“Ước chi là ngày hôm qua và tôi nằm dưới mộ,
Cùng đức tin ngọt ngào của nàng ngự trên làm bia mộ.”
Rosamond và Will đứng bất động — họ chẳng biết đã bao lâu — anh hướng về chỗ Dorothea vừa đứng, còn cô nhìn anh đầy ngờ vực. Thời gian trôi qua dài đằng đẵng đối với Rosamond, trong sâu thẳm tâm hồn cô, sự bực bội từ những gì vừa xảy ra hầu như chẳng thấm vào đâu so với niềm thỏa mãn. Những kẻ có tâm hồn nông cạn thường mơ mộng về một quyền lực dễ dãi đối với cảm xúc của người khác, đặt trọn niềm tin vào thứ ma thuật vụn vặt của chính mình để xoay chuyển cả những dòng chảy sâu thẳm nhất, và tự tin rằng bằng những cử chỉ cùng lời nói xinh xắn, họ có thể biến điều không thể thành có thật. Cô biết Will vừa phải chịu một đòn chí mạng, nhưng cô vốn ít khi quen tưởng tượng về trạng thái tâm lý của người khác, ngoại trừ việc xem họ như một chất liệu được cắt gọt theo ý muốn của riêng mình; và cô hoàn toàn tin tưởng vào khả năng xoa dịu hay khuất phục của bản thân. Ngay cả Tertius, con người khó bảo nhất ấy, rốt cuộc cũng luôn phải khuất phục: dù các sự kiện có ngoan cố đến đâu, Rosamond lúc này hẳn vẫn sẽ nói, như cô từng nói trước khi kết hôn, rằng cô chưa bao giờ từ bỏ những gì mình đã định đoạt.
Cô vươn tay đặt những đầu ngón tay lên tay áo của Will.
“Đừng chạm vào tôi!” anh nói, với giọng nghe sắc lạnh như một nhát roi, giật lùi khỏi cô, mặt chuyển từ hồng sang trắng rồi lại tái xanh, như thể toàn thân anh đang nhói đau vì một vết chích. Anh quay phắt người sang phía bên kia căn phòng và đứng đối diện với cô, đầu ngón tay đút trong túi quần, ngẩng cao đầu, ánh mắt đầy giận dữ nhìn không phải vào Rosamond mà vào một điểm cách cô vài inch.
Cô vô cùng tổn thương, nhưng những biểu hiện cô bộc lộ ra ngoài chỉ có Lydgate là quen đọc vị. Cô bỗng trở nên im lặng, ngồi xuống, cởi chiếc mũ gắn dải băng và đặt nó xuống cùng chiếc khăn choàng. Đôi bàn tay nhỏ bé cô đan trước ngực lạnh ngắt.
Lẽ ra ngay từ đầu, Will cầm lấy mũ rồi bỏ đi sẽ an toàn hơn; nhưng anh chẳng hề có chút thôi thúc nào làm điều đó; ngược lại, anh mang một sự thôi thúc tồi tệ muốn ở lại và đè bẹp Rosamond bằng cơn giận dữ của mình. Việc phải chịu đựng tai họa do cô giáng xuống đầu mà không được trút bỏ cơn thịnh nộ dường như khó khăn chẳng khác nào việc một con báo phải chịu vết thương do lao giáo mà không chồm lên cắn xé. Vậy mà — làm sao anh có thể nói với một người phụ nữ rằng anh đang sẵn sàng nguyền rủa cô ấy chứ? Anh đang sôi sục dưới một thứ luật lệ kìm kẹp mà anh buộc phải thừa nhận: anh đang chênh vênh bên bờ vực hiểm nguy, và giọng nói của Rosamond lúc này đã tạo nên nhát búa quyết định. Bằng thứ giọng mỉa mai lảnh lót như tiếng sáo, cô cất lời:
“Anh có thể dễ dàng đuổi theo bà Casaubon và giải thích về sự ưu ái của mình.”
“Đuổi theo cô ấy ư!” anh bật thốt, giọng sắc lẹm. “Cô nghĩ cô ấy sẽ quay đầu nhìn tôi, hay sẽ đếm xỉa gì đến bất kỳ lời nào tôi từng nói với cô ấy ngoài một chiếc lông ngỗng bẩn thỉu sao? — Giải thích ư! Làm sao một người đàn ông có thể giải thích trên sự hy sinh của một người phụ nữ?”
“Anh muốn bảo gì với cô ấy mà chẳng được,” Rosamond nói với giọng run rẩy hơn.
“Cô cho rằng cô ấy sẽ quý mến tôi hơn vì tôi đã hy sinh cô chắc? Cô ấy không phải là người phụ nữ dễ bị nịnh bợ chỉ vì tôi tự biến mình thành kẻ hèn hạ — để rồi tin rằng tôi phải trung thành với cô ấy vì tôi đã đối xử đê tiện với cô.”
Anh bắt đầu đi lại với vẻ bồn chồn của một con thú hoang nhìn thấy còn mồi nhưng không thể với tới. Chẳng mấy chốc, anh lại bùng nổ:
“Trước đây tôi chẳng có mấy hy vọng — chẳng mấy hy vọng về điều gì tốt đẹp hơn sẽ đến. Nhưng tôi có một điều chắc chắn — rằng cô ấy tin tưởng tôi. Dù người ta có bàn tán hay làm gì tôi đi nữa, cô ấy vẫn tin tưởng tôi. — Giờ thì tiêu tan rồi! Cô ấy sẽ chẳng bao giờ coi tôi là gì khác ngoài một kẻ giả tạo rẻ tiền — quá kiêu kỳ để nhận lấy thiên đường trừ khi kèm theo những điều kiện nịnh bợ, thế mà lại lén lút bán rẻ bản thân cho bất kỳ quỷ kế nào. Cô ấy sẽ nghĩ về tôi như một sự sỉ nhục hiện thân đối với cô ấy, kể từ khoảnh khắc đầu tiên chúng ta—”
Will khựng lại như thể nhận ra mình đang tóm lấy một thứ không được phép vém ném và đập phá. Anh tìm thấy một lối thoát khác cho cơn thịnh nộ bằng cách nhặt lại những lời của Rosamond, tựa như chúng là loài bò sát cần phải bóp cổ rồi ném đi.
“Giải thích! Bảo một người đàn ông giải thích cách hắn rơi xuống địa ngục! Giải thích về sự ưu ái của tôi! Tôi chưa từng dành sự ưu ái cho cô ấy, cũng chẳng khác nào tôi có sự ưu ái cho việc thở vậy. Chẳng có người phụ nữ nào khác tồn tại bên cạnh cô ấy cả. Thà chạm vào bàn tay đã lạnh ngắt của cô ấy còn hơn là chạm vào da thịt còn sống của bất kỳ người phụ nữ nào khác.”
Rosamond, trong lúc những thứ vũ khí độc địa ấy đang giáng vào người, gần như đánh mất cả ý thức về bản thân, tưởng chừng như đang tỉnh giấc vào một cõi tồn tại đáng sợ nào đó. Cô chẳng còn cảm giác lạnh lùng cự tuyệt hay sự tự biện hộ kín đáo như từng trải qua dưới những trận lôi đình giận dữ nhất của Lydgate: mọi cảm xúc của cô đều hóa thành một nỗi đau mới lạ đến hoang mang; cô cảm thấy một phản xạ kinh hoàng dưới một nhát roi chưa từng nếm trải bao giờ. Cảm xúc của một tâm hồn khác khi đối lập với cô đang bị thiêu đốt và cắn xé vào tận nhận thức của cô. Khi Will ngừng nói, cô đã trở thành một hình ảnh của sự khốn cùng đến phát ốm: đôi môi tái nhợt, và trong đôi mắt ngập tràn vẻ hoảng loạn không giọt nước mắt. Nếu người đứng trước cô lúc bấy giờ là Tertius, ánh nhìn khốn khổ ấy hẳn sẽ là một nỗi đau đớn đối với anh, và anh sẽ ngã xuống bên cạnh để an ủi cô, bằng cái sự an mà ủi vững chãi mà cô từng xem nhẹ.
Hãy tha thứ cho Will vì anh không hề có chút động thái thương xót nào như thế. Anh vốn chẳng cảm thấy sự ràng buộc nào từ trước với người phụ nữ đã phá hỏng báu vật lý tưởng của đời mình, và anh tự thấy mình vô tội. Anh biết mình tàn nhẫn, nhưng trong lòng anh lúc này vẫn chưa hề có chút buông tha.
Sau khi dứt lời, anh vẫn đi lại, nửa như thẫn thờ, còn Rosamond vẫn ngồi bất động. Cuối cùng, Will dường như sực tỉnh, cầm chiếc mũ lên nhưng vẫn đứng tần ngần vài khoảnh khắc. Anh vừa nói với cô những lời khiến việc thốt ra một câu xã giao thông thường cũng trở nên khó khăn; thế mà, giờ đây khi đã định bước đi mà không nói thêm lời nào, anh lại chùng bước vì thấy làm vậy thật quá đỗi tàn nhẫn; anh cảm thấy bị kìm hãm và đần độn trong cơn thịnh nộ của mình. Anh bước về phía lò sưởi, tì tay lên gờ lò, và lặng lẽ chờ đợi — chính anh cũng chẳng biết vì điều gì. Ngọn lửa thù hận vẫn đang âm ỉ cháy trong lòng, và anh chẳng thể thốt ra lời rút lại nào; thế nhưng trong tâm trí anh vẫn đọng lại một điều: khi quay trở lại mái ấm từng mang đến cho anh tình bạn âu yếm này, anh lại tìm thấy tai họa đang ngự trị nơi đây — anh đã chợt nhận ra một rắc rối nằm ở bên ngoài tổ ấm cũng như ở ngay trong đó. Và một cảm giác như điềm gở đang đè nặng lên anh tựa như những chiếc kìm chậm chạp siết chặt: — rằng cuộc đời anh rồi đây có thể bị giam cầm bởi người phụ nữ bất lực này, kẻ đã lao vào anh giữa nỗi buồn tẻ lạnh ngắt của trái tim cô. Nhưng anh đang nổi loạn trong u tối chống lại thực tế mà trực giác nhạy bén đã tiên cảm cho anh, và khi ánh mắt anh rơi vào gương mặt tàn tạ của Rosamond, anh chợt cảm thấy mình mới là kẻ đáng thương hơn trong hai người; bởi vì nỗi đau phải bước vào cõi ký ức được tôn vinh thì mới có thể chuyển hóa thành sự cảm thông.
Và thế là họ cứ đứng lặng lẽ đối diện nhau trong nhiều phút liền, cách xa nhau; gương mặt Will vẫn trùm kín một nỗi căm phẫn câm lặng, còn Rosamond ngập chìm trong nỗi khốn khổ câm lặng. Tội nghiệp thay, cô chẳng còn chút sức lực nào để bộc lộ lại bất kỳ niềm đam mê nào; sự sụp đổ kinh hoàng của ảo tưởng mà mọi hy vọng của cô đặt vào đó chính là một cú giáng tàn nhẫn làm rung chuyển tận gốc rễ tâm hồn cô: thế giới nhỏ bé của cô đã tan thành mây khói, và cô cảm thấy mình đang chao đảo ở giữa đống đổ nát như một thực thể cô đơn đầy hoang mang.
Will ước gì cô chịu lên tiếng để mang lại một chút bóng râm dịu lại cho những lời cay nghiệt của chính anh, những lời dường như cứ đứng trân trân nhìn cả hai như chế giễu mọi nỗ lực hàn gắn tình cảm. Nhưng cô không nói gì cả, và cuối cùng, sau một nỗ lực tuyệt vọng đè nén bản thân, anh hỏi: “Tối nay tôi có thể ghé thăm Lydgate không?”
“Tùy anh,” Rosamond đáp, vừa đủ nghe.
Và rồi Will bước ra khỏi ngôi nhà, mà Martha hoàn toàn không hề hay biết anh đã từng ghé vào.
Sau khi anh đi khỏi, Rosamond cố đứng dậy nhưng lại ngã khuỵu xuống vì ngất lịm. Khi tỉnh lại, cô cảm thấy quá mệt mỏi nên chẳng màng gắng sức đứng dậy gióng chuông, cứ thế nằm bất lực cho đến khi cô hầu bàn, ngạc nhiên vì thấy cô vắng mặt quá lâu, mới nghĩ đến việc đi tìm cô ở khắp các căn phòng tầng dưới. Rosamond bảo rằng cô bỗng thấy buồn nôn, chóng mặt và muốn được dìu lên lầu. Khi lên đến nơi, cô cứ thế thả người nằm vật xuống giường với nguyên bộ quần áo trên người, và nằm bất động như chết lặng, hệt như lần trước vào một ngày đau buồn đáng nhớ.
Lydgate về nhà sớm hơn dự kiến, khoảng năm rưỡi chiều, và tìm thấy cô đang ở đó. Nhận thức được việc cô đang lâm bệnh khiến mọi suy nghĩ khác đều phai mờ vào dĩ vãng. Khi anh bắt mạch cho cô, đôi mắt cô nhìn anh kiên định hơn rất nhiều so với suốt một thời gian dài vừa qua, như thể cô cảm thấy đôi chút bằng lòng vì có anh ở đó. Anh nhận ra sự khác biệt ấy ngay lập tức, liền ngồi xuống bên cạnh, nhẹ nhàng luồn tay đỡ lấy cô, cúi người xuống và nói: “Rosamond tội nghiệp của anh! Có chuyện gì làm em xúc động à?” Ôm chặt lấy anh, cô bật khóc nức nở trong cơn cuồng loạn, và suốt cả tiếng đồng hồ sau đó, anh chẳng làm gì ngoài việc xoa dịu và chăm sóc cô. Anh tưởng rằng Dorothea đã đến thăm cô, và tất cả những ảnh hưởng đến hệ thần kinh của cô — rõ ràng mang theo một sự hướng về mới mẻ đối với anh — đều là do sự phấn khích từ những ấn tượng mới mà chuyến viếng thăm đó mang lại.
