Anh đứng sau một bụi cây, chăm chú quan sát và lắng nghe, bàn tay cầm lòng khẩu súng ngắn trong tư thế cò tình tỏ vẻ thoải mái đúng như kiểu cách Tamantsev đã dạy cho.
Cuộc kiểm tra giấy tờ diễn ra êm ả, vô sự, tuy nhiên Andrei vẫn chẳng trông đợi ở việc đó chút gì trọng yếu, có kết quả cả.
Tamantsev đã từng nhiều lần nói với anh rằng, một tên gián điệp khác biệt với những kẻ phạm tội nguy hiểm khác, trước hết là ở chỗ đằng sau nó, tên gián điệp, có cả một nhà nước trọn vẹn. Việc đào tạo ra nó, với đầy đủ tất cả mọi ý nghĩa, là kết quả hoạt động của nhiều nhà chuyên nghiệp dày kinh nghiệm nhất đã phải nghiền ngẫm và cân nhắc kỹ càng với tinh thần trách nhiệm rất cao về từng chi tiết cả trong tiểu sử bịa đặt, cả trong các đồ vật thường dùng và cả trong các thứ giấy tờ cần thiết hàng ngày của nó.
Với những thí dụ rút ra từ trong thực tế hoạt động của bản thân mình, Tamantsev kể lại rằng, bọn Đức thường tạo ra cho điệp viên của chúng một cơ sở ẩn núp tuyệt diệu như thế nào, chúng khẩn trương ra sao trong việc theo dõi tất cả những biện pháp nhằm bảo vệ các thứ giấy tờ của các quân nhân bộ đội Liên xô và những mật hiệu quy ước, mà mỗi một hiệu này thường chỉ có hiệu lực trong một thời gian nhất định; và chúng thường phản ứng lại một cách mau lẹ như thế nào – trong khoảng từ ba đến bốn tuần, có khi cũng chỉ trong hai tuần lễ – đối với những điều thay đổi đã bị chúng khám phá ra được.
Phương pháp thụ cảm bằng trực quan ít khi đưa lại được điều gì. – Tamantsev trầm ngâm nói. – Cũng có thể là bằng cách soát xét giấy tờ cũng chỉ phát hiện ra được một trong số mười tên điệp viên, nhưng chỉ có thể thôi, không nhiều hơn được đâu!
Tuy nhiên, Andrei vẫn chăm chú nhìn và tập trung lắng nghe đặc biệt từng lời Alekhin nói ra, để không bỏ qua những hiệu lệnh đã quy ước: - Tôi không thể hiểu..., và nhất là - Xin làm ơn.
Andrei dõi nhìn mấy viên sĩ quan đang bị xét hỏi từ phía bên cạnh và thậm chí còn phần nào từ phía sau lưng, nên đã không thể nào nhận ra được những biểu hiện trên vẻ mặt từng con người đó, và lại anh cũng không có quyền quan sát họ thật kỹ càng, xét nét, vì nhiệm vụ của anh lúc này là nắm chắc viên trung úy, một việc mà anh cũng đang cố gắng sức làm tròn.
Duy có trong thời gian tạm ngừng, ngay trước các bụi cây, mọi người lặng im, anh có hai lần tự cho phép mình được đảo mắt liếc nhìn đại úy trợ lý một chút.
Trong những giây phút đó, Andrei đã đánh giá lại cách xử sự của Anikushin.
Nếu trên đường đi xuất phát từ Lida và sau đó, ở tại đây, trong rừng này, trong những câu chuyện trao đổi với Alekhin, theo anh đại úy tỏ vẻ kiêu ngạo tới mức độ khinh khỉnh, và có thái độ gây gổ một cách thật khó hiểu, thì sau khi đã nghe thầy rõ tên họ của đại úy trợ lý và đã nhận ra anh ta là ai rồi, Andrei bắt đầu nghĩ về anh ta một cách khác hẳn.
Sở dĩ có tình trạng như vậy, trước hết là vì, Anikushin là một người, hoặc giả, chính là một tài năng xuất sắc, không nghi ngờ gì nữa. Vốn đã được các giới nghệ thuật nổi tiếng thừa nhận là niềm hy vọng của nghệ thuật ca hát nước Nga, lẽ dĩ nhiên Anikushin biết rõ chân giá trị của bản thân mình, nên đã tỏ lộ một thái độ phù hợp với thanh danh đó, và như vậy cũng chẳng có gì là xấu, là đáng chê trách cả.
Andrei đã dễ dàng hình dung thấy Anikushin trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác: trên sân khấu Nhà hát lớn, trong khi con người đó, sau buổi trình diễn, đứng bên bức màn rủ cúi chào khán giả với một phong thái đàng hoàng sinh động, thì cả cái gian phòng lớn, trấn thiết toàn bằng một thứ nhung đỏ long lanh phần hắt ánh sáng như pha-lê, rung lên những tràng vỗ tay vang dội.
Andrei cứ miên man suy nghĩ như vậy nên mỗi lúc càng cảm thấy kính trọng, và có cảm tình hơn đối với Anikushin, và anh đã quyết định dứt khoát là ngay sau khi việc này kết thúc, anh sẽ đến gặp đại úy để thổ lộ, do đâu mà mình lại biết rõ Anikushin và sẽ còn kể lại rằng, Valka trước đây là bạn học cùng lớp và là một người bạn gần gũi, thân thiết nhất của anh. Thậm chí bây giờ đây, anh còn nhớ cả tên gọi thông dụng của đại úy nữa: Igor, mà phải, dĩ nhiên là Igor. Chẳng là mỗi khi kể chuyện về ông anh mình, Valka đã nhiều lần nói lên một cách rõ ràng cái tên đó; và lại còn cả trong các bài viết đưa tin đăng trên báo, tên gọi đó hình như cũng vẫn thường được nhắc đến!
Tuy nhiên, Andrei cũng chỉ nghĩ về Anikushin trước khi Alekhin nói ra cái mật hiệu quy ước “Chú ý!”, còn thì lập tức sau đó Andrei đã chuyển được chiếu hướng tư tưởng và thầm nhắc lại trong óc những hành động của mình cần phải có, nếu xảy ra sự vật lộn, xô xát. Còn khi hai lần vang lên cái tiếng nói “Xin làm ơn...”, nó có nghĩa là chuẩn bị tác chiến, thì toàn thân Andrei đã ở trong tư thế hành động cao nhất. Để bảo đảm thật sẵn sàng, Andrei đã hai lần đặt đầu ruồi nòng súng nhằm trúng vai viên trung úy.
Nhưng trên bãi đất thưa cây ngay trước mày bụi khá rậm rạp, sau mày câu tranh cãi xảy ra giữa viên thượng úy và Alekhin, người đã hiển nhiên cố tình gây ra tình trạng gay gắt căng thẳng, mọi sự lại trở nên hoàn toàn êm ả bình thường. Alekhin lại ngồi xổm xuống lúi húi vào chiếc ba lô, còn ba viên sĩ quan bị soát xét thì hơi cúi đầu xuống, dõi xem Alekhin đang làm gì ở phía dưới. Qua các bộ điệu và thái độ của họ, không thấy có điều gì báo trước một hành vi thù địch nào cả.
Andrei không rời mắt khỏi viên trung úy. Tuy thế, anh vẫn chợt nhận thấy đại úy trợ lý bất thần đứng xen giữa Tamantsev và ba viên sĩ quan, trên cùng một vạch đường thẳng giữa bọn họ và ở phục kích.
Anikushin bỏ vị trí định đi đâu thế? Andrei lấy làm ngạc nhiên, nhưng chỉ một lát sau đã kinh hãi nhận thấy rõ cái gì đã xảy ra, và thậm chí còn nhớ lại – Tamantsev đã nói với anh – cái điều đó thường được gọi như thế này: bịt kín đường bắn lại!
Nhưng đại úy trợ lý làm như vậy để làm gì?.. Alekhin chẳng đã hai lần cảnh cáo đồng chí ấy, hay anh ta bị rồi trí chăng?
Andrei chợt bắt được ở phía bên tay trái mình, cái khoa tay lộ vẻ thất vọng của Tamantsev, liền đưa mắt liếc một cái thật nhanh về phía Tamantsev, biểu lộ sự thông cảm.
Lập tức Tamantsev đưa tay lên sờ cầu vai và giơ lên với Andrei bốn ngón tay theo số lượng các ngôi sao nhỏ chỉ cấp hiệu, ý nói: hãy nắm chắc viên đại úy! Andrei gật đầu tỏ vẻ đồng ý. Khi những cái đưa mắt của họ bắt gặp nhau trong chốc lát, Tamantsev xiết chặt quai hàm lại, nghiến răng thật nhanh mấy lần: anh vẫn thường biểu lộ tình cảm của mình như vậy, nếu tình huống không cho phép anh được rủa to lên mây câu cho hả! Mặt Tamantsev bùng bừng cáu giận và Andrei đã hình dung thấy, khi tất cả công việc này kết thúc, Tamantsev sẽ dồn cho viên đại úy trợ lý kia một thôi một hồi những câu rủa tục cho bỏ cơn bực tức.
Tamantsev cố tìm cách xoay xở lại vị trí, nhưng có thể nào làm khác được ở nơi đây, nếu chính đại úy trợ lý đã chắn mất đường bắn và che lấp mất anh, không còn nhìn thấy mấy viên sĩ quan nữa. Còn Andrei thì chỉ có thể nắm chắc cùng lúc có một tên mà Tamantsev đã chỉ định cho anh và lẽ dĩ nhiên đó là tên nguy hiểm nhất trong lúc này – viên đại úy.
Andrei không rời mắt khỏi gã đại úy, và anh nhìn thấy cái phần thân trên rắn chắc của hắn bất thần, qua làn ánh sáng ở chỗ khe ngắm và quan sát trong ở phục kích, dướn nhô lên rồi sụt xuống, hầu như cùng một lúc có tiếng người hô: “Đánh!”, và lập tức ở phía bên tay trái Andrei Tamantsev nổ súng và tiếng kêu man rợ vang lên. Andrei đưa súng nhắm trúng bả vai phải viên đại úy đã được phân công bám sát từ trước, bóp cò và ngay tức khắc vừa hô khẩu lệnh, theo như yêu cầu đã đề ra, cho một trung đội thực tế không có, mà miệng anh cứ lắp bắp không ra tiếng nữa vì quá xúc động, vừa nhảy bật ra khỏi bụi cây dẻ vừa nấp, để thu hút sự chú ý của những kẻ đang tấn công vào bản thân mình.
Khi ấy Tamantsev đã chạy ở phía trước Andrei, hai tay cầm hai khẩu súng ngắn “Nagan” vung lên ngang tầm vai, trông như đang múa vậy – con người có nhiều kỹ xảo đã từ bụi cây dẻ bên trái lao vụt lên rồi.
- Không được bắn! - Alekhin cố gượng đứng lên, gào to, giọng nói lạc hẳn đi, mặt mũi đẫm máu, và Andrei hiểu rằng, đầu Alekhin đã bị đánh hoặc đã bị bắn. Với một nỗi đau xót xé gan, xé lòng, Andrei tự trong thâm tâm mình biết rõ vì sao đã nên nông nỗi như vậy: không, Tamantsev đã không thể nào mắc sai lầm, mà chính là mình, Andrei, đã sai lầm, chắc chắn là riêng mình có tội lỗi mà thôi!..
Còn viên đại úy mà Andrei có nhiệm vụ phải nắm chắc thì đang nằm sấp sóng soài trên cỏ. Lúc đó, Andrei không hề nhận thấy rằng, dáng nằm và thể bất động của nó thật không phù hợp chút nào với vết thương do viên đạn anh bắn trúng vào vai.
Andrei đã không thể cân nhắc, đánh giá tình hình như Tamantsev đã từng hướng dẫn cho mình. Bị xúc động mạnh và quá rầu lòng, đến độ tuyệt vọng, mà nguyên nhân chính chỉ là tình trạng Alekhin bị thương nặng vì sự vô ý của mình hoặc thậm chí có thể do vết thương đó mà Alekhin phải hy sinh, hơn nữa còn phần nào bị choáng váng tâm thần do cái câu nói ngăn cấm thốt ra khi ấy của Alekhin: “Không được bắn!” – và chính vì vậy mà Andrei khó lĩnh hội là mình cần phải làm gì? - Andrei đã hoảng hốt mất tinh thần trong một lát, nhưng ngay lúc đó, từ phía bên trái, tiếng nói lắp bắp ra lệnh của Tamantsev đập vào tai Andrei như một phát súng nổ:
- Tóm lấy tên trung úy!!!
