡi Vách Đá Đỏ, kính cận của ta đâu! Giờ để ta xem nào!

Lạy Chúa nhân hỡi, hỡi hai vị thần sinh đôi

Làm sao mà bà lại mò được lên tới đây? Ồ, ta cười rách cả ruột mất!

Ta sẽ gây động đất cho xem——

Bà C.

Ngọt ngào Nevis hỡi, xin chớ rung chuyển, bởi dẫu cho ta yêu

Cái khuôn mặt chân chất của ngài hơn vạn vật trên đời,

Thực lòng thì ta cũng chẳng thích thú gì khi bị cuốn

Vào sâu trong lồng ngực ngài đâu—hỡi ngài lịch thiệp,

Nữ nhi vốn chẳng thích những cách đối xử quá thô bạo đâu ngài ơi—

Xin ngài hãy bình tĩnh và đừng có rung chuyển hay cựa quậy,

Dù chỉ là một hòn đá, kẻo ta lên cơn ngất xỉu mất thôi—

Ben Nevis.

Ta phải làm—ta sẽ làm—ta nào có gặp được những miếng mồi ngon béo bở thế này—

Ta nào có gặp được những sinh vật ngọt ngào như thế mỗi ngày—

Thề có chiếc mũ ngủ già nua của ta, thề có ngày lẫn đêm,

Ta phải có được một nụ hôn ngọt ngào—ta phải và sẽ thế!

Vách Đá Đỏ!—Thế ra, thưa Phu nhân, bà có thể hối hận

Về mọi nỗi nhọc nhằn và sức lực mà bà đã bỏ ra

Chỉ để ngắm nhìn Ben Nevis và chạm vào chiếc mũi của hắn ư?

Hỡi Vách Đá Đỏ, ta bảo ngươi đấy! Ồ, ta phải bắt chúng lại gần nhau!

Hỡi Vách Đá Đỏ, nằm bên dưới ngón chân út của ta

Là một mạch lưu huỳnh—hãy đi đi, hỡi Vách Đá Đỏ thân yêu, hãy đi đi—

Và cọ cái lưng bằng đá cuội của ngươi vào đó—xéo đi mau!

Phu nhân dấu yêu, ta buộc phải hôn bà, thề là ta phải làm thế!

Ta phải ôm lấy bà với tất cả niềm khao khát nồng cháy nhất!

Đồ đần độn, ngươi có nghe thấy không—Đồ đần, ta sẽ cho bà ấy nếm mùi

Nằm bên dưới gót chân phía bắc thuộc chiếc chân phía đông của ta

Là một hang chứa những con rồng đất non—này chú em,

Hãy mau chóng đến đó để hoàn thành tâm nguyện của ta

Mang theo một bó thông thật lớn

Và khi mặt trời chiếu những tia nắng hung tợn nhất của sao Mai,

Hãy châm lửa và nhét chúng vào tổ của lũ rồng

Khi ấy lũ rồng sẽ bị chiên giòn và kêu xèo xèo hết cỡ

Cho đến khi mười ngàn con vật giờ đây chẳng lớn hơn

Những con cá sấu tội nghiệp—những sinh vật tội nghiệp dài đúng một gang tay—

Mỗi con sẽ phình to lên gấp hai mươi lần kích thước

Của một con cá voi phương bắc—và khi đó chính là lúc dành cho phần thưởng ngọt ngào—

Khoảnh khắc ấy đã điểm—bởi vì khi đó Vách Đá Đỏ sẽ cọ

Cái lưng đá cuội của hắn—còn ta sẽ hôn hít, nựng nịu

Và ép chặt món mồi ngon dơn dợt của ta vào bầu ngực.

Đồ đần độn, hãy mau chân lên!

Ôi những Nữ thần Thơ ca, hãy khóc cho phần còn lại—

Vị phu nhân ngất lịm đi và hắn tưởng bà đã chết

Thế là hắn lại kéo những đám mây trùm lên đầu mình

Và chìm vào giấc ngủ—chẳng mấy chốc bà đã được đánh thức dậy

Bởi những người hầu hoảng hốt của mình—ngày hôm sau được đưa về nhà

Bình an trên mặt đất thấp, bà tạ ơn số phận vì

Cơn ngất xỉu ấy đã không kéo dài quá muộn.

Nhưng điều khiến anh ngạc nhiên hơn cả là làm thế nào mà vị phu nhân này có thể xuống núi được. Anh cảm thấy nó thật khủng khiếp. Đó là một chuyến xuống núi tồi tệ nhất—làm anh rã rời cả người. Ở trang bên, em sẽ thấy một bài Sonnet mà anh đã viết trên đỉnh Ben Nevis. Chúng tôi vừa mới vào đến Inverness. Anh nhận được ba bức thư của em, một từ Fanny—và một từ Dilke. Anh muốn viết chép lại toàn bộ chỗ này cho em nhưng trước tiên anh sẽ viết cho Fanny và bà Wylie. Sau đó anh sẽ bắt đầu một bức thư khác gửi cho em chứ không viết ngay bây giờ, bởi vì anh nghĩ tốt hơn là em nên nhận được bức thư này càng sớm càng tốt. Cổ họng đau của anh chưa khỏi hẳn và anh dự định sẽ dừng chân ở đây vài ngày.

Hỡi Nữ thần, hãy dạy cho tôi một bài học, và hãy cất tiếng thật vang

Ngay trên đỉnh Nevis, mù mịt trong màn sương khói!

Tôi nhìn xuống những vực sâu, và một tấm vải liệm

Bằng hơi nước đang che khuất chúng,—cũng chừng ấy điều tôi biết

Về địa ngục mà loài người có thể hiểu; tôi nhìn ngược lên trên,

Và chỉ có màn sương ủ rột,—cũng chừng ấy điều

Loài người có thể nói về thiên đường; sương mù giăng bày

Trước mặt đất, bên dưới chân tôi,—cũng chính xác là như vậy,

Mông lung biết bao là tầm nhìn của con người về chính bản thân mình!

Dưới chân tôi đây là những hòn đá gồ ghề,

Tôi chỉ biết ngần ấy rằng, với tư cách một kẻ khờ khạo kém cỏi,

Tôi đang bước đi trên chúng,—rằng tất cả những gì mắt tôi thấy

Chỉ là sương mù và vách đá, không chỉ trên đỉnh cao này,

Mà còn trong cả thế giới tư duy và sức mạnh tinh thần!

Tạm biệt em cho tới ngày mai.

Người anh trai thương yêu nhất của em

John ——.