“Viên thư ký mỉm cười và rằng
Hứa hẹn là cô gái xinh xắn,
Nhưng vì nghèo nên chết độc thân.”
Mục sư Camden Farebrother, người mà Lydgate đến thăm vào tối hôm sau, sống trong một nhà xứ cổ bằng đá, đủ vẻ uy nghiêm để xứng tầm với ngôi nhà thờ mà nó nhìn ra. Toàn bộ đồ đạc trong nhà cũng đều cũ kỹ, nhưng mang một tầng thời gian khác — thời gian của cha và ông nội mục sư. Có những chiếc ghế gỗ sơn trắng, chạm trổ hoa văn dát vàng, cùng chút lụa gấm đỏ đã sờn rách. Lại có những bức chân dung khắc họa các vị Đại pháp quan cùng những luật sư danh tiếng khác từ thế kỷ trước; và những chiếc gương soi lớn cổ kính phản chiếu chúng, bên cạnh những chiếc bàn gỗ satanh nhỏ cùng bộ ghế sofa trông như sự nối dài của những chiếc bành bất kham, tất cả nổi bật trên nền vách ốp gỗ tối màu. Đó là diện mạo của phòng khách nơi Lydgate được mời vào; và có ba người phụ nữ ra tiếp đón anh, họ cũng mang phong cách cổ xưa, toát lên vẻ đáng kính phai tàn nhưng chân thực: bà Farebrother, người mẹ tóc bạc của vị Mục sư, cổ đeo ren nhún và trùm khăn sạch sẽ tinh tươm, dáng người thẳng thắn, đôi mắt tinh anh, tuổi chưa ngoài bảy mươi; cô Noble, em gái bà, một cụ bà nhỏ nhắn có vẻ ngoài hiền lành hơn, với những dải ren và chiếc khăn trùm rõ ràng đã cũ rách và được vá víu nhiều; cùng cô Winifred Farebrother, chị gái lớn của Mục sư, ưa nhìn giống em trai, nhưng có phần héo hắt và nhẫn nhịn như số phận thường thấy của những người phụ nữ độc thân dành trọn cuộc đời trong sự phục tùng không ngớt những người lớn tuổi. Lydgate đã không ngờ lại được diện kiến một nhóm người kỳ lạ đến thế: vốn chỉ biết Mục sư Farebrother là một người độc thân, anh từng nghĩ mình sẽ được dẫn vào một căn phòng ấm cúng mà đồ đạc chính có lẽ chỉ là sách vở và các bộ sưu tập mẫu vật tự nhiên. Bản thân vị Mục sư dường như cũng mang một vẻ mặt khác lạ, như đa số đàn ông vẫn thế khi những người quen ở nơi khác lần đầu nhìn thấy họ trong chính ngôi nhà của mình; thậm chí có người trông giống như một diễn viên tài năng lại bị giao nhầm vai một lão keo kiệt trong vở kịch mới. Nhưng điều đó không xảy ra với Mục sư Farebrother: ông có vẻ điềm đạm và ít nói hơn một chút, người trò chuyện chính là mẹ ông, trong khi ông chỉ thỉnh thoảng đan xen vài lời nhận xét ôn hòa, hóm hỉnh. Cụ bà rõ ràng đã quen với việc bảo khách rằng họ nên suy nghĩ những gì, và không coi bất kỳ chủ đề nào là thực sự an toàn nếu không có sự dẫn dắt của mình. Bà có dư dã thời gian cho vai trò này nhờ có cô Winifred lo liệu chu toàn mọi nhu cầu nhỏ nhặt của mình. Trong khi đó, cụ Noble nhỏ nhắn mang trên tay một chiếc giỏ nhỏ, nơi bà lén lút thả vào một viên đường vừa được gắp sang đĩa lót chén trà như thể do sơ ý; đoạn ngó nghiêng quanh quẩn rồi quay lại với tách trà bằng một tiếng động nhỏ vô hại tựa như loài thú bốn chân bé bỏng đầy rụt rè. Xin chớ có nghĩ xấu về cô Noble. Chiếc giỏ ấy đựng những phần thức ăn mềm dành dụm được, mang tặng cho con cái của những người bạn nghèo mà bà thường ghé thăm vào những buổi sáng đẹp trời; việc nuôi dưỡng và cưng chiều mọi sinh linh khốn khó vốn là một niềm vui tự nhiên đến mức bà coi nó tựa như một thói quen xấu đầy thú vị mà mình trót nghiện. Có lẽ bà ý thức được rằng bản thân đang bị cám dỗ lấy cắp từ những kẻ lắm điều để ban phát cho những kẻ chẳng có gì, và trong tâm can mang nỗi dằn vặt của khao khát bị kìm nén ấy. Phải nghèo khó thì mới thấu hiểu sự xa hoa của lòng bác ái!
Bà Farebrother chào đón vị khách bằng vẻ trang trọng và chuẩn mực đầy sinh động. Bà nhanh chóng thông báo rằng nhà họ hiếm khi phải nhờ đến sự can thiệp của y tế. Bà đã nuôi dạy các con mặc đồ nỉ và không ăn quá no, thói quen thứ hai mà bà coi là nguyên nhân chính khiến con người ta cần đến bác sĩ. Lydgate lên tiếng bênh vực cho những người có cha mẹ từng ăn quá no, nhưng bà Farebrother cho rằng quan điểm đó thật nguy hiểm: Tự nhiên công bằng hơn thế nhiều; nếu vậy thì mọi kẻ phạm tội sẽ dễ dàng biện minh rằng tổ tiên chúng đáng lẽ phải bị treo cổ thay vì chúng. Nếu những kẻ có cha mẹ hư hỏng mà bản thân chúng cũng hư hỏng, thì chúng phải bị treo cổ vì tội đó. Chẳng có lý do gì phải bận tâm đến những thứ mình không thể nhìn thấy.
“Mẹ tôi giống như vua George Đệ tam già cõi,” Mục sư nói, “bà phản đối triết học.”
“Mẹ phản đối những điều sai trái, Camden. Mẹ bảo rằng, hãy bám lấy một vài chân lý giản đơn và quy mọi thứ về đó cho phẳng phiu. Khi mẹ còn trẻ, thưa ông Lydgate, chẳng có bất kỳ thắc mắc nào về đúng với sai cả. Chúng ta thuộc lòng sách giáo lý, thế là đủ; chúng ta học kinh Tin kính và bổn phận của mình. Mọi tín đồ đáng kính của Giáo hội đều có chung một quan điểm. Nhưng giờ đây, nếu anh cất lời trích dẫn ngay từ Sách Cầu nguyện, anh rất dễ bị vặn vẹo.”
“Điều đó làm cho thời gian trở nên thú vị hơn đối với những ai thích bảo vệ quan điểm riêng của mình chứ,” Lydgate nói.
“Nhưng mẹ tôi lúc nào chẳng nhượng bộ,” Mục sư láu lỉnh đáp.
“Không, không, Camden, con không được dẫn anh Lydgate vào sự hiểu lầm về mẹ. Mẹ sẽ không bao giờ tỏ ra bất kính với các bậc sinh thành bằng cách từ bỏ những gì họ đã dạy bảo. Bất cứ ai cũng có thể thấy hậu quả của việc xoay chiều đổi hướng là gì. Nếu anh thay đổi một lần, sao lại không phải là hai mươi lần?”
“Một người có thể thấy những lập luận xác đáng để thay đổi một lần, nhưng lại không thấy những lập luận ấy khi muốn thay đổi lần nữa,” Lydgate nói, cảm thấy thú vị trước cụ bà quả quyết.
“Xin lỗi anh nhé. Nếu cứ vin vào lập luận, thì chẳng bao giờ thiếu chúng, khi một kẻ vốn chẳng có sự kiên định trong tâm trí. Cha tôi chưa từng thay đổi, và ông giảng những bài giảng đạo đức giản dị chẳng cần lập luận, và ông là một người tốt — hiếm ai hơn được. Khi nào anh tìm cho tôi một người tốt được nhào nặn từ những lời biện luận, tôi sẽ đãi anh một bữa ăn ngon bằng cách đọc cho anh nghe cuốn sách dạy nấu ăn. Đó là ý kiến của tôi, và tôi nghĩ cái dạ dày của bất kỳ ai cũng sẽ chứng thực điều đó cho tôi.”
“Về bữa ăn thì chắc chắn rồi, thưa mẹ,” Mục sư Farebrother hưởng ứng.
“Cũng rứa cả thôi, bữa ăn hay con người. Tôi gần bảy mươi tuổi rồi, thưa ông Lydgate, và tôi nhìn nhận dựa trên kinh nghiệm thực tế. Tôi không đời nào đi theo những luồng ánh sáng mới mẻ gì đó, dẫu cho chúng có nhan nhản ở đây cũng như bất cứ đâu. Tôi nói rằng, chúng theo chân những thứ vải vóc pha tạp chẳng chịu nổi giặt giang hay bền bỉ với thời gian. Thời trẻ của tôi đâu có thế: một tín đồ Giáo hội ra ra dáng tín đồ Giáo hội, và một vị mục sư, anh có thể đoan chắc, là một quý ông, dẫu chẳng có tài cán gì khác. Nhưng giờ đây, ông ta chẳng hơn gì một kẻ ly giáo, và lại muốn hất cẳng con trai tôi bằng cái vỏ bọc giáo lý. Nhưng bất cứ kẻ nào có ý đồ hất cẳng nó, tôi tự hào mà nói rằng, thưa ông Lydgate, con trai tôi đủ sức sánh ngang với bất kỳ nhà giảng thuyết nào trong vương quốc này, chứ đừng nói chi đến cái thị trấn này, nơi vốn chẳng đáng đem ra làm tiêu chuẩn gì sất; ít nhất là theo suy nghĩ của tôi, bởi tôi sinh ra và lớn lên ở Exeter mà lị.”
“Một người mẹ chưa từng thiên vị bao giờ,” Mục sư Farebrother mỉm cười nói. “Mẹ nghĩ mẹ của Tyke nói gì về anh ta?”
“À, tội nghiệp mụ ta! Còn nói gì được nữa chứ?” bà Farebrother thốt lên, sự sắc sảo trong chốc lát bị cùn mòn bởi niềm tin tuyệt đối vào phán xét của người làm mẹ. “Mụ ta tự nói sự thật với chính mình thôi, cứ tin là thế.”
“Và sự thật đó là gì?” Lydgate hỏi. “Tôi tò mò muốn biết.”
“Ồ, chẳng có gì tồi tệ cả đâu,” Mục sư đáp. “Cậu ta là một kẻ cuồng nhiệt: không uyên bác cho lắm, và tôi nghĩ cũng chẳng khôn ngoan gì mấy — bởi vì tôi không cùng quan điểm với cậu ta.”
“Chao ôi, Camden!” cô Winifred kêu lên, “Chính vợ chồng nhà Griffin đã kể với em ngay chiều nay rằng, ông Tyke bảo họ đừng có đến nghe anh giảng đạo nữa nếu không muốn bị cắt phần than sưởi.”
Bà Farebrother đặt đan xuống — thứ bà vừa đan tiếp sau ngụm trà và bánh mì nướng ít ỏi — rồi nhìn con trai như muốn nói “Con nghe thấy chưa?”. Cô Noble thốt lên, “Ồ tội nghiệp chưa! Tội nghiệp chưa!” — có lẽ là để bày tỏ sự tiếc nuối cho cú sốc kép vừa mất nghe giảng đạo vừa mất than. Nhưng vị Mục sư điềm đạm đáp lời —
“Đó là bởi vì họ không phải là giáo dân của tôi. Và tôi không nghĩ những bài giảng của mình đáng giá bằng một xe than đối với họ đâu.”
“Thưa ông Lydgate,” bà Farebrother — người không thể cho qua chuyện này — lên tiếng, “ông không hiểu con trai tôi rồi: nó lúc nào cũng tự hạ thấp bản thân. Tôi vẫn bảo nó rằng nó đang coi thường Thượng Đế — Đấng đã tạo ra nó và ban cho nó tư cách của một nhà giảng thuyết xuất chúng nhất.”
“Đó chắc hẳn là tín hiệu để tôi đưa ông Lydgate ra phòng làm việc của mình rồi, thưa mẹ,” vị Mục sư cười lớn nói. “Tôi đã hứa cho ông xem bộ sưu tập của mình mà,” ông quay sang nói với Lydgate; “chúng ta đi chứ?”
Cả ba người phụ nữ đều phản đối. Ông Lydgate không thể bị lôi đi vội vàng như thế khi chưa được phép dùng thêm một tách trà nữa: bình trà của cô Winifred vẫn còn đầy ắp. Sao mà Camden cứ phải vội vã dẫn khách vào cái hang ổ của mình thế nhỉ? Chẳng có gì ngoài mấy con sâu bọ ngâm lọ, những ngăn kéo đầy ruồi xanh và bướm đêm, dưới sàn thì chẳng có lấy một tấm thảm. Ông Lydgate phải thông cảm cho nó mới được. Một ván bài cribbage rõ ràng là lựa chọn tuyệt vời hơn nhiều. Tóm lại, thật rõ ràng là một vị mục sư có thể được phụ nữ trong nhà tôn sùng như vua của loài người và của những bậc giảng thuyết, thế nhưng vẫn bị họ coi là rất cần đến sự chỉ bảo của mình. Lydgate, với sự nông nổi thông thường của một chàng trai độc thân, tự hỏi không hiểu tại sao Mục sư Farebrother lại không dạy dỗ họ cho nên lẽ hơn.
“Mẹ tôi không quen việc tôi có khách đến chơi mà lại có thể hứng thú với những sở thích cá nhân của tôi,” vị Mục sư vừa nói vừa mở cửa phòng làm việc — nơi quả thực trống hoác chẳng có lấy chút tiện nghi vật chất nào đúng như mấy người phụ nữ đã ám chỉ, ngoại trừ một chiếc tẩu sứ ngắn và một hộp đựng thuốc lá.
“Những người làm nghề như anh thường không hút thuốc,” ông nói. Lydgate mỉm cười và lắc đầu. “Nghề của tôi xét cho cùng cũng thế thôi, tôi đoán vậy. Anh sẽ còn nghe Bulstrode và đồng bọn dùng chiếc tẩu này để chĩa mũi dùi vào tôi cho mà xem. Họ nào có biết quỷ dữ sẽ vui mừng biết bao nếu tôi từ bỏ nó.”
“Tôi hiểu. Anh có tính khí dễ kích động và cần một chất an thần. Còn tôi thì ì ạch hơn, nếu hút vào sẽ đâm ra lười biếng. Tôi sẽ lao đầu vào sự lười nhác và chết ì ở trỏng bằng tất cả sức lực của mình.”
“Và anh định dành trọn tâm huyết cho công việc. Tôi lớn hơn anh chừng mười hay mười hai tuổi, và đã đi đến một sự thỏa hiệp. Tôi nuông chiều một vài điểm yếu để chúng không đến mức gào thét đòi hỏi. Này nhé,” vị Mục sư tiếp lời, mở một số ngăn kéo nhỏ ra, “tôi tưởng tượng rằng mình đã thực hiện một nghiên cứu thấu đáo về côn trùng học của vùng này. Tôi đang tiến hành nghiên cứu cả hệ động vật lẫn thực vật; nhưng ít ra tôi đã làm rất tốt mảng côn trùng. Chúng ta vô cùng phong phú về loài cánh thẳng: không biết là — À! anh đã tóm lấy cái hũ thủy tinh đó rồi — anh đang ngó vào thứ đó thay vì mấy ngăn kéo của tôi. Anh thực sự quan tâm đến mấy thứ này cơ à?”
“Chẳng thấm vào đâu so với con quái vật vô não đáng yêu này. Tôi chưa bao giờ có thời gian để dấn thân nhiều vào lịch sử tự nhiên. Tôi đã sớm bị cuốn hút bởi cấu trúc sinh học, và đó là thứ gắn bó trực tiếp nhất với nghề nghiệp của tôi. Tôi chẳng có sở thích nào khác. Biển cả chính là đại dương để tôi bơi lội trong đó rồi.”
“À! Anh đúng là một kẻ may mắn,” Mục sư Farebrother quay gót, bắt đầu nhồi tẩu thuốc. “Anh nào đâu biết thế nào là cơn khát ‘thuốc lào tâm linh’ — những bản sửa sai tồi tệ cho các văn bản cổ, hay dăm ba mục vặt về đủ loại rệp vừng Aphis Brassicae đi kèm với cái bút danh quen thuộc Philomicron trên tạp chí ‘The Twaddler’s Magazine;’ hay một chuyên khảo uyên bác về côn trùng học trong sách Ngũ Thư, bao gồm cả những loài côn trùng không được nhắc tới nhưng có lẽ người Israel đã chạm trán trên hành trình băng qua sa mạc; kèm theo một bài chuyên khảo về loài Kiến qua lăng kính của vua Solomon, cho thấy sự hòa hợp giữa Sách Châm Ngôn với các kết quả nghiên cứu hiện đại. Anh không phiền vì bị tôi xông khói chứ?”
Lydgate ngạc nhiên trước sự cởi mở trong cách trò chuyện này hơn là ý nghĩa ngầm của nó — rằng vị mục sư cảm thấy bản thân không hoàn toàn thuộc về đúng ơn gọi. Cách bố trí ngăn nắp của các ngăn kéo, kệ tủ, cùng tủ sách chứa đầy những cuốn sách minh họa đắt tiền về Lịch sử Tự nhiên lại khiến anh nghĩ đến những khoản tiền thắng bài và điểm đến của chúng. Nhưng anh bắt đầu thấu hiểu và mong sao mọi hành động của Mục sư Farebrother đều được diễn giải theo chiều hướng tốt đẹp nhất. Sự thẳng thắn của vị mục sư có vẻ không phải kiểu gai góc bắt nguồn từ sự bất an nội tâm nhằm đón đầu phán xét của người khác, mà đơn giản chỉ là sự giải tỏa của một khao khát được sống với ít sự giả tạo nhất có thể. Dường như ông không phải là không nhận thức được rằng sự tự do ngôn từ của mình có phần quá đà, nên chẳng chần chừ ông nói ngay —
“Tôi vẫn chưa nói với anh rằng tôi đang nắm phần hơn, thưa ông Lydgate, và hiểu rõ về anh hơn là anh biết về tôi. Anh còn nhớ Trawley — người từng chia sẻ căn hộ với anh ở Paris một thời gian chứ? Tôi là bạn thư tín của anh ta, và cậu ấy đã kể cho tôi nghe rất nhiều điều về anh. Lúc anh mới đến, tôi không chắc lắm liệu anh có phải là con người ấy không. Tôi đã rất vui mừng khi phát hiện ra chính là anh. Chỉ là tôi không quên rằng anh chưa từng có một màn dạo đầu tương tự về tôi.”
Lydgate thoáng cảm nhận được sự tinh tế trong đó, nhưng chỉ hiểu được một nửa. “Nhân tiện,” anh hỏi, “Trawley giờ ra sao rồi? Tôi hoàn toàn mất liên lạc với cậu ta. Hồi đó cậu ta rất nhiệt huyết với các hệ thống xã hội Pháp, và còn bàn chuyện sang vùng rừng rậm biên viễn để thành lập một kiểu cộng đồng theo trường phái Pythagoras. Cậu ta đi rồi chứ?”
“Không hề. Cậu ta đang hành nghề tại một khu nghỉ dưỡng suối khoáng ở Đức, và đã cưới được một bệnh nhân giàu có.”
“Thế thì những quan niệm của tôi tạm thời chứng tỏ là đúng đắn hơn cả,” Lydgate cười nhạt vẻ khinh miệt. “Cậu ta từng đinh ninh rằng nghề y là một hệ thống bịp bợm tất yếu. Tôi thì bảo rằng, lỗi tại con người — những kẻ luồn cúi trước dối trá và ngu xuẩn. Thay vì đứng ngoài thành trì mà lớn tiếng ra rả chống lại sự bịp bợm, chi bằng hãy thiết lập một cỗ máy tẩy trùng ngay ở bên trong. Tóm lại — tôi đang thuật lại cuộc trò chuyện của chính mình thôi — anh có thể chắc chắn rằng mọi lý lẽ phải quấy đều đứng về phía tôi cả.”
“Tuy nhiên, kế hoạch của anh khó thực hiện hơn rất nhiều so với cộng đồng Pythagoras đấy. Anh không chỉ phải chống lại cái bản ngã tội lỗi trong chính mình, mà còn phải đối đầu với toàn bộ những hậu duệ của Adam nguyên thủy tạo nên xã hội xung quanh anh. Thấy chưa, tôi đã phải trả giá nhiều hơn anh mười hay mười hai năm cuộc đời để có được sự thấu hiểu về những khó khăn đó đấy. Nhưng mà” — Mục sư Farebrother ngắt lời một thoáng, rồi nói tiếp — “anh lại đang liếc nhìn cái bình thủy tinh kia kìa. Anh muốn đổi chác gì phăng phắc không? Sẽ không đời nào anh có được nó nếu không chịu đem thứ gì tương xứng ra đổi đâu nhé.”
“Tôi có vài con sâu biển — những mẫu vật cực đẹp — được ngâm trong cồn. Và tôi sẽ các thêm công trình mới của Robert Brown — ‘Quan sát Viêm vi thể trên Hạt phấn của Thực vật’ — nếu anh chưa có nó.”
“Chà, nhìn cái cách anh khao khát con quái vật kia kìa, tôi hoàn toàn có quyền đòi một cái giá cao hơn đấy chứ. Giả sử tôi yêu cầu anh xem qua các ngăn kéo của tôi và đồng tình với tôi về tất cả các loài mới mà tôi tìm ra thì sao?” Vừa nói, vị Mục sư vừa phe phẩy chiếc tẩu ngậm trong miệng, lúc đi lại quanh phòng, lúc lại tần ngần quay lại ngắm nghía mấy ngăn kéo với vẻ yêu chiều. “Đó sẽ là một bài rèn luyện tốt đấy chứ, biết đâu được, cho một vị bác sĩ trẻ tuổi đang phải tìm cách làm vừa lòng các bệnh nhân ở Middlemarch. Anh phải học cách chịu đựng sự tẻ nhạt, nhớ lấy điều đó. Dù sao đi nữa, anh cứ việc lấy con quái vật ấy theo điều kiện của chính mình đi.”
“Anh không nghĩ rằng mọi người đang quá đề cao sự cần thiết phải hùa theo những điều vô lý của thiên hạ, cho đến khi chính họ bị khinh miệt bởi những kẻ ngu ngốc mà họ đang chiều chuộng hay sao?” Lydgate bước đến bên cạnh Mục sư Farebrother, ánh mắt lơ đễnh nhìn những con côn trùng được xếp theo các cấp độ tinh tế, với tên gọi được đề bên dưới bằng nét chữ tuyệt đẹp. “Cách ngắn nhất là làm cho giá trị của bản thân được công nhận, để người ta buộc phải nể trọng anh dù anh có nịnh bợ họ hay không.”
“Tôi hoàn toàn đồng ý. Nhưng khi đó anh phải chắc chắn rằng mình có thực tài, và anh phải giữ được sự độc lập. Rất ít người làm được điều đó. Hoặc là anh tự tước bỏ mọi ràng buộc để rồi chẳng tích sự gì cho đời, hoặc là anh phải đeo ách vào cổ và kéo cật lực theo hướng mà những con vật kéo cùng ách đang lôi đi. Nhưng hãy nhìn những loài cánh thẳng tinh tế này mà xem!”
Suy cho cùng, Lydgate vẫn phải rà soát qua từng ngăn kéo, trong khi vị Mục sư tự cười bản thân nhưng vẫn kiên quyết trưng bày cho bằng hết.
“Nhân chuyện anh vừa nói về việc mang ách,” Lydgate mở lời sau khi họ đã ngồi xuống, “tôi đã hạ quyết tâm từ dạo trước là sẽ tránh xa nó càng ít càng tốt. Đó là lý do tại sao tôi quyết định không thử vận may ở London, ít nhất là trong nhiều năm liền. Tôi không thích những gì mình chứng kiến khi còn học tập ở đó — quá nhiều màn lên mặt rỗng tuếch và những trò cản trở ma mãnh. Ở vùng quê, người ta ít ra vẻ hiểu biết hơn, và ít làm bạn hơn, nhưng vì thế mà nó ít làm tổn thương lòng tự trọng của con người ta hơn: người ta ít gây ra hiềm khích máu me hơn, và có thể theo đuổi con đường riêng của mình một cách lặng lẽ hơn.”
“Ừ — chà — anh đã có một bước khởi đầu thuận lợi; anh đang ở đúng ngành nghề, thứ công việc mà anh cảm thấy phù hợp nhất. Một vài người đã lỡ mất điều đó và phải hối hận muộn màng. Nhưng anh đừng quá chắc chắn về việc giữ được sự độc lập của mình nhé.”
“Ý anh là những ràng buộc gia đình á?” Lydgate hỏi, ngầm hiểu rằng những thứ đó có lẽ đang đè nặng lên vai Mục sư Farebrother.
“Không hẳn thế. Dĩ nhiên chúng khiến mọi thứ trở nên phức tạp hơn nhiều. Nhưng một người vợ hiền — một người phụ nữ đoan trang không màng danh lợi — thực sự có thể giúp đỡ một người đàn ông, và giúp anh ta giữ được sự độc lập hơn. Có một giáo dân trong xứ đạo của tôi — một chàng trai tuyệt vời, nhưng nếu không có vợ, chắc cậu ta khó mà vượt qua nghịch cảnh như đã làm được. Anh có biết nhà Garth không? Tôi nghĩ họ không phải là bệnh nhân của Peacock.”
“Không; nhưng có một cô Garth đang làm việc ở nhà cụ Featherstone tận Lowick.”
“Con gái họ đấy: một cô gái xuất sắc.”
“Cô ấy rất ít nói — tôi hầu như chưa để ý đến cô ấy.”
“Nhưng cô ấy đã để ý đến anh rồi đấy, cứ tin là thế đi.”
“Tôi không hiểu,” Lydgate nói; anh khó lòng mà thốt lên câu “Dĩ nhiên rồi”.
“Ồ, cô bé đánh giá sắc sảo mọi người đấy. Tôi là người hướng dẫn giáo lý cho con bé — nó là một người mà tôi vô cùng quý mến.”
Mục sư Farebrother rít vài hơi tẩu trong im lặng, còn Lydgate chẳng mảy may bận tâm muốn biết thêm về nhà Garth. Cuối cùng, vị Mục sư đặt tẩu xuống, duỗi thẳng chân, và hướng đôi mắt sáng ngời đầy tươi cười về phía Lydgate, cất lời —
“Nhưng người dân Middlemarch chúng tôi không hề hiền lành như anh tưởng đâu nhé. Chúng tôi có những âm mưu và những phe phái của riêng mình. Chẳng hạn, tôi là một người theo phái, và Bulstrode là đại diện của phái kia. Nếu anh bỏ phiếu cho tôi, anh sẽ làm mếch lòng Bulstrode đấy.”
“Có điều gì khuất mắt ở Bulstrode à?” Lydgate dứt khoát hỏi.
“Tôi không nói là có điều gì chống lại ông ta ngoài chuyện đó. Nếu anh bỏ phiếu chống lại ông ta, anh sẽ biến ông ta thành kẻ thù.”
“Tôi không biết liệu mình có cần phải bận tâm về điều đó hay không,” Lydgate đáp với giọng điệu có phần kiêu hãnh; “nhưng ông ta dường như có những ý tưởng hay ho về bệnh viện, và chi những khoản tiền lớn cho các mục đích công cộng hữu ích. Ông ta có thể giúp tôi rất nhiều trong việc thực hiện các ý tưởng của mình. Còn về các quan niệm tôn giáo của ông ta — ừm, đúng như Voltaire từng nói, những lời nguyền rủa sẽ tiêu diệt cả một bầy cừu nếu được tẩm cùng một lượng thạch tín nhất định. Tôi tìm kiếm kẻ mang thạch tín đến, và chẳng màng gì đến những câu thần chú của hắn đâu.”
“Rất hay. Nhưng khi đó anh đừng có làm mếch lòng cái tên mang thạch tín của anh đấy nhé. Anh sẽ không làm mếch lòng tôi đâu, anh biết mà,” Mục sư Farebrother tự nhiên nói. “Tôi không quy sự tiện lợi của bản thân thành bổn phận của người khác. Tôi phản đối Bulstrode trên nhiều phương diện. Tôi không ưa cái nhóm mà ông ta thuộc về: đó là một hội nhóm hẹp hòi, dốt nát, và chỉ giỏi làm cho những người xung quanh cảm thấy khó chịu thay vì làm cho họ tốt lên. Hệ thống của họ giống như một thứ bè phái thế tục-tôn giáo: họ thực sự coi phần còn lại của nhân loại như một cái xác thối sắp rữa dùng để nuôi dưỡng họ bước lên thiên đàng.” Tuy nhiên, ông mỉm cười nói thêm, “tôi không có ý nói rằng bệnh viện mới của Bulstrode là một điều tồi tệ; còn về chuyện ông ta muốn hất cẳng tôi khỏi bệnh viện cũ — chà, nếu ông ta coi tôi là một kẻ gây rối, thì ông ta chẳng qua chỉ đang đáp lễ lại mà thôi. Và tôi cũng chẳng phải là một vị mục sư kiểu mẫu — chỉ là một kẻ chữa cháy tạm bợ mà thôi.”
Lydgate không hề chắc chắn rằng vị Mục sư đã tự nói xấu mình. Một vị mục sư mẫu mực, cũng giống như một vị bác sĩ mẫu mực, phải coi nghề nghiệp của mình là tuyệt vời nhất trên đời, và thu nạp mọi kiến thức như nguồn dinh dưỡng thuần túy cho bệnh lý học và trị liệu học luân lý của bản thân. Anh chỉ hỏi: “Bulstrode đưa ra lý do gì để phế truất anh?”
“Rằng tôi không truyền dạy những quan điểm của ông ta — thứ mà ông ta gọi là tôn giáo tâm linh; và rằng tôi chẳng có chút thời gian rảnh rỗi nào. Cả hai điều đó đều đúng sự thật. Nhưngặt nỗi tôi có thể sắp xếp thời gian, và tôi rất cần khoản tiền bốn mươi bảng ấy. Đó là thực tế trần trụi của vấn đề. Nhưng chúng ta hãy gác nó sang một bên đi. Tôi chỉ muốn nói với anh rằng nếu anh bỏ phiếu cho cái gã mang thạch tín của anh, thì cũng đừng vì thế mà tuyệt giao với tôi nhé. Tôi không thể thiếu anh được đâu. Anh giống như một nhà thám hiểm vòng quanh trái đất đến định cư giữa chốn này, và sẽ giúp tôi duy trì niềm tin vào thế giới bên kia. Giờ thì kể cho tôi nghe mọi thứ về họ ở Paris đi.”
