Làm sao người biết được độ vang của chiếc đại hồng chung

Quá lớn để thân người nhỏ bé chẳng thể lay chuyển? Hãy để một khúc sáo

Cất lên dưới vòm kim loại pha tạp: hãy lắng tai nghe thật gần

Cho đến khi nốt nhạc chuẩn xác ngân lên, một dòng suối bạc:

Khi ấy chiếc chuông khổng lồ sẽ rung lên—khi ấy khối đồng hòa cùng

Muôn vàn ngọn sóng trùng phùng sẽ đáp lại

Trong tiếng hòa âm trầm đục và dịu êm.

Tối hôm đó, Lydgate trò chuyện với cô Vincy về bà Casaubon, đồng thời bày tỏ sự lưu tâm đặc biệt đến tình cảm sâu sắc mà cô dường như dành cho con người có vẻ ngoài câu nệ, mọt sách ấy—hơn cô tới ba mươi tuổi.

Rosamond đáp: “Dĩ nhiên là cô ấy hết lòng vì chồng rồi,” ngầm ngụ ý về một thứ quy luật tất yếu mà vị bác sĩ cho là dễ thương nhất đời ở một người phụ nữ; thế nhưng, trong thâm tâm, cô lại nghĩ rằng việc trở thành nữ chủ nhân của trang viên Lowick với một người chồng có lẽ sắp sửa qua đời cũng chẳng phải là điều gì quá ư âu sầu. “Anh có nghĩ cô ấy rất xinh đẹp không?”

Lydgate đáp: “Cô ấy quả thực xinh đẹp, nhưng anh chưa từng nghĩ về điều đó.”

Rosamond vừa nói vừa mỉm cười e ấp: “Chắc là anh thấy nói thế không hợp với phép xã giao nhỉ. Nhưng phòng khám của anh ngày càng đông khách đấy chứ! Em nhớ là dạo trước anh từng được mời đến khám cho nhà Chettam; và giờ thì tới nhà Casaubon.”

Lydgate đáp, với giọng điệu như thể buộc phải thừa nhận: “Đúng vậy. Nhưng thực lòng mà nói, anh không thích chăm sóc cho những người như thế bằng người nghèo. Các ca bệnh tẻ nhạt hơn, và người ta phải chịu khó chiều chuộng nhiều thứ phiền toái cũng như lắng nghe những lời ngớ ngẩn với thái độ cung kính hơn.”

Rosamond phản bác: “Cũng chẳng khác gì ở Middlemarch cả. Và ít nhất thì khi ấy anh được bước đi trên những hành lang rộng lớn và hít hà hương thơm của cánh hoa hồng ngập tràn khắp nơi.”

Lydgate vừa khẽ cúi đầu sát chiếc bàn, dùng ngón tay út nhấc chiếc khăn tay tinh tế của cô nằm ngay miệng chiếc túi xách nhỏ lên—như thể để tận hưởng mùi hương của nó, vừa nhìn cô mỉm cười và nói: “Đúng vậy, thưa tiểu thư de Montmorenci.”

Thế nhưng, sự tự do thoải mái đầy dễ chịu trong việc Lydgate cứ lảng vảng quanh đóa hoa của thành phố Middlemarch này không thể kéo dài mãi mãi. Việc tìm kiếm sự cô lập về mặt xã hội ở thị trấn đó cũng bất khả thi như ở bất cứ nơi nào khác, và hai con người đang kiên trì ve vãn nhau tuyệt đối không thể tránh khỏi “những mối bận tâm, gánh nặng, va đập, xung đột, cùng muôn vàn chuyển động mà vạn vật vẫn xoay vần.” Bất cứ việc gì cô Vincy làm cũng đều bị dòm ngó, và có lẽ cô càng trở nên nổi bật hơn trước mắt những kẻ ái mộ lẫn kẻ chê bai, bởi vì ngay lúc này, sau một hồi giằng co, bà Vincy đã cùng Fred đến ở lại Stone Court một thời gian ngắn; chẳng còn cách nào khác vừa để chiều lòng cụ ông Featherstone vừa để canh chừng Mary Garth—người mà sự hiện diện ngày càng trở nên khó ưa đối với vai trò con dâu khi mà bệnh tình của Fred dần thuyên giảm.

Chẳng hạn như dì Bulstrode, nay khi Rosamond chỉ có một mình, liền thường xuyên ghé qua Lowick Gate thăm cháu hơn. Bởi vì bà Bulstrode dành trọn tình cảm ruột thịt chân thành cho người em trai; bà luôn nghĩ rằng đáng lẽ nó có thể lấy được một người vợ tốt hơn, nhưng vẫn luôn mong những điều tốt đẹp nhất đến với bọn trẻ. Lúc này, bà Bulstrode có mối thâm giao lâu năm với bà Plymdale. Gu thẩm mỹ của họ gần như tương đồng từ lụa là, họa tiết đồ lót, đồ sứ cho đến các vị mục sư; họ tâm sự với nhau về những nỗi phiền muộn nhỏ nhặt trong chuyện sức khỏe lẫn việc quản gia, và một vài điểm ưu việt nho nhỏ về phía bà Bulstrode—chẳng hạn như sự nghiêm túc rõ rệt hơn, sự ngưỡng mộ dành cho trí tuệ nhiều hơn, cùng một ngôi nhà nằm ngoài thị trấn—đôi khi góp phần tô điểm cho câu chuyện giữa họ mà không hề gây rạn nứt. Cả hai đều là những người phụ nữ có thiện chí, nhưng lại hiểu rất ít về những động lực thực sự sâu kín trong lòng mình.

Bà Bulstrode, trong một lần đến thăm buổi sáng nhà bà Plymdale, tiện miệng nói rằng bà không thể ở lại lâu hơn vì phải ghé sang thăm tội nghiệp Rosamond.

Bà Plymdale—một người phụ nữ lùn, mắt tròn láo liên như một con chim ưng đã được thuần hóa—liền hỏi: “Sao chị lại gọi con bé là ‘tội nghiệp Rosamond’?”

“Nó quá xinh đẹp, lại được nuôi dạy trong sự vô tư lụt lợi. Chị biết đấy, người mẹ từ xưa vẫn luôn mang cái tính hời hợt ấy, khiến tôi vô cùng lo lắng cho bọn trẻ.”

Bà Plymdale bèn đáp, giọng đầy vẻ quả quyết: “Chà, Harriet, nếu chị bắt tôi phải nói thật lòng, thì tôi phải nói thế này: ai nhìn vào cũng sẽ đinh ninh rằng chị và ông Bulstrode phải vô cùng phấn khởi trước những gì đã xảy ra, bởi vì chính hai người đã làm mọi cách để láng xê bác sĩ Lydgate.”

Bà Bulstrode ngạc nhiên thực sự: “Selina, ý chị là sao?”

Bà Plymdale tiếp lời: “Không phải là tôi không vô cùng biết ơn vì lợi ích của thằng Ned đâu nhé. Nó quả thực có đủ khả năng tài chính để nuôi một người vợ như thế hơn một vài kẻ khác; nhưng tôi vẫn muốn nó tìm kiếm ở nơi khác cơ hội tốt hơn. Dù sao thì làm mẹ ai mà chẳng lo âu, và một số thanh niên có thể sa ngã vào con đường hư hỏng vì chuyện này. Hơn nữa, nếu buộc phải nói lên suy nghĩ của mình, tôi phải thừa nhận rằng tôi không thích những kẻ tha hương bỗng dưng kéo đến một thị trấn.”

Bà Bulstrode cũng hơi dằn giọng, đáp lại: “Tôi không biết nữa, Selina ạ. Ông Bulstrode cũng từng là một người tha hương ở đây vào một thời điểm nào đó. Abraham và Moses từng là những kẻ tha hương trên xứ người, và chúng ta được dạy dỗ là phải biết tiếp đãi khách lữ hành. Nhất là,” bà nói thêm sau một khoảng lặng ngắn, “khi họ là những con người hoàn hảo không có điểm gì để trách cứ.”

“Tôi không nói theo nghĩa tôn giáo đâu, Harriet. Tôi nói với tư cách là một người mẹ.”

“Selina, tôi dám chắc chị chưa từng nghe tôi thốt ra điều gì phản đối chuyện một người cháu gái của tôi kết hôn với con trai chị cả.”

Bà Plymdale—người chưa từng bao giờ dốc bầu tâm sự với “Harriet” về chủ đề này—liền nói: “Ồ, đó là sự kiêu kỳ của cô Vincy—tôi chắc chắn chẳng có lý do nào khác ngoài điều đó đâu. Chẳng có người thanh niên nào ở Middlemarch này đủ tốt để xứng với nó cả: chính tai tôi đã từng nghe mẹ nó nói thế đấy. Tôi nghĩ đó chẳng phải là tinh thần Cơ Đốc gì cho cam. Thế nhưng giờ đây, qua tất cả những gì tôi nghe được, nó đã tìm được một kẻ kiêu ngạo chẳng kém gì bản thân nó.”

Bà Bulstrode cảm thấy khá bẽ mặt khi nhận ra sự thiếu hiểu biết của mình, liền hỏi: “Ý chị không lẽ có chuyện gì đó giữa Rosamond và bác sĩ Lydgate thật sao?”

“Lẽ nào chị không hề hay biết chuyện đó sao, Harriet?”

“Ồ, tôi rất ít khi ra ngoài; lại không thích chuyện ngồi lê đôi mách; thực tình tôi chẳng bao giờ nghe ngóng điều gì cả. Chị gặp gỡ quá nhiều người mà tôi nào có dịp tiếp xúc. Vòng giao du của chị có phần khác biệt so với chúng tôi mà.”

“Chà, thế nhưng chính cháu gái ruột của chị và người cưng chiều nhất của ông Bulstrode—và chắc chắn cũng là của chị nữa, Harriet ạ! Đã có lúc tôi cứ đinh ninh rằng chị nhắm gã đó cho con bé Kate, khi nó lớn hơn chút nữa cơ đấy.”

Bà Bulstrode đáp: “Tôi không tin là hiện tại lại có chuyện gì nghiêm trọng đâu. Anh tôi chắc chắn đã phải nói lại với tôi rồi chứ.”

“Chà, mỗi người có một cách nghĩ riêng, nhưng tôi được biết rằng chẳng ai có thể nhìn thấy cô Vincy và bác sĩ Lydgate đi cùng nhau mà lại không đinh ninh rằng họ đã đính ước rồi cả. Dù sao đi nữa, đó chẳng phải là việc của tôi. Chị có muốn tôi gói lại mẫu găng tay hở ngón này không?”

Sau cuộc trò chuyện ấy, bà Bulstrode lái xe đến gặp cô cháu gái với một tâm trạng nặng trĩu những bận tâm mới. Bản thân bà ăn vận rất sang trọng, nhưng với chút tiếc nuối hơn thường ngày, bà nhận ra rằng Rosamond—vừa mới đi về và ra đón bà trong bộ đồ dạo phố—cũng xúng xính những trang phục đắt đỏ chẳng kém gì. Bà Bulstrode trông giống như một phiên bản thu nhỏ mang dáng dấp nữ tính của người anh trai, và hoàn toàn không mang sắc thái xanh xao trầm lặng như chồng mình. Bà sở hữu cái nhìn thẳng thắn, đàng hoàng và chẳng hề chuộng lối nói vòng vo.

Khi cùng nhau bước vào phòng khách và đảo mắt nhìn quanh với vẻ mặt nghiêm nghị, bà cất lời: “Ta thấy con ở nhà một mình đấy chứ, con yêu.” Rosamond thấu hiểu chắc mẩm rằng người dì đang có chuyện quan trọng muốn nói, và họ liền ngồi xuống cạnh nhau. Thế nhưng, lớp viền đăng-ten nhún bèo bên trong chiếc mũ của Rosamond lại quá đỗi duyên dáng đến mức khiến người ta không thể kìm lòng được mà ao ước một món y phục y hệt cho con bé Kate, thế là ánh mắt vốn dĩ khá đẹp của bà Bulstrode cứ đăm đăm đảo quanh vòng nhún bèo phong phú ấy trong lúc cất lời.

“Ta vừa nghe được một chuyện về con khiến ta vô cùng ngạc nhiên, Rosamond ạ.”

“Chuyện gì vậy thưa dì?” Ánh mắt của Rosamond lúc này cũng đang lướt ngang qua chiếc cổ áo thêu cỡ lớn của dì mình.

“Ta khó lòng mà tin nổi—rằng con lại đính ước mà ta chẳng hề hay biết—mà bố con lại không hề đắc chí hé răng với ta một lời.” Tới đây, ánh mắt bà Bulstrode dừng hẳn lại trên gương mặt Rosamond. Cô đỏ bừng cả mặt, rồi thưa rằng:

“Con đâu có đính ước gì đâu thưa dì.”

“Thế sao ai nấy cũng đều đồn đại như thế—rằng đó là đề tài bàn tán khắp cả thị trấn cơ chứ?”

Rosamond thầm cảm thấy vô cùng thỏa mãn trong lòng, bèn đáp: “Con nghĩ những lời bàn tán ngoài thị trấn chẳng có chút giá trị trọng lượng nào cả.”

“Ôi con yêu, hãy chín chắn hơn đi; đừng nên khinh miệt những người láng giềng của mình như thế. Hãy nhớ rằng con đã bước sang tuổi hai mươi hai rồi, và con chẳng có lấy một đồng hồi môn nào đâu: ta dám chắc bố con sẽ chẳng thể lo cho con được bất cứ thứ gì đâu. Bác sĩ Lydgate là một người rất uyên bác và tài giỏi; ta thừa nhận sức hút từ điểm đó. Bản thân ta cũng rất thích trò chuyện với những người như thế; và dượng con cũng thấy anh ta vô cùng hữu dụng. Thế nhưng cái nghề y ở đây lại chẳng kiếm được bao nhiêu. Đương nhiên, cuộc đời này không phải là tất cả; thế nhưng hiếm khi nào một người hành nghề y lại có được nhãn quan tôn giáo đích thực—ở họ quá mức kiêu ngạo về trí tuệ. Hơn nữa, con lại chẳng hề thích hợp để kết hôn với một kẻ túng thiếu.”

“Bác sĩ Lydgate không phải là một người túng thiếu đâu thưa dì. Anh ấy có những mối quan hệ vô cùng cao sang.”

“Chính miệng anh ta đã bảo với ta rằng anh ta nghèo cơ mà.”

“Đó là vì anh ấy đã quen sống giữa những người có phong cách sống vương giả rồi.”

“Rosamond con yêu, con đừng có mà mơ tưởng đến chuyện sống vương giả.”

Rosamond cúi gằm mặt nghịch chiếc túi xách nhỏ. Cô không phải là một thiếu nữ bốc đồng và chẳng hề có những lời đáp trả cay nghiệt nào, thế nhưng cô vẫn ôm ấp ý nguyện sẽ sống theo cách mà mình muốn.

Bà Bulstrode nhìn chăm chăm vào cháu gái với vẻ mặt đầy nghiêm túc, cất lời: “Vậy hóa ra đó là chuyện có thật ư? Con đang tơ tưởng đến bác sĩ Lydgate—giữa hai con đã có một thỏa thuận ngầm nào đó, dẫu cho bố con chẳng hề hay biết. Hãy thành thật với ta đi, Rosamond con yêu: bác sĩ Lydgate thực sự đã ngỏ lời cầu hôn con rồi sao?”

Tâm trạng của tội nghiệp Rosamond lúc này vô cùng tồi tệ. Trước đây cô hoàn toàn cảm thấy thoải mái về tình cảm và dự định của Lydgate, nhưng giờ đây khi dì cô đặt ra câu hỏi ấy, cô lại thấy khó chịu làm sao khi không thể thốt lên câu Xác nhận. Lòng tự trọng của cô bị tổn thương, nhưng thói quen kiềm chế bản thái đã giúp cô đứng vững.

“Xin dì hãy lượng thứ cho con. Con xin phép không bàn về chủ đề này nữa.”

“Ta hy vọng con sẽ không trao trọn trái tim mình cho một gã đàn ông chẳng có lấy một tương lai rõ ràng nào cả, con yêu ạ. Và hãy nghĩ đến hai lời cầu hôn vô cùng tuyệt vời mà ta biết rõ là con đã từ chối xem nào!—và vẫn còn một lời đề nghị đang nằm trong tầm với của con, nếu như con không dại dột ném phắt nó đi. Ta từng biết một tuyệt sắc giai nhân cuối cùng lại có một cuộc hôn nhân bất hạnh chỉ vì đã hành xử như thế đấy. Cậu Ned Plymdale là một thanh niên tử tế—nhiều người có lẽ thấy cậu ta ưa nhìn; lại là con một; và việc kinh doanh buôn bán quy mô lớn thuộc lĩnh vực đó vẫn tốt hơn là theo đuổi một nghề chuyên môn. Không phải là chuyện kết hôn quyết định tất cả mọi thứ. Ta vẫn luôn muốn con phải tìm kiếm vương quốc của Thượng Đế trước tiên. Thế nhưng một người thiếu nữ nên biết cách giữ lấy trái tim nằm trong tầm kiểm soát của chính mình.”

Rosamond mang đậm cảm giác mình là một nữ anh hùng lãng mạn và đang diễn tròn vai một cách duyên dáng, bèn đáp: “Dù có thế đi nữa, con cũng chẳng bao giờ trao trái tim mình cho cậu Ned Plymdale đâu. Con đã từ chối cậu ta rồi. Một khi đã yêu, con sẽ yêu ngay từ cái nhìn đầu tiên và chẳng bao giờ thay đổi.”

Bà Bulstrode đứng dậy chuẩn bị ra về, cất giọng đượm buồn: “Ta hiểu cơ sự ra sao rồi, con yêu ạ. Con đã để tình cảm của mình vướng bận vào một nơi mà chẳng hề nhận lại được sự hồi đáp.”

Rosamond quả quyết: “Không đâu thưa dì, thực sự không phải vậy.”

“Thế thì con hoàn toàn chắc chắn rằng bác sĩ Lydgate có tình cảm nghiêm túc với con chứ?”

Đến lúc này đôi má Rosamond cứ nóng bừng lên không sao dứt ra được, và cô cảm thấy vô cùng bẽ bàng. Cô chọn cách im lặng, và điều đó càng khiến dì cô ra về với sự đinh ninh chắc chắn hơn.

Trong những vấn đề trần tục và không mang tính nguyên tắc, ông Bulstrode thường có xu hướng làm theo những gì vợ mình sai bảo, và giờ đây, mà không cần hé lộ lý do, bà yêu cầu ông trong cơ hội tiếp theo hãy trò chuyện để dò la xem bác sĩ Lydgate có ý định kết hôn trong thời gian tới hay không. Kết quả thu về lại là một lời từ chối dứt khoát. Khi bị gặng hỏi dồn dập, ông Bulstrode nhận thấy Lydgate đã ăn nói hệt như một kẻ chẳng hề vướng bận chút tình cảm nào có thể dẫn đến chuyện trăm năm. Bà Bulstrode bấy giờ cảm thấy mình đang gánh vác một trọng trách vô cùng nghiêm túc trên vai, và chẳng mấy chốc bà đã khéo léo sắp xếp được một buổi gặp riêng tư với Lydgate. Trong buổi gặp đó, bà chuyển từ những câu hỏi thăm về sức khỏe của Fred Vincy cùng những lời bày tỏ nỗi lo lắng chân thành dành cho mái nhà đông con của người em trai, sang những nhận xét chung về những hiểm nguy chực chờ những người trẻ tuổi trong việc ổn định cuộc đời. Đàn ông trẻ tuổi thường hay bồng bột và gây thất vọng, chẳng đền đáp lại bao nhiêu cho tiền bạc người ta đã đầu tư vào họ, và một thiếu nữ thì phải đối mặt với vô vàn hoàn cảnh có thể gây cản trở cho tương lai của mình.

Bà Bulstrode cất lời: “Nhất là khi cô ấy sở hữu sức hút tuyệt vời, và cha mẹ lại hay tiếp đón khách khứa đông đúc. Các quý ông thường dành sự quan tâm cho cô ấy, chiếm trọn thời gian của cô ấy chỉ vì niềm vui khoảnh khắc, và điều đó vô tình xua đuổi những người khác. Bác sĩ Lydgate, tôi nghĩ việc cản trở tương lai của bất kỳ thiếu nữ nào là một trách nhiệm vô cùng nặng nề.” Đến đây, bà Bulstrode đăm đăm nhìn thẳng vào anh, với một mục đích cảnh cáo không thể chối cãi, nếu không muốn nói là quở trách.

Lydgate nhìn bà—thậm chí có phần trừng mắt nhìn lại—rồi đáp gọn lỏn: “Hiển nhiên là vậy rồi. Mặt khác, một người đàn ông phải là một kẻ kiêu ngạo tự phụ đến mức nào mới đi lại với ý nghĩ rằng mình không được phép quan tâm đến một thiếu nữ vì sợ cô ấy đem lòng yêu mình, hay sợ người khác nghĩ rằng cô ấy phải làm thế.”

“Ồ, bác sĩ Lydgate, anh thừa biết những lợi thế của mình là gì chứ. Anh thừa biết rằng những thanh niên trai tráng ở đây chẳng thể nào bì kịp anh. Việc anh thường xuyên lui tới một ngôi nhà nào đó có thể gây phương hại rất lớn đến cơ hội tìm được một bến đỗ ưng ý trong đời của một thiếu nữ, và ngăn cản cô ấy đón nhận những lời cầu hôn ngay cả khi chúng được ngỏ lời.”

Lydgate cảm thấy ít được thỏa mãn vì lợi thế của mình trước những chàng Orlando ở Middlemarch bao nhiêu, thì lại cảm thấy bực bội bấy nhiêu trước việc nhận ra ẩn ý đằng sau lời nói của bà Bulstrode. Bản thân bà thì cảm thấy mình đã nói năng đủ sức nặng cần thiết, và việc sử dụng từ ngữ có phần bề trên “phương hại” đã giúp bà khoác một tấm khăn choàng quý phái lên hàng loạt chi tiết vốn dĩ vẫn còn vô cùng rành rành trước mắt.

Lydgate có phần bốc hỏa, dùng một tay hất lật mái tóc ra sau, tay kia thọc vào túi áo ghi-lê với vẻ tò mò kỳ lạ, rồi cúi xuống vẫy gọi chú chó spaniel lông đen bé xíu—vốn đủ tinh tế để từ chối những cái vuốt ve giả tạo của anh. Việc đứng dậy bỏ đi lúc này là điều không đúng mực, bởi vì anh vừa mới ăn tối cùng các vị khách khác và vừa mới dùng trà xong. Thế nhưng bà Bulstrode, hoàn toàn đinh ninh rằng mình đã được thấu hiểu, bèn chuyển hướng câu chuyện.

Tôi nghĩ Sách Châm Ngôn của vua Solomon đã quên mất không nói rằng, cũng giống như vòm họng bị lở loét sẽ cảm thấy nhám ráp khi dính sạn, một tâm thức bất an sẽ luôn nghe thấy những lời bóng gió xa xôi. Hôm sau, khi chia tay Lydgate trên phố, ông Farebrother ngỏ ý rằng họ sẽ gặp nhau ở nhà Vincy vào buổi tối. Lydgate cộc lốc đáp rằng không—anh có việc phải làm—anh buộc phải từ bỏ thói quen đi chơi vào buổi tối.

Vị mục sư trêu chọc: “Gì chứ! Anh chuẩn bị bị trói chặt vào cột buồm rồi ư, và đang tự bịt tai mình lại đấy phỏng? Chà, nếu anh không có ý định để bản thân bị mấy ả yêu tinh quyến rũ khuất phục, thì việc anh chủ động đề phòng trước là hoàn toàn đúng đắn.”

Vài ngày trước, Lydgate sẽ chẳng thèm bận tâm đến những lời này và coi đó chỉ là cách diễn đạt quen thuộc của vị mục sư mà thôi. Thế nhưng giờ đây, chúng lại mang theo một ẩn ý củng cố thêm ấn tượng rằng anh đang tự biến mình thành một kẻ ngốc và hành xử theo cách để người ta hiểu lầm: anh tin chắc là không phải hiểu lầm bởi bản thân Rosamond; cô, anh cảm thấy chắc chắn, đón nhận mọi thứ nhẹ nhàng hệt như cách anh hướng tới. Cô sở hữu sự khéo léo và nhãn quan tinh tế tột bậc đối với mọi vấn đề phép tắc ứng xử; thế nhưng những kẻ xung quanh cô lại toàn là những kẻ vụng về và lắm chuyện tò mò. Dù sao đi nữa, sai lầm này sẽ không được phép đi quá xa hơn nữa. Anh quyết tâm—và đã giữ đúng quyết tâm của mình—rằng sẽ không bao giờ đặt chân đến nhà ông Vincy trừ khi có công chuyện làm ăn.

Rosamond trở nên vô cùng bất hạnh. Sự bất an vốn d cứ nhen nhóm từ những câu hỏi của người dì ngày một lớn dần lên, cho đến khi kết thúc mười ngày liền không được nhìn thấy Lydgate, nó hóa thành sự hoảng sợ trước khoảng trống vô định có lẽ sẽ ập đến—hóa thành nỗi linh cảm về thứ bọt biển sẵn sàng và chết chóc có thể xóa phăng đi hy vọng của những kẻ phàm trần một cách vô cùng rẻ mạt. Thế giới đối với cô sẽ mang một vẻ ảm đạm mới mẻ, hệt như một vùng hoang mạc mà phép thuật của một tên phù thủy vừa biến thành khu vườn trong chốc lát. Cô cảm thấy mình đang bắt đầu nếm trải nỗi đau đớn của một cuộc tình tan vỡ, và chẳng có người đàn ông nào khác có thể là nguyên nhân tạo ra những tòa lâu đài trên không trung đầy mê hoặc như những gì cô vẫn hằng tận hưởng suốt sáu tháng qua. Tội nghiệp Rosamond mất sạch cảm giác thèm ăn và cảm thấy cô đơn bơ vơ hệt như nàng Ariadne—hệt như một nàng Ariadne duyên dáng trên sân khấu bị bỏ lại phía sau với tất cả những chiếc rương đầy ắp xiêm y mà chẳng hề có lấy một tia hy vọng về chiếc xe ngựa nào đón đưa.

Trên thế gian này có vô vàn những sự pha trộn kỳ diệu mà tất cả đều được gọi chung là tình trạng yêu đương, đồng thời đòi hỏi những đặc quyền của một cơn cuồng nộ siêu việt vốn là lời ngụy biện cho mọi thứ (trong văn chương và kịch nghệ). May mắn thay, Rosamond không hề nghĩ đến chuyện làm bất kỳ hành động dại dột nào: cô tết mái tóc vàng óng của mình đẹp đẽ hệt như mọi khi, và giữ cho bản thân một vẻ bình thản đầy kiêu hãnh. Giả định tươi vui nhất của cô là việc dì Bulstrode đã nhúng tay vào chuyện gì đó nhằm cản trở các chuyến thăm viếng của Lydgate: mọi thứ còn hơn là sự thờ ơ tự phát ở anh. Bất cứ ai tưởng tượng rằng mười ngày là khoảng thời gian quá ngắn ngủi—không phải để trở nên gầy gò, hốc hác, nhẹ dạ hay những hệ lụy có thể đong đếm được khác của sự đam mê, mà là—cho toàn bộ vòng luẩn quẩn tinh thần đầy những phỏng đoán hoảng hốt và sự thất vọng, thì kẻ đó hoàn toàn mù tịt về những gì có thể diễn ra trong khoảng thời gian rảnh rỗi tao nhã của tâm hồn một thiếu nữ.

Tuy nhiên, vào ngày thứ mười một, khi rời khỏi Stone Court, Lydgate được bà Vincy nhờ nhắn lại với chồng rằng sức khỏe của cụ ông Featherstone đang có chuyển biến rõ rệt, và bà muốn ông đến Stone Court vào ngày hôm đó. Lúc này, Lydgate hoàn toàn có thể ghé qua kho hàng, hoặc viết lời nhắn lên một tờ giấy xé từ sổ tay rồi nhét lại ở cửa. Thế nhưng, những mẹo vặt đơn giản ấy dường như lại chẳng hề xuất hiện trong đầu anh, từ đó chúng ta có thể kết luận rằng anh không hề có sự phản đối mạnh mẽ nào đối với việc ghé qua ngôi nhà ấy vào cái giờ mà ông Vincy không có ở nhà, và gửi gắm lời nhắn lại cho cô Vincy. Một người đàn ông có thể vì nhiều động cơ khác nhau mà từ chối việc hiện diện công khai, nhưng có lẽ ngay cả một bậc hiền triết cũng chẳng thể lấy làm hài lòng nếu chẳng có ai nhớ đến sự vắng mặt của mình. Sẽ là một cách vô cùng duyên dáng và nhẹ nhàng để nối dài những thói quen mới vào những thói quen cũ, nếu được trao đổi vài lời vui đùa với Rosamond về sự kháng cự của anh trước những cuộc vui chơi trác táng, cùng quyết tâm vững chắc của mình trong việc thực hiện những đợt kiêng khem dài ngày ngay cả đối với những âm thanh ngọt ngào. Phải thú nhận rằng, những suy diễn chớp nhoáng về mọi căn cứ có thể xảy ra cho những lời bóng gió của bà Bulstrode cũng đã len lỏi bện chặt như những sợi tóc tơ bám víu vào tấm lưới kiên cố hơn trong tâm trí anh.

Cô Vincy đang ở một mình, và đỏ bừng mặt đến mức khi Lydgate bước vào, anh liền cảm nhận được sự lúng túng tương ứng. Thay vì những lời trêu chọc thường thấy, anh lập tức cất lời nói ngay lý do mình ghé qua, đồng thời khẩn khoản đề nghị cô, gần như bằng một thái độ vô cùng trang trọng, hãy chuyển lời nhắn lại cho bố mình. Rosamond—vào khoảnh khắc đầu tiên từng cảm thấy hạnh phúc như đang quay trở lại—lại bị tổn thương sâu sắc bởi thái độ của Lydgate; sắc đỏ trên mặt cô đã biến mất, và cô lạnh lùng gạt đi mà chẳng thèm nói thêm một từ thừa thãi nào, dăm ba món đồ đan móc lặt vặt trên tay giúp cô tránh việc phải ngẩng mặt nhìn Lydgate vượt quá phần cằm của anh. Trong mọi sự đổ vỡ, khởi đầu quả thực chính là một nửa của toàn bộ cục diện. Sau khi ngồi lặng im trong hai tích tắc dài đằng đẵng khi anh cứ khua chiếc roi da mà chẳng thể thốt lên lời nào, Lydgate đứng dậy định ra đi; và Rosamond, bị kích động thần kinh bởi cuộc đấu tranh giữa nỗi bẽ bàng và mong muốn không để lộ nó, liền đánh rơi chuỗi hạt như thể đang giật mình, rồi cũng đứng dậy theo một cách máy móc. Lydgate lập tức cúi xuống nhặt chuỗi hạt lên. Khi đứng thẳng người dậy, anh đứng rất gần một khuôn mặt nhỏ nhắn xinh xắn nằm trên chiếc cổ dài trắng ngần mà anh từng quen nhìn thấy cứ quay đi quay lại dưới sự kiểm soát hoàn toàn của vẻ duyên dáng đầy tự mãn. Thế nhưng khi ngước mắt lên lúc này, anh lại bắt gặp một sự rung rẩy bất lực nào đó chạm đến anh theo một cách hoàn toàn mới mẻ, khiến anh nhìn Rosamond với một ánh chớp đầy vẻ dò hỏi. Vào khoảnh khắc ấy, cô tự nhiên hệt như thuở năm tuổi: cô cảm thấy những giọt nước mắt của mình đã chực trào dâng, và việc cố gắng làm bất cứ điều gì khác ngoài việc cứ để mặc chúng đọng lại như những giọt nước trên đóa hoa lưu ly hay để chúng lăn dài trên má theo ý muốn đều trở nên vô nghĩa.

Khoảnh khắc tự nhiên đến chân thật ấy chính là cái chạm nhẹ kết tinh cuối cùng: nó đánh thức sự tán tỉnh đùa cợt thành tình yêu đích thực. Hãy nhớ rằng vị nam nhân đầy tham vọng đang đăm đăm nhìn vào những đóa hoa lưu ly chìm dưới làn nước ấy lại là một kẻ vô cùng nhiệt huyết và bốc đồng. Anh chẳng hề hay biết chiếc chuỗi hạt đã rơi đi đâu; một ý nghĩ vừa chấn động xuyên qua những ngóc ngách thâm sâu trong lòng anh, mang lại một hiệu lực kỳ diệu trong việc đánh thức sức mạnh của tình yêu nồng cháy vốn đang vùi lấp bên dưới, không phải trong một ngôi mộ được bịt kín, mà nằm dưới lớp đất xốp mỏng manh dễ dàng bị xuyên thủng. Những lời anh thốt ra vô cùng cụt lủn và vụng về; thế nhưng giọng điệu lại khiến chúng vang lên hệt như một lời thổ lộ đầy khẩn khoản và nồng nhiệt.

“Có chuyện gì thế em? Em đang buồn rầu. Xin hãy nói cho anh biết đi.”

Chưa từng có ai trò chuyện với Rosamond bằng những tông giọng như thế trước đây. Tôi không chắc cô có nghe rõ những từ ngữ đó là gì hay không: thế nhưng cô ngước nhìn Lydgate và những giọt nước mắt cứ thế lăn dài trên má. Chẳng thể có câu trả lời nào trọn vẹn hơn sự im lặng ấy, và Lydgate—quên sạch mọi thứ trên đời, hoàn toàn bị chế ngự bởi luồng cảm xúc dịu dàng trào dâng trước niềm tin bất chợt rằng sinh linh ngọt ngào này đang phó thác niềm vui của đời mình vào anh—liền vòng tay ôm trọn lấy cô, dịu dàng và che chở ôm cô vào lòng—anh vốn quen dịu dàng với những kẻ yếu đuối và đau khổ—rồi hôn lên từng giọt nước mắt lớn. Đây là một cách kỳ lạ để đi đến sự thấu hiểu lẫn nhau, nhưng đó lại là một lối đi ngắn ngủi. Rosamond không hề tức giận, nhưng cô hơi lùi lại phía sau trong niềm hạnh phúc đầy rụt rè, và Lydgate giờ đây đã có thể ngồi cạnh cô và cất lời bớt phần ngập ngừng. Rosamond đành phải bộc bạch lời thú nhận nhỏ nhoi của mình, còn anh thì tuôn trào những lời tri ân và dịu dàng với sự hào phóng bộc phát. Chỉ trong vòng nửa tiếng đồng hồ, anh bước ra khỏi ngôi nhà với tư cách là một người đàn ông đã đính ước, kẻ mà tâm hồn không còn thuộc về riêng mình, mà thuộc về người phụ nữ mà anh đã tự nguyện trói buộc đời mình.

Tối hôm đó anh quay lại để trò chuyện với ông Vincy—vừa mới từ Stone Court trở về và đang vô cùng chắc mẩm rằng chẳng bao lâu nữa ông sẽ được nghe tin cụ ông Featherstone tạ thế. Từ ngữ đầy mỹ từ “tạ thế”, xuất hiện vô cùng đúng lúc trong đầu, đã vực dậy tinh thần của ông thậm chí vượt qua cả mức độ hứng khởi thường thấy vào buổi chiều tối. Sự lựa chọn từ ngữ chuẩn xác luôn mang một sức mạnh to lớn, và truyền tải tính xác thực dứt khoát vào hành động của chúng ta. Được nhìn nhận như một cuộc tạ thế, cái chết của cụ già Featherstone mang một khía cạnh hoàn toàn thuần túy mang tính pháp lý, nhờ đó ông Vincy có thể vừa gõ nhịp hộp đựng thuốc húp vừa tỏ ra vui vẻ hệt như mở hội, mà thậm chí chẳng cần phải gượng ép ra vẻ trang nghiêm dù chỉ trong chốc lát; mà ngặt nỗi ông Vincy lại căm ghét cả sự trang nghiêm lẫn sự giả trượng. Có ai đời lại đi cảm thấy kinh hãi trước một người lập di chúc, hay cất tiếng hát thánh ca mừng quyền sở hữu tài sản bất động sản bao giờ? Tối hôm đó, ông Vincy có xu hướng nhìn nhận mọi thứ dưới lăng kính vô cùng vui vẻ: ông thậm chí còn nhận xét với Lydgate rằng rốt cuộc thì thằng Fred cũng thừa hưởng được thể chất của dòng họ, và chẳng mấy chốc sẽ lại phong độ ngời ngời như xưa; và khi được ngỏ ý xin phép chấp thuận cho cuộc đính ước của Rosamond, ông đã gật đầu đồng ý với một thái độ dễ dãi đến kinh ngạc, lập tức chuyển hướng sang những nhận xét chung về tính đáng khao khát của hôn nhân đối với những chàng trai cô gái trẻ, và dường như đã đúc kết từ toàn bộ câu chuyện bằng sự phù hợp của việc nên pha thêm một chút rượu rum punch.