[Hampstead, khoảng ngày 18 tháng 12 năm 1818.]

Anh chị yêu quý của tôi — Trước khi bức thư này đến tay anh chị, chắc hẳn anh chị đã chuẩn bị tinh thần để đón nhận những tin tức tồi tệ nhất; thậm chí, nếu lá thư của Haslam đến đúng hạn, tôi lấy làm khuây khỏa khi nghĩ rằng cú sốc đầu tiên sẽ qua đi trước khi anh chị đọc được những dòng này. Những ngày cuối đời của tội nghiệp Tom thật vô cùng đau đớn; nhưng những phút giây cuối cùng của em ấy lại bớt phần dằn vặt hơn, và khoảnh khắc tận cùng thì ra đi không một chút đớn đau. Tôi sẽ không bàn luận những điều giáo điều theo kiểu linh mục về cái chết — dẫu cho những nhận xét thông thường của những con người bình dị nhất về cái chết cũng đúng đắn chẳng kém gì tục ngữ của họ. Tôi hầu như chẳng mảy may nghi ngờ về sự bất tử dưới hình thức này hay hình thức khác — và Tom cũng vậy. Bạn bè của tôi đều vô cùng tử tế với tôi — Brown đã giữ tôi ở nhà anh ấy. Tôi cho rằng chẳng ai có được khoảng thời gian trôi qua êm ả hơn tôi lúc này. Trong suốt thời gian Tom lâm bệnh, tôi không thể cầm bút, và kể từ khi em mất, việc bắt đầu viết trở thành một thử thách lớn đối với tôi. Trong tuần qua, tôi đã đi khắp nơi — và tôi sẽ kể cho anh chị nghe tường tận nhất có thể về mọi chuyện đang diễn ra. Tôi rất thân thiết với Dilke và Brown — quả thực tôi sắp dọn về sống chung với Brown — nghĩa là chúng tôi sẽ chung một nhà. Tôi sẽ ở phòng khách phía trước và anh ấy ở phòng phía sau, nhờ đó tôi có thể tránh được tiếng ồn của lũ trẻ nhà Bentley — và có thể tập trung hơn vào việc học tập của mình — vốn đã bị gián đoạn rất nhiều dạo gần đây, đến mức trong đầu tôi chẳng còn lấy một bóng dáng ý tưởng nào về một cuốn sách, và cây bút của tôi dường như đã trở nên quá xơ cứng để viết những điều mạch lạc. Dạo này cuộc sống của anh chị thế nào rồi? Sự xoay vần của thế giới khiến tôi hoa mắt — Anh chị ở đó với Birkbeck — tôi ở đây với Brown — đôi khi tôi tưởng tượng có một khoảng cách mênh mông, nhưng đôi khi, như lúc này đây, lại thấy sự giao cảm trực tiếp về mặt tinh thần với anh chị. Đó sẽ là một trong những sự vĩ đại của cõi bất tử — Sáng thế sẽ không còn khoảng cách, và do đó sự giao thương duy nhất giữa các linh hồn sẽ là sự thấu hiểu lẫn nhau — khi ấy họ sẽ hoàn toàn hiểu thấu nhau, trong khi chúng ta ở thế giới này chỉ có thể hiểu nhau ở những mức độ khác nhau — mức độ thiện lương càng cao thì tình yêu và tình bằng hữu càng sâu sắc. Dạo này tôi ít viết lách nên e rằng anh chị sẽ khó lòng nắm bắt được ý tôi, vậy tôi xin lấy một ví dụ — Giả sử Brown, Haslam, hay bất kỳ ai mà tôi hiểu ở mức độ cận kề hơn so với anh chị, đang ở nước Mỹ, họ sẽ cách xa tôi tương ứng với việc bản ngã của họ ít để lại dấu ấn trong tôi hơn. Lý do tại sao vào khoảnh khắc này tôi không cảm thấy quá xa cách anh chị chính là vì tôi nhớ những thói quen, cách ứng xử và hành động của anh chị; tôi biết cách suy nghĩ, cách cảm nhận của anh chị: tôi biết niềm vui hay nỗi buồn của anh chị sẽ mang hình hài gì; tôi biết dáng vẻ đi đứng, đứng, thung thung, ngồi xuống, cười đùa, chơi chữ, và từng cử chỉ của anh chị một cách rõ mồn một đến mức anh chị như đang ở ngay bên tôi. Anh chị cũng sẽ nhớ đến tôi theo cách tương tự — và càng lúc càng hơn khi tôi nói với anh chị rằng tôi sẽ đọc một đoạn văn của Shakespeare vào mỗi Chủ nhật lúc mười giờ — anh chị hãy đọc một đoạn vào cùng thời điểm ấy, và chúng ta sẽ ở gần nhau nhất có thể như những kẻ mù lòa cùng ở trong một căn phòng.

Tôi đã đến thăm Mẹ của hai anh chị vào ngày hôm kia, và từ nay dự định sẽ thường xuyên sang bầu bạn với cụ nửa ngày — cụ có vẻ khá khỏe mạnh. Tôi đã ghé qua phố Henrietta và trò chuyện với Mẹ về cô Millar — chúng tôi đã tán gẫu về những cô nàng thừa kế — cụ hình như đã kể cho tôi nghe về bảy hoặc tám gã si tình đang hấp hối vì tương tư. Charles không có nhà. Tôi nghĩ mình có nghe thêm chút chuyện về cô Keasle — tất cả những gì tôi biết về cô ấy là cô đi một kiểu giày mới làm bằng da bóng trông giống như chiếc ba lô của chúng tôi. Cô Millar đã véo tôi một cái đau điếng. T.B.: Tôi không thích điều đó chút nào. Bà Dilke đã cùng tôi đi thăm Fanny vào tuần trước, và Haslam đi cùng tôi vào Chủ nhật tuần trước. Em ấy vẫn khỏe — trông có vẻ tròn trịa hơn chút ít và có chút hồng hào. Vào Chủ nhật, tôi đã mang về từ chỗ em ấy món quà là mấy chiếc quạt che mặt và một chiếc giỏ đựng đồ khâu tặng bà D. — chúng thực sự rất xinh xắn. Từ Walthamstow chúng tôi đi bộ đến Bethnal Green — nơi tôi cảm thấy mệt mỏi rã rời sau chặng đường dài đến mức phải lên giường đi ngủ lúc mười giờ. Ông bà Keasle cũng có ở đó. Haslam vô cùng tử tế, và sự lo lắng của anh ấy dành cho anh chị là rất lớn; chưa bao giờ chúng tôi gặp nhau mà không trò chuyện về anh chị. Anh ấy luôn làm cho tôi những điều tốt đẹp — anh ấy đã cho tôi loại giấy mỏng này để viết thư cho anh chị. Buổi sáng nay tôi đã dành một giờ đồng hồ ở bên ông Lewis — ông ấy rất muốn nghe tin tức về anh chị. Haydon đã ở đây ngày hôm qua — anh ấy làm chúng tôi cười thích thú khi kể về cậu thanh niên Hoppner, người đã cùng Đại úy Ross đi thám hiểm các vùng cực. Con tàu đôi khi bị bao vây hoàn toàn bởi những ngọn núi và vách đá băng khổng lồ, thế mà chỉ vài phút sau chẳng còn thấy bóng dáng một mảnh băng nào quanh đường chân trời. Có lần họ đụng độ một khối băng khổng lồ đến mức tưởng như không còn đường sống; phương án cuối cùng của họ là đâm thẳng mũi tàu vào nó, và họ đã làm vậy, chẻ đôi khối băng ra rồi lướt qua khe nứt đó một đoạn đường dài — hơn một dặm. Mắt họ mỏi nhừ vì thứ ánh sáng chói lóa và trắng xóa vĩnh cửu ấy đến mức phải nằm ngửa trên boàn tàu để dịu bớt mắt nhìn lên bầu trời xanh. Hoppner mô tả sự mệt mỏi khủng khiếp của anh ấy trước ban ngày kéo dài liên tục — mặt trời cứ di chuyển theo vòng tròn trên đầu họ — đè nặng lên tâm trí anh đến mức không tài nào rũ bỏ được cảm giác ấy ngay cả trong hầm tàu tối tăm. Người Eskimo được mô tả là những sinh vật khốn khổ nhất — họ trôi dạt từ nơi ở mùa hè sang mùa đông rồi quay lại giống như những con gấu trắng trên các tảng băng trôi. Họ dường như chưa bao giờ tắm rửa, thế nên mỗi khi các cơ mặt cử động, lớp da đỏ au lại lộ ra bên dưới những mảng bụi bẩn nứt nẻ. Họ chẳng hề có khái niệm nào về những cư dân khác trên thế giới ngoài chính họ. Các thủy thủ, những người đã lâu không thấy bóng một vì sao nào, khi đi về phía nam và hò reo mừng rỡ trước sự xuất hiện trở lại của ngôi sao đầu tiên, tất cả đều chạy lên boàn tàu với những cảm xúc khôn xiết vui sướng. Đôi mắt của Haydon không cho phép anh tiếp tục vẽ bức tranh của mình — bác sĩ bảo anh phải nghỉ ngơi thêm hai tháng nữa. Hunt vẫn chứng nào tật nấy — tôi đã hoàn toàn mệt mỏi với tất cả những điều đó. Gần đây anh ta cho xuất bản một cuốn sổ tay mang tên Sổ tay Văn học — chứa đầy những thứ vô vị phát bệnh mà anh chị không thể tưởng tượng nổi. Reynolds vẫn khỏe; anh ấy đã trở thành một nhà phê bình của tờ Edinburgh Review. Tôi chưa nhận được tin tức gì từ Bailey. Dạo này tôi rất ít gặp Rice — và tôi lấy làm tiếc vì điều đó. Các cô nhà R. đều bình thường như mọi khi. Archer, trong số tất cả mọi người, lại ghé thăm tôi một hôm — anh ta muốn nhờ tôi lấy thông tin từ Hunt và Haydon về một người nào đó mà họ quen biết. Tôi đã giúp anh ta đạt được điều mình muốn, nhưng chẳng mảy a mảy may quan tâm đến nguyên nhân cơ sự ra sao. Tội nghiệp Kirkman đã rời Wentworth Place vào một buổi tối khoảng tám giờ rưỡi thì bị chặn đường, đánh đập và cướp mất đồng hồ ở phố Pond Street. Tôi gặp lại anh ấy vài ngày trước; vết thương vẫn chưa lành hẳn. Tôi ghé thăm Hazlitt vào ngày tới phố Romney Street — tôi đã đưa cho John Hunt các đoạn trích từ thư của anh chị — anh ta chẳng thèm đếm xỉa gì đến. Dạo này tôi có gặp Lamb — Brown và tôi được Hunt dẫn đến nhà Novello — ở đó chúng tôi bị tàn phá và tra tấn bởi những lời chơi chữ dở tệ và lặp đi lặp lại — Brown không muốn đến đó lần nữa. Buổi tối hôm nọ chúng tôi đi xem Brutus, một vở bi kịch mới của Howard Payne, một người Mỹ — Kean diễn xuất xuất sắc — nhưng kịch bản thì rất tồi. Đó là lần đầu tiên tôi đi xem kể từ sau lần đi cùng anh chị đến nhà hát Lyceum.

Bà Brawne, người đã thuê nhà của Brown trong suốt mùa hè, vẫn đang sinh sống ở Hampstead. Bà ấy là một phụ nữ rất tử tế, còn cô con gái lớn của bà theo tôi là một người xinh đẹp, tao nhã, duyên dáng, ngốc nghếch, thời thượng và kỳ lạ. Thỉnh thoảng chúng tôi cũng có vài bận hờn dỗi đôi co — rồi con bé cư xử khá hơn chút ít, nếu không thì tôi đã cuốn gói chuồn lẹ từ lâu rồi. Qua lời kể bóng gió của Mẹ hai anh chị, tôi biết mình sẽ được mời đến dự buổi khiêu vũ mừng sinh nhật cô Millar. Không biết tôi có nên khiêu vũ với cô Waldegrave không nhỉ? Chà! Chắc tôi phải tìm cách né tránh kha khá người ở đó mất thôi. Tôi sẽ là tay dandy duy nhất ở đó — và quả thực tôi chỉ nhận lời mời cho có để bữa tiệc không đến nỗi hoàn toàn vắng bóng một đại diện nào của giống loài ấy. Tôi sẽ xuất hiện trong bộ trang phục toàn màu tím, từ chiếc mũ cho đến tất cả — kèm theo danh sách những mỹ nhân tôi từng chinh phục được thêu quanh ống quần.

Thứ Năm [Ngày 24 tháng 12].

Sáng nay thời tiết đẹp tuyệt vời, giá mà nghĩ đến điều này từ hôm qua thì tôi đã đi bộ sang Walthamstow rồi. Sáng nay anh chị đang làm gì thế? Chỗ anh chị có trời lạnh giá buốt và khô ráo như chúng tôi ở đây không? Chuyện săn bắn với khẩu súng tiến triển thế nào rồi? Anh chị đã bắn được con bò rừng nào chưa? Có gặp con gà lôi nào không? Tâm trí tôi rất hay bay bổng về một đất nước xa xôi nào đó — tôi sống ở bên ngoài nước Anh nhiều hơn là ở trong nước. Những ngọn núi ở xứ Tartary là chốn lang thang ưa thích của tôi, nếu chẳng may tôi bỏ lỡ dãy núi Alleghany hay không có hứng thú với xứ Savoy. Săn bắn chắc hẳn phải có niềm vui lớn lắm — nhắm súng — không, không được đâu — này, thôi nào — khỉ thật — chừa này — pằng — khói và lông bay tứ tung — nó đâu rồi? Anh chị có kiếm được con chó săn thỏ nào ra hồn không đấy? Anh chị đã gặp ông Trimmer chưa? Ông ấy là người quen của Peachey. Giờ thì tôi không nói với chú G. nhỏ đâu đấy, mà hình như là có — vì cậu cũng là một G. mà. Anh chị có đủ đồ lông thú ấm áp không? Những bức thư tới của anh chị sẽ cho tôi nghe rõ mồn một mọi chuyện diễn ra thế nào — đừng có ém nhẹm gì nhé — hãy kể hết cho chúng tôi nghe; tốt xấu thế nào cứ phơi bày ra hết. Không biết đứa cháu nhỏ đã ra đời trước khi anh chị nhận được bức thư này chưa? Hãy hôn nó một cái thay cho tôi, và khi nào nó bắt đầu phân biệt được một miếng phô mai với một con sâu róm, hãy cho nó xem bức ảnh của tôi tuần hai lần. Anh chị sẽ rất vui khi biết rằng bài viết đả kích tôi của Gifford đã mang lại lợi ích cho tôi — nó giúp cuốn sách của tôi lọt vào tay một số nhóm độc giả — Tôi cũng không quên nhắc lại một lần nữa điều mà có lẽ Haslam đã kể cho anh chị, đó là món quà trị giá 25 bảng Anh được gửi đến cho tôi một cách vô danh. Tôi có rất nhiều điều muốn kể cho anh chị — cách tốt nhất là chép lại các bức thư qua lại của tôi; và tôi không được quên bài sonnet tôi nhận được cùng với món tiền đó. Tuần trước tôi nhận được bức thư sau từ Woodhouse, người mà chắc anh chị còn nhớ:

“Keats thân mến — Tôi gửi kèm theo đây một bức thư, khi đọc xong phiền anh trả lại cho tôi. Hoas trình nó đến tay tôi là thế này. Anh họ tôi, cô Frogley ở Hounslow, đã mượn cuốn Endymion của tôi trong một khoảng thời gian nhất định. Trước khi cô ấy kịp xem qua, cô ấy và bạn tôi là anh Hy. Neville ở Esher, người từng là bác sĩ nội trú của cố Công chúa Charlotte, đã nài nỉ được mượn đọc trong một hai ngày, và nhận trách nhiệm xin lỗi tôi thay cho cô em họ vì sự chậm trễ thêm vài ngày đó. Neville nói với tôi rằng một trong các cô nhà Porter (nổi tiếng với dòng tiểu thuyết) đã nhìn thấy nó trên bàn anh ta, lật xem thử và bày tỏ mong muốn được đọc. Tôi bảo anh cứ giữ nó bao lâu tùy thích và cho mượn bao nhiêu người tùy ý, miễn là đừng để nó nằm phủ bụi trên kệ sách của bất kỳ ai. Sau đó tôi biết được từ cô Frogley rằng những vị nữ sĩ ấy đã ngỏ ý với anh Neville, nếu anh quen biết tác giả, xin vui lòng giới thiệu giúp họ. Khoảng một tuần trước, bức thư đính kèm đã được anh Neville chuyển cho cô họ tôi như một lời cáo lỗi vì đã giữ cuốn sách quá lâu, và cô ấy đã gửi nó cho tôi, biết rằng điều đó sẽ làm tôi vui lòng — Tôi chuyển nó cho anh cũng vì lý do tương tự, nhưng chủ yếu là vì nó tạo cho tôi cơ hội nhắc đến với anh (điều mà trước đó nói ra sẽ là vô ích) về cơ hội được giới thiệu vào một tầng lớp xã hội mà rất có thể anh sẽ thu nhận được những lợi ích cũng như sự trau dồi, nếu anh thấy phù hợp để nắm bắt cơ hội ấy. Trong trường hợp đó, tôi rất sẵn lòng thúc đẩy những mong muốn của anh. Nhưng anh cứ tùy ý quyết định nhé. Mọi chuyện hoàn toàn là bí mật giữa chúng ta —

Thân ái,

R.W.”

Chà — giờ thì đây là bức thư của cô Porter gửi cho Neville —

“Thân gửi ông — Vì Mẹ tôi đang phái một người đưa thư đến Esher, tôi không thể không gửi kèm theo đây nỗi tiếc nuối vì đã không có vinh dự được gặp ông vào buổi sáng ông ghé qua cổng nhà. Tôi đã dặn người nhà nói từ chối tiếp khách, vì tôi đang rất mệt mỏi với căn bệnh cảm cúm vẫn chưa dứt; nhưng giả sử biết đó là ông thì tôi đã phá lệ vài phút để bày tỏ tôi vô cùng say mê cuốn Endymion đến nhường nào. Tôi vừa đọc xong tập thơ và đã làm đúng như lời ông cho phép, cho cô Fitzgerald mượn lại rồi. Tôi rất tiếc vì ông không có dịp làm quen cá nhân với tác giả, bởi tôi rất hân hạnh được bày tỏ với anh ấy, thông qua sự giới thiệu của ông, niềm vui vô cùng hiếm hoi mà chị em tôi đã có được từ những trái ngọt đầu mùa của thiên tài. Tôi hy vọng bài phê bình đầy ác ý kia sẽ không làm tổn hại” (hoặc làmụt tắt) “ngọn lửa Parnassus chân chính ấy — nó không nên làm vậy, bởi khi cuộc đời còn ban ơn, vân vân...”

— và cô ấy cứ thế viết tiếp. Giờ thì tôi cảm thấy biết ơn nhiều hơn là phổng mũi vì điều này — biết ơn đến mức hiện tại tôi sẽ không thèm kể cho anh chị nghe một tràng dài ngoằng về một nữ sĩ chuyên viết truyện tình sướt mướt đâu. Tôi sẽ nhận lời làm quen với họ, dẫu chỉ vì niềm vui được viết thư kể lại cho anh chị nghe — chắc chắn tôi sẽ được chứng kiến một giống loài người hoàn toàn mới. Và tôi càng chắc chắn hơn rằng mình chẳng có thời gian nào dành cho họ đâu.

Hunt đã rủ tôi đi gặp Tom Moore vào một ngày nào đó — thế nên anh chị sẽ lại được nghe kể về anh ta. Đêm chúng tôi đến nhà Novello, có một màn đối thoại vô cùng căng thẳng giữa các bản nhạc của Mozart và những lời chơi chữ. Tôi chán ngấy đến tận cổ, nếu làm theo ý thích của mình thì tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại bất kỳ ai trong nhóm đó nữa, kể cả Hunt, kẻ dẫu sao cũng là một anh chàng dễ chịu về mặt đại thể khi ở bên cạnh — nhưng thực chất hắn lại là một kẻ kiêu ngạo, tự ca tụng bản thân và ghê tởm trong các vấn đề về gu thẩm mỹ cũng như đạo đức. Hắn hiểu được rất nhiều điều hay ho đẹp đẽ; nhưng ngặt nỗi, thay vì công nhận người khác cũng có mức độ cảm nhận tương đương như hắn tự khoe — hắn lại bắt đầu một lời giải thích theo một cách kỳ quặc đến mức gu thẩm mỹ và lòng tự ái của chúng ta liên tục bị xúc phạm. Hunt gây hại cho người ta bằng cách biến những điều hay ho thành tầm thường, và những điều đẹp đẽ thành ghê tởm. Nhờ có hắn mà tôi trở nên dửng dưng với Mozart, chẳng màng tới những bức tượng bán thân trắng muốt — và biết bao điều vinh quang khi gắn liền với hắn bỗng hóa thành con số không tròn trĩnh. Điều đó làm méo mó tâm trí con người ta — khiến tư duy trở nên kỳ quái — làm rối trí người ta về chuẩn mực của cái đẹp. Martin đang vô cùng tức giận với Blackwood vì đã in trong tạp chí của hắn một số bức thư vốn là tài sản của Martin — hắn luôn tìm cách bênh vực Blackwood cho đến khi chính bản thân bị tổn hại, và giờ thì hắn nổi cơn lôi đình. Tôi đã nghĩ đi nghĩ lại nhiều lần xem có nên gửi cho anh chị các số báo Examiner hay không, vì chắc chắn Birkbeck đã có đủ mọi ấn phẩm định kỳ hay ho — dẫu sao tôi cũng sẽ giữ lại chúng. Tôi không thể quên nhắc đến sự chu đáo và hữu ích của bà Bentley — tôi rất tiếc phải rời xa bà ấy — nhưng tôi buộc phải đi, và tôi hy vọng bà ấy sẽ không bị thiệt thòi quá nhiều vì chuyện này. Ông Bentley vẫn khỏe — ông vừa mang đến cho tôi một giỏ đựng quần áo đựng đầy sách. Hôm nay Brown đã vào thành phố để đưa mấy đứa cháu đang ghé thăm ở đây đi xem thú. Tôi đang trải qua một ngày yên tĩnh — điều mà lâu lắm rồi tôi chưa có được — và nếu cứ tiếp tục như thế này, tôi cảm thấy mình phải bắt tay viết thơ trở lại — bởi nếu tâm trí hay thể xác không hoạt động thì tôi chỉ thấy đau đớn — và tôi phải chịu đựng nỗi thống khổ lớn lao ấy mỗi khi đến những buổi tiệc tùng, nơi mà theo các quy tắc xã hội và một niềm kiêu hãnh tự nhiên, tôi buộc phải kìm nén tâm hồn mình lại và ra vẻ như một kẻ ngốc — bởi tôi cảm thấy nếu buông thả những thôi thúc của bản thân thì chúng sẽ phải kinh ngạc đến tột cùng. Tôi sống trong một sự kìm nản vĩnh cửu — chưa bao giờ được giải tỏa ngoại trừ những lúc đang sáng tác — thế nên tôi cứ viết xả láng thôi.

Thứ Sáu [Ngày 25 tháng 12].

Tôi nghĩ trước khi rời nước Anh, anh chị đã biết đề tài tiếp theo của tôi sẽ là “Sự sụp đổ của Hyperion.” Tối qua tôi đã viết thêm được một chút, nhưng sẽ mất một thời gian để tìm lại mạch cảm hứng cũ. Tôi sẽ không trích đoạn nào cho anh chị đọc đâu vì tôi muốn toàn bộ tác phẩm tạo được ấn tượng trọn vẹn. Tuy nhiên, tôi có một vài bài thơ mà anh chị sẽ thích, và tôi sẽ chép lại vào trang sau. Tôi sẽ ăn tối với Haydon vào Chủ nhật, và sang Walthamstow vào thứ Hai nếu trời vẫn giữ cái lạnh giá này. Tôi cũng đang tính về Hampshire vào dịp Giáng sinh này để thăm nhà ông Snook — họ bảo tôi sẽ được giải trí rất nhiều — Nhưng tôi không biết nữa — tôi nghĩ tâm trí mình đang quá lớn lao cho việc học tập — tôi phải làm điều đó thôi — tôi phải ở nhà chờ đợi những ai muốn đến thăm mình. Tôi không thể lúc nào cũng cứ (từ này đánh vần thế nào nhỉ?) lang thang lông bông mãi được. Đến đây tôi phải thú nhận rằng mình đã không thể duy trì việc viết nhật ký hay viết câu chuyện như đã hứa — giờ thì tôi có thể làm được rồi. Sáng nay tôi sẽ viết thư cho Haslam để hỏi xem khi nào tàu nhổ neo, và cho đến lúc đó tôi sẽ viết gì đó mỗi ngày — Sau thời gian đó, cuốn nhật ký của tôi sẽ tiến hành đều đặn như máy, và anh chị đừng có phàn nàn là nó nhàm chán nhé — bởi điều tôi muốn là viết thật nhiều gửi cho anh chị — thừa hiểu rằng ngay cả sự tẻ nhạt xuất phát từ tôi cũng sẽ trở nên thú vị đối với anh chị — Anh chị có thể hình dung việc không làm điều này bấy lâu nay đã đè nặng lên tâm can tôi biết nhường nào. Dựa vào bức thư tiếp theo của anh chị, tôi sẽ có thể phán đoán xem loại thông tin nào sẽ hữu ích hoặc mang lại nhiều niềm vui nhất cho anh chị. Có lẽ vì anh chị vốn thích nghe tôi phác họa tính cách nhân vật nên sẽ thích một bữa tiệc picnic đàm tiếu dẫu có cách xa cả đại Tây Dương. Nhưng giờ tôi phải trò chuyện riêng với cô em gái yêu quý của mình — vì tôi biết em thích nghe dăm ba câu châm biếm chế giễu hơn là một chiếc bánh bao táo bự chảng. Em có biết chú Redhall không? Chú ấy là một người đàn ông thấp lùn với cái đầu chải bột ngây thơ ngẩng cao, chú nói ngọng với cái môi dưới trề ra — chú có hai cô cháu gái, mỗi cô nặng bằng ba chú cộng lại — một cô cao và một cô béo rộng — chú từng quen biết Bartolozzi. Chú ấy tổ chức một buổi tiệc chiêu đãi, và xếp các chai rượu vang dọc theo cầu thang nhà bếp và hầm rượu — hoàn toàn mù tịt về việc người ta sẽ uống loại nào — Sẽ là một trò đùa hay ho biết mấy nếu lén lút trút hết chai này đến chai khác vào cái chậu giặt, rồi hô hào gọi thêm — Nếu em cho chú ấy một cú ngã sóng xoài, hẳn sẽ làm rối tung cái bím tóc đuôi sam và đưa môi dưới của chú lại gần mũi hơn. Chú ấy chưa bao giờ gặp may mắn đến mức bị móc mất chiếc khăn tay lụa trong đám đông, và do đó chỉ có độc nhất một chủ đề trò chuyện — Bartolozzi. Tôi có nên phác họa cô Brawne cho em nghe không? Cô ấy cao tầm tôi — với nét mặt thanh tú kiểu dài — thiếu đi chút cảm xúc trong từng đường nét — cô biết cách làm cho mái tóc trông đẹp mắt — lỗ mũi đẹp — dù hơi có nét nhạy cảm khổ sở — miệng lúc dở lúc hay — góc nghiêng đẹp hơn góc nhìn chính diện vốn dĩ không đầy đặn mà lại tái nhợt và gầy gò nhưng không đến mức trơ xương. Dáng người rất duyên dáng và các cử động cũng vậy — tay đẹp, bàn tay hơi kém một chút — bàn chân tạm ổn. Con bé chưa đầy mười bảy tuổi — nhưng lại vô tri — cư xử quái đản, nổi khùng khắp mọi hướng — gọi người ta bằng những cái tên tệ hại đến mức dạo gần đây tôi buộc phải thốt lên từ “con ranh” — tôi nghĩ điều này không phải do bản tính xấu xa nào, mà là vì con bé thích thói đua đòi kiểu cách — tuy nhiên tôi đã chán ngấy cái kiểu cách ấy và sẽ từ chối giao du thêm. Dạo gần đây con bé có một người bạn đến thăm — thể loại này các em đã gặp nhan nhản: khuôn mặt đỏ tấy như thể vừa đứng ngoài trời giá lạnh; đôi môi đỏ hỏn lúc nào cũng chực chờ cắn miếng thịt gà — con bé chơi đàn chẳng có chút cảm xúc nào ngoài cảm giác chạm vào phím ngà bằng những ngón tay. Đúng là một cô nàng ngốc nghếch chẳng có lấy một điểm cộng — Chúng tôi ghét cay ghét đắng, chế giễu, trêu ngươi và tôi nghĩ cuối cùng đã đuổi khéo được con bé đi. Cô B. lại nghĩ đó là một biểu tượng của thời trang, và bảo rằng đó là người phụ nữ duy nhất mà cô ấy sẵn sàng đổi thân xác cho. Thật là một mụ đần — So với con bé đó thì cô ta cứ như đóa hồng sánh với bông bồ công anh vậy. Khi chúng tôi đi ngủ, Brown vừa dập tắt ngọn nến vừa nhận xét rằng cô Robinson kia mà già đi thì trông sẽ cực kỳ xấu xí — khiến tôi phải rên rỉ suốt mười phút liền cho bõ tức. Tôi chưa gặp lại cái của nợ Kingston — George sẽ tả lại hắn cho em — Có ngày tôi sẽ đưa mấy thể loại sinh vật này vào một vở hài kịch — và biết đâu sẽ có cả Hunt trong đó nữa —

Bối cảnh, một căn phòng khách nhỏ. Hunt bước vào — Gattie — Hazlitt — bà Novello — Ollier. Gattie. Chà! Hunt, đã dọn về nhà mới rồi đấy à? Chà! Bà Novello: đã gặp Altam và vợ anh ta chưa? — Bà N. Rồi (cười toe toét), nhà của anh Hunt phải không? — Gattie. Nhà của Hunt? Không, ha! Ông Ollier, tôi xin chúc mừng ông về lời khen ngợi lớn nhất từng thấy dành cho cuốn sách. Ông Hazlitt, hy vọng ông vẫn khỏe. — Hazlitt. Vâng, thưa ông, không, thưa ông. — Ông Hunt (đang chơi nhạc), “La Biondina,” vân vân. Hazlitt, anh đã nghe bài này bao giờ chưa? — “La Biondina,” vân vân. — Hazlitt. Ồ không, thưa ông — tôi chưa bao giờ... — Ollier. Nào Hunt, chơi lại lần nữa đi — tuyệt diệu quá. — Gattie. Divino — Hunt, khi nào cuốn sổ tay của anh phát hành thế? — Hunt. “Thứ gì đang cuốn hút ta hoàn toàn thế này?” Ồ chúng ta đang nhẩn nha viết rồi, hy vọng chẳng mấy chốc sẽ ra mắt văn phong hoa mỹ. Một thứ như thế đang rất được mong đợi — người ta chẳng nghĩ gì ngoài việc kiếm tiền — còn tôi thì thiên về phe tự do hơn một chút. Tôi bị coi là lỏng lẻo trong các nguyên tắc Cơ Đốc giáo của mình, vân vân và mây mây.

[Ngày 29 tháng 12].

Đã mấy ngày kể từ khi tôi viết trang trước — và dạo này mình làm những gì thì tôi chịu chết không nhớ nổi. Tôi ăn tối ở nhà Haslam vào Chủ nhật — với Haydon ngày hôm qua, và gặp Fanny vào buổi sáng; em ấy vẫn khỏe. Vừa nãy tôi lôi tập thơ ra để viết tiếp, nhưng ý nghĩ mình viết quá ít gửi cho anh chị cứ thế ùa về khiến tôi không tài nào viết tiếp được — thế nên tôi viết bừa một mạch chẳng có lấy một lời để nói — thế mà tâm trí tôi lại ngập tràn hình bóng anh chị đến mức chẳng làm được việc gì khác. Tôi sẽ phải bó gối ở Hampstead vài ngày vì bị đau họng — việc đầu tiên tôi làm sẽ là ghé thăm Mẹ hai anh chị lần nữa. Lần cuối gặp Henry, cậu ấy khoe bản khắc đầu tiên của mình, tôi thấy tuyệt cú mèo. Ông Lewis ghé qua sáng nay và mang theo một số tờ báo Mỹ — tôi chưa thèm mở ra xem — tôi nghĩ lẽ ra chúng ta phải nhận được tin tức từ anh chị từ lâu rồi — Tôi đang mong chờ thư từng ngày. Chớ nên tuyệt vọng. Bà Abbey muốn đón Fanny khỏi trường học — tôi sẽ cố gắng hết sức để chống lại việc đó. Đã có một tai họa lớn xảy ra trong gia đình Drewe — cụ Drewe đã qua đời được một thời gian; và gần đây George Drewe cũng đột ngột qua đời trong một cơn co giật — vì lý do đó mà Reynolds đã phải về xứ Devon. Vài ngày trước anh ấy ăn tối tại nhà Horace Twisse cùng với Liston và Charles Kemble. Dạo này tôi rất ít gặp anh ấy, vì tôi hiếm khi đến phố Little Britain do cảm giác chán chường cứ thế bủa vây tôi ở đó, còn John Reynolds thì tỏ ra vô cùng tẻ nhạt khi ở nhà. Tôi cũng chẳng gặp Rice. Không biết hiện giờ cuộc sống của anh chị ra sao — tôi hy vọng vài ngày tới mọi chuyện sẽ sáng tỏ.

[Ngày 30 tháng 12].

Tôi chẳng bao giờ nhớ nổi hôm nay là ngày mấy trong tháng. Hôm nay thời tiết ngoài này rất đẹp, dẫu tôi đang mờ mịt chờ đợi một đám mây giông, hay đúng hơn là mây tuyết, kéo đến trong vòng chưa đầy một tiếng nữa. Hiện tại tôi đang thui thủi một mình ở Wentworth Place — Brown thì đang ở Chichester còn vợ chồng Dilke thì lưu lại trong Thành phố một thời gian ngắn. Không biết tôi sẽ sống sao nếu thiếu đi dăm ba buổi sáng ngập nắng thỉnh thoảng ghé qua — nó làm tinh thần chúng ta sảng khoái hẳn lên. Dilke và tôi thường xuyên tán gẫu về anh chị. Thỉnh thoảng tôi vẫn có chút hoài nghi, nhưng anh ấy có vẻ rất tự tin. Tôi nghĩ chẳng mấy chốc người ta sẽ nhận thấy một sự thay đổi trong dòng văn học tiếng lóng thời thượng hiện nay — có vẻ như thời hoàng kim của các tạp chí phê bình đã qua rồi — công chúng đã trở nên ngấy đến tận cổ — chẳng mấy chốc sẽ lại có một thứ trò hề mới ra đời để làm chủ đề trò chuyện trong các phòng khách — Đó là gì thì tôi chẳng quan tâm. Chúng ta đã chứng kiến ba vị vua văn chương trong thời đại của mình — Scott, Byron, và sau đó là những cuốn tiểu thuyết Scotland. Giờ đây mọi thứ có vẻ đã chết lặng — hoặc có lẽ tôi nhầm, những hội đoàn văn chương vẫn có thể duy trì sự ồn ào náo nhiệt mà tôi không nghe thấy đấy thôi. Haydon cho tôi xem bức thư anh ấy nhận được từ Tripoli — Ritchie vẫn khỏe và tinh thần phấn chấn giữa những bầy lạc đà, khăn vấn, cây chà là và cát bụi. Chắc anh chị còn nhớ tôi từng hứa gửi cho anh ấy một cuốn Endymion nhưng lại chưa làm — tuy nhiên anh ấy đã có một cuốn — anh chị cũng có một cuốn. Một cuốn đang ở nơi hoang dã xứ Mỹ — cuốn còn lại đang trên lưng lạc đà giữa những đồng bằng Ai Cập. Tôi đang lật xem một cuốn sách của Dubois — ông ta viết những chỉ dẫn dành cho các diễn viên — một trong số đó rất hay. “Khi hát đừng có bận tâm đến âm nhạc — hãy nhịp nhàng tùy thích. Thật là một sự hạ thấp đáng tiếc làm sao nếu anh buộc phải gò ép thiên tài của mình vào khuôn khổ cứng nhắc tẻ nhạt của một tay kéo vĩ cầm — tóc đuôi ngựa với ruột mèo — không, hãy để hắn đi theo nhịp của anh và tấu khúc nhạc của anh — hãy luồn lách qua mặt hắn.” Giờ tôi sẽ chép lại bức thư và bài sonnet mà tôi đã nhắc tới. Bìa ngoài được đề địa chỉ thế này: “Gửi ông Taylor và Hessey, (Nhà sách), số 93 phố Fleet Street, Luân Đôn,” và bên trong có đoạn:

‘Đề nghị ông Taylor và Hessey chuyển bức thư đính kèm bằng phương thức vận chuyển an toàn đến tác giả cuốn Endymion, người không được biết đến ở Teignmouth: hoặc nếu không có địa chỉ của ông ấy, xin vui lòng gửi trả bức thư qua đường bưu điện theo địa chỉ dưới đây trong vòng hai tuần, “Ông P. Fenbank, Bưu điện Teignmouth.” Ngày 9 tháng 11 năm 1818.’

Trong tờ giấy này có đính kèm nội dung sau, với phần đề ngoài — ‘Gửi ông John Keats, Teignmouth.’ Tiếp theo là bài Sonnet gửi John Keats — mà tôi sẽ không đời nào chép lại cho bất kỳ ai trên đời ngoài anh chị — những người thừa biết rằng tôi khinh bỉ “ánh sáng dịu dàng và vẻ đáng yêu” hay bất kỳ điều nhảm nhí nào tương tự ở bản thân mình.

Hỡi vì sao hứa hẹn ngời cao! — ánh sáng dịu êm

Cùng vẻ đáng yêu chẳng thuộc về thời đại u mờ này;

Bởi nó mù lòa, cố chấp và sai quấy;

Điếc lác trước những tầng mây vút tận trời cao, và cơn cuồng nộ

Của những linh hồn nhạo báng gây cuộc chiến đắng cay

Chống lại mọi sự chính trực táo bạo của khúc ca.

Dẫu vậy tia sáng trong veo của ngươi sẽ tỏa rạng qua muôn đời mạnh mẽ,

Đến những thời đại chín muồi làm ngọn đuốc với gia tài.

Và giờ đây vẫn có những kẻ say mê danh tiếng của ngươi,

Những kẻ bị nhịp ca hoang dã cuốn đi vượt ngoài thể xác,

Những kẻ yêu sự tự do của những lời ca — hướng đích

Vượt trên tầm nhìn của một lũ đần câm chẳng thấy gì —

Và có một kẻ mà bàn tay sẽ chẳng bao giờ keo kiệt

Trích từ kho trái cây nghèo nàn của mình dâng mọi điều ngươi khát khao.

Tháng 11 năm 1818. Xin lật trang sau.

Tôi lật sang trang và tìm thấy tờ tiền 25 bảng Anh. Giờ thì chuyện này đối với tôi hoàn toàn hợp lý — nếu tôi từ chối thì tôi đã cư xử hệt như một gã ba hoa đần độn rồi — thế mà món quà vẫn làm tôi hơi nhột nhối, và tôi không biết liệu mình có trả lại nó không nếu chẳng may gặp lại người ơn sau này, người mà tôi đã viết thư hỏi thăm nhưng hoài công vô ích. George đại đế à, tôi đang để bức tiểu họa của anh trên bàn đây — trông rất giống — dù phần môi trên chưa hoàn toàn chuẩn lắm. Ước gì chúng ta có bức ảnh đẹp hơn của cậu George nhỏ nhà anh. Tôi suýt quên kể rằng mấy hôm trước tôi cùng Dilke đi săn trên bãi hoang và bắn được một con chim sẻ ngô. Lượng súng ống ra quân cũng đông đảo chẳng kém gì chim chóc. Lẽ ra tôi đã có mặt ở Chichester vào thứ Tư này — nhưng vì chứng đau họng nên hôm qua tôi đã viết thư cáo lỗi với anh ấy (Brown).

Thứ Năm [Ngày 31 tháng 12].

(Tôi sẽ ghi ngày tháng khi viết xong.) — Hôm qua tôi nhận được một mẩu giấy nhắn từ Haslam — hỏi xem bức thư của tôi đã sẵn sàng chưa — thế mà đây mới chỉ là tờ giấy thứ hai — bất chấp mọi lời hứa hẹn của tôi. Nhưng anh chị phải suy xét xem tôi đã gặp phải bao nhiêu sự ngắt quãng cản trở chứ. Tuy nhiên, khi niêm phong bức thư này, tôi sẽ không còn gì để cản trở tiến trình viết nhật ký đều đặn của mình nữa, và nó sẽ dày lên đáng kể trong vòng một tháng tới. Tôi sẽ chép vào đây bất kỳ mẩu sáng tác nhỏ nào — dẫu tôi sẽ không trích đoạn nào từ tập thơ dài vốn hãy còn phôi thai của mình. Tôi rất muốn biết liệu thơ ca và văn học nói chung đã chiếm lại hay đánh mất sự quan tâm của anh chị — và loại văn phong nào đang được anh chị ưa chuộng nhất hiện nay. Anh chị đọc Fielding với cảm giác thế nào nhỉ? Và những bức tranh của Hogarth có vẻ đã trở nên cũ kỹ đối với anh chị chưa? Suy cho cùng thì anh chị cũng chẳng cách xa các mối quan hệ xã hội chung là bao so với tôi — hãy nhớ rằng chẳng ai có thể sống ở nhiều xã hội cùng một lúc — sự tận hưởng của một người trong các trạng thái xã hội loài người khác nhau phải phụ thuộc vào năng lực tâm trí của họ — nghĩa là anh chị hoàn toàn có thể tưởng tượng ra một khúc khải hoàn La Mã hay đại hội Olympic chẳng kém gì tôi. Với đôi mắt phàm trần, chúng ta chỉ nhìn thấy phong tục tập quán của một quốc gia trong một thời đại — rồi chúng ta chết đi. Giờ đây đối với tôi, phong tục tập quán từ thuở xa xưa nào dù là của người Babylon hay người Bactria đều chân thực, thậm chí còn chân thực hơn cả những thứ tôi đang sống cùng — Tâm trí tôi dạo gần đây hay xoay chuyển theo hướng này — Chúng ta càng biết nhiều thì càng nhận ra thế giới này càng thiếu thốn sự thỏa mãn — đây là một nhận xét cũ rích; nhưng tôi đã tự nhủ sẽ không bao giờ coi điều gì là hiển nhiên — mà sẽ kiểm chứng tận tường ngay cả chân lý của những câu tục ngữ bình dân nhất. Tuy nhiên điều này là sự thật. Bà Tighe và Beattie từng làm tôi mê mẩn — giờ đây tôi nhìn thấu họ và chẳng thấy ở họ điều gì ngoài sự yếu ớt, thế mà biết bao người vẫn say mê họ! Có lẽ một đấng tối cao nào đó cũng nhìn Shakespeare theo lăng kính tương tự — liệu điều đó có thể xảy ra không? Không — Sự thiếu hụt tương tự này cũng được phát hiện (xin lỗi cậu George nhỏ nhé, anh biết em không có ý bắt cậu ấy chịu chung số phận đâu) ở phụ nữ với một vài ngoại lệ — nữ thợ may, cô nàng thông thái rởm, và người phụ nữ đa sầu đa cảm quyến rũ nhất kỳ thực chỉ khác nhau một chút đỉnh và đều đáng chê trách như nhau. Nhưng tôi sẽ không nói thêm nữa — nói thế hóa ra phạm thượng mất — và thề có Chúa, tôi suy nghĩ ít đến mức chẳng có nổi một quan điểm nào về bất cứ thứ gì ngoại trừ các vấn đề thẩm mỹ — Tôi không bao giờ có thể cảm thấy chắc chắn về bất kỳ chân lý nào nếu không xuất phát từ nhận thức rõ ràng về vẻ đẹp của nó — và tôi thấy tâm trí mình còn non nớt lắm ngay cả trong năng lực nhận thức ấy — tôi hy vọng nó sẽ ngày càng phát triển. Một năm trước, tôi không thể hiểu nổi dù chỉ một chút về những bức tranh của Raphael — giờ đây tôi bắt đầu đọc hiểu chúng đôi chút. Và tôi đã học được điều đó thế nào? Bằng cách chứng kiến một tác phẩm được thực hiện theo tinh thần hoàn toàn trái ngược — ý tôi là một bức tranh của Guido, trong đó tất cả các vị thánh, thay vì vẻ giản dị anh hùng và sự vĩ đại tự nhiên vốn thừa hưởng từ Raphael, thì mỗi người trong nét mặt và cử chỉ đều mang cái vẻ đạo đức giả, trang nghiêm, sướt mướt đầy kịch tính của nhân vật cha Nicholas trong tác phẩm của Mackenzie. Lần cuối đến nhà Haydon, tôi đã lật xem một cuốn sách in tranh khắc từ những bức bích họa ở nhà thờ Milan, tôi quên béng mất tên rồi — trong đó bao gồm các mẫu vật của nghệ thuật Ý thời kỳ thứ nhất và thứ hai. Tôi nghĩ mình chưa bao giờ được thưởng thức bữa tiệc thị giác nào tuyệt vời hơn thế ngoài Shakespeare. Tràn ngập lãng mạn và những cảm xúc dịu dàng nhất — sự lộng lẫy của xiêm y vượt trội hơn bất cứ thứ gì tôi từng thấy, không ngoại trừ cả Raphael. Nhưng lại kỳ dị đến mức khó hiểu — thế mà vẫn hòa quyện thành một tổng thể tuyệt đẹp — đối với tôi thậm chí còn tuyệt vời hơn cả những tác phẩm hoàn mỹ khác — bởi vì ở đó còn chừa lại quá nhiều khoảng trống cho trí tưởng tượng thỏa sức bay bổng. Tôi chưa tham dự buổi nào trong khóa giảng gần đây của Hazlitt. Chúng bàn về ‘Sự hóm hỉnh và hài hước,’ ‘các nhà viết kịch hài Anh.’

Thứ Bảy, ngày 2 tháng 1 [1819].

Hôm qua vợ chồng D. và tôi ăn tối ở nhà bà Brawne — chẳng có chuyện gì đặc biệt xảy ra. Từ nay về sau tôi chẳng đời nào tốn thời gian với mấy bà phụ nữ trừ khi họ xinh đẹp — mất thì giờ vô ích. Vì lý do đó tôi xin phép từ chối không đến nhà Redall hay Butler hay bất kỳ hội nhóm nào mà chẳng kiếm nổi một nét mặt khả ái nào trong đám họ — và nơi mà mọi trò giải trí buổi tối chỉ loanh quanh việc chúc ‘chúc sức khỏe anh, chúc sức khỏe anh, và chúc sức khỏe anh — và (ơ xin lỗi nhé) của cô nữa, cô ——,’ cùng những thứ tẻ nhạt chẳng đủ sức giữ cho người ta tỉnh ngủ — Nói về khoản ăn nói nhã nhặn thì tôi thà ở nhà đọc sách — hãy để đôi mắt tôi được chiêm ngưỡng những điều đẹp đẽ, bằng không thì đừng hòng dụ tôi đi ăn tối ở bất cứ xó xỉnh nào. Có lẽ anh chị đã nghe về bữa tiệc chiêu đãi Thos. Moore ở Dublin, bởi tôi đang cầm bản tường thuật ngay đây trên tờ báo dân chủ Philadelphia. Điều thú vị nhất diễn ra là bài phát biểu của anh Tom khi người ta nâng ly chúc sức khỏe thân phụ anh ấy. Tôi e rằng phần lớn những bức thư của tôi toàn chứa đầy những lời hứa hẹn và những dự định sẽ làm hơn là thực sự viết được nhiều — nhưng ở đây tôi xin tuyên bố một lần và mãi mãi — rằng hoàn cảnh đã ngăn cản tôi giữ lời hứa trong thư trước, nhưng giờ tôi khẳng định rằng vì sẽ chẳng có gì cản trở nên tôi sẽ kiên trì viết nhật ký cho anh chị. Việc tôi chưa làm điều đó từ trước, anh chị sẽ tha thứ nếu biết tôi đã dằn vặt hối hận vì sự xao nhãng của mình biết bao nhiêu giờ qua. Bởi vì chẳng có ý nghĩ nào ám ảnh tôi thường trực và liên tục như hình bóng của anh chị — bài thơ của tôi cũng chẳng thể xua đuổi nó đi được — anh chị làm trì hoãn nó còn nhiều hơn cả khi chiếm dụng thời gian của tôi giả sử anh chị đang ở nước Anh. Tôi chẳng bao giờ quên anh chị ngoại trừ những lúc tình cờ ngắm nhìn một người phụ nữ xinh đẹp nào đó — nhưng đó chỉ là một cơn sốt nhất thời — còn ý nghĩ về cả hai anh chị đối với tôi là một niềm đam mê, nhưng phần lớn lại là một niềm đam mê tĩnh lặng. Tôi đã xin Dilke dăm ba dòng gửi anh chị — anh ấy đã hứa rồi — tôi sẽ gửi những gì mình viết cho Haslam vào sáng thứ Hai — ngày mai nhét được gì vào tờ giấy khác tôi sẽ viết nốt — Có một hai bài thơ nhỏ có lẽ anh chị sẽ thích. Tôi đã bỏ dứt khoát việc hít thuốc lào rồi — Dilke hứa tối nay sẽ sang ngồi với tôi, ước gì anh ấy sang ngay lúc này vì tôi thèm một nhúm thuốc lào lắm rồi — ngặt nỗi trong hộp của tôi chẳng còn mọng nào. Chứng đau họng của tôi đã đỡ nhiều rồi — chắc tôi có thể mạo muội làm một nhúm đây. Dưới đây là các bài thơ — chúng sẽ tự nói lên ý nghĩa của mình — như mọi bài thơ vốn phải thế mà chẳng cần lời bình phẩm nào —

Cứ để Huyễn tưởng phiêu diêu mãi,

Niềm vui nào ngự trị chốn quê nhà.

Chỉ chạm nhẹ, ngọt ngào vui tan biến

Tựa bọt bèo giọt hạt mưa rơi:

Thế nên hãy để huyễn tưởng có cánh lượn trôi

Về hướng thiên đường mãi trải dài vô tận —

Mở toang cánh cửa lồng tâm trí,

Nó sẽ lao vút đi bay bổng tận mây trời.

Hỡi Huyễn tưởng ngọt ngào, hãy thả cho nàng tự do!

Niềm vui mùa hè bị thói quen tàn phá,

Và sự tận hưởng mùa xuân

Cũng phai tàn như đóa hoa đang độ nở:

Cả chùm trái đỏ thắm của mùa thu nữa

Đang ửng hồng qua màn sương sớm với sương mai,

Cứ hôn mãi thành ra ngấy ngả. Phải làm sao đây?

Hãy ngồi xuống bên lò sưởi lúc

Cành củi khô bùng cháy rực hồng,

Hơi thở của một đêm mùa đông:

Khi mặt đất lặng thinh trùm kín chăn,

Và lớp tuyết đông đặc bị gạt phăng

Khỏi đôi giày nặng trịch của anh chàng cày cấy:

Khi màn đêm gặp gỡ vầng trăng giãi

Trong âm mưu đen tối kín thưng

Nhằm đuổi sao Mai khỏi chốn vô cùng.

Hãy ngồi đó rồi thả hồn bay khắp ngả

Với tâm trí tự ngự trị oai nghiêm

Huyễn tưởng mang trọng trách cao cả; hãy phái nàng đi, —

Nàng sẽ có lớp lớp lâu la hầu hạ —

Bất chấp giá băng, nàng sẽ mang về cho ngươi

Những đóa hoa đẹp thiên địa đã từng rơi;

Nàng sẽ mang đến cho ngươi tất cả

Mọi hân hoan của tiết trời mùa hạ;

Toàn bộ sự giàu sang chất đống của mùa thu

Với vẻ lén lút dịu êm huyền bí mịt mờ;

Nàng sẽ pha trộn những niềm vui ấy lại

Như ba loại rượu ngon trong một chiếc cốc dài

Và ngươi sẽ cạn chén — Ngươi sẽ nghe thấy ngay

Những khúc ca mùa gặt rộn ràng trong gió,

Tiếng lúa reo vui nhộn nhịp ngoài đồng,

Tiếng chim ca hót chào bình minh ấm áp;

Và cùng khoảnh khắc ấy, hãy lắng tai nghe tiếng hát

Của chú sơn ca tháng Tư sớm mai,

Cùng bầy quạ bận rộn kêu quác quác hoài

Đi kiếm nhặt từng cành khô sợi rác.

Chỉ một cái liếc nhìn, ngươi sẽ ngắm ngay

Bông cúc dại và cúc vạn thọ vàng tươi;

Bông huệ trắng ngần và đóa hoa anh thảo đầu đời

Vừa hé nở bên hàng rào xanh ngắt;

Đóa hyacinth ngợp bóng rợp mát

Nữ hoàng bích ngọc của giữa độ tháng Năm;

Và từng chiếc lá, từng đóa hoa thắm đượm ngầm

Được trân châu hóa bằng cùng làn mưa dịu ngọt.

Ngươi sẽ thấy chú chuột đồng rón rén bò ra

Gầy guộc sau giấc ngủ trong hang tối giá;

Và con rắn qua mùa đông co ro quắt quéo

Xác vỏ khô trên bờ ruộng nắng hanh vàng;

Những quả trứng có đốm màu loang lổ bên đàng

Đang nở rộ trên cành gai đâm chồi nảy lộc;

Khi đôi cánh chim mẹ đậu thật bình yên

Trên chiếc tổ ấm êm lót rêu xanh rờn;

Rồi sự vội vã hoảng hốt bồn chồn

Khi đàn ong chia tổ bay ra rợp trời —

Những quả s acorns chín rụng tơi bời

Trong tiếng gió mùa thu đang ca hát,

Cho chú chuột cổ mượt mà nhặt nhạnh cất đi

Để dành trữ trong nhà kho mùa đông của chí.

Ôi Huyễn tưởng ngọt ngào, hãy thả cho nàng tự do!

Mọi niềm vui đều bị thói quen hủy hoại:

Mọi nỗi hân hoan, mọi niềm vui khắc khoải —

Chẳng có bóng hồng nào không ngấy đến nhàm.

Nào đâu chiếc má hồng không phai tàn

Vì ngắm nghía quá nhiều? Nào đâu thiếu nữ

Với đôi môi chín mọng mãi như chưa?

Nào đâu đôi mắt, dẫu xanh ngắt đến vừa

Mà không mỏi mệt? Nào đâu khuôn mặt

Bất kỳ ai cũng bắt gặp ở mọi nơi thật chặt?

Nào đâu giọng nói, dẫu ngọt ngào đến mấy

Mà người ta không nghe quá nhiều và mãi thấy ngây?

Chỉ chạm nhẹ, ngọt ngào vui tan biến

Tựa bọt bèo giọt hạt mưa rơi.

Thế nên hãy để huyễn tưởng có cánh tìm tới

Giúp ngươi chọn một bóng hồng vừa ý tâm tư.

Đôi mắt ngọt ngào như con gái của Ceres từ từ

Trước khi vị thần đau khổ dạy nàng cách

Biết cau mày và biết cách trách la:

Với vòng eo và đường cong thướt tha

Trắng ngần như Hebe khi chiếc thắt lưng vàng

Tuột mất chiếc khóa cài, để rồi tuôn ngang

Tấm áo choàng rơi xuống tận đôi chân

Trong lúc nàng nâng chiếc cốc đầy ngọt ngấn,

Và Jove đâm mệt mỏi — Hỡi người đẹp giai nhân!

Ngươi sẽ sở hữu mái tóc xõa buông vần

Mà Adonis đã vò rối vì hờn ghen tức tối;

Cùng đôi môi hắn từ chối không chịu hôn,

Và kho báu hắn sẽ bỏ lỡ hoài hoài không màng ôn;

Cùng bàn tay hắn cự tuyệt không thèm siết

Và hơi ấm hắn sẽ dằn vặt chẳng thiết tha gì.

Ôi sự ngây ngất tột cùng — Ôi niềm hạnh phúc đê mê!

Huyễn tưởng đã mang nàng đến — kìa nàng đang bước đi đó —

Chẳng bao giờ nhàm chán, mãi mãi mới mẻ cho

Đấy nàng đang bước đến! Và hãy nói xem ai

Có được bóng hồng thần thánh đến thế này?

Dẫu vị giác của ngươi có sành sỏi đến mười mươi

Nàng cũng chẳng thể làm ngươi ngấy ngả. Hãy đứt xới

Mớ lưới dây cương lụa là của Huyễn tưởng đi thôi;

Nơi nàng bị buộc níu giữ chặt với trái tim người.

Hãy nhanh chóng cắt đứt sợi dây ngục tù lơi lỏng

Và nàng sẽ mang lại những niềm vui xiết bao sống động,

Cứ để huyễn tưởng có cánh phiêu diêu lượn bay,

Niềm vui nào ngự trị chốn quê nhà xưa nay.

Tôi không nghĩ bài thơ này lại dài đến thế. Tôi còn một bài nữa ngắn hơn — nhưng vì chép sang trang bên sẽ tiện hơn nên tôi xin ghi lại ở đây vài nhận xét về tác phẩm Caleb Williams của Hazlitt — ý tôi muốn nói là St. Leon, bởi dẫu anh ấy đã nhắc đến tất cả các tiểu thuyết của Godwin một cách rất thoải mái nhưng tôi không trích dẫn chúng, mà chỉ dẫn ra đoạn này như một ví dụ về văn phong bộc tuệch quen thuộc và sự ngắn gọn đầy lửa của anh ấy. Anh ấy nhận xét về St. Leon rằng —

“Hắn ta là một chi thể bị xé rời khỏi xã hội. Sở hữu tuổi trẻ và sắc đẹp vĩnh hằng nhưng hắn chẳng thể cảm nhận được tình yêu; vây quanh, bị trêu ngươi và tra tấn bởi sự giàu có, nhưng hắn chẳng thể làm được việc thiện nào. Khuôn mặt của con người lướt qua trước mắt hắn như trong một chiếc gương cầu; nhưng hắn không gắn kết với họ bằng bất kỳ mối liên hệ thông thường nào của sự đồng cảm hay đau khổ. Hắn bị ném trở lại vào chính mình và những suy nghĩ của riêng mình. Hắn sống trong sự cô độc của chính lồng ngực mình — không vợ, không con, không bạn bè hay kẻ thù trên thế giới này. Đây là sự cô độc của tâm hồn, không phải của những khu rừng hay cây cối hay núi non — mà là hoang mạc của xã hội — sự tiêu điều và lãng quên của trái tim. Hắn đơn độc một mình. Sự tồn tại của hắn hoàn toàn mang tính trí tuệ, và do đó không thể dung thứ được đối với một kẻ từng cảm nhận được sự ngây ngất của tình cảm, hay nỗi thống khổ của bi thương.”

Nhân tiện đây tôi cũng xin chép luôn lời nhận xét của anh ấy về Godwin dưới tư cách một tiểu thuyết gia: —

“Dù bất kỳ ai khác là gì đi nữa, thì rõ ràng tác giả của Caleb Williams không phải là tác giả của Waverley. Không gì có thể rạch ròi hoặc xuất sắc hơn theo cách riêng của họ so với hai nhà văn này. Nếu người này nợ hầu như mọi thứ từ quan sát bên ngoài và nhân vật truyền thống, thì người kia lại nợ mọi thứ từ sự hình dung nội tâm và sự chiêm nghiệm về những chuyển động tiềm tàng của tâm trí con người. Có rất ít sự hiểu biết về thế giới, ít sự đa dạng, không có cái nhìn về phong cảnh lẫn tài năng hài hước trong Caleb Williams chẳng hạn, nhưng bạn không thể mảy may nghi ngờ về tính nguyên bản của tác phẩm và sức mạnh của tư duy. Ấn tượng tạo ra nơi người đọc chính là thước đo chính xác cho sức mạnh thiên tài của tác giả. Bởi vì hiệu ứng trong cả Caleb Williams lẫn St. Leon hoàn toàn được tạo nên, không phải bằng sự kiện hay niên đại, bằng kiến thức chữ cổ hay tạp chí, bằng bản chép tay hay hồ sơ, mà bằng sự nghiên cứu tận tụy và kiên nhẫn đối với trái tim con người, và bằng trí tưởng tượng tự phóng chiếu mình vào những hoàn cảnh nhất định, có khả năng nhào nặn những cảm xúc tưởng tượng đạt đến độ chân thực.”

Điều này đối với tôi hoàn toàn chính xác — Giờ tôi sẽ chép bài thơ kia — nó viết về sự bất tử kép của các nhà thơ —

Hỡi những thi sĩ của Đam mê và Hân hoan

Các ngươi đã để lại linh hồn trên mặt đất —

Các ngươi có linh hồn ở trên thiên đường nữa chăng,

Mang đời sống kép ở những miền đất mới mẻ bàng hoàng?

Có chứ — và những linh hồn trên trời hòa quyện

Cùng các tầng thiên cầu của Mặt Trời và Mặt Trăng;

Cùng tiếng âm vang của những dòng suối kỳ diệu vô ngần

Và tiếng thì thầm của những giọng nói vang rền như sấm sét;

Cùng tiếng rì rào của những tán cây thiên giới,

Và của nhau, trong sự thảnh thơi dịu êm vời vợi

Ngồi trên những thảm cỏ chốn thiên đàng

Chỉ bị bầy nai của Diana đến gặm cỏ nhẹ nhàng;

Được che lấp bên dưới những chùm hoa chuông xanh lớn,

Nơi những đóa cúc dại ngát hương hồng thơm ngát,

Và chính đóa hoa hồng đã có được thứ hương thơm

Mà trên Trái Đất này chẳng thể tìm thấy sớm hôm.

Nơi chim sơn ca cất tiếng ca

Không phải là một vật vô tri, bị thôi miên thiết tha;

Mà là chân lý du dương thần thánh,

Những vần điệu triết lý thật tinh anh;

Những câu chuyện và truyền thuyết bằng vàng

Về Thiên Đường cùng những Mật Tông chứa chan.

Bằng cách đó các ngươi sống trên Trái Đất, rồi sau

Lại sống trên Trái Đất một lần nữa trước cõi sâu;

Và những linh hồn các ngươi để lại phía sau

Dạy chúng ta ở đây con đường tìm đến các ngươi,

Nơi những linh hồn khác của các ngươi đang vui sướng muôn đời

Chưa từng ngủ quên, chưa bao giờ ngấy ngả.

Ở đây những linh hồn sinh ra từ trát đất vẫn cất lời ca

Với những phàm nhân về tuần lễ ngắn ngủi tồi tàn

Mà họ phải tạm trú cùng với bao muộn phiền ngang trái;

Về những nỗi buồn và niềm vui ngây ngất

Về những niềm Đam mê và những sự hờn giận vu vơ;

Về vinh quang và sự hổ thẹn bơ vơ —

Điều gì làm mạnh mẽ và điều gì gây thương tổn.

Bằng cách đó các ngươi dạy chúng ta mỗi ngày ngọn nguồn

Sự khôn ngoan dẫu đã bay xa mãi mãi.

Hỡi những thi sĩ của Đam mê và Hân hoan,

Các ngươi đã để lại linh hồn mình trên mặt đất!br> Các ngươi có cả linh hồn trên thiên đường nữa đấy,

Mang đời sống kép ở những Miền đất mới lạ này!

Đây là những ví dụ về một thể loại thơ rondeau mà tôi nghĩ mình sẽ trở nên gắn bó — bởi vì ở đó bạn có một ý tưởng được khai triển với sự dễ dàng, thú vị và tự do hơn so với thể thơ sonnet. Tôi có ý định đợi vài năm nữa trước khi xuất bản bất kỳ tập thơ nhỏ nào — và khi đó tôi hy vọng sẽ có được một tập sách đáng giá — được đón nhận bởi những người không thể chịu đựng nổi gánh nặng của một bài thơ dài. Trong nhật ký của mình, tôi dự định sẽ chép lại những bài thơ tôi viết vào đúng những ngày chúng được ra đời — Tôi thấy ở trang này vẫn còn đủ chỗ để chép lại một bài thơ nhỏ mà tôi ngẫu hứng viết theo một bản nhạc đang tấu lên —

Tôi có một con bồ câu và con bồ câu ngọt ngào đã chết,

Và tôi vẫn nghĩ nó chết vì đau buồn khôn nguôi:

Ôi nó có thể than khóc vì điều gì nhỉ? Nó bị trói buộc tươi cười

Bằng sợi chỉ lụa chính tay tôi dệt nên từ thuở mười hai.

Hỡi đôi chân đỏ xinh xắn ngọt ngào sao mày lại chết?

Sao mày nỡ bỏ ta mà đi — hỡi bồ câu ngọt ngào sao thế?

Mày sống cô độc một mình trên cây cõi rừng sâu.

Sao hỡi sinh vật xinh xắn, mày không thể sống cùng ta lâu?

Ta đã hôn mày biết bao lần và cho mày ăn đậu trắng.

Sao không thể sống ngọt ngào như trên những tán cây xanh thẳm?

Chủ nhật [Ngày 3 tháng 1].

Hôm nay tôi đã ăn tối với Dilke — Anh ấy đang ngập đầu trong những lá thư của Walpole. Ông Manker có ở đó, và tôi đã ghé qua đây để xem có moi được chuyện gì hay ho cho anh chị không. Kirkman sáng nay ghé qua thăm tôi — gia đình cậu ấy dạo này gặp hoàn cảnh vô cùng khó khăn. Cậu ấy kể cho tôi nghe về một thủ đoạn đê tiện của người chú là William ở phố Newgate, kẻ đã trở thành chủ nợ duy nhất của cha cậu dưới chiêu bài giúp đỡ, rồi ra lệnh tịch thu tài sản của chính chị gái mình. Ông ta vào thăm gia đình ở Portsmouth; trò chuyện với họ, rồi đi ra ngoài và sai viên chức tòa án vào tịch biên. Cậu ấy cũng kể về cách hành xử ghê tởm của Archer đối với Caroline Mathew — Archer đã sống gần như ăn dầm nằm dề nhà Mathew gần hai năm nay; anh ta vẫn đong đưa với Caroline — và giờ thì anh ta viết thư cho bà M. từ chối nghĩ đến chuyện kết hôn với lý do không đủ khả năng nuôi vợ theo ý muốn. Tệ nhất là Caroline đã 27 tuổi rồi. Thật là một chuyện tồi tệ ghê tởm. Dạo này anh ta đã ghé thăm tôi hai lần — cả hai lần tôi đều đi vắng. Không biết có chuyện gì cơ chứ? Hôm nay trên báo Examiner có một bài viết gửi các cử nhân Westminster liên quan đến ông Hobhouse. Trong đó có đoạn phác họa khá tốt về Cobbett — tôi không mang theo tờ báo ở đây bằng không tôi đã chép lại rồi. Tôi nghĩ mình chưa nhắc đến việc phát hiện ra một vương quốc châu Phi — tường thuật cũng tương tự như những bản tin đầu tiên về Mexico — toàn là sự lộng lẫy — Đang có một cuốn sách viết về nó. Tôi sẽ đọc và tóm lược phần tinh túy nhất gửi cho anh chị trong thư sau. Câu chuyện lãng mạn mà chúng ta nghe được về nó đại loại thế này: Họ có khung cửa sổ bằng vàng — 10 lính bộ binh — những vật hi sinh là con người. Viên sĩ quan phiêu lưu có mang theo vợ — cô ấy, theo lời tôi được kể, là một người phụ nữ nhỏ nhắn xinh xắn như tiên nữ — chồng cô suýt chút nữa đã bị đem làm vật hy sinh cho các vị thần của họ và bị dẫn đi qua một căn phòng chứa đầy các dụng cụ tra tấn khác nhau với quyền lựa chọn cái chết nào mình muốn, mà bọn chúng hoàn thế không hề nghĩ rằng anh ta có sự ác cảm với cái chết đó, bởi chúng coi đó là một vinh dự tối thượng. Tuy nhiên anh ta đã được tha bệ, và trở thành người được nhà vua sủng ái, người mà cuối cùng đã công khai bảo trợ anh ta, dẫu thoạt đầu do sự ghen tị của các vị đại thần nên nhà vua thường phải trò chuyện với anh ta vào lúc nửa đêm tối mịt. Tất cả những điều này nghe có vẻ hơi mang hơi hướng truyện Râu Xanh — nhưng tôi hy vọng nó có thật. Còn một chuyện nữa tôi phải nhắc đến thuộc loại trọng đại; — nhưng tôi phải chú ý ngắt câu cho cẩn thận — Bà Dilke có hai con mèo — một mèo mẹ và một mèo con — mèo mẹ thì mang bộ lông vằn vện còn mèo con thì đen trắng giống hệt đứa trẻ đốm. Giờ thì tôi thấy thế này, vì cửa của cả hai nhà thường xuyên mở toang, tạo thành một lối đi thông suốt cho cả hai con mèo (không có tấm biển nào cấm cả), chúng có thể đường hoàng bước vào phòng tôi tùy thích ad libitum. Nhưng không — chỉ có con mèo mẹ vằn mò sang — không biết là do đồng cảm với cô hầu gái Ann hay với tôi nữa — hoặc không biết Brown có để lại bầu không khí tinh thần thiếu nữ nào không thì tôi chịu. Con mèo bản thân không phải là một bà cô già — con gái nó là bằng chứng rành rành — Tôi đã gặng hỏi nó — tôi đã ngắm nhìn những đường chỉ trên bàn chân nó — tôi đã bắt mạch nó — nhưng hoàn toàn vô ích. Tại sao con mèo già cứ mò sang phòng tôi nhỉ? Tôi tự hỏi mình — và bản thân tôi chẳng có lấy một lời đáp lại. Biết đâu có ngày mọi chuyện sẽ phơi bày ra ánh sáng; nếu có thì anh chị sẽ được nghe kể lại.

Sáng nay Kirkman hứa sẽ viết dăm ba dòng gửi anh chị và chuyển cho Haslam. Tôi nghĩ mình chẳng còn chuyện làm ăn gì để nói nữa. Anh chị hãy cho tôi biết mình muốn xử lý thế nào với tài sản của anh chị ở nước Anh — những món đồ nào muốn được gửi sang — Nhưng tôi hoàn toàn mù tịt về những gì anh chị đang làm — Nếu không sớm nhận được tin tức, tôi sẽ mọc cánh bay theo anh chị đấy. Trong thư sau, và sau khi đọc thư tiếp theo của anh chị, tôi sẽ nói cho anh chị nghe ý tưởng riêng của tôi về nước Mỹ. Lá thư tiếp theo của anh chị sẽ là chiếc chìa khóa để tôi mở lậu trái tim anh chị và xem những khoảng trống nào cần được lấp đầy bằng thông tin cụ thể nào — Liệu các vấn đề của châu Âu có còn hấp dẫn anh chị nữa hay không — liệu anh chị có muốn nghe chuyện về các nhà hát — về sấu đấu gấu — về các võ sĩ quyền Anh — các họa sĩ, các buổi diễn thuyết — trang phục — Tiến trình của phong cách dandy — Tiến trình tán tỉnh — hay số phận của Mary Millar — bao gồm bản tường thuật đầy đủ, chân thực và cực kỳ chi tiết về mười kẻ bám đuôi của cô M. — Cách gã thứ nhất thử nghiệm tác động của việc chửi thề; gã thứ hai bằng cách nói lắp; gã thứ ba bằng cách thì thầm; — gã thứ tư bằng những bài sonnet — gã thứ năm bằng đôi bốt da Tây Ban Nha; — gã thứ sáu bằng cách nịnh bợ thể xác — gã thứ bảy bằng cách nịnh bợ tâm trí — gã thứ tám bằng cách tự ca tụng chính mình — gã thứ chín bám chặt lấy người Mẹ — gã thứ mười hôn cô hầu phòng và bảo cô ta nhắn lại cho chủ nhân — Nhưng hắn sớm bị tẻ sầu, thói quen đọc sách đẩy hắn vào một sai lầm; hắn chẳng thể chưng ra bộ dạng ngài Lucius nào cho ra hồn. Và bây giờ đến lúc này tôi phải nói lời tạm biệt anh chị — tôi đã nghĩ về những trang thư này lâu đến nỗi khi khép lại chúng tôi có cảm giác như đang từ biệt anh chị vậy — nhưng không phải thế — Ngay khi gửi đi lá thư này, tôi sẽ bắt đầu viết nhật ký — có những ngày tôi sẽ chỉ viết vỏn vẹn 10 dòng và những ngày khác thì gấp 10 lần như thế. Bà Dilke đang gõ cửa tường báo hiệu trà đã sẵn sàng rồi — tôi sẽ kể cho anh chị nghe đó là loại trà gì rồi xin chào tạm biệt anh chị nhé.

[Ngày 4 tháng 1].

Đây là sáng thứ Hai — chẳng có gì đặc biệt xảy ra vào tối hôm qua, ngoại trừ việc khi chiếc khay đựng đồ được dọn lên, tôi và bà Dilke đã có một trận chiến bằng cuống cần tây — bà ấy gửi lời ôm hôn thắm thiết đến anh chị. Tôi sẽ khép lại bức thư này và gửi ngay cho Haslam — mãi mãi là người em trai yêu quý nhất của anh chị,

Em trai vô cùng affectionate của anh chị

John.