“Tất cả những điều đó không có gì là làm ta phiền lòng cả,” Don Quixote nói. “Hãy kể tiếp đi; ngươi đã tìm gặp nàng; và nữ hoàng của sắc đẹp ấy đang làm gì thế? Chắc hẳn ngươi thấy nàng đang xâu chuỗi hạt ngọc, hay thêu thùa một biểu tượng bằng chỉ vàng cho người hiệp sĩ đang bị xiềng xích trong ái tình này chứ.”
“Tôi nào thấy thế,” Sancho đáp, “mà chỉ thấy nàng đang rẩy hai giạ lúa mì ở sân nhà nàng thôi.”
“Thế thì hãy tin chắc rằng,” Don Quixote nói, “những hạt lúa mì ấy đã hóa thành ngọc trai khi được bàn tay nàng chạm vào; và ngươi có để ý không, bạn ta? Đó là lúa mì trắng hay lúa mì đỏ?”
“Chẳng phải loại nào, mà là lúa mì đỏ,” Sancho đáp.
“Vậy ta xin bảo đảm với ngươi,” Don Quixote nói, “rằng qua tay nàng sàng sảy, chắc chắn thứ bánh mì làm ra sẽ là loại trắng nhất; nhưng hãy kể tiếp đi; khi ngươi trao bức thư của ta, nàng có hôn nó không? Nàng có đặt nó lên đầu không? Nàng có làm nghi thức nào xứng đáng với nó không, hay nàng đã làm gì?”
“Lúc tôi đưa thư cho nàng,” Sancho đáp, “nàng đang bận cặm cụi lắc lư người qua lại với đống lúa mì trong cái sàng, và nàng bảo tôi rằng: ‘Này bạn, hãy đặt lá thư lên trên miệng bao kia, vì tôi chưa thể đọc nó cho đến khi sàng xong đống này.’”
“Quả là một vị phu nhân thận trọng!” Don Quixote nói; “nàng làm thế để thong thả đọc và thưởng thức; nói tiếp đi, Sancho; trong lúc nàng bận công việc ấy, nàng đã trò chuyện gì với ngươi? Nàng hỏi gì về ta, và ngươi đã đáp lại ra sao? Mau lên; hãy kể hết cho ta nghe, đừng để sót lại chút gì trong lọ mực.”
“Nàng chẳng hỏi gì tôi cả,” Sancho đáp; “nhưng tôi đã kể cho nàng nghe việc gia chủ được bệ hạ bỏ mình chịu phạt vì nàng ra sao, trần truồng từ thắt lưng trở lên, giữa chốn núi non này như một kẻ hoang dã, ngủ trên mặt đất, không ăn bánh mì trải khăn bàn cũng chẳng chải râu, vừa khóc lóc vừa nguyền rủa số phận.”
“Bảo rằng ta nguyền rủa số phận là ngươi nói sai rồi,” Don Quixote nói; “vì trái lại, ta ban phước và sẽ mãi ban phước cho nó suốt đời, bởi nó đã khiến ta xứng đáng được khao khát yêu thương một vị phu nhân cao cả như Dulcinea del Toboso.”
“Và nàng cao cả đến mức,” Sancho nói, “cao hơn tôi phải hơn một gang tay.”
“Sao cơ! Sancho,” Don Quixote nói, “ngươi đã đo với nàng à?”
“Tôi đo thế này,” Sancho đáp; “lúc đến giúp nàng vác bao lúa mì lên lưng lừa, chúng tôi đứng gần nhau đến mức tôi thấy nàng đứng cao hơn tôi phải hơn một gang tay đầy.”
“Chà!” Don Quixote nói, “thế nàng chẳng thực sự đi kèm và tô điểm cho sự vĩ đại ấy bằng muôn vàn vẻ đẹp tâm hồn sao! Nhưng có một điều ngươi không thể chối cãi, Sancho; khi ngươi đến gần nàng, chẳng lẽ ngươi không ngửi thấy mùi hương Saba, một thứ hương thơm ngào ngạt, một thứ... ta không biết gọi tên thế nào, thật tuyệt diệu; ý ta là một làn hương, một hơi thở, tựa như ngươi đang đứng trong cửa hàng của một người thợ làm găng tay tinh tế nào đó?”
“Tất cả những gì tôi có thể nói là,” Sancho đáp, “tôi có ngửi thấy một chút mùi, giống như mùi dê; chắc là do nàng mồ hôi nhễ nhại vì làm việc vất vả.”
“Không thể nào có chuyện đó được,” Don Quixote nói, “mà chắc là ngươi bị ngạt mũi, hoặc ngửi thấy chính mùi của mình rồi; vì ta thừa biết hương thơm của bông hồng giữa chốn gai góc ấy, của đóa bông huệ đồng nội ấy, của thứ hổ phách tan chảy ấy sẽ ra sao.”
“Có lẽ vậy,” Sancho đáp; “thường thì chính bản thân tôi cũng tỏa ra cái mùi giống hệt như mùi mà lúc ấy tôi tưởng phát ra từ phu nhân Dulcinea; nhưng cũng chẳng có gì lạ, vì quỷ nào thì cũng giống quỷ nấy mà thôi.”
“Thế thì,” Don Quixote tiếp lời, “giờ đây nàng đã sàng ngô xong và mang đi xay rồi; nàng đã làm gì khi đọc bức thư?”
“Còn về bức thư,” Sancho nói, “nàng có đọc đâu, vì nàng bảo nàng không biết đọc cũng chẳng biết viết; thế là nàng xé nát nó thành từng mảnh nhỏ, bảo rằng nàng không muốn cho ai đọc để khỏi lộ bí mật trong làng, và những điều tôi kể bằng miệng về tình yêu của gia chủ dành cho nàng, cùng với hình phạt phi thường mà ngưởi chịu vì nàng thế là đủ rồi; và tóm lại, nàng bảo tôi chuyển lời đến gia chủ rằng nàng xin hôn tay ngài, và nàng khao khát được gặp ngài hơn là viết thư; vì thế nàng nài nỉ và ra lệnh cho ngài, ngay khi thấy món quà này, hãy rời khỏi chốn thâm sơn cùng cốc ấy, chấm dứt những trò vô lý, và lên đường ngay đến El Toboso, trừ khi có việc gì quan trọng hơn xảy ra, bởi nàng rất mong được diện kiến gia chủ. Nàng đã cười rất lớn khi tôi kể chuyện gia chủ được gọi là Hiệp sĩ Buồn Rầu; tôi hỏi nàng liệu tay người xứ Biscay hôm trước có đến đó không; và nàng bảo hắn có đến, và hắn là một kẻ thật thà; tôi cũng hỏi nàng về đám nô lệ chèo thuyền, nhưng nàng nói chưa thấy ai cả.”
“Đến đây thì mọi việc vẫn ổn,” Don Quixote nói; “nhưng hãy nói cho ta nghe, nàng đã cho ngươi món trang sức gì khi tiễn biệt, để đáp lại tin tức về ta? Vì đó là một phong tục thông thường và lâu đời của các hiệp sĩ và phu nhân giang hồ là ban tặng cho các người hầu, các thiếu nữ, hay những kẻ lùn mang tin tức về các phu nhân đến cho các hiệp sĩ, hoặc về các hiệp sĩ đến cho các phu nhân, một món trang sức quý giá nào đó như một phần thưởng cho tin vui và để tỏ lòng ghi nhận sứ mệnh.”
“Điều đó rất có thể,” Sancho nói, “và theo ý tôi thì đó là một phong tục hay; nhưng chắc là chuyện đó thuộc về thời xưa rồi, vì giờ đây có vẻ như phong tục chỉ là cho một miếng bánh mì với phô mai thôi; bởi đó chính là thứ mà phu nhân Dulcinea đã bố thí cho tôi qua bức tường sân khi tôi chào từ giả nàng; và xin nói thêm là phô mai sữa cừu đấy ạ.”
“Nàng thật vô cùng hào phóng,” Don Quixote nói, “và nếu nàng không tặng ngươi một món trang sức bằng vàng, thì chắc chắn là vì nàng không có sẵn ở đó để đưa cho ngươi; nhưng ‘trễ còn hơn không bao giờ’; ta sẽ gặp nàng và mọi chuyện sẽ được giải quyết thỏa đáng. Nhưng ngươi có biết điều gì khiến ta ngạc nhiên không, Sancho? Ta có cảm giác như ngươi đã bay đi bay về qua không trung vậy, vì ngươi chỉ mất vỏn vẹn hơn ba ngày để đi đến El Toboso và trở lại, trong khi khoảng cách từ đây đến đó là hơn ba mươi leagues. Từ đó ta nghiêng về ý nghĩ rằng vị pháp sư thông thái là bạn ta, người luôn bảo vệ quyền lợi của ta (vì chắc chắn phải có và nhất định là có một vị như thế, nếu không thì ta đâu phải là một hiệp sĩ giang hồ chân chính), ta nói rằng chính vị này đã giúp ngươi di chuyển mà ngươi không hay biết; bởi một số vị hiền triết như thế sẽ nhấc bổng một hiệp sĩ giang hồ đang ngủ trên giường của mình lên, và chẳng cần hắn biết bằng cách nào hay ra sao, hôm sau hắn tỉnh dậy ở nơi cách xa nơi hắn đi ngủ tới hơn một ngàn leagues. Và nếu không vì điều này, các hiệp sĩ giang hồ sẽ chẳng thể giúp đỡ lẫn nhau trong cơn hoạn nạn như họ vẫn làm ở mọi lúc mọi nơi. Vì có lẽ một hiệp sĩ đang chiến đấu ở những ngọn núi Armenia với một con rồng, hay một con rắn hung túng, hoặc với một hiệp sĩ khác, và đang thua trận, lâm vào cảnh kề cận cái chết; nhưng khi hắn ít ngờ tới nhất, xuất hiện ngay trước mặt hắn trên một đám mây, hoặc cỗ xe lửa, là một hiệp sĩ khác, một người bạn của hắn, người mà ngay trước đó còn ở tận nước Anh, đã ra tay bênh vực và giải cứu hắn khỏi cái chết; và đến đêm, hắn thấy mình đang ở trong doanh trại của chính mình, thưởng thức bữa tối một cách vô cùng mãn nguyện; vậy mà khoảng cách từ nơi này sang nơi khác phải là hai hoặc ba ngàn leagues. Và tất cả những điều đó được thực hiện bởi phép thuật và tay nghề của các phù thủy thông thái, những kẻ luôn chăm sóc cho các hiệp sĩ dũng cảm ấy; thế nên, bạn Sancho ạ, ta không thấy có chút khó khăn gì khi tin rằng ngươi có thể đi từ nơi này đến El Toboso và trở lại trong một thời gian ngắn như vậy, bởi như ta đã nói, chắc hẳn một vị hiền triết thân thiết nào đó đã chở ngươi bay qua không trung mà ngươi không hề hay biết.”
“Chắc là vậy rồi,” Sancho nói, “vì quả thật con Rocinante chạy nhanh như con lừa của một tay du mục được nhỏ thủy ngân vào tai ấy.”
“Thủy ngân!” Don Quixote nói, “à mà không, phải là cả một quân đoàn quỷ dữ, những kẻ có thể di chuyển và khiến kẻ khác di chuyển mà không hề mệt mỏi, đúng theo sở thích bất chợt của chúng. Nhưng gác chuyện này sang một bên, ngươi nghĩ ta nên làm gì đối với mệnh lệnh đến gặp phu nhân của ta? Vì dù ta cảm thấy mình có bổn phận phải tuân theo lệnh nàng, ta cũng cảm thấy mình bị cản trở bởi ân huệ ta đã hứa ban cho nàng công chúa đang đi cùng chúng ta, và luật lệ của tinh thần hiệp sĩ buộc ta phải coi trọng lời hứa hơn là sở thích cá nhân; một mặt, khao khát được gặp phu nhân cứ thôi thúc và hành hạ ta, mặt khác, lời thề long trọng và vinh quang ta sẽ giành được trong chiến dịch này lại giục giã và kêu gọi ta; nhưng điều ta nghĩ mình sẽ làm là đi với tốc độ nhanh nhất để sớm đến nơi có tên khổng lồ này, và vừa tới nơi là ta sẽ chém đầu hắn, đưa công chúa trở về ngai vàng trong hòa bình, rồi lập tức quay lại để ngắm nhìn ánh sáng làm bừng sáng các giác quan của ta, người mà ta sẽ đưa ra những lời xin lỗi để nàng thấu hiểu và tha thứ cho sự chậm trễ của ta, bởi nàng sẽ thấy rằng tất cả những điều đó hoàn toàn nhằm mục đích làm tăng thêm vinh quang và danh tiếng cho nàng; vì mọi chiến tích ta đã giành được, đang giành được, hay sẽ giành được bằng gươm giáo trong cuộc đời này, đều bắt nguồn từ ân huệ mà nàng ban cho ta, và bởi vì ta thuộc về nàng.”
“Chà! Trí óc ngài đã u mê đến mức nào rồi!” Sancho nói. “Xin ngài cho biết, ngài có định lặn lội đường xa từng ấy chỉ để làm không công, rồi để tuột mất và đánh rơi một mối lương duyên giàu sang và vĩ đại nhường này không, nơi mà người ta cho của hồi môn là một vương quốc mà thú thật tôi từng nghe nói là rộng hơn hai mươi ngàn leagues vuông, sản vật phong phú đủ điều để duy trì cuộc sống con người, và còn lớn hơn cả Bồ Đào Nha và Castile cộng lại? Hãy bình tĩnh lại vì tình yêu của Chúa! Hãy thấy hổ thẹn vì những điều ngài vừa nói, hãy nghe lời khuyên của tôi, tha lỗi cho tôi, và kết hôn ngay tại ngôi làng đầu tiên có linh mục; nếu không, ở đây có vị cử nhân của chúng ta sẽ đứng ra làm thủ tục thật tuyệt vời; hãy nhớ rằng, tôi đã đủ tuổi để cho lời khuyên, và lời khuyên tôi đang đưa ra đây đúng lúc vô cùng; bởi ‘một con chim trên tay còn hơn một con búp trên cành’, và kẻ nào có điều tốt trong tầm tay mà lại chọn điều xấu, cốt chỉ để cái điều tốt mà hắn phàn nàn không đến với mình.”
“Này Sancho,” Don Quixote nói. “Nếu ngươi khuyên ta kết hôn, cốt để ngay sau khi tiêu diệt tên khổng lồ, ta sẽ trở thành vua, và có thể ban ơn cho ngươi, trao cho ngươi những gì ta đã hứa, thì ta nói cho ngươi hay, ta hoàn toàn có thể thỏa mãn mong muốn của ngươi mà không cần phải kết hôn; vì trước khi bước vào trận chiến, ta sẽ đưa ra điều kiện rằng, nếu ta chiến thắng, dẫu ta không kết hôn, họ cũng phải cắt cho ta một phần vương quốc, để ta có thể ban nó cho bất cứ ai ta muốn, và khi họ giao nó cho ta, ngươi muốn ta ban cho ai nếu không phải là ngươi?”
“Nói thế mới phải chứ,” Sancho nói; “nhưng ngài hãy nhớ chọn phần đất nào giáp biển ấy nhé, để nếu tôi không thích cuộc sống ở đó, tôi có thể cho đám chúa tôi da đen xuống thuyền rồi xử trí chúng theo như tôi đã nói; bây giờ ngài đừng bận tâm đến việc đi gặp phu nhân Dulcinea nữa, mà hãy đi giết tên khổng lồ này rồi chúng ta kết thúc chuyện này cho xong; vì có Chúa mới biết tôi thấy đây sẽ là một việc vừa lắm vinh dự lại vừa lắm bơ thừa sữa cặn.”
“Ta cho rằng ngươi nói có lý, Sancho,” Don Quixote nói, “và ta sẽ nghe theo lời khuyên của ngươi về việc đi cùng công chúa trước khi đến gặp Dulcinea; nhưng ta khuyên ngươi không được hé lộ với bất kỳ ai, hay với những người đi cùng chúng ta, về những gì chúng ta vừa suy ngẫm và bàn bạc, bởi vì phu nhân Dulcinea vốn rất đoan trang, nàng không muốn thiên hạ biết đến những tâm tư của mình, nên ta hoặc bất cứ ai vì ta cũng không được phép tiết lộ.”
“Vậy thì, nếu đã thế,” Sancho nói, “sao ngài lại cứ bắt tất cả những kẻ bị tay ngài đánh bại phải đến trình diện trước phu nhân Dulcinea, chẳng phải việc đó khác nào ký tên khẳng định rằng ngài yêu nàng và là người tình của nàng sao? Và vì những kẻ đến đó bắt buộc phải quỳ gối trước nàng và nói rằng chúng đến theo lệnh của ngài để xin quy phục nàng, thì làm sao có thể giấu giếm được tâm tư của cả hai người?”
“Ôi, sao ngươi lại ngốc nghếch và khờ dại thế!” Don Quixote nói; “ngươi không thấy rằng, Sancho, điều đó càng làm tôn vinh nàng lên sao? Vì ngươi phải biết rằng, theo quan niệm của chúng ta trong giới hiệp sĩ, đó là một vinh dự lớn lao cho một phu nhân khi có nhiều hiệp sĩ giang hồ phò tá, những người mà tâm tư chưa bao giờ vượt quá việc phục vụ nàng vì chính bản thân nàng, và không mong đợi phần thưởng nào khác cho lòng trung thành vĩ đại và chân chính của họ ngoài việc nàng sẵn sàng chấp nhận họ làm hiệp sĩ của mình.”
“Chính với thứ tình yêu kiểu đó,” Sancho nói, “tôi từng nghe các nhà thuyết giáo bảo rằng chúng ta phải yêu mến Chúa của chúng ta, yêu vì chính Ngài mà thôi, không màng đến hy vọng được hưởng vinh quang hay nỗi sợ hãi bị trừng phạt; dẫu rằng phần tôi, tôi thà yêu và phục vụ Ngài vì những gì Ngài có thể ban cho còn hơn.”
“Quỷ bắt cái thói cù nhầy của ngươi đi!” Don Quixote nói, “sao đôi khi ngươi lại nói ra được những câu thâm thúy thế! Cứ như thể ngươi đã từng đèn sách vậy.”
“Thật tình thì, chữ bẻ đôi tôi còn chẳng biết đọc nữa là.”
Đúng lúc ấy, thày Nicholas cất tiếng gọi họ chờ một lát, vì mọi người muốn dừng chân uống nước ở một con suối nhỏ gần đó. Don Quixote liền dừng ngựa, khiến Sancho khôn nguôi mừng rỡ, vì cậu ta đã bắt đầu thấy mệt mỏi với việc bịa ra bấy nhiêu lời dối trá, và nơm nớp lo sợ bị chủ bắt quả tang đang lỡ lời, bởi dẫu biết rõ Dulcinea chỉ là một cô thôn nữ ở El Toboso, nhưng từ trước tới nay cậu chưa từng nhìn thấy nàng lấy một lần. Cardenio lúc này đã mặc bộ quần áo mà Dorothea đang mặc lúc họ tìm thấy nàng, tuy không phải là đồ thượng hạng nhưng vẫn tốt hơn nhiều so với bộ quần áo anh vừa cởi ra. Họ cùng nhau xuống ngựa bên bờ suối, và nhờ những thứ mà thầy tu đã chuẩn bị sẵn ở quán trọ, họ đã xoa dịu phần nào cơn đói ngấu nghiến mà tất cả mọi người đều mang theo.
Trong lúc họ đang bận rộn như vậy thì có một cậu thanh niên đi ngang qua, dừng chân ngắm nhìn nhóm người bên suối, rồi ngay khoảnh khắc tiếp theo liền chạy đến ôm lấy chân Don Quixote, oà khóc nức nở và nói: “Ôi, thưa ngài, ngài không nhận ra tôi sao? Xin hãy nhìn tôi cho kỹ; tôi chính là chú bé Andres mà ngài đã giải cứu khỏi cái cây sồi nơi tôi bị trói.”
Don Quixote nhận ra cậu ta, nắm lấy tay cậu và quay sang những người có mặt mà rằng: “Để các vị thấy được việc có các hiệp sĩ giang hồ ra tay chỉnh đốn những bất công và oan khiên do những kẻ bạo tàn và độc ác gây ra trên thế giới này quan trọng thế nào, ta xin kể cho các vị nghe rằng, cách đây ít ngày khi đi ngang qua một khu rừng, ta nghe thấy tiếng kêu la và những lời than vãn thảm thiết như của một kẻ đang đau đớn và cùng khốn; ta lập tức vội vã tiến bước, thúc đẩy bởi bổn phận thiêng liêng, hướng về phía phát ra những âm thanh sầu thảm ấy, và ta tìm thấy trói vào một thân cây sồi chú bé đang đứng trước mặt các vị đây, điều mà trong lòng ta vô cùng mừng rỡ, bởi lời chứng của cậu ta sẽ không cho phép ta đi chênh lệch với sự thật dù chỉ là một chi tiết nhỏ. Cậu ta, ta xin nhắc lại, bị trói vào một cây sồi, trần truồng từ thắt lưng trở lên, và một tên nhà quê, kẻ mà sau đó ta phát hiện ra là chủ của cậu, đang tra tấn cậu bằng những nhát quất từ dây cương ngựa của hắn ta. Ngay khi nhìn thấy cảnh ấy, ta liền hỏi lý do của trận đòn roi tàn nhẫn này. Tên thô tục đáp rằng hắn đánh cậu ta vì cậu ta là đầy tớ của hắn và vì sự lơ đễnh bắt nguồn từ tính gian trá hơn là sự ngu ngốc; nghe vậy, đứa trẻ này liền nói: ‘Thưa ngài, hắn đánh tôi chỉ vì tôi đòi tiền công thôi.’ Tên chủ nhà đưa ra không biết bao nhiêu lời lẽ và giải thích, dẫu ta có lắng nghe nhưng ta hoàn toàn không chấp nhận. Tóm lại, ta buộc tên nhà quê phải cởi trói cho cậu ta, và phải thề sẽ mang cậu ta theo, trả tiền công từng xu một, lại còn phải ướp thơm nữa chứ. Có đúng sự thật là như vậy không, Andres con ta? Con có nhớ với uy quyền nào ta đã ra lệnh cho hắn, và với sự khiêm nhường nào hắn đã hứa làm tất cả những gì ta đã ủy thác, chỉ định và yêu cầu ở hắn không? Hãy trả lời không chút do dự; hãy kể cho các vị đây nghe mọi chuyện đã diễn ra thế nào, để họ thấy rằng việc có các hiệp sĩ giang hồ lang thang đem lại lợi ích lớn lao như thế nào.”
“Tất cả những gì ngài vừa nói hoàn toàn là sự thật,” cậu bé đáp; “nhưng kết cục của câu chuyện lại xoay chuyển ngược hoàn toàn với những gì ngài tưởng tượng.”
“Sao cơ! Lại ngược lại ư?” Don Quixote nói; “tên nhà quê đó đã không trả tiền công cho con sao?”
“Không những hắn không trả,” cậu bé đáp, “mà ngay khi ngài vừa đi khuất khỏi khu rừng và chúng tôi chỉ còn lại hai người, hắn lại trói tôi vào đúng cái cây sồi ấy và giáng cho tôi một trận đòn roi tơi tả nữa, khiến da thịt tôi nhừ tử như Thánh Bartholomew bị lột da vậy; và cứ mỗi nhát quất hắn giáng xuống là hắn lại kèm theo vài câu trêu chọc, mỉa mai về chuyện hắn đã xỏ mũi ngài thế nào, và nếu không vì cơn đau đớn đang chịu đựng thì chắc tôi đã phì cười trước những điều hắn nói. Tóm lại, hắn bỏ mặc tôi trong tình trạng tồi tệ đến mức tôi phải nằm viện cho đến tận bây giờ để chữa trị những vết thương mà tên chủ nhà đểu cáng ấy gây ra cho tôi khi đó; và tất cả những chuyện này đều là lỗi của ngài; bởi nếu ngài cứ đi con đường của mình, không xen vào chuyện chẳng có ai nhờ vả, cũng chẳng chõ mũi vào việc của người khác, thì chủ tôi hẳn đã thấy hài lòng với việc cho tôi một hoặc hai chục roi, rồi sau đó thả tôi ra và trả tôi số tiền còn thiếu; nhưng khi ngài chửi rủa hắn không tiếc lời và nói những lời cay nghiệt với hắn, cơn giận của hắn đã bùng phát; và vì không thể trả thù ngài, nên ngay khi thấy ngài vừa đi khuất, cơn bão giận đã trút lên đầu tôi theo cách mà tôi cảm thấy mình chẳng bao giờ có thể hồi phục lại làm người được nữa.”
“Rắc rối,” Don Quixote nói, “nằm ở chỗ ta đã bỏ đi; vì lẽ ra ta không nên rời đi cho đến khi thấy con được trả đủ tiền; bởi ta phải thừa nhận từ kinh nghiệm xương máu rằng chẳng có tên nhà quê nào chịu giữ lời hứa nếu hắn thấy việc đó không có lợi cho mình; nhưng con còn nhớ chứ, Andres, ta đã thề rằng nếu hắn không trả tiền cho con, ta sẽ đi tìm hắn cho bằng được, dẫu hắn có trốn trong bụng cá voi đi chăng nữa.”
“Đúng là ngài có thề như vậy,” Andres nói; “nhưng chẳng ích gì đâu.”
“Giờ con sẽ thấy nó có ích hay không,” Don Quixote nói; vừa nói, ông vừa vùng đứng dậy và giục Sancho đến lấy yên cương cho con Rocinante, con vật đang cúi gặm cỏ trong lúc họ ăn uống. Dorothea hỏi ông định làm gì. Ông đáp rằng ông định đi tìm tên nhà quê ấy để trừng phạt hành vi bất lương của hắn, và đòi lại cho Andres từng đồng maravedi cho bõ ghét, bất chấp và đối đầu với tất cả những kẻ nhà quê trên thế giới này. Nghe vậy, nàng liền đáp rằng ông phải nhớ theo lời hứa của mình, ông không được phép vướng vào bất kỳ cuộc thám hiểm nào cho đến khi hoàn thành sứ mệnh của nàng; và vì ông là người hiểu rõ điều đó hơn ai hết, ông nên kìm nén ngọn lửa giận dữ cho đến khi trở về từ vương quốc của nàng.
“Điều đó đúng vậy,” Don Quixote nói, “và Andres phải kiên nhẫn đợi cho đến khi ta trở về như nàng đã nói, thưa phu nhân; nhưng ta xin thề và hứa một lần nữa là sẽ không dừng lại cho đến khi đòi lại được công lý và tiền nong cho cậu ta.”
“Tôi chẳng tin gì vào những lời thề đó đâu,” Andres nói; “thà bây giờ tôi có chút gì đó để giúp mình đi đến Seville còn hơn là mọi sự trả thù trên đời này; nếu ngài có sẵn thứ gì ăn được để tôi mang theo, xin hãy cho tôi, và xin Chúa phù hộ cho ngài cùng tất cả các hiệp sĩ giang hồ; mong sao những chuyến đi của họ mang lại kết quả tốt đẹp cho chính họ y như những gì họ đã mang lại cho tôi vậy.”
Sancho liền lấy ra từ túi trạm của mình một mẩu bánh mì và một miếng phô mai, trao cho cậu bé và nói: “Nào, cầm lấy đi, anh bạn Andres, vì tất cả chúng ta đều có phần trong bất hạnh của cậu đấy.”
“Ơ, anh thì có phần gì chứ?”
“Cái phần bánh mì với phô mai mà tôi đang cho cậu đây này,” Sancho đáp; “và Chúa mới biết liệu chính tôi có phải chịu cảnh thiếu thốn hay không; vì tôi muốn cho cậu biết rằng, người hầu cho các hiệp sĩ giang hồ như chúng tôi phải chịu đựng rất nhiều nỗi đóng khát và cơ cực, thậm chí cả những thứ còn dễ cảm nhận hơn là lời kể.”
Andres chộp lấy chỗ bánh mì và phô mai, thấy chẳng ai cho thêm gì nữa liền cúi gằm mặt, cắm cổ bước đi, đúng như người ta vẫn nói. Tuy nhiên, trước khi rời đi, cậu ta vẫn không quên nói với với lại: “Vì tình yêu của Chúa, hỡi ngài hiệp sĩ giang hồ, nếu ngài có gặp lại tôi lần nữa, dẫu ngài có thấy người ta đang băm vằm tôi ra đi chăng nữa, xin cũng đừng cứu giúp hay cứu viện gì cho tôi, cứ để mặc tôi với bất hạnh của mình, dù sao nó cũng chẳng lớn đến mức mà một tai ương lớn hơn lại giáng xuống đầu tôi khi được ngài – vị hiệp sĩ mang lời nguyền của Chúa trùm lên bản thân và tất cả các hiệp sĩ giang hồ từng sinh ra trên đời này – ra tay cứu giúp.”
Don Quixote vùng dậy định trừng phạt cậu ta, nhưng Andres đã cắm cổ chạy nhanh đến mức chẳng ai kịp đuổi theo; và Don Quixote cảm thấy vô cùng bẽ bàng trước câu chuyện của Andres, trong khi những người còn lại phải rất vất vả mới kìm nén được tràng cười để không làm ông thêm phần mất mặt.
