Đến lúc ấy, họ liền nhìn thấy ba bốn mươi chiếc cối xay gió đang đứng trên cánh đồng nọ; và ngay khi Don Quixote trông thấy chúng, chàng liền bảo người giám mã của mình rằng: “Vận mệnh đang sắp đặt mọi việc cho chúng ta tốt đẹp hơn cả những gì ta có thể hằng mong ước. Kìa, bạn Sancho Panza thân mến, ở đằng kia có tới ba mươi hoặc hơn thế nữa những tên khổng lồ gớm ghiếc hiện ra, tất cả bọn chúng ta đều định sẽ giao chiến và tiêu diệt, và với chiến lợi phẩm thu được từ chúng, chúng ta sẽ bắt đầu gây dựng cơ nghiệp; bởi đây là cuộc chiến chính nghĩa, và việc quét sạch một giống loài độc ác như vậy khỏi mặt đất là việc làm đẹp lòng Thiên Chúa.”
Sancho Panza liền hỏi: “Những tên khổng lồ nào cơ ạ?”
Chủ nhân của y đáp: “Những tên mà ngươi thấy đằng kia, với đôi tay dài, mà có những tên tay dài gần tới hai dặm.”
Sancho thưa: “Xin ngài hãy nhìn cho kỹ; những gì chúng ta thấy ở đằng kia không phải là người khổng lồ mà là cối xay gió, còn những cái trông giống như tay chúng chính là những cánh quạt, khi được gió quay sẽ làm cho cối xay đá chuyển động.”
Don Quixote đáp: “Thật dễ dàng nhận thấy rằng ngươi chưa quen với việc phiêu lưu dấn thân; đó chính là những tên khổng lồ; và nếu ngươi sợ hãi, hãy xéo đi chỗ khác và quỳ xuống cầu nguyện trong lúc ta bước vào cuộc giao chiến quyết liệt và không cân sức với chúng.”
Nói đoạn, chàng thúc mạnh đôi chân vào chú chiến mã Rocinante, chẳng màng gì đến những tiếng gọi với theo của người giám mã Sancho đang cảnh báo rằng những thứ chàng sắp tấn công chắc chắn là cối xay gió chứ không phải người khổng lồ. Tuy nhiên, chàng quá đỗi đinh ninh rằng chúng là người khổng lồ nên chẳng hề nghe thấy tiếng gọi của Sancho, cũng chẳng nhận ra chúng thực chất là gì dù ở khoảng cách gần nhường ấy, mà cứ thế lao thẳng về phía chúng và thét lên: “Đừng có chạy trốn, hỡi lũ hèn nhát và ti tiện, vì chỉ có một hiệp sĩ đơn độc đang tấn công các ngươi thôi đây.”
Vừa lúc đó, một cơn gió nhẹ thổi qua và những cánh quạt khổng lồ bắt đầu chuyển động; thấy vậy, Don Quixote liền kêu lớn: “Dù các ngươi có múa may nhiều tay hơn cả tên khổng lồ Briareus đi chăng nữa, các ngươi vẫn phải đối đầu với ta.”
Nói rồi, dốc hết lòng dạ phó thác cho nữ nương tử Dulcinea kính yêu, nài xin nàng phù hộ trong cơn hiểm nghèo tột cùng ấy, tay lăm lăm ngọn giáo và khép kín chiếc khiên che chở, chàng thúc ngựa thốc gió phi nước đại và lao thẳng vào chiếc cối xay đầu tiên ở trước mặt; nhưng khi chàng phóng mũi giáo vào cánh quạt, gió cuốn nó quay với một lực mạnh đến mức bẻ gãy nát ngọn giáo, đồng thời hất tung cả ngựa lẫn người văng ra, lăn lộn trên cánh đồng trong một bộ dạng vô cùng thảm hại. Sancho vội vã chạy đến cứu giúp với hết tốc lực mà con lừa của y có thể chạy được, và khi đến nơi, y thấy chủ nhân không thể nhúc nhích nổi, cú ngã cùng con ngựa Rocinante đã giáng xuống một chấn động quá mạnh.
Sancho thưa: “Chúa phù hộ tôi! Chẳng phải tôi đã bảo ngài hãy cẩn thận việc mình đang làm, rằng chúng chỉ là cối xay gió thôi sao? Chẳng ai lại đi nhầm lẫn điều đó trừ những kẻ có chút hơi hướng lệch lạc trong đầu.”
Don Quixote đáp: “Im đi, bạn Sancho; vận may chiến tranh hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác vốn hay thay đổi thất thường; và hơn thế nữa, ta nghĩ, và đó là sự thật, rằng chính vị pháp sư Friston kẻ đã cuỗm mất phòng đọc và những cuốn sách của ta, đã biến những tên khổng lồ này thành cối xay nhằm tước đoạt của ta vinh quang chiến khuất phục chúng, sự thù hằn mà hắn dành cho ta là thế đó; nhưng cuối cùng thì những mánh khóe độc ác của hắn cũng sẽ chẳng ăn thua gì trước thanh gươm bén của ta đâu.”
Sancho Panza nói: “Xin Chúa định đoạt theo ý Ngài,” rồi đỡ chủ nhân đứng dậy và đặt ngài ngồi lên lưng con Rocinante vốn đã bị trật một bên vai; rồi vừa bàn tán về cuộc phiêu lưu vừa qua, họ tiếp tục lên đường hướng tới Puerto Lapice, vì theo lời Don Quixote, ở đó họ chắc chắn sẽ tìm thấy vô số những cuộc phiêu lưu đa dạng bởi đó là một tuyến đường lớn qua lại tấp nập. Mặc dù vậy, chàng vẫn vô cùng đau buồn vì mất đi ngọn giáo, và khi nói điều đó với người giám mã, chàng bổ sung thêm rằng: “Ta nhớ đã từng đọc được rằng có một hiệp sĩ Tây Ban Nha tên là Diego Perez de Vargas, sau khi gãy kiếm trong trận chiến, đã bẻ một cành sồi thật lớn và nặng, rồi dùng nó trong ngày hôm đó làm nên những chuyện phi thường, nện cho đám người Ma-rốc nhừ tử đến mức được ban cho biệt danh là Machuca, và từ ngày đó trở đi, ông cùng con cháu được gọi là dòng họ Vargas y Machuca. Ta nhắc đến chuyện này là vì ngay từ cây sồi đầu tiên ta nhìn thấy, ta quyết định sẽ bẻ một cành lớn và chắc chắn như thế, để rồi ta kiên quyết và thề sẽ thực hiện những chiến công lừng lẫy khiến ngươi phải thấy mình vô cùng may mắn vì đã được dung dưỡng để đến chứng kiến, và trở thành nhân chứng sống cho những sự việc khó lòng mà tin nổi.”
Sancho liền đáp: “Mọi sự tùy ý Chúa muốn; tôi tin tất cả những gì ngài nói. Nhưng xin ngài hãy đứng thẳng người lại một chút, vì trông ngài có vẻ lệch hẳn sang một bên, chắc là do cú ngã khi nãy giáng xuống.”
Don Quixote bảo: “Đúng là như vậy đấy, và nếu ta không kêu ca về cơn đau thì đó là vì các hiệp sĩ giang hồ không được phép phàn nàn về bất kỳ vết thương nào, dù cho ruột gan có phòi cả ra ngoài đi chăng nữa.”
Sancho nói: “Nếu vậy thì tôi không còn gì để thưa; nhưng Chúa biết rõ là tôi thà rằng ngài cứ kêu đau khi có chỗ nào không ổn còn hơn. Về phần mình, tôi xin thú nhận là dù đau đớn có nhỏ đến đâu tôi cũng phải kêu lên, trừ khi quy tắc không được kêu ca này áp dụng luôn cả cho những kẻ giám mã của các hiệp sĩ giang hồ.”
Don Quixote không thể nhịn được cười trước sự ngây ngô của người giám mã, và chàng trấn an rằng y có thể kêu ca bất cứ lúc nào và bằng bất kỳ cách nào y muốn tùy thích, bởi cho đến nay, chàng chưa từng đọc được điều gì ngược lại trong luật lệ của giới hiệp sĩ.
Sancho nhắc chủ nhân nhớ rằng đã đến giờ ăn trưa, đáp lại lời đó, chủ nhân bảo rằng tự bản thân ngợi lúc này chẳng thấy đói khát gì, còn y thì cứ việc ăn khi nào thấy thèm. Nhờ sự cho phép ấy, Sancho liền ngả người thoải mái hết mức có thể trên lưng con vật chở đồ, lôi từ trong túi vải đôi ra những gì y đã cất gióng trong đó, vừa thủng thỉnh giậm chân đi sau lưng chủ vừa nhai ngấu nghiến, thỉnh thoảng lại ngửa cổ tu những ngụm rượu từ chiếc bầu da với một vẻ ngon lành mà có lẽ gã tửu phu khát nước nhất ở Malaga cũng phải thèm thuồng; và trong khi y cứ tiếp tục nốc hết ngụm này đến ngụm khác như thế, y chẳng hề bận tâm mảy may đến những lời hứa hẹn mà chủ nhân đã dành cho mình, cũng chẳng xem việc đi tìm kiếm những cuộc phiêu lưu dẫu hiểm nghèo đến đâu là gian khổ mà trái lại còn coi đó là một niềm vui thích. Cuối cùng, họ qua đêm giữa những lùm cây, và từ một trong số đó, Don Quixote đã bẻ một cành cây khô để tạm dùng làm ngọn giáo theo kiểu cách của mình, rồi gắn phần đầu giáo mà y tháo ra từ chiếc gãy vào đó. Suốt đêm hôm ấy, Don Quixote thức trắng để nghĩ về nữ nương tử Dulcinea của mình nhằm làm đúng theo những gì chàng từng đọc trong sách vở, rằng biết bao đêm liền trong các khu rừng và chốn hoang vu, các hiệp sĩ thường thức trắng đêm, được nâng đỡ bởi ký ức về các vị phu nhân của lòng họ. Sancho Panza thì lại không trải qua đêm đó theo cách như vậy; vì cái bụng đã được lấp đầy bằng thứ đồ uống nặng đô hơn cả nước rau diếp, y ngủ một mạch đến sáng, và nếu như chủ nhân không gọi dậy, thì dẫu có là những tia nắng mặt trời chiếu thẳng vào mặt hay tất cả những tiếng chim hót líu lo chào đón ngày mới rạng rỡ cũng chẳng đủ sức lay y tỉnh giấc. Lúc đứng dậy, y liền thử cầm bầu da lên và nhận thấy nó vơi đi ít nhiều so với đêm hôm trước, điều đó khiến tim y quặn thắt vì có vẻ như họ chẳng dễ gì tìm được cách khắc phục sự thiếu hụt này một cách nhanh chóng. Don Quixote thì chẳng màng gì đến chuyện lót dạ, bởi như đã nói từ trước, chàng chỉ tự nuôi sống bản thân bằng những hồi ức đầy thi vị.
Họ quay trở lại con đường mà họ đã khởi hành từ đầu dẫn đến Puerto Lapice, và vào lúc ba giờ chiều, họ đã nhìn thấy nó xuất hiện trước mắt. Khi trông thấy, Don Quixote liền cất tiếng: “Hỡi người anh em Sancho Panza, tại đây chúng ta có thể tha hồ nhúng tay ngập đến khuỷu tay vào cái gọi là những cuộc phiêu lưu; nhưng hãy chú ý rằng, dẫu ngươi có thấy ta lâm vào tình thế nguy hiểm lớn lao nhất trên đời đi chăng nữa, ngươi cũng tuyệt đối không được bén tay vào gươm để bênh vực ta, trừ phi ngươi nhận ra rằng những kẻ tấn công ta chỉ là đám hạ lưu hoặc dân tiểu tiểu tốt; trong trường hợp đó, ngươi hoàn toàn có quyền giúp đỡ ta; nhưng nếu chúng là các hiệp sĩ, chiếu theo luật lệ của giới hiệp sĩ, ngươi tuyệt đối không được phép hay cho phép giúp đỡ ta cho đến khi ngươi đã được phong tước hiệp sĩ.”
Sancho cung kính đáp: “Thưa ngài, chắc chắn rồi, ngài sẽ được tuân lệnh tuyệt đối trong chuyện này; huống chi bản thân tôi vốn dĩ là kẻ hòa bình và chẳng thích dây dưa vào tranh chấp hay cãi vã; có điều, xét đến việc bảo vệ thân thể mình, tôi sẽ chẳng màng mấy đến những luật lệ ấy đâu, bởi luật pháp của con người lẫn thần linh đều cho phép bất kỳ ai được quyền tự vệ trước mọi kẻ tấn công bất luận là ai.”
Don Quixote đáp: “Ta chuẩn y điều đó, nhưng riêng trong chuyện giúp đỡ ta chống lại các hiệp sĩ, ngươi phải kìm nén cái tính bộc trực tự nhiên của mình lại.”
Sancho đáp lời: “Tôi xin hứa sẽ làm như vậy, và sẽ giữ gìn giới luật này cẩn trọng chẳng kém gì ngày Chúa nhật.”
Trong lúc họ đang trò chuyện như thế, trên con đường xuất hiện hai tu sĩ dòng Thánh Benedict, cưỡi trên lưng hai con lạc đà—vì hai con la họ cưỡi cao chẳng kém gì lạc đà. Họ đeo kính đi đường và mang theo ô che nắng; theo sau họ là một cỗ xe ngựa có bốn hoặc năm người cưỡi ngựa hộ tống cùng hai kẻ dắt la đi bộ. Bên trong cỗ xe, như sau đó đã rõ, là một phu nhân người xứ Biscay đang trên đường tới Seville, nơi chồng bà sắp sửa lên đường đi sang Ấn Độ nhận một chức vụ vô cùng cao quý. Các vị tu sĩ dù đi chung đường nhưng không đi cùng đoàn với bà; thế nhưng ngay khi Don Quixote trông thấy họ, chàng liền bảo người giám mã của mình rằng: “Hoặc là ta nhầm lẫn, hoặc đây sẽ là cuộc phiêu lưu nổi tiếng nhất từng được thấy, bởi những thân hình đen đúa mà chúng ta nhìn thấy đằng kia chắc chắn là, và không thể chối cãi được chính là, những tên pháp sư đang bắt cóc một vị công chúa bị cướp đi trong cỗ xe kia, và ta phải dốc toàn lực để đập tan hành vi trái đạo lý này.”
Sancho thưa: “Chuyện này còn tệ hơn cả đám cối xay gió nữa đấy. Xin ngài hãy nhìn cho rõ; đó là các tu sĩ dòng Thánh Benedict, còn cỗ xe rõ ràng là của những lữ khách bình thường thôi: tôi bảo ngài phải suy xét cho tường tận và đừng để ác quỷ dẫn dụ nữa.”
Don Quixote đáp lại: “Ta đã bảo ngươi rồi hỡi Sancho, rằng về chủ đề phiêu lưu thì ngươi chẳng biết gì sất. Những gì ta nói là sự thật, lát nữa ngươi sẽ rõ.”
Nói đoạn, chàng tiến lên chặn giữa con đường mà các vị tu sĩ đang đi tới, và ngay khi nghĩ rằng họ đã đến khoảng cách đủ gần để nghe thấy lời mình, chàng cất cao giọng thét lớn: “Hỡi những sinh vật ma quỷ và nghịch đạo, hãy lập tức thả ngay những vị công chúa cành vàng lá ngọc mà các ngươi đang cưỡng ép mang đi trong cỗ xe kia ra, bằng không hãy chuẩn bị đối mặt với cái chết nhanh chóng như một hình phạt đích đáng cho những hành vi tội ác của các ngươi.”
Các vị tu sĩ liền kìm cương dừng lại, vô cùng kinh ngạc trước diện mạo cũng như lời lẽ của Don Quixote, họ đáp lời rằng: “Thưa ngài Hiệp sĩ, chúng tôi không phải là sinh vật ma quỷ hay nghịch đạo gì cả, mà chỉ là hai tu sĩ dòng Thánh Benedict đang đi trên con đường của mình, và chúng tôi cũng chẳng hề biết có vị công chúa bị bắt cóc nào đang ở trong cỗ xe này hay không.”
Don Quixote nói: “Đừng có dùng lời lẽ mềm mỏng với ta, vì ta thừa biết tụi mày là lũ gian xảo dối trá rồi,” và chẳng đợi đối phương đáp lời, chàng thúc mạnh con ngựa Rocinante, tay lăm lăm ngọn giáo lao thẳng vào vị tu sĩ đi đầu với một khí thế hung hãn và quyết tâm đến mức nếu vị tu sĩ ấy không kịp tung mình nhảy xuống khỏi lưng la, chàng đã hất văng ông ta xuống đất trái ý muốn, đồng thời gây ra thương tích nặng nề, nếu không muốn nói là mất mạng tại chỗ. Vị tu sĩ thứ hai, chứng kiến cảnh đồng môn bị đối xử như vậy, liền giót gót chân vào con la to như pháo đài của mình và phóng thục mạng băng qua đồng trống với tốc độ nhanh hơn cả gió.
Sancho Panza, khi trông thấy vị tu sĩ ngã lăn ra đất, liền nhanh nhẹn tuột xuống khỏi lưng con lừa, lao về phía ông ta và bắt đầu giật lấy bộ áo tu. Ngay khoảnh khắc ấy, những kẻ dắt la của các tu sĩ chạy tới và gặng hỏi y lột áo ông ta để làm gì. Sancho đáp rằng đây là chiến lợi phẩm hợp pháp thuộc về y từ trận chiến mà chủ nhân Don Quixote của y đã giành được thắng trận. Đám dắt la vốn chẳng hiểu gì về chuyện đùa cợt, cũng chẳng tài nào hiểu nổi những chuyện chiến trận với chiến lợi phẩm này, thấy Don Quixote đang đứng cách đó một quãng xa để trò chuyện với những lữ khách trong cỗ xe, liền lao vào tẩn Sancho, quật ngã y xuống đất, đánh cho rụng gần hết tóc trên cằm, nện cho những cú đá trời giáng rồi bỏ mặc y nằm dài bất tỉnh nhân sự; và chẳng chần chừ thêm chút nào nữa, họ vội vã giúp vị tu sĩ trèo lên yên. Vị tu sĩ với cơ thể run lẩy bẩy, mặt cắt không còn giọt máu, vừa leo được lên yên ngựa liền thúc ngựa đuổi theo người đồng hành đang đứng ngóng từ xa để quan sát kết quả của cuộc tấn công; rồi chẳng thèm chờ đến hồi kết của vụ việc vừa chớm nở ấy, họ tiếp tục hành trình, vừa đi vừa làm dấu thánh liên tục như thể có quỷ dữ đang bám đuổi sau lưng.
Như đã thuật lại, Don Quixote đang trò chuyện với vị phu nhân trong cỗ xe: “Hỡi phu nhân tuyệt sắc của lòng ta,” chàng nói, “giờ đây ngài có thể tùy ý định đoạt thân phận của mình theo ý muốn, bởi sự kiêu ngạo của những kẻ cưỡng bức ngài đã phải phơi thây khuất phục dưới cánh tay dũng mãnh này của ta; và để ngài khỏi phải thấp thỏm mong mỏi được biết tên tuổi của vị ân nhân cứu mạng, xin hãy hay cho rằng ta đây chính là Don Quixote de la Mancha, hiệp sĩ giang hồ kiêm nhà thám hiểm, và là kẻ thần phục dưới chân nữ nương tử Dulcinea del Toboso tuyệt trần vô song; và để đáp lại ân huệ mà ngài vừa nhận được từ tay ta, ta chẳng đòi hỏi gì hơn ngoài việc ngài hãy quay về El Toboso, thay mặt ta diện kiến vị phu nhân ấy và thuật lại cho nàng hay những gì ta đã làm để giải cứu ngài.”
Một trong những kẻ hầu cận hộ tống cỗ xe, là một người xứ Biscay, đã lắng nghe toàn bộ những lời Don Quixote vừa nói, và nhận thấy gã hiệp sĩ không chịu để cỗ xe đi tiếp mà cứ khăng khăng bắt nó phải quay đầu ngay về El Toboso, liền lao xồng xộc tới, chộp lấy ngọn giáo của chàng và cất lời bằng thứ tiếng Castilian pha tạp tồi tệ cùng giọng xứ Biscay thô kệch theo cách của hắn: “Xéo mau, hỡi tên hiệp sĩ, xéo cho khuất mắt tao; thề có Thượng Đế đã tạo ra tao, nếu mày không cút khỏi chiếc xe này, tao sẽ đâm chết mày cho đáng kiếp một kẻ xứ Biscay.”
Don Quixote hiểu rất rõ ý hắn, và điềm tĩnh đáp lại: “Nếu ngươi là một hiệp sĩ, ngặt nỗi ngươi lại chẳng phải, thì hỡi sinh vật khốn kiếp kia, ta đã sớm trừng trị sự dại dột và xấc láo của ngươi rồi.” Gã người Biscay liền gầm lên: “Tao mà không phải quý tộc ư!—Thề có Chúa là mày dám nói dối như một tên Cơ Đốc giáo: nếu mày buông giáo và rút gươm ra, mày sẽ sớm thấy rằng mày đang mang nước đi đổ sông đổ biển đấy: người Biscay trên cạn, quý tộc dưới biển, quý tộc dưới địa ngục, và hãy mở mắt ra mà coi, nếu mày dám nói khác đi thì mày chính là kẻ dối trá.”
Don Quixote đáp lời: “‘“Ngươi sẽ sớm được thấy thôi,” lời của Agrajes,’” rồi ném ngọn giáo xuống đất, tuốt gươm khỏi vỏ, giương khiên che chắn tay và lao vào gã người Biscay với quyết tâm tước đoạt mạng sống của hắn.
Gã người Biscay khi thấy chàng xông tới, dẫu rất muốn nhảy xuống khỏi lưng con la vốn là loại la thuê mướn tồi tàn nên chẳng lấy gì làm tin cậy, nhưng không còn cách nào khác đành phải rút gươm thủ thế; dẫu vậy, hắn vẫn còn may mắn vì ở ngay gần cỗ xe, nhờ thế mà chộp lấy được một chiếc đệm ngồi trên xe để dùng làm khiên đỡ; và hai bên lao vào nhau như thể hai kẻ thù không đội trời chung. Những người khác cố gắng can thiệp giảng hòa nhưng không thành, bởi gã người Biscay gào thét bằng thứ ngôn ngữ lắp bắp rằng nếu họ không để hắn kết thúc trận chiến này, hắn sẽ giết chết nữ chủ nhân của mình cùng bất cứ kẻ nào dám cản đường. Vị phu nhân trong cỗ xe, vô cùng kinh ngạc và hoảng sợ trước cảnh tượng trước mắt, liền ra lệnh cho đánh xe né sang một bên đôi chút, rồi chăm chú dõi theo cuộc giao tranh dữ dội ấy, trong đó gã người Biscay đã giáng cho Don Quixote một cú đánh trời giáng vào bả vai vượt qua cả vành khiên, mà nếu cú đánh ấy giáng xuống một kẻ không mặc giáp, hẳn đã chém đôi thân hình chàng ra làm hai đoạn. Don Quixote cảm nhận rõ sức nặng của cú đòn phi thường ấy, liền cất cao giọng kêu lên: “Hỡi nữ hoàng của lòng tôi, nàng Dulcinea, đóa hoa nhan sắc, hãy đến cứu giúp vị hiệp sĩ của nàng, kẻ đang lâm vào cảnh hiểm nghèo tột cùng vì trọn đời thực hiện nghĩa vụ đối với nhan sắc của nàng.” Chỉ trong chớp mắt, chàng vừa thốt lên những lời đó, vừa vung gươm, nép mình thật kỹ sau chiếc khiên rồi lao vào tấn công gã người Biscay, với quyết tâm đánh cược tất cả vào một nhát kiếm duy nhất. Gã người Biscay thấy chàng lao tới với khí thế đó thì vô cùng nể phục lòng dũng cảm toát lên từ phong thái hào hiệp của chàng, và quyết định làm theo gương ấy, thế nên hắn đứng chờ chàng dưới sự che chắn cẩn thận của chiếc đệm, bởi hoàn toàn không thể thực hiện bất kỳ động tác xoay sở nào với con con la đã kiệt sức đến độ chẳng sinh ra để phục vụ cho thể loại trò chơi này và chẳng thể nhúc nhích nổi dù chỉ một bước.
Thế là, như đã thuật lại, Don Quixote lao về phía gã người Biscay đầy cảnh giác, với thanh gươm giương cao cùng quyết tâm chẻ đôi người hắn ra làm hai nửa, trong khi ở chiều ngược lại, gã người Biscay tay cầm gươm và nép mình sau chiếc đệm cũng đang đứng chờ sẵn; tất cả những kẻ có mặt đều đứng chết lặng trong sự hồi hộp thót tim ngóng chờ kết quả từ những nhát chém tựa hồ muốn trời long đất lở ấy, còn vị phu nhân trong cỗ xe cùng đoàn hầu cận thì liên tục khấn vái, dâng hiến muôn vàn lời thề nguyện đến tất cả các bức tượng thánh và điện thờ khắp đất nước Tây Ban Nha, cầu xin Thiên Chúa cứu giúp vị giám mã của bà cùng toàn thể đoàn người thoát khỏi cơn hiểm họa lớn lao mà họ đang trớ trêu vướng phải. Nhưng ngặt nỗi, đúng vào thời điểm và nút thắt gay cấn này, tác giả của câu chuyện lại bỏ dở trận chiến đang hồi ác liệt, với lời cáo lỗi rằng ông chẳng thể tìm thấy bất kỳ tài liệu nào chép thêm về những chiến công này của Don Quixote ngoài những gì đã được trình bày từ đầu đến giờ. Sự thật là tác giả thứ hai của tác phẩm này hoànท์ không muốn tin rằng một câu chuyện kỳ thú như thế lại có thể bị bỏ quên dưới án tử của sự lãng quên, hay trí tuệ của xứ La Mancha lại kém cỏi đến mức không lưu giữ trong các văn khố hay sổ sách của họ bất kỳ tài liệu nào đề cập đến vị hiệp sĩ lừng danh này; và chính vì mang niềm tin ấy, ông không hề tuyệt vọng trong việc tìm kiếm đoạn kết của câu chuyện thú vị này, và nhờ sự phù hộ của trời cao, ông đã thực sự tìm thấy nó theo một cách sẽ được thuật lại ở Phần Hai.
