Thứ nhất: Quyền lực nằm ở đâu, lỗi lầm cũng hãy nằm ở đó.

Thứ hai: Không, quyền lực chỉ là tương đối; anh chẳng thể dọa nạt

Cơn dịch bệnh đang tới bằng những đồn lũy biên cương,

Hay bắt cá chép bằng những lời biện bác tinh vi.

Mọi sức mạnh đều gồm hai trong một: nguyên nhân chẳng là nguyên nhân

Trừ phi có mặt hiệu ứng; và bản thân hành động

Tự khắc phải bao hàm một sự thụ động. Thế nên quyền uy

Chỉ tồn tại khi có sự phục tùng.

Ngay cả khi Lydgate có xu hướng cởi mở hoàn toàn về các vấn đề của mình, anh thừa biết ông Farebrother khó lòng mà trao cho anh thứ sự giúp đỡ mà anh đang cần gấp. Với những hóa đơn cuối năm từ đám chủ tiệm cứ dồn dập gửi tới, với nhát kéo siết nợ đầy đe dọa của Dover đối với số đồ đạc trong nhà, và với chẳng có gì để trông chờ ngoài những khoản thanh toán nhỏ giọt từ những bệnh nhân không thể làm mất lòng—bởi những khoản thù lao hậu hĩnh từ Freshitt Hall và Lowick Manor đã sớm tiêu tan—thì không gì dưới một ngàn bảng mới có thể giải thoát anh khỏi cảnh túng quẫn thực sự, và để lại một khoản dư dả mà, theo ngôn từ ưa thích của niềm hy vọng trong những hoàn cảnh ấy, sẽ cho anh “thời gian để xoay sở.”

Đương nhiên, cái không khí vui tươi của lễ Giáng sinh mang theo một Năm mới hạnh phúc, khi mà những người đồng hương mong ngóng được trả tiền cho những phiền toái và hàng hóa mà họ đã ban phát với nụ cười trên môi cho láng giềng, đã siết chặt gánh nặng của những nỗi lo cơm áo gạo tiền lên tâm trí Lydgate đến mức anh gần như chẳng thể suy nghĩ trọn vẹn về bất kỳ chủ đề nào khác, dù cho đó là những việc quen thuộc và khẩn thiết nhất. Anh vốn không phải là kẻ cáu kỉnh; sự nhạy bén trí tuệ, lòng tốt nhiệt thành trong tim, cũng như một thể cường tráng của anh, luôn có thể, trong những điều kiện tương đối dễ chịu, giúp anh vượt qua những hờn giận nhỏ nhặt không kiểm soát vốn sinh ra tính khí gắt gỏng. Nhưng giờ đây anh lại là nạn nhân của nỗi bực bội tồi tệ nhất—thứ không chỉ phát sinh từ những phiền toái, mà từ ý thức thứ hai ẩn giấu bên dưới những phiền toái ấy, về nguồn năng lượng đã hoang phí và sự bận tâm tha hóa, trái ngược hoàn toàn với mọi hoài bão trước kia của anh. “Đây là điều ta đang nghĩ tới; và kia là điều đáng ra ta nên nghĩ tới,” tiếng lầm bầm cay đắng và không dứt vang lên trong tâm can, biến mọi khó khăn thành cú thúc kép nhân đôi sự thiếu kiên nhẫn.

Một số quý ông đã tạo nên vẻ ngoài kinh ngạc trong văn chương bằng thái độ bất mãn chung với vũ trụ như thể đó là cái bẫy sự nhàm chán mà những tâm hồn vĩ đại của họ đã lỡ sa chân vào do nhầm lẫn; nhưng cảm giác về một cái tôi to lớn và một thế giới tầm thường có thể mang lại những sự an ủi riêng. Sự bất mãn của Lydgate khó chịu đựng hơn nhiều: đó là cảm giác rằng có một sự tồn tại vĩ đại trong tư duy và hành động hiệu quả đang hiện hữu xung quanh, trong khi cái tôi của anh lại bị thu hẹp vào sự cô lập khốn khổ của những nỗi sợ ích kỷ, và những bận tâm dung tục về các sự kiện có thể xoa dịu nỗi sợ ấy. Rắc rối của anh có lẽ sẽ hiện lên thật thảm hại và dung tục, nằm ngoài sự quan tâm của những kẻ cao thượng vốn chẳng biết gì về nợ nần ngoài quy mô tráng lệ. Chắc chắn là chúng rất dung tục; và đối với đa số, những kẻ không cao thượng, chẳng có lối thoát nào khỏi sự dung tục ấy ngoài việc được giải thoát khỏi cơn khát tiền bạc, với tất cả những hy vọng và cám dỗ đê tiện, sự chực chờ cái chết, những lời ám chỉ xin xỏ, khao khát của kẻ buôn ngựa muốn biến hàng tồi thành hàng tốt, sự mưu cầu những chức vụ vốn dĩ thuộc về người khác, và sự thúc ép đôi khi phải mong chờ Vận May xuất hiện dưới hình hài một thảm họa lớn.

Chính vì Lydgate quằn quại dưới ý nghĩ phải cúi cổ chịu đựng cái ách đê tiện này mà anh đã rơi vào trạng thái ủ dột, cay đắng, ngày càng khoét sâu thêm khoảng cách giữa anh và Rosamond. Sau lần tiết lộ đầu tiên về tờ giấy thế chấp tài sản, anh đã nỗ lực rất nhiều để lôi kéo sự đồng cảm của cô về những biện pháp khả thi nhằm cắt giảm chi tiêu, và khi dịp Giáng sinh đang đến gần với đầy rẫy hiểm họa, các đề xuất của anh ngày càng trở nên cụ thể hơn. “Hai chúng ta chỉ cần một người hầu, và sống với mức phí rất ít thôi,” anh nói, “và anh sẽ xoay sở với một con ngựa.” Bởi Lydgate, như chúng ta đã thấy, bắt đầu lý luận với một tầm nhìn rõ ràng hơn về chi phí sinh hoạt, và chút kiêu hãnh mà anh từng dành cho vẻ bề ngoài kiểu đó thật nhỏ bé làm sao so với niềm kiêu hãnh khiến anh ghê tởm việc bị phơi bày là một kẻ ngập đầu trong nợ nần, hay việc phải ngửa tay xin tiền người khác.

“Tất nhiên anh có thể sa thải hai người hầu kia, nếu anh thích,” Rosamond nói; “nhưng em cứ nghĩ việc chúng ta sống theo kiểu nghèo túng sẽ gây tổn hại lớn cho địa vị của anh. Anh phải chuẩn bị tinh thần cho việc công việc hành nghề của mình bị sụt giảm đấy.”

“Rosamond yêu dấu của anh ơi, đây không phải là vấn đề lựa chọn. Chúng ta đã bắt đầu quá xa hoa. Em biết đấy, Peacock từng sống trong một ngôi nhà nhỏ hơn thế này nhiều. Đó là lỗi của anh: đáng ra anh phải biết rõ hơn thế, và anh xứng đáng bị ăn đòn—giả sử có ai đó có quyền đánh anh—vì đã đẩy em vào cảnh ngặt nghèo phải sống theo lối đạm bạc hơn trước. Nhưng chắc là chúng ta kết hôn vì yêu nhau. Và điều đó có thể giúp chúng ta dìu dắt nhau qua cho đến khi mọi chuyện khá hơn. Nào cưng, hãy đặt thứ công việc đó xuống và đến đây với anh.”

Lúc ấy, lòng anh thực sự chìm trong bóng tối lạnh lẽo vì cô, nhưng anh khiếp sợ một tương lai thiếu vắng tình cảm, và quyết tâm chống lại sự rạn nứt đang dần hình thành giữa hai người. Rosamond vâng lời, anh ôm cô vào lòng và đặt một tay lên eo, tay kia nhẹ nhàng phủ lên đôi bàn tay cô; bởi con người có phần đường đột này vốn rất dịu dàng trong cách đối xử với phụ nữ, dường như luôn mường tượng trong đầu sự yếu đuối về thể xác cũng như sự mong manh trong sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần của họ. Và anh lại bắt đầu cất lời thuyết phục.

“Bây giờ khi xem xét kỹ lại mọi thứ, Rosy, anh thấy thật kỳ diệu là một khoản tiền lớn lại trôi đi trong việc chi tiêu gia đình. Chắc là lũ gia súc, gia chủ bất cẩn, với lại chúng ta có quá nhiều khách khứa qua lại. Nhưng hẳn có nhiều người ở tầng lớp chúng ta xoay sở với ít chi phí hơn nhiều: họ chắc phải dùng những thứ bình thường hơn, và biết lo toan mẩu vụn. Xem ra, tiền bạc chẳng thấm vào đâu trong những chuyện này, vì nhà Wrench lúc nào cũng dùng mọi thứ giản dị nhất có thể, thế mà số lượng bệnh nhân của anh ta lại rất đông.”

“Ồ, nếu anh nghĩ đến chuyện sống như nhà Wrench!” Rosamond nói, hơi ngoảnh cổ một chút. “Nhưng em từng nghe anh bày tỏ sự ghê tởm đối với lối sống đó cơ mà.”

“Ừ thì, gu thẩm mỹ của họ kém trong mọi chuyện—họ làm cho sự tiết kiệm trông thật khó coi. Chúng ta không cần phải thế. Anh chỉ có ý nói là họ tránh được các khoản chi, dẫu rằng Wrench có một lượng bệnh nhân rất lớn.”

“Sao anh không có được lượng bệnh nhân tốt hỡi Tertius? Ông Peacock từng có thế cơ mà. Anh nên cẩn trọng hơn để không làm mất lòng mọi người, và anh nên phát thuốc tận tay như những người khác vẫn làm. Em chắc chắn là anh đã khởi đầu rất suôn sẻ, và anh từng thu hút được vài gia đình khá giả. Sự kỳ quặc chẳng mang lại lợi lộc gì đâu; anh nên nghĩ xem điều gì sẽ được số đông ưa chuộng,” Rosamond nói với giọng điệu răn dạy đầy quyết đoán.

Cơn giận của Lydgate bốc lên: anh sẵn sàng khoan dung trước sự yếu đuối của phụ nữ, chứ không phải trước thói áp đặt của họ. Sự nông cạn trong tâm hồn của một nàng tiên nước có thể mang lại sức hút cho đến khi nàng bắt đầu ra oai giảng đạo. Nhưng anh kìm chế bản thân, và chỉ nói với chút cứng rắn đầy bề trên—

“Việc tôi phải làm trong nghề y của mình, Rosy, là việc để tôi phán xét. Đó không phải là vấn đề giữa chúng ta. Em chỉ cần biết rằng thu nhập của chúng ta sắp tới sẽ rất eo hẹp—có lẽ khó lòng đạt nổi bốn trăm, thậm chí ít hơn, trong một thời gian dài, và chúng ta phải tìm cách sắp xếp lại cuộc sống cho phù hợp với thực tế đó.”

Rosamond im lặng một lát, nhìn đăm đăm về phía trước, rồi cất lời: “Người bác Bulstrode của em nên chu cấp cho anh một khoản lương cho khoảng thời gian anh cống hiến cho Bệnh viện: việc anh làm không công là điều không phải phép.”

“Ngay từ đầu người ta đã hiểu rằng dịch vụ của tôi là hoàn toàn tình nguyện. Chuyện đó, một lần nữa, không cần phải đưa vào cuộc tranh luận của chúng ta. Tôi đã chỉ ra đâu là khả năng duy nhất rồi,” Lydgate nói với vẻ thiếu kiên nhẫn. Rồi tự kìm lại, anh dị giọng hơn—

“Anh nghĩ mình thấy ra một nguồn cứu trợ có thể giải thoát chúng ta khỏi phần lớn rắc rối hiện tại. Anh nghe nói cậu thanh niên Ned Plymdale sắp kết hôn với cô Sophy Toller. Họ rất giàu có, và hiếm khi có một ngôi nhà tử tế nào trống ở Middlemarch. Anh chắc chắn rằng họ sẽ rất sẵn lòng sang lại ngôi nhà này từ chúng ta cùng phần lớn đồ đạc, và họ sẽ chịu trả khoản tiền thuê nhà hậu hĩnh. Anh có thể nhờ Trumbull đến nói chuyện với Plymdale về việc này.”

Rosamond buông đùi chồng ra và chậm rãi bước về phía đầu bên kia căn phòng; khi cô quay người lại và bước về phía anh, có thể thấy rõ những giọt nước mắt đã rướm ra, cô đang cắn chặt môi dưới và đan chặt hai tay vào nhau để kìm nén tiếng khóc. Lydgate cảm thấy vô cùng khốn khổ—chấn động vì giận dữ nhưng đồng thời vẫn cảm thấy thật hèn hạ nếu trút cơn giận ấy vào lúc này.

“Anh rất tiếc, Rosamond; anh biết điều này thật đau đớn.”

“Ít ra em cứ nghĩ rằng, khi em đã nhẫn nhịn gửi trả lại đồ bạc và để gã đàn ông đó đến kiểm kê đồ đạc trong nhà—em cứ ngỡ chừng đó là đủ rồi chứ.”

“Anh đã giải thích cho em hiểu vào lúc ấy rồi cưng ạ. Đó chỉ là một biện pháp bảo đảm, và đằng sau sự bảo đảm ấy là một khoản nợ. Và khoản nợ đó phải được thanh toán trong vài tháng tới, bằng không chúng ta sẽ bị xiết nợ đồ đạc. Nếu cậu Plymdale chịu lấy ngôi nhà và phần lớn đồ đạc của chúng ta, chúng ta sẽ có khả năng trả món nợ đó, cùng một vài khoản khác nữa, và chúng ta sẽ thoát khỏi một nơi quá đắt đỏ so với sức mình. Chúng ta có thể dọn đến một ngôi nhà nhỏ hơn: anh biết Trumbull có một căn khá tử tế cho thuê với giá ba mươi bảng một năm, còn căn này tới tận chín nghìn.” Lydgate thốt lên những lời này bằng giọng điệu cụt lủn, dồn dập hệt như cách chúng ta thường dùng để đóng đinh một tâm trí mơ hồ vào những sự thật bắt buộc. Nước mắt lặng lẽ lăn dài trên má Rosamond; cô chỉ vội ấn chiếc khăn tay lên má, đứng thẫn thờ ngắm nhìn chiếc bình lớn trên bệ sưởi. Đó là khoảnh khắc cay đắng tột cùng mà cô chưa từng cảm nhận trước đây. Cuối cùng, cô lên tiếng, không chút vội vã và với sự nhấn nhá cẩn trọng—

“Em chưa bao giờ có thể tin rằng anh lại muốn hành động theo cách đó.”

“Thích á?” Lydgate thét lên, vùng dậy khỏi ghế, thọc hai tay vào túi quần và sải bước rời xa lò sưởi; “đây chẳng phải là vấn đề thích hay không thích. Tất nhiên là anh chẳng thích gì; đó là điều duy nhất anh có thể làm.” Anh quay phắt người lại, hướng về phía cô.

“Em vẫn tưởng còn rất nhiều cách khác chứ không phải thế này,” Rosamond nói. “Hãy bán đấu giá tất cả rồi rời khỏi Middlemarch này luôn đi.”

“Để làm gì? Việc tôi rời bỏ công việc ở Middlemarch để đến nơi chẳng quen biết ai có ích gì chứ? Chúng ta cũng sẽ trắng tay ở nơi khác y như ở đây thôi,” Lydgate càng nói càng giận dữ hơn.

“Nếu chúng ta lâm vào hoàn cảnh đó thì hoàn toàn là do anh tự chuốc lấy thôi, Tertius,” Rosamond quay người lại nói với vẻ đầy quả quyết. “Anh đã không thèm cư xử đúng mực với chính gia đình mình. Anh đã xúc phạm Đại úy Lydgate. Ngài Godwin từng rất tử tế với em khi chúng ta ở Quallingham, và em chắc chắn rằng nếu anh tỏ lòng kính trọng đúng mức với bác ấy và kể cho bác nghe về hoàn cảnh của mình, bác sẽ làm bất cứ điều gì vì anh. Nhưng thà làm thế, anh lại thích dâng hiến nhà cửa và đồ đạc của chúng ta cho cậu Ned Plymdale hơn.”

Có chút gì đó sắc lạnh như dã thú ánh lên trong mắt Lydgate khi anh gầm lên với cơn thịnh nộ mới, “Thế thì, nếu em đã muốn thế, anh thích đấy. Anh thừa nhận là anh thích thế hơn là làm một kẻ ngốc đi ngửa tay xin xỏ chẳng để làm gì. Vậy hãy hiểu cho, đó chính là điều anh muốn làm đấy.”

Giọng điệu trong câu cuối cùng ấy mang sức nặng tương tự như nhát bóp bàn tay lực lưỡng của anh lên cánh tay mỏng manh của Rosamond. Dẫu vậy, ý chí của cô chẳng hề kém cạnh anh lấy một chút. Cô lập tức bước thẳng ra khỏi phòng trong im lặng, nhưng với một quyết tâm cao độ là phải ngáng trở bằng được điều mà Lydgate thích làm ấy.

Anh bước ra khỏi nhà, nhưng khi cơn giận dịu xuống, anh cảm thấy kết quả lớn nhất của cuộc tranh cãi chính là nỗi sợ hãi chôn sâu trong lòng mỗi khi nghĩ đến việc sau này lại phải mở lời với vợ về những chủ đề có thể khơi mào cho anh những lời lẽ bạo lực. Nó giống như một vết nứt trên món đồ pha lê mỏng manh đã bắt đầu hình thành, và anh sợ bất kỳ chuyển động nào có thể khiến nó vỡ nát hoàn toàn. Cuộc hôn nhân của họ sẽ chỉ là một tấn bi kịch cay đắng nếu họ không thể tiếp tục yêu thương nhau. Từ lâu anh đã tự chấp nhận điều mà anh cho là tính cách tiêu cực của cô—sự thiếu nhạy cảm, thể hiện qua việc phớt lờ cả những mong muốn cụ thể lẫn những mục tiêu chung của anh. Nỗi thất vọng lớn đầu tiên đã được nếm trải: sự tận tụy dịu dàng và lòng tôn sùng ngoan ngoãn của một người vợ lý tưởng phải bị gác lại, và cuộc sống phải được tiếp nhận ở một mức kỳ vọng thấp hơn, giống như cách mà những kẻ tàn phế đón nhận cuộc đời. Nhưng người vợ thực sự không chỉ có những quyền lợi của cô, cô vẫn giữ một vị trí nhất định trong trái tim anh, và khao khát mãnh liệt của anh là vị trí ấy sẽ luôn bền chặt. Trong hôn nhân, sự thật phũ phàng rằng “Cô ấy sẽ chẳng bao giờ yêu mình nhiều đâu” vẫn dễ chấp nhận hơn nỗi sợ hãi rằng “Mình sẽ chẳng còn yêu cô ấy nữa.” Do đó, sau cơn bộc phát ấy, nỗ lực bên trong của anh hoàn toàn hướng đến việc bào chữa cho cô, và đổ lỗi cho hoàn cảnh khắc nghiệt vốn cũng có phần lỗi do anh. Tối hôm ấy, anh đã cố gắng dùng sự âu yếm để hàn gắn vết thương do chính mình gây ra vào buổi sáng, và bản tính của Rosamond vốn không phải là kẻ lạnh lùng hay hờn dỗi; quả thật, cô đón nhận những dấu hiệu cho thấy chồng mình vẫn yêu và đang chịu khuất phục. Nhưng điều này hoàn toàn khác biệt với việc yêu anh. Lydgate chẳng mặn mà gì với việc sớm nhắc lại kế hoạch tống khứ ngôi nhà; anh đã quyết tâm thực hiện nó và sẽ nói ít đi về chuyện đó càng tốt. Nhưng chính Rosamond lại khơi mủn đề tài ấy vào bữa sáng khi cất lời hỏi han dịu dàng—

“Anh đã nói chuyện với Trumbull chưa?”

“Chưa,” Lydgate đáp, “nhưng sáng nay trên đường đi anh sẽ ghé qua chỗ ông ấy. Không thể lãng phí thời gian được nữa.” Anh coi câu hỏi của Rosamond là dấu hiệu cho thấy cô đã rút lại sự chống đối ngầm trong lòng, và âu yếm hôn lên mái tóc cô khi đứng dậy ra về.

Ngay khi vừa đủ thời gian để đi thăm hỏi, Rosamond đến gặp bà Plymdale, mẹ của cậu Ned, và hào hứng gửi những lời chúc mừng ngọt ngào đến câu chuyện hôn sự sắp tới. Dưới góc nhìn của một người mẹ, bà Plymdale cho rằng có lẽ giờ đây Rosamond đang có những hoài niệm thoáng qua về sự dại dột của chính mình; và cảm thấy lợi thế hiện đang nghiêng hoàn toàn về phía con trai mình, bà là một người phụ nữ đủ tử tế để không cư xử bề trên.

“Đúng vậy, Ned nhà tôi đang hạnh phúc nhất đời, tôi phải nói thế. Và Sophy Toller chính là tất cả những gì tôi hằng mong ước ở một cô con gái dâu. Tất nhiên cha con bé có đủ khả năng để lo cho nó một chút vốn luyến tươm tất—đó là điều hiển nhiên đối với một gia đình làm nghề nấu bia như họ. Và gia thế môn đăng hộ đối đúng như những gì chúng tôi hằng mong muốn. Nhưng đó không phải là điều tôi nhìn vào. Con bé là một tiểu thư vô cùng đáng yêu—chẳng phô trương, chẳng hách dịch, dẫu rằng nó đứng ở hàng danh giá bậc nhất. Ý tôi không phải là đám quý tộc có tước hiệu đâu nhé. Tôi chẳng thấy lợi lộc gì trong việc người ta cứ với với ra ngoài tầng lớp của mình. Ý tôi là Sophy sánh ngang với những người tốt nhất trong thị trấn này, và nó hài lòng với điều đó.”

“Từ trước đến nay em vẫn luôn thấy cô ấy rất dễ mến,” Rosamond nói.

“Tôi coi đó là phần thưởng cho thằng Ned, đứa chưa từng kiêu ngạo hống hách, khi nó bước chân được vào một gia đình gia giáo bậc nhất,” bà Plymdale tiếp lời, sự sắc sảo vốn có đã được làm dịu đi bởi cảm giác nồng nhiệt rằng mình đang có cái nhìn đúng đắn. “Và với một gia đình coi trọng lễ giáo như nhà Tollers, họ hoàn toàn có thể phản đối vì một vài người bạn của chúng ta không thuộc giới của họ. Ai cũng biết rằng thím Bulstrode của cô và tôi đã gắn bó thân thiết từ thời niên thiếu, và ông Plymdale luôn đứng về phía ông Bulstrode. Bản thân tôi cũng thích những tư tưởng đứng đắn. Vậy mà nhà Tollers vẫn chào đón Ned một cách nồng nhiệt.”

“Em tin chắc cậu ấy là một thanh niên rất đáng khen ngợi và có lập trường vững vàng,” Rosamond nói, mang theo dáng vẻ bảo ban đầy tao nhã để đáp lại những lời chấn chỉnh lành mạnh của bà Plymdale.

“Ồ, nó không có cái phong thái của một sĩ quan quân đội, hay cái kiểu nghênh ngang như thể mọi người đều thấp kém hơn mình, hay cái kiểu ăn nói màu mè, ca hát và tài năng trí tuệ. Nhưng tôi vô cùng biết ơn vì nó không có những thứ ấy. Đó là sự chuẩn bị tồi tệ cho cả cuộc đời này lẫn cõi vĩnh hằng.”

“Ôi trời, đúng vậy, bề ngoài chẳng ảnh hưởng mấy đến hạnh phúc đâu chị ạ,” Rosamond nói. “Em nghĩ họ có đầy đủ triển vọng để trở thành một cặp đôi hạnh phúc. Họ sẽ dọn đến ngôi nhà nào thế ạ?”

“Ồ, về khoản đó, chúng nó đành phải chịu nhận những gì có sẵn thôi. Chúng đang nhắm đến ngôi nhà ở Quảng trường St. Peter, ngay cạnh nhà ông Hackbutt; đó là tài sản của ông ấy, và ông đang cho sửa sang lại rất tử tế. Tôi đoán chúng khó lòng tìm được căn nào tốt hơn thế. Thật ra, tôi nghĩ hôm nay Ned sẽ quyết định dứt điểm luôn.”

“Em nghĩ đó là một ngôi nhà đẹp đấy chứ; em rất thích Quảng trường St. Peter.”

“Ừ thì, nó gần nhà thờ, lại ở một vị trí sang trọng. Nhưng những ô cửa sổ thì quá hẹp, và bên trong thì cứ lồi lõm nhấp nhô. Cô có vô tình biết căn nhà nào khác đang trống nữa không?” bà Plymdale hỏi, dán đôi mắt đen tròn vào Rosamond với vẻ linh hoạt của một ý chợt lóe lên trong đầu.

“Ồ không ạ; em rất ít khi nghe ngóng những chuyện đó.”

Rosamond vốn không lường trước được câu hỏi và câu trả lời ấy khi bước chân ra khỏi nhà để đi thăm hỏi; cô đơn giản chỉ muốn thu thập bất kỳ thông tin nào có thể giúp cô ngăn chặn việc phải chia tay ngôi nhà của chính mình trong những hoàn cảnh khiến cô vô cùng chướng tai gai mắt. Còn về sự dối trá trong câu trả lời của mình, cô chẳng mảy may suy nghĩ về nó nhiều hơn việc cô từng nói rằng vẻ bề ngoài chẳng liên quan mấy đến hạnh phúc. Mục đích của cô, cô đinh ninh là hoàn toàn chính đáng: chính Lydgate mới là kẻ có ý định không thể tha thứ được; và trong đầu cô đang ấp ủ một kế hoạch, khi thực hiện trọn vẹn, nó sẽ chứng minh rằng việc hạ thấp bản thân khỏi địa vị hiện tại là một bước đi sai lầm nhường nào đối với anh.

Cô quay về nhà qua văn phòng của ông Borthrop Trumbull, với ý định sẽ ghé vào đó. Đây là lần đầu tiên trong đời Rosamond nghĩ đến việc làm một việc mang tính chất kinh doanh, nhưng cô cảm thấy mình hoàn toàn đủ sức đảm đương. Việc phải làm những điều bản thân vô cùng ghê tởm là một ý nghĩ biến sự ngoan cố trầm lặng của cô thành khả năng xoay sở đầy nhạy bén. Đây là trường hợp mà việc chỉ đơn thuần bất tuân và tỏ ra ngoan cố một cách thanh thản, bình thản là chưa đủ: cô phải hành động theo phán đoán của chính mình, và cô tự nhủ rằng phán đoán của mình là đúng—“quả thật, nếu không phải thế, cô đã chẳng muốn làm theo.”

Ông Trumbull đang ở căn phòng phía sau văn phòng của mình, và đón tiếp Rosamond bằng thái độ lịch thiệp nhất, không chỉ vì ông rất dễ xiêu lòng trước vẻ quyến rũ của cô, mà còn bởi bản tính tốt bụng trong ông bị kích thích bởi sự chắc chắn rằng Lydgate đang gặp khó khăn, và rằng người phụ nữ vô cùng xinh đẹp này—thiếu nữ sở hữu sức hút cá nhân bậc nhất—nhiều khả năng sẽ phải gánh chịu áp lực của rắc rối—thấy mình vướng vào những hoàn cảnh vượt ngoài tầm kiểm soát. Ông khẩn khoản mời cô ban ơn ngự tọa, đứng trước mặt cô vừa chỉnhốn vừa uốn éo với sự lo lắng thiết tha, vốn xuất phát phần lớn từ lòng nhân hậu. Câu hỏi đầu tiên của Rosamond là liệu chồng cô có ghé qua chỗ ông Trumbull sáng nay để bàn về việc sang nhượng ngôi nhà của họ hay không.

“Vâng, thưa phu nhân, vâng, cậu ấy có ghé; cậu ấy đã đến,” viên đấu giá viên tốt bụng nói, cố gắng pha chút giọng điệu xoa dịu vào lời khẳng định của mình. “Tôi đang chuẩn bị thực hiện yêu cầu của cậu ấy, nếu có thể, vào chiều nay. Cậu ấy dặn tôi không được chần chừ.”

“Tôi ghé qua để bảo ông đừng tiến hành thêm bước nào nữa, thưa ông Trumbull; và tôi cầu xin ông đừng đả động gì đến những gì đã được bàn bạc về vấn đề này. Ông có thể giúp tôi việc đó chứ?”

“Tất nhiên là được rồi, thưa bà Lydgate, chắc chắn là vậy. Sự bảo mật là thiêng liêng đối với tôi trong chuyện làm ăn hay bất kỳ chủ đề nào khác. Vậy tôi có thể coi như ủy thác này đã được rút lại chứ?” ông Trumbull nói, dùng cả hai tay chỉnh lại hai vạt dài của chiếc cà vạt màu xanh, rồi nhìn Rosamond đầy cung kính.

“Vâng, làm ơn giúp tôi. Tôi phát hiện ra rằng cậu Ned Plymdale đã thuê được một nhà—căn ở Quảng trường St. Peter cạnh nhà ông Hackbutt. Anh Lydgate sẽ rất khó chịu nếu các mệnh lệnh của anh ấy bị thực hiện một cách vô ích. Và bên cạnh đó, còn có những hoàn cảnh khác khiến đề xuất đó trở nên thừa thãi.”

“Rất tốt, thưa bà Lydgate, rất tốt. Tôi luôn sẵn sàng tuân lệnh bất cứ khi nào bà cần đến dịch vụ của tôi,” ông Trumbull nói, cảm thấy hài lòng khi suy đoán rằng một số nguồn lực mới đã được mở ra. “Xin hãy tin tưởng ở tôi. Vụ việc sẽ không đi xa hơn đâu.”

Tối hôm đó, Lydgate phần nào được an ủi khi nhận ra Rosamond có vẻ hoạt bát hơn thường lệ gần đây, thậm chí còn tỏ ra hứng thú trong việc làm những điều làm anh vui lòng mà chẳng cần phải mở lời nhờ vả. Anh thầm nghĩ, “Nếu cô ấy hạnh phúc và anh có thể vượt qua giai đoạn này, thì tất cả những chuyện kia còn có nghĩa lý gì nữa? Đó chỉ là một vùng đầm lầy hẹp mà chúng ta phải băng qua trong một hành trình dài. Nếu anh có thể dọn sạch tâm trí trở lại, anh sẽ ổn thôi.”

Anh phấn chấn đến mức bắt đầu tìm kiếm tài liệu về những thí nghiệm mà từ lâu anh từng định tra cứu nhưng đã bỏ bê vì cảm giác tự ti len lỏi xuất phát từ chuỗi những lo âun vụn vặt. Anh lại cảm nhận được niềm say mê tuyệt vời thuở nào trong một công trình nghiên cứu tầm vóc, trong khi Rosamond tấu lên khúc nhạc nhẹ nhàng hỗ trợ cho dòng suy tư của anh chẳng khác nào tiếng mái chèo khua trên mặt hồ buổi chiều tà. Đã khá muộn; anh đẩy hết sách vở sang một bên, nhìn đăm đăm vào ngọn lửa với hai tay đan sau gáy, quên bẵng đi mọi thứ ngoại trừ việc thiết kế một thí nghiệm kiểm soát mới, thì Rosamond—người đã rời khỏi cây đàn piano và đang ngả người trên ghế ngắm nhìn anh—cất tiếng—

“Cậu Ned Plymdale đã thuê được nhà rồi đấy.”

Lydgate, giật mình và hụt hẫng, ngẩng phắt lên nhìn cô trong im lặng một thoáng như một kẻ vừa bị đánh thức khỏi giấc ngủ. Rồi bừng tỉnh với cảm giác khó chịu, anh hỏi—

“Sao em biết?”

“Sáng nay em có ghé nhà bà Plymdale, và bác ấy bảo rằng cậu ấy đã thuê căn nhà ở Quảng trường St. Peter, ngay cạnh nhà ông Hackbutt.”

Lydgate im lặng. Anh rút hai tay khỏi sau gáy và áp chúng lên mái tóc đang xõa xuống thành một búi trước trán theo thói quen, trong khi hai khuỷu tay tì lên đầu gối. Anh đang cảm giác như nỗi thất vọng cay đắng, tựa như việc mở cánh cửa bước ra từ một chốn ngột ngạt để rồi phát hiện ra nó đã bị bịt kín bởi những bức tường; nhưng anh cũng chắc chắn rằng Rosamond đang vui mừng trước nguyên nhân gây ra nỗi thất vọng của anh. Anh chọn cách không nhìn cô và không nói năng gì cho đến khi vượt qua được cơn bực bội ban đầu. Rốt cuộc, anh tự nhủ trong cay đắng, phụ nữ có thể quan tâm đến điều gì nhiều hơn là nhà cửa và đồ đạc cơ chứ? Một người ông chồng thiếu vắng những thứ ấy chẳng khác nào một sự nực cười. Khi anh ngẩng đầu lên và hất mái tóc sang một bên, đôi mắt tối sậm lộ rõ vẻ trống rỗng, tuyệt vọng về sự đồng cảm, nhưng anh chỉ điềm tĩnh nói—

“Biết đâu sẽ có người khác xuất hiện. Anh đã dặn Trumbull phải chú ý tìm kiếm nếu hụt mất vụ Plymdale.”

Rosamond không bình luận gì thêm. Cô đặt niềm tin vào sự may rủi rằng sẽ chẳng có thêm điều gì diễn ra giữa chồng mình và viên đấu giá viên cho đến khi một kết quả nào đó biện minh cho sự nhúng tay của cô; dẫu sao đi nữa, cô cũng đã ngăn chặn được sự việc mà cô hằng kinh sợ. Sau một khoảng lặng, cô cất tiếng—

“Khoản tiền mà những kẻ khó chịu kia muốn là bao nhiêu vậy?”

“Những kẻ khó chịu nào cơ?”

“Những kẻ cầm bản kiểm kê tài sản ấy—và những người khác nữa. Ý em là, bao nhiêu tiền mới làm họ thỏa mãn để anh không còn phải bận tâm nữa?”

Lydgate đưa mắt dò xét cô một lát, như thể đang tìm kiếm những triệu chứng bệnh lý, rồi đáp: “À, nếu anh có thể kiếm được sáu trăm từ Plymdale cho tiền đồ đạc và tiền nhượng quyền, thì anh đã xoay sở được rồi. Anh có thể trả hết nợ cho Dover, và đưa một khoản vừa đủ cho những người khác để bắt họ kiên nhẫn chờ đợi, nếu chúng ta cắt giảm chi tiêu.”

“Nhưng ý em hỏi là anh cần bao nhiêu nếu chúng ta tiếp tục ở lại ngôi nhà này?”

“Nhiều hơn mức anh có thể kiếm được ở bất cứ đâu,” Lydgate đáp, với giọng điệu mỉa mai đến gai người. Anh tức giận khi nhận ra tâm trí Rosamond đang chìm đắm trong những mong ước viển vông thay vì đối mặt với những nỗ lực khả thi.

“Sao anh không chịu nói rõ con số ra?” Rosamond nói, với chút biểu hiện nhẹ nhàng cho thấy cô không thích thái độ của anh.

“Thì,” Lydgate đáp với giọng phỏng đoán, “cần ít nhất một ngàn thì anh mới thấy nhẹ người được. Nhưng,” anh bồi thêm một cách sắc bén, “anh phải cân nhắc xem mình sẽ làm gì khi không có số tiền ấy, chứ không phải khi có nó.”

Rosamond không nói thêm lời nào.

Nhưng ngày hôm sau, cô đã tiến hành kế hoạch viết thư cho ngài Godwin Lydgate. Kể từ chuyến viếng thăm của vị Đại úy, cô đã nhận được một bức thư từ ông, cùng một bức khác từ bà Mengan, người chị đã có chồng của ông, gửi lời chia buồn với cô về sự mất mát đứa con nhỏ và bày tỏ mơ hồ hy vọng sẽ gặp lại cô ở Quallingham. Lydgate từng bảo cô rằng những lời xã giao ấy chẳng có ý nghĩa gì sất; nhưng cô ngầm đinh ninh rằng bất kỳ sự lạnh nhạt nào từ phía gia đình Lydgate đối với anh đều là do thái độ lạnh lùng, khinh miệt của chính anh, và cô đã phúc đáp những bức thư ấy bằng phong thái quyến rũ nhất của mình, nuôi hy vọng chắc chắn rằng một lời mời cụ thể sẽ theo sau. Thế nhưng mọi thứ vẫn chìm trong im lặng tuyệt đối. Vị Đại úy rõ ràng không phải là người giỏi viết lách, và Rosamond tự phỏng đoán rằng có lẽ các người chị đã đi vắng ở nước ngoài. Dù sao đi nữa, đây đã là thời điểm để nghĩ về những người thân quen ở quê nhà, và chí ít thì ngài Godwin—người từng bóp cằm cô và phán rằng cô trông giống hệt tuyệt sắc giai nhân nổi tiếng, bà Croly, người từng làm ông xiêu lòng vào năm 1790—sẽ động lòng trước bất kỳ lời thỉnh cầu nào từ cô, và sẽ thấy vui lòng vì lợi ích của cô mà cư xử đúng mực đối với đứa cháu trai của mình. Rosamond ngây ngô tin chắc vào việc một ông già nên làm để ngăn cô khỏi việc phải chịu đựng những phiền toái. Và cô đã viết bức thư mà cô cho là khôn ngoan nhất có thể—một bức thư sẽ khiến ngài Godwin ấn tượng như bằng chứng về sự khôn khéo tuyệt vời của cô—chỉ ra việc thật đáng mong mỏi biết bao nếu Tertius rời khỏi một chốn như Middlemarch để đến nơi phù hợp hơn với tài năng của anh, cách mà tính cách khó chịu của cư dân nơi đây đã cản trở thành công sự nghiệp của anh như thế nào, và hậu quả là anh đang rơi vào cảnh túng quấn nợ nần, thứ đòi hỏi phải có một ngàn bảng mới có thể cứu vãn hoàn toàn. Cô không hề đề cập đến việc Tertius không hề hay biết về ý định viết thư của mình; bởi cô ôm ấp ý tưởng rằng việc anh được cho là ngầm ủng hộ lá thư của cô sẽ hoàn toàn phù hợp với những gì cô đã viết về sự quý mến đặc biệt của anh dành cho người bác Godwin với tư cách là người họ hàng luôn là ân nhân lớn nhất của anh. Sức mạnh trong chiến thuật của Tội nghiệp Rosamond giờ đây chính là khi cô áp dụng chúng vào các sự việc như thế.

Việc này diễn ra trước bữa tiệc ngày Đầu năm mới, và vẫn chưa có hồi âm nào từ ngài Godwin. Nhưng vào buổi sáng hôm đó, Lydgate phải bàng hoàng nhận ra rằng Rosamond đã hủy bỏ lệnh của anh với Borthrop Trumbull. Thấy cần phải để cô dần quen với ý định rời khỏi ngôi nhà ở Lowick Gate, anh vượt qua sự miễn cưỡng để nói chuyện lại với cô về chủ đề này, và khi họ đang dùng bữa sáng, anh cất lời—

“Sáng nay anh sẽ cố gắng gặp Trumbull và bảo ông ấy đăng quảng cáo ngôi nhà trên tờ ‘Pioneer’ và ‘Trumpet’. Nếu được quảng cáo, biết đâu sẽ có ai đó muốn thuê mà trước đó chưa từng nghĩ đến việc chuyển nhà. Ở những vùng quê này, rất nhiều người cứ tiếp tục sống trong những ngôi nhà cũ kỹ mặc cho gia đình đã trở nên quá đông đúc chỉ vì họ không biết tìm đâu ra chốn khác. Và Trumbull có vẻ chẳng câu được con cá nào cả.”

Rosamond thừa biết khoảnh khắc không thể tránh khỏi đã đến. “Em đã ra lệnh cho Trumbull không được tìm hiểu thêm nữa,” cô nói, với sự bình tĩnh thận trọng mang rõ vẻ phòng thủ.

Lydgate trân trân nhìn cô trong sự kinh ngạc câm lặng. Chỉ nửa tiếng trước thôi, anh còn đang tết tóc giúp cô và nói thứ “ngôn ngữ trẻ con” của sự âu yếm, thứ mà Rosamond dẫu không đáp lại vẫn đón nhận như thể cô là một bức tượng thanh tú và xinh đẹp, thỉnh thoảng lại mỉm cười kỳ diệu hướng về kẻ sùng bái mình. Với những sợi dây cảm xúc ấy vẫn đang xao động trong lòng, cú sốc anh nhận phải không thể ngay lập tức biến thành cơn giận dữ; đó là nỗi đau đớn hỗn độn. Anh đặt con dao và chiếc nĩa đang dùng để cắt thịt xuống, ngả người ra thành ghế, cuối cùng cất lên giọng điệu lạnh lùng mỉa mai—

“Anh có thể hỏi khi nào và tại sao em lại làm thế không?”

“Khi em biết nhà Plymdale đã thuê được nhà, em đã ghé qua để bảo ông ấy đừng đả động gì đến ngôi nhà của chúng ta với họ nữa; và đồng thời em cũng bảo ông ấy dừng vụ việc đó lại luôn. Em biết sẽ rất bất lợi cho anh nếu người ta phát hiện ra anh muốn tống khứ nhà cửa và đồ đạc, và em hoàn toàn phản đối chuyện đó. Em nghĩ lý do thế là quá đủ rồi.”

“Vậy việc anh đã nêu ra những lý do bắt buộc thuộc loại khác chẳng có nghĩa lý gì sao; việc anh đã đi đến một kết luận khác và đưa ra mệnh lệnh tương ứng chẳng còn giá trị gì nữa sao?” Lydgate nói sắc bén, sấm chớp đang tụ tập quanh vầng trán và đôi mắt anh.

Hiệu ứng từ cơn giận của bất kỳ ai đối với Rosamond luôn là khiến cô co mình lại trong nỗi chán ghét lạnh lùng, và trở nên chuẩn mực một cách bình thản nhất, với niềm tin chắc rằng cô không phải là kẻ cư xử sai quấy dẫu người khác có làm gì đi nữa. Cô đáp lại—

“Em nghĩ mình có toàn quyền lên tiếng về một chủ đề liên quan đến em ít nhất là nhiều như anh.”

“Hiển nhiên—em có quyền lên tiếng, nhưng chỉ với anh mà thôi. Em không có quyền lén lút trái lệnh anh, và đối xử với anh như một thằng ngốc,” Lydgate nói với giọng điệu như trước. Rồi với sự khinh miệt trào dâng thêm, “Liệu có thể khiến em hiểu được những hậu quả sẽ xảy ra là gì không? Có ích gì không khi anh nói lại cho em nghe lý do tại sao chúng ta phải tìm cách sang nhượng lại ngôi nhà?”

“Anh không cần phải nhắc lại lần nữa đâu,” Rosamond nói, bằng thứ giọng nhỏ giọt rả rích như những giọt nước lạnh. “Em nhớ những gì anh nói rồi. Anh đã nói với cái giọng hung hăng hệt như bây giờ. Nhưng điều đó không làm thay đổi quan điểm của em rằng anh nên thử mọi cách khác còn hơn là thực hiện một bước đi quá đỗi đau đớn đối với em. Còn về việc đăng quảng cáo ngôi nhà, em nghĩ nó hoàn toàn làm nhục anh mà thôi.”

“Và giả sử anh phớt lờ quan điểm của em y như cách em phớt lờ anh thì sao?”

“Tất nhiên anh có thể làm thế. Nhưng em nghĩ đáng ra anh phải nói cho em biết trước khi chúng ta kết hôn rằng anh sẽ đẩy em vào hoàn cảnh tồi tệ nhất, chứ nhất quyết không chịu từ bỏ ý chí của riêng mình.”

Lydgate không nói gì, chỉ hất đầu sang một bên và giật giật khóe miệng trong tuyệt vọng. Rosamond, thấy anh không nhìn mình, đứng dậy đặt tách cà phê trước mặt anh; nhưng anh chẳng màng ngó ngàng tới, tiếp tục chìm đắm trong vở kịch và cuộc tranh biện nội tâm, thỉnh thoảng cựa quậy trên ghế, tì một tay lên bàn và lấy tay xoa mái tóc. Có một luồng xung đột cảm xúc và suy nghĩ cuộn trào trong anh, không cho phép anh buông xuôi hoàn toàn vào cơn giận dữ cũng như kiên trì với sự quyết đoán cứng nhắc đơn thuần. Rosamond chớp lấy thời cơ khi anh đang im lặng.

“Khi chúng ta kết hôn, ai nấy đều cảm thấy địa vị của anh rất cao. Lúc đó em không thể tưởng tượng nổi có ngày anh lại muốn bán đồ đạc của chúng ta đi, và dọn đến một ngôi nhà ở Phố Bride, nơi các căn phòng trông giống như những chiếc lồng chim. Nếu chúng ta phải sống theo kiểu đó, thì thà rời khỏi Middlemarch còn hơn.”

“Đó sẽ là những cân nhắc vô cùng nặng ký,” Lydgate nói với nụ cười nửa miệng mỉa mai—vẫn còn đó vẻ xanh xao héo hắt quanh đôi môi khi anh nhìn tách cà phê mà không hề uống—“đó sẽ là những cân nhắc vô cùng nặng ký nếu anh không vô tình lâm vào cảnh nợ nần.”

“Nhiều người chắc chắn cũng từng nợ nần theo cách tương tự, nhưng nếu họ đàng hoàng, người ta sẽ tin tưởng họ. Em chắc chắn đã từng nghe tía nói rằng nhà Torbits từng nợ nần chồng chất, thế mà họ vẫn sống rất tốt đấy thôi. Hành động một cách hấp tấp chẳng bao giờ là tốt cả,” Rosamond nói với vẻ khôn ngoan tĩnh tại.

Lydgate ngồi tê liệt trước những xung lực trái chiều: vì bất kỳ lý luận nào anh áp dụng với Rosamond dường như cũng chẳng thể thu phục được sự đồng thuận của cô, anh muốn đập phá hoặc nghiền nát một vật nào đó để ít nhất tạo ra được chút ấn tượng, hoặc không thì tàn nhẫn tuyên bố rằng anh mới là chủ gia đình và cô phải tuân lệnh. Nhưng anh không chỉ khiếp sợ hậu quả của những thái cực ấy đối với cuộc sống chung của họ—anh ngày càng sợ sự ngoan cố trốn tránh đầy tĩnh lặng của Rosamond, thứ không cho phép bất kỳ sự khẳng định quyền lực nào có được cái kết trọn vẹn; và một lần nữa, cô đã chạm vào anh ở điểm nhạy cảm nhất khi ngầm ám chỉ rằng cô đã bị lừa dối bởi một ảo tưởng hão huyền về hạnh phúc khi kết hôn với anh. Còn về việc tuyên bố mình là chủ nhân, thực tế lại chẳng phải vậy. Chính quyết tâm mà anh đã tự tôi luyện bằng logic và lòng tự trọng danh dự bắt đầu rã rời trước sự tiếp xúc mang tính chất ngư lôi từ cô. Anh nuốt nửa tách cà phê rồi đứng dậy bỏ đi.

“Em ít nhất có thể yêu cầu anh đừng đến gặp Trumbull vào lúc này—cho đến khi chúng ta thấy rõ không còn cách nào khác,” Rosamond nói. Dù bản tính không dễ sợ hãi, cô vẫn thấy an toàn hơn khi không để lộ việc mình đã viết thư cho ngài Godwin. “Hãy hứa với em là anh sẽ không tìm gặp ông ấy trong vài tuần tới, hoặc khi chưa nói với em.”

Lydgate bật cười ngắn ngủi. “Anh nghĩ chính anh mới là kẻ nên đòi hỏi một lời hứa rằng em sẽ chẳng làm gì mà không báo trước cho anh,” anh nói, đảo đôi mắt sắc lẹm nhìn thẳng vào cô rồi bước về phía cửa.

“Anh nhớ tối nay chúng ta sẽ đến ăn tối ở nhà tía đấy nhé,” Rosamond nói, hy vọng anh sẽ quay đầu lại và đưa ra một sự nhượng bộ triệt để hơn với cô. Nhưng anh chỉ thốt lên một câu “Ồ vâng” đầy bất kiên nhẫn rồi bỏ đi. Cô cho rằng thật đáng ghét làm sao khi anh không thấy những đề xuất đau đớn mà anh buộc phải đưa ra cho cô là quá đủ, lại còn bày ra một tâm trạng khó chịu đến thế. Và khi cô đưa ra yêu cầu phải đạo là anh hãy hoãn việc gặp lại Trumbull, thì việc anh không chịu trấn an cô về những gì anh dự định làm thật là tàn nhẫn. Cô đinh ninh rằng mình đã hành động đúng đắn trong mọi chuyện; và từng lời lẽ gay gắt hay giận dữ của Lydgate chỉ đóng vai trò như những nét chấm phá vào sổ tay tội lỗi trong tâm trí cô. Tội nghiệp Rosamond suốt nhiều tháng qua đã bắt đầu gắn kết hình ảnh người chồng với những cảm giác thất vọng, và mối dây liên kết ngặt nghèo đến cùng cực của hôn nhân đã đánh mất đi thứ sức hút chuyên khơi gợi những giấc mơ tuyệt diệu. Nó giải thoát cô khỏi những điều khó chịu ở nhà cha đẻ, nhưng lại chẳng trao cho cô tất cả những gì cô hằng mong ước và hy vọng. Hình ảnh Lydgate—người mà cô từng yêu thắm thiết—từng là một tập hợp những điều kiện bay bổng trong tâm trí cô, phần lớn trong số đó đã biến mất, nhường chỗ cho những chi tiết đời thường phải trải qua từng giờ từng phút một cách chậm chạp, chứ không phải lướt qua trên đôi cánh của sự lựa chọn nhanh chóng những khía cạnh tốt đẹp. Những thói quen trong nghề nghiệp của Lydgate, sự bận tâm tại gia với các đề tài khoa học—thứ mà cô cảm thấy gần như gợi nhớ đến sở thích bệnh hoạn của ma cà rồng—những quan điểm kỳ lạ của anh về muôn mặt vấn đề vốn chưa từng xuất hiện trong những buổi trò chuyện thời yêu đương—tất cả những yếu tố đẩy ra xa liên miên ấy, ngay cả khi không có thực tế rằng anh đã tự đặt mình vào thế bất lợi trong thị trấn, và không có cú sốc khai màn về món nợ của Dover, cũng đủ biến sự hiện diện của anh thành nỗi nhàm chán đối với cô. Vẫn còn một sự hiện diện khác kể từ những ngày đầu kết hôn cho đến tận bốn tháng trước từng là niềm kích thích thú vị, nhưng điều đó đã trôi qua: Rosamond sẽ không bao giờ thú nhận với chính mình rằng khoảng trống để lại ấy ảnh hưởng nhiều đến nhường nào đối với nỗi chán chường tận cùng của cô; và cô có cảm giác rằng (có lẽ cô đã đúng) một lời mời đến Quallingham, cùng một cơ hội để Lydgate định cư ở nơi khác thay vì Middlemarch—tại London, hay một chốn nào đó có khả năng tránh xa mọi rắc rối—sẽ làm cô hoàn toàn mãn nguyện, và khiến cô chẳng màng đến sự vắng mặt của Will Ladislaw, người mà cô vẫn mang chút hờn giận vì thái độ tôn sùng bà Casaubon quá mức của anh ta.

Đó chính là tình trạng của Lydgate và Rosamond vào ngày Đầu năm mới khi họ đến ăn tối tại nhà cha cô, cô mang bộ mặt trung lập dịu dàng đối với anh nhằm nhớ lại thái độ cáu kỉnh của anh trong bữa sáng, còn anh gánh chịu ảnh hưởng sâu sắc hơn từ cuộc chiến nội tâm mà cảnh tượng buổi sáng hôm ấy chỉ là một trong số rất nhiều cột mốc. Nỗ lực đỏ bừng mặt khi trò chuyện cùng ông Farebrother—cỗ gắng bấu víu vào vẻ bề ngoài hoài nghi rằng mọi cách kiếm tiền về bản chất đều giống nhau, và ngẫu nhiên chiếm ngự chiếc ngai biến mọi lựa chọn thành ảo tưởng của kẻ ngốc—chẳng qua chỉ là triệu chứng của một ý chí đang nao núng, một sự phản ứng tê dại trước những kích thích hào hứng thuở nào.

Anh phải làm gì đây? Anh nhìn nhận rõ ràng hơn cả Rosamond về sự thê lương khi đưa cô vào ngôi nhà nhỏ ở Phố Bride, nơi cô sẽ phải vây quanh bởi đồ đạc túng thiếu và nỗi bất mãn bên trong: một cuộc đời đạm bạc và cuộc đời bên cạnh Rosamond là hai hình ảnh ngày càng trở nên không thể dung hòa kể từ khi bóng ma thiếu thốn hé lộ. Dẫu cho những quyết tâm của anh có ép buộc hai hình ảnh ấy hòa vào nhau đi nữa, những bước chuẩn bị hữu ích cho sự đổi thay khắc nghiệt ấy lại chẳng nằm trong tầm với. Và dẫu anh chưa đưa ra lời hứa mà vợ mình đòi hỏi, anh cũng chẳng đặt chân đến chỗ Trumbull lần nào nữa. Anh thậm chí bắt đầu nghĩ đến chuyện thực hiện một chuyến đi nhanh chóng lên miền Bắc để diện kiến ngài Godwin. Từng có lúc anh tin rằng chẳng gì có thể thúc ép anh ngửa tay xin tiền người bác, nhưng khi ấy anh chưa nếm trải hết áp lực tột cùng từ những sự lựa chọn thay thế còn khó chịu hơn thế. Anh không thể phó mặc hiệu quả vào một bức thư; chỉ trong một cuộc gặp mặt trực tiếp, dẫu cho bản thân có phải chịu đựng sự khó chịu đến đâu chăng nữa, anh mới có thể giải thích ngọn ngành và thử nghiệm sức nặng của tình thân. Vừa mới hình dung bước đi này là con đường dễ dàng nhất, Lydgate lập tức vấp phải sự phản kháng giận dữ trong lòng rằng chính anh—kẻ từ lâu đã quyết tâm sống tách biệt khỏi những tính toán đê tiện, khỏi nỗi lo âu trục lợi xoay quanh hầu bao của những kẻ mà anh từng kiêu hãnh không chia sẻ chung mục đích—nay không chỉ tụt xuống ngang hàng với họ, mà còn rơi xuống tận mức độ đi xin xỏ họ.