Những tâm hồn phong phú tựa hai tấm gương soi,
Hoài miên viễn phản chiếu muôn điều tốt đẹp,
Và khắc ghi cả những bóng hình xưa.
Lòng nhiệt thành bồng bột của Dorothea, vốn sẵn sàng đứng ra minh oan ngay cho Lydgate trước nghi ngờ rằng ông đã nhận tiền hối lộ, bỗng vấp phải một gáo nước lạnh đầy u sầu khi cô bắt đầu xem xét mọi khía cạnh của sự việc dưới lăng kính kinh nghiệm của ông Farebrother.
– Đó là một vấn đề vô cùng tế nhị, – ông nói. – Chúng ta có thể bắt đầu điều tra bằng cách nào đây? Hoặc là công khai nhờ đến quan tòa và viên pháp quan, hoặc là kín đáo gặng hỏi chính Lydgate. Về phương án thứ nhất, chúng ta chẳng có một cơ sở vững chắc nào cả, nếu có thì Hawley đã chẳng bỏ qua; còn về việc khơi mào câu chuyện với Lydgate, thú thật là tôi không dám ngỏ lời. Có lẽ cậu ấy sẽ coi đó là một sự sỉ nhục chí mạng. Đã không dưới một lần tôi nếm trải sự khó khăn khi phải bàn chuyện riêng tư với cậu ấy. Hơn nữa... ta phải nắm được sự thật về cách hành xử của cậu ấy trước đã, thì mới có thể hy vọng vào một kết quả tốt đẹp được.
– Tôi vẫn đinh ninh rằng cách hành xử của ông ấy không có gì là tội lỗi cả; tôi tin rằng con người ta hầu như lúc nào cũng tốt đẹp hơn những gì láng giềng họ nghĩ, – Dorothea đáp. Một vài trải nghiệm sâu sắc nhất trong hai năm qua đã khiến cô kiên quyết phản đối bất kỳ sự suy đoán bất lợi nào dành cho người khác; và lần đầu tiên, cô cảm thấy hơi bất mãn với ông Farebrother. Cô không thích sự cân nhắc thận trọng đến mức dè dặt này, thay vì một niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh của công lý và lòng trắc ẩn – những thứ có thể chinh phục lòng người bằng chính sức mạnh cảm xúc của chúng. Hai ngày sau, khi ông đang dùng bữa tối tại Manor cùng bác cô và vợ chồng nhà Chettam, trong lúc đĩa tráng miệng hãy còn nguyên, đám gia nhân đã lui ra ngoài và ông Brooke đang gà gật ngủ gù, cô lại quay trở lại chủ đề ấy với một sinh khí mới mẻ.
– Ông Lydgate hẳn sẽ hiểu rằng nếu bạn bè nghe được những lời gièm pha về ông ấy, mong muốn đầu tiên của họ phải là minh oan cho ông ấy. Chúng ta sống để làm gì, nếu không phải để làm cho cuộc sống của nhau đỡ trắc trở hơn? Tôi không thể dửng dưng trước những khốn khó của một người từng cho tôi lời khuyên trong lúc hoạn nạn và tận tình chăm sóc tôi khi bệnh tật.
Giọng điệu và phong thái của Dorothea không hề kém phần cương quyết so với dạo cô còn đứng đầu bàn ăn nhà người bác gần ba năm về trước, và những trải nghiệm từ đó đến nay càng cho cô thêm lý do để bày tỏ một chính kiến rõ ràng. Thế nhưng Sir James Chettam giờ đây không còn là một chàng trai rụt rè và dễ dãi thuở nào: anh đã trở thành một người anh vợ đầy lo âu, mang lòng ngưỡng mộ thành kính đối với em vợ, nhưng lúc nào cũng thấp thỏm sợ cô sa vào một ảo tưởng mới tai hại chẳng kém gì việc kết hôn với Casaubon. Anh ít cười hơn hẳn; khi anh thốt lên câu “Chính xác”, đó thường là lời mở đầu cho một ý kiến trái chiều chứ không phải thái độ ngoan ngoãn như thời độc thân; và Dorothea ngạc nhiên nhận ra mình phải tự nhủ không được phép sợ anh – nhất là khi anh thực chất là người bạn tốt nhất của cô. Giờ thì anh đang phản đối cô.
– Nhưng Dorothea này, – anh lên tiếng với vẻ can ngăn, – em không thể đòi gánh vác cuộc đời của một người theo cách đó được. Lydgate ắt phải biết – hoặc ít ra chẳng mấy chốc cậu ta cũng sẽ biết rõ tình cảnh của mình. Nếu tự minh oan được, cậu ta sẽ làm. Cậu ta phải tự hành động lấy.
– Tôi nghĩ bạn bè của cậu ấy nên chờ cho đến khi xuất hiện một cơ hội thích hợp, – ông Farebrother nói thêm. – Có thể lắm chứ – bản thân tôi đôi khi cũng cảm thấy mình yếu đuối đến mức tôi có thể hiểu được ngay cả một người có bản tính đáng trọng như Lydgate mà tôi vẫn hằng tin tưởng, cũng có lúc gục ngã trước một cám dỗ kiểu như nhận khoản tiền được đưa ra một cách trực tiếp hay gián tiếp nhằm đổi lấy sự im lặng của cậu ấy về những bê bối từ quá khứ. Ý tôi là, tôi có thể hình dung được điều đó, nếu cậu ấy đang chịu áp lực của hoàn cảnh ngặt nghèo – nếu cậu ấy từng bị quấy rầy đến mức kiệt quệ như tôi tin chắc Lydgate đã phải trải qua. Tôi sẽ không tin bất cứ điều gì tồi tệ hơn về cậu ấy trừ khi có bằng chứng xác thực. Thế nhưng ngặt nỗi, luôn có một sự báo ứng khủng chánh bám theo một số sai lầm, ấy là những ai muốn soi mói luôn có thể diễn giải chúng thành một tội ác: chẳng có chút bằng chứng nào đứng về phía người đàn ông ấy ngoài chính lương tâm và lời tuyên bố của bản thân anh ta.
– Ồ, thật tàn nhẫn làm sao! – Dorothea nói, đan chặt hai bàn tay vào nhau. – Và anh không muốn trở thành duy nhất một người tin vào sự trong sạch của người đó, trong khi cả thế giới đang phỉ báng anh ta hay sao? Hơn nữa, nhân cách lâu nay của một con người chính là minh chứng hùng hồn nhất cho anh ta rồi.
– Nhưng này Mrs. Casaubon thân mến, – ông Farebrother mỉm cười dịu dàng trước nhiệt tình của cô, – nhân cách đâu phải được tạc bằng cẩm thạch – nó chẳng phải thứ gì đó cứng nhắc và bất biến. Nó là một sinh thể đang sống và đổi thay, cũng có thể lâm bệnh hệt như thể xác chúng ta vậy.
– Thế thì nó có thể được cứu chữa và hàn gắn, – Dorothea đáp. – Tôi chẳng việc gì phải sợ khi đề nghị ông Lydgate nói cho tôi nghe sự thật để tôi có thể giúp ông ấy. Tại sao tôi phải sợ cơ chứ? Giờ đây khi tôi không nhận khu đất ấy nữa, James ạ, tôi có thể làm theo đề nghị của ông Bulstrode và thay thế vị trí của ông ấy trong việc gánh vác Bệnh viện; và tôi cần phải tham vấn ông Lydgate để nắm rõ triển vọng duy trì những kế hoạch hiện tại có thể mang lại những gì. Đây chính là cơ hội tuyệt vời nhất trên đời để tôi có được sự tin tưởng của ông ấy; và ông ấy sẽ có thể kể cho tôi nghe những điều làm sáng tỏ mọi uẩn khúc. Khi đó tất cả chúng ta sẽ đứng về phía ông ấy và kéo ông ấy ra khỏi vũng lầy hoạn nạn. Người ta ca tụng đủ loại lòng dũng cảm ngoại trừ lòng dũng cảm mà họ có thể thể hiện vì lợi ích của những người láng giềng gần gũi nhất.
Đôi mắt Dorothea ánh lên vẻ ướt át, và giọng điệu thay đổi của cô đã đánh thức người bác, khiến ông bắt đầu chú ý lắng nghe.
– Quả thực một người phụ nữ có thể mạo hiểm thực hiện những hành động cảm thông mà tụi đàn ông chúng ta khó lòng làm nổi nếu dấn thân vào, – ông Farebrother nói, gần như đã bị sự nhiệt thành của Dorothea thuyết phục.
– Chắc chắn là một người phụ nữ buộc phải cẩn trọng và lắng nghe những ai am sự đời hơn mình, – Sir James nói, chau mày một chút. – Dù em có định làm gì đi nữa vào phút cuối, Dorothea, lúc này tốt hơn hết là em nên lùi lại và đừng có xía vào cái vụ Bulstrode này. Chúng ta còn chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra cơ mà. Em phải đồng ý với anh chứ? – anh nói dứt lời và nhìn sang ông Farebrother.
– Tôi thực sự nghĩ rằng tốt hơn là nên chờ đợi, – người sau đáp.
– Phải, phải, em yêu ạ, – ông Brooke nói, không hoàn toàn ý thức được cuộc tranh luận đã trôi đến đâu, nhưng cũng xen vào một ý kiến thường thì khá phải chăng. – Đi quá đà là điều dễ mắc phải lắm, cháu biết đấy. Cháu không được để những ý tưởng của mình lấn át đâu. Còn chuyện vội vã đổ tiền vào các dự án á – không ổn đâu cháu. Garth đã lôi kéo bác vào biết bao khoản sửa chữa, thoát nước, đại loại thế: túi tiền của bác thủng lỗ chỗ vì cái này cái nọ rồi đây. Bác phải phanh lại thôi. Còn chú em Chettam nữa, chú đang ném cả gia tài vào mấy cái hàng rào sồi quanh dinh cơ của chú kìa.
Dorothea đành ngậm ngùi nén lòng trước sự can ngăn đó, rồi cùng Celia bước vào thư viện, nơi vốn là phòng khách quen thuộc của cô.
– Này Dodo, hãy nghe lời anh James đi, – Celia nói, – kẻo em lại tự chuốc lấy rắc rối đấy. Lần nào em muốn làm theo ý mình thì em cũng đều gây chuyện, và rồi em sẽ vẫn thế mà thôi. Và chị nghĩ suy cho cùng thật may mắn làm sao khi em có anh James để lo nghĩ hộ. Anh ấy vẫn để em thực hiện các dự án của mình, chỉ là anh ấy ngăn không cho em bị lừa gạt thôi. Và đó chính là cái lợi của việc có một người anh trai thay vì một người chồng. Chồng thì đời nào chịu để em làm theo ý mình.
– Cứ làm như tôi thèm có chồng lắm ấy! – Dorothea thốt lên. – Tôi chỉ muốn cảm xúc của mình không bị kìm hãm ở mọi ngóc ngách thôi mà. Mrs. Casaubon lúc bấy giờ vẫn chưa đủ điềm tĩnh để nén lại những giọt nước mắt giận hờn.
– Thật tình đấy, Dodo, – Celia nói với giọng trầm hơn bình thường một chút, – em thật mâu thuẫn: hết chuyện này đến chuyện khác. Hồi trước em chịu đựng Mr. Casaubon một cách đáng hổ thẹn luôn: chị nghĩ nếu ông ấy đòi thế thì có khi em đã bỏ cả việc sang thăm chị rồi ấy chứ.
– Đương nhiên là tôi phải nhường nhịn ông ấy, bởi vì đó làn bổn phận của tôi; đó là tình cảm tôi dành cho ông ấy, – Dorothea nói, nhìn qua lăng kính những giọt nước mắt.
– Thế thì tại sao em không coi việc nhún nhường những mong muốn của anh James một chút là bổn phận của mình? – Celia lý luận với một giọng điệu đầy vẻ khắt khe. – Bởi vì anh ấy chỉ muốn những gì tốt đẹp cho em thôi. Và dĩ nhiên, đàn ông vẫn là người rành rọt mọi thứ hơn hết, trừ những chuyện phụ nữ hiểu rành hơn họ. Dorothea bật cười và quên bẵng đi những giọt nước mắt.
– Ý chị là mấy chuyện về trẻ con và những thứ đại loại thế ấy mà, – Celia giải thích thêm. – Chị thì sẽ chẳng nhượng bộ anh James khi chị biết chắc anh ấy sai, chứ không phải như cách em từng tùng phục Mr. Casaubon đâu.
