Cách thung lũng này khoảng ba dặm có một ngôi làng tuy nhỏ nhưng lại là một trong những nơi giàu có nhất vùng. Tại đó có một người nông dân nọ, một người rất đáng kính và được nể trọng vô cùng. Dù sự kính trọng ấy vốn dĩ thường đi đôi với sự giàu có, nhưng ông còn được tôn kính nhiều hơn thế nhờ phẩm hạnh của mình chứ không chỉ vì gia sản gây dựng được. Thế nhưng, điều khiến ông tự thấy mình may mắn hơn cả — như chính lời ông từng nói — là việc sở hữu một cô con gái có nhan sắc tuyệt trần, trí tuệ sắc sảo, nết na và đức độ đến mức bất cứ ai từng gặp và chiêm ngưỡng nàng đều phải kinh ngạc trước những ân huệ phi thường mà trời đất đã ban tặng. Ngay từ thủa nhỏ nàng đã vô cùng xinh đẹp, vẻ kiều diễm ấy ngày một rực rỡ hơn, và đến năm mười sáu tuổi, nàng đã trở thành hiện thân của nét đẹp lộng lẫy nhất. Tiếng tăm về nhan sắc của nàng bắt đầu lan truyền khắp các làng mạc xung quanh — mà sao ta lại chỉ nói là các làng xung quanh cơ chứ, khi mà nó đã bay xa tới tận những thành thị lớn, thậm chí bước chân vào cả chốn hoàng cung và lọt vào tai người ở mọi tầng lớp. Họ từ muôn phương đổ về để được tận mắt ngắm nhìn nàng, tựa hồ như chiêm ngưỡng một kỳ quan hiếm có, một báu vật linh thiêng nào đó.
Người cha canh chừng nàng, và chính bản thân nàng cũng tự giữ gìn lấy mình; bởi chẳng có xiềng xích, lính canh hay then cài nào có thể bảo vệ một thiếu nữ tốt hơn lòng tự trọng của chính nàng. Sự giàu có của người cha cùng nhan sắc của người con gái đã xui khiến biết bao kẻ lân cận cũng như người tứ xứ tìm đến cầu hôn. Thế nhưng ông, như một người đang nắm giữ một viên ngọc quý ngời ngời trong tay, cảm thấy bối rối khôn cùng và chẳng thể quyết định nên phó thác nàng cho vị hôn phu nào trong số vô vàn kẻ đang ngày đêm săn đón. Ta cũng là một trong số rất nhiều kẻ mang nỗi khát khao tự nhiên ấy. Bởi cha nàng biết rõ thân thế ta, rằng ta cùng chung một xứ, gia thế trong sạch, đang ở độ tuổi thanh xuân tràn trề sức sống lại có gia tài phú sáu, nên ta tràn trề hy vọng sẽ thành công. Lại có một kẻ khác cùng quê và cũng tương xứng bề gia thế đang dạm hỏi nàng, khiến sự lựa chọn của người cha cứ chần chừ do dự, bởi ông thấy gả cho ai trong hai chúng ta thì con gái ông cũng đều có được bến đỗ vững chắc. Thế là, để thoát khỏi tình cảnh khó xử ấy, ông quyết định phó mặc mọi sự cho Leandra (đó chính là tên của tiểu thư giàu có đã đẩy ta vào cảnh lầm than này). Ông nghĩ rằng, vì cả hai đứa chúng ta đều cân tài cân sức, tốt hơn hết là cứ để cô con gái yêu quý tự định đoạt theo ý nguyện của nó — một cách làm rất đáng để mọi bậc cha mẹ muốn định bề gia thất cho con cái noi theo. Ý ta không phải là để chúng tự do lựa chọn những thứ đê tiện, tồi tệ, mà là đặt ra trước mặt chúng những điều tốt đẹp rồi để chúng tự do chọn lựa theo ý thích của mình. Ta chẳng rõ Leandra đã chọn ai; ta chỉ biết rằng cha nàng đã khéo léo khước từ cả hai chúng ta bằng viện cớ tuổi đời của con gái hãy còn xuân trẻ, kèm theo những lời hứa hẹn mập mờ chẳng ràng buộc mà cũng chẳng dứt khoát điều chi. Tình địch của ta tên là Anselmo, còn ta là Eugenio — để các vị biết danh tính những nhân vật đóng vai chính trong tấn bi kịch này, dẫu đoạn kết của nó hãy còn bỏ ngỏ, nhưng ai cũng thấy rõ ràng nó chẳng thể có một cái kết êm đẹp.
Vào khoảng thời gian ấy, trong làng chúng ta xuất hiện một kẻ tên là Vicente de la Roca, con trai của một lão nông nghèo khổ cũng ở làng này. Hắn từng đi lính ở Ý và nhiều vùng đất khác, nay mới trở về quê hương. Hồi hắn mới là một chú nhóc tầm mười hai tuổi, có một viên đại úy tình cờ đi ngang qua làng đã mang hắn đi theo cùng đại đội. Và giờ đây, mười hai năm sau, gã thanh niên ấy trở về trong bộ quân phục lính trát, lòe loẹt đủ màu sắc, trên người đeo la liệt những đồ trang sức bằng thủy tinh và dây xích thép mỏng. Hôm nay hắn diện bộ cánh này thật bảnh bao, ngày mai lại đổi sang bộ khác; nhưng tất cả đều mỏng manh, diêm dúa, bề ngoài thì phô trương mà giá trị thì chẳng được là bao. Dân làng vốn dĩ hay soi mói, những lúc rỗi rãi thì cái thói cay độc ấy lại càng trỗi dậy, đã để mắt tới từng thứ một, săm soi từng món đồ trang sức và phát hiện ra rằng hắn ta chỉ có ba bộ quần áo khác màu, kèm theo tất và dây nịt ton sur ton. Thế nhưng, hắn đã khéo léo phối hợp và biến hóa chúng nhiều đến mức nếu người ta không tận tay đếm kỹ, bất cứ ai cũng sẽ thề độc rằng hắn đang sở hữu hơn mười bộ quần áo cùng hai mươi chiếc mũ lông vũ chói lóa. Các vị đừng cho rằng những điều ta đang kể về y phục của hắn là rườm rà hay thừa thãi, bởi chúng có liên quan mật thiết đến câu chuyện này đấy. Hắn thường ngồi trên chiếc ghế dài dưới tán cây dương lớn ở quảng trường làng, say sưa kể lể những chiến tích hào hùng khiến tất cả chúng tôi phải há hốc mồm lắng nghe. Chẳng có xó xỉnh nào trên trái đất này mà hắn chưa từng đặt chân tới, chẳng có trận chiến nào mà hắn chưa từng tham gia. Theo lời hắn khoác lác, số người Moor hắn tiêu diệt còn nhiều hơn cả tổng số dân ở Morocco và Tunis cộng lại; số trận chiến tay đôi hắn từng trải qua còn vượt xa cả Garcilaso, Diego García de Paredes cùng hàng ngàn dũng tướng khác mà hắn tiện mồm nhắc tên. Trận nào hắn cũng khải hoàn trở về mà chẳng hề tốn dù chỉ một giọt máu. Mặt khác, hắn cũng trưng ra những vết tích của thương tích — dẫu chẳng ai nhìn ra đó là gì — nhưng hắn cứ khăng khăng đấy là vết đạn bắn trong muôn vàn cuộc chạm trán và giao tranh. Cuối cùng, với một sự trơ trẽn vô lối, hắn dám xưng hô ngang hàng với cả những người môn đăng hộ đối, thậm chí với cả những kẻ tường tận gốc tích của hắn. Hắn lớn lối tuyên bố rằng đôi tay chính là cha đẻ, những chiến tích là dòng dõi của hắn, và vì là một người lính, hắn chẳng thua kém gì đức vua. Đã thế, để tô vẽ thêm cho thói khoác lác, hắn còn biết chút ít âm nhạc, gảy đàn ghi-ta điêu luyện đến mức có người bảo hắn làm cây đàn cất tiếng nói được. Tài nghệ của hắn chưa dừng lại ở đó, hắn còn là một thi sĩ không tồi; hễ trong làng xảy ra chuyện gì, dù là nhỏ nhặt nhất, hắn cũng làm ngay một bài vè dài cả dặm.
Thế là, người lính mà ta vừa miêu tả ấy — cái gã Vicente de la Roca kiêu căng, hào hoa, biết âm nhạc và thơ phú ấy — thường xuyên bị Leandra để mắt và theo dõi từ ô cửa sổ nhà nàng hướng ra quảng trường. Ánh hào quang từ bộ cánh diêm dúa của hắn đã làm lóa mắt nàng, những bài vè của hắn đã bỏ bùa nàng (bởi hắn sẵn sàng tặng tới hai mươi bản sao cho mỗi bài thơ mình sáng tác), và những câu chuyện tự cao tự đại về chiến tích của hắn đã bay đến tai nàng. Tóm lại, như thể ma quỷ đã an bài từ trước, nàng đem lòng yêu hắn ngay cả khi hắn còn chưa dám mơ tưởng đến chuyện tán tỉnh nàng. Và trong chuyện tình ái, chẳng có mối tình nào dễ bề đơm hoa kết trái hơn khi lòng dạ người nữ đã ngả theo, nên Leandra và Vicente đã nhanh chóng tâm ý tương thông chẳng chút khó khăn. Trước khi những kẻ đeo bám nàng ngày đêm kịp mảy may nghi ngờ dã tâm của nàng, mọi chuyện đã rồi: nàng đã rời bỏ ngôi nhà của người cha vô vàn yêu quý (bởi mẹ nàng đã mất từ lâu), biến mất khỏi làng cùng gã lính trát — kẻ mà sau vụ này đã đắc thắng hơn bất kỳ chiến công hiển hách nào hắn từng tự vỗ ngực khoe khoang. Cả làng và bất cứ ai nghe câu chuyện đều kinh ngạc tột độ; ta thì chết sững, Anselmo bàng hoàng, cha nàng đau đớn khôn nguôi, họ hàng phẫn nộ, chính quyền nháo nhác, và lực lượng tuần đinh thì rầm rộ xách vũ khí lên đường. Họ lùng sục khắp các ngả đường, tìm kiếm trong mọi khu rừng và ngóc ngách. Chỉ ba ngày sau, họ đã tìm thấy cô nàng Leandra nhẹ dạ trong một hang đá trên núi, lúc ấy trên người chỉ còn độc chiếc áo lót, và toàn bộ số tiền cùng những viên ngọc quý mang theo từ nhà đã bị cướp sạch.
Họ đưa nàng trở về với người cha đau khổ, gặng hỏi về cơn hoạn nạn nàng vừa trải qua. Nàng thành khẩn khai nhận chẳng cần ép uổng rằng Vicente de la Roca đã lừa gạt nàng, dùng lời hứa hôn nhăng cuội để dụ dỗ nàng rời khỏi nhà cha với hứa hẹn sẽ đưa nàng đến thành phố giàu có và lộng lẫy nhất trần đời là Naples. Nàng, vì u mê nhẹ dạ nên đã tin sái cổ, vơ vét của cải của cha rồi giao nộp sạch cho hắn vào đêm bỏ trốn. Hắn đưa nàng lên vùng núi hiểm trở rồi nhốt vào cái hang nơi họ tìm thấy nàng. Nàng còn kể rằng gã lính trát ấy, dù không cướp đi sự trinh trắng của nàng, nhưng đã vơ vét sạch sẽ mọi thứ nàng mang theo rồi cao chạy xa bay, để mặc nàng lại trong hang đá — một chi tiết khiến tất cả mọi người càng thêm phần kinh ngạc. Thật chẳng dễ gì để chúng tôi tin vào sự kiềm chế của gã thanh niên ấy, nhưng nàng cứ khăng khăng quả quyết với một vẻ thành khẩn đến độ phần nào an ủi được người cha bất hạnh. Đối với ông, mọi tài sản mất đi chẳng đáng bận tâm, miễn là viên ngọc vô giá một khi đã đánh mất thì chẳng thể tìm lại được ấy vẫn còn nguyên vẹn trên người con gái. Ngay trong ngày Leandra trở về, cha nàng đã đưa nàng đi khuất mắt chúng tôi, đem giam lỏng trong một tu viện ở thị trấn gần đây với hy vọng thời gian sẽ làm phai mờ đi vết nhơ nhúa mà nàng đã gây ra. Tuổi trẻ của Leandra đã trở thành tấm lá chắn dung thứ cho lỗi lầm của nàng, ít ra là đối với những kẻ chẳng màng đến chuyện nàng hư hay ngoan; thế nhưng những ai thấu hiểu sự tinh anh, sắc sảo của nàng thì không quy kết tội lỗi ấy cho sự khờ khDại, mà đổ lên đầu tính trăng hoa cùng bản tính tự nhiên của phụ nữ vốn dĩ phần nhiều đều nhẹ dạ và lỏng lẻo khuôn phép.
Khi Leandra đã khuất mắt, đôi mắt của Anselmo như mù lòa, hoặc chí ít chẳng còn tìm thấy cảnh vật nào mang lại niềm vui nữa; còn đôi mắt ta thì chìm trong bóng tối, chẳng mớ ánh sáng nào dẫn lối đến hạnh phúc khi vắng bóng nàng. Nỗi u sầu của chúng tôi ngày một dâng cao, sự kiên nhẫn thì cạn kiệt; chúng tôi nguyền rủa y phục diêm dúa của gã lính trát và trách móc sự lơ đễnh của cha Leandra. Cuối cùng, Anselmo và ta quyết định rời bỏ làng để đến thung lũng này. Chàng chăn một đàn cừu lớn của riêng mình, còn ta chăn một bầy dê đông đúc, chúng tôi cứ thế sống qua ngày giữa chốn rừng thiêng nước độc, trút bỏ những nỗi sầu muộn, cùng nhau cất tiếng ca ngợi nàng Leandra xinh đẹp, khi thì trách móc nàng, hoặc thầm lặng thở dài và dâng trơ trọi nỗi niềm oán thán lên cõi trời xanh. Noi gương chúng tôi, rất nhiều kẻ từng si mê Leandra cũng kéo đến chốn núi non hiểm trở này và rập khuôn lối sống của chúng tôi. Nơi đây đông đúc đến nỗi người ta cứ ngỡ chốn này đã biến thành miền Arcadia mục đồng, nhan nhản những mục tử và chuồng cừu. Chẳng có một góc nhỏ nào mà cái tên Leandra kiều diễm không vang lên. Kẻ thì nguyền rủa nàng là kẻ đỏng đảnh, lăng loàn, kẻ thì lên án nàng lẳng lơ, nông nổi; người thì tha thứ, kẻ lại khinh miệt mắng nhiếc; có người ca tụng nhan sắc, kẻ lại vùi dập phẩm hạnh — tóm lại, ai nấy đều nguyền rủa nhưng cũng đồng thời tôn sùng nàng. Sự mê muội chung ấy đã đẩy mọi chuyện đi xa đến mức có những kẻ dẫu chưa từng trao đổi lấy một lời với nàng cũng quay sang oán trách sự hững hờ của nàng; thậm chí có kẻ còn than khóc, ru rức vì ngọn lửa ghen tuông điên cuồng dẫu nàng chưa từng đem lại lý do cho ai cả, bởi như ta đã nói, thói trăng hoa của nàng đã bộc lộ trước cả khi cơn say tình kịp nảy nở. Chẳng có một khe đá, một bờ suôỉ, một bóng cây nào mà không văng vẳng tiếng lòng của một gã mục tử đang thổ lộ nỗi đoạn trường cùng ngọn gió ngàn. Bất cứ nơi nào có tiếng vọng, nơi ấy vang lên tên Leandra; vách núi rền vang tiếng "Leandra", những con suối róc rách thầm thì "Leandra", và nàng cứ thế làm cho tất cả chúng tôi u mê lú lẫn, hy vọng trong tuyệt vọng và sợ hãi dẫu chẳng biết mình đang sợ điều gì. Trong đám khờ khạo ấy, kẻ tỏ ra ít khùng điên nhất mà cũng thâm trầm nhất chính là tình địch Anselmo của ta. Vốn có quá nhiều nỗi niềm để oán thán, chàng chỉ than vãn về sự chia ly, và theo nhịp điệu của cây đàn rebeck được chơi vô cùng điêu luyện, chàng cất lên những lời ca oán bằng những vần thơ đong đầy trí tuệ. Ta đây thì chọn một con đường khác, dễ đi hơn và theo quan điểm của ta là khôn ngoan hơn: đó là vạch trần sự hời hợt của đàn bà, tính bất nhất, thói hai mặt, những lời hứa hão huyền, những lời thề gió bay, và tóm lại là sự thiếu suy trước định sau trong việc trao gửi tình cảm và tâm tư của họ. Hỡi các vị, đó chính là nguyên do của những lời lẽ ta vừa trút lên con dê cái này khi các vị vừa tiến lại gần; bởi nó là giống cái nên ta khinh miệt nó, dẫu rằng nó là con vật ưu tú nhất trong cả đàn dê của ta. Đó là câu chuyện ta đã hứa sẽ kể cho các vị nghe, và dẫu ta có dông dài đi chăng nữa thì cũng chẳng quản ngại phục vụ các vị đâu; túp lều của ta ở ngay gần đây thôi, trong đó có sẵn sữa tươi, phô mai béo ngậy cùng đủ loại trái cây ngon lành vừa đẹp mắt lại vừa ngon miệng.
