Tôi có mối quan hệ riêng, đặc biệt với thiếu tá, trưởng ban an ninh nhà nước thành phố Lida.
Thật ra, theo nguyên tắc, không có yêu cầu chính thức thì trong bất kỳ trường hợp nào anh cũng không có quyền thông báo cho tôi bất cứ tin tức gì. Tuy nhiên, chỗ chúng tôi cũng đã nhiều lần giúp đỡ bên cơ quan này không chỉ riêng cái khoản xe cộ, xăng dầu là những thứ họ rất thiếu; và do đó về phần mình, họ lúc nào cũng sẵn sàng giúp đỡ chúng tôi.
Tôi có ý định nhờ thiếu tá cho biết ít điều về một số đối tượng điều tra của tôi trong đó có Pavlovsky và Svirid. Và tôi cũng mong muốn được xem hồ sơ những người ở khu vực vừa bị bắt khoảng một tuần trở lại đây chung quanh rừng Shilovychi và, nếu có thể, thì cho được nói chuyện với một vài người trong số đó.
Thật đáng bực là mặc dầu đã gần tới, trong phòng lúc bấy giờ ngoài thiếu tá ra lại còn có cả thủ trưởng của ông ta nữa – một trung tá mà tôi chưa được quen biết ở thành phố Baranovichi. Tôi tự giới thiệu với trung tá và phải trình bày vấn đề tôi cần quan tâm là ở Shilovychi và Kamenka.
Sau khi nghe xong, trung tá đứng dậy, đi đi lại lại trong phòng và nói liền một mạch. Đại loại ông nói rằng, khu rừng Shilovychi đúng như một cái dằm nằm trong tỉnh ông và ở đây họ không có đủ lực lượng và khả năng thanh lọc nó hoặc theo đúng như ông nói là để tẩy uế nó đi. Đây là công việc của bên quân đội chúng tôi, nhưng hình như chúng tôi chả hề lo lắng gì về chuyện này cả, vì chừng nào mà đường giao thông mặt trận còn đi xa thì đời sống nhân dân trong vùng có ra sao, sự an ninh của dân chúng và chính quyền địa phương có như thế nào đi nữa thì hình như cũng không phải là việc của chúng tôi.
Tình hình luôn luôn là như vậy. Quân đội thì cho rằng, chúng tôi là cơ quan an ninh, còn cơ quan an ninh thì nghĩ rằng, chúng tôi là quân đội.
Ông trung tá nói rất to, nhiệt tình có vẻ như đang diễn thuyết trên khán đài. Đúng là tôi lâm vào cái cảnh nan giải. Ông ta nói thẳng với tôi, cứ như cho tôi, chí ít, cũng là tư lệnh quân đoàn và đứng trước đề nghị như vậy mà tôi thì lại không cung cấp được một lực lượng cần thiết, (tôi tính có lẽ không thể dưới ba ngàn người được) để tẩy uế khu rừng Shilovychi này.
Tôi cũng có thể nói nhiều điều với ông ta, nhưng trong tình thế này thì biết nói gì được; vì vậy cứ đành để phí thì giờ thôi. Lúc này tôi thèm ngủ đến chết được.
Ông ta cứ thao thao, còn tôi thì im lặng ngồi dựa vào chiếc ghế bành ngay trước mặt ông và giả bộ chú ý lắng nghe, thậm chí thỉnh thoảng còn gật gù vẻ tán thưởng và, thật là trớ trêu, có một lúc thấy thiếu tá mỉm cười, tôi cũng ngốc nghếch cười theo, tuy chả hiểu cười gì cả. Tôi chỉ sợ nhất là nhỡ quên đi, ngủ gật mà ngã thì thật là phiền.
Cuối cùng rồi ông trung tá cũng chấm dứt bài diễn văn, chia tay về đi nghỉ. Thiếu tá tiễn ông xuống thang gác. Tôi cũng theo họ và vừa đi vừa nháy thiếu tá lùi lại để nói chuyện.
Xuống nhà dưới thiếu tá từ biệt thủ trưởng và rẽ vào phòng thường trực. Một đại úy, mặt hồng hào, để ria mép, ngực đeo huân chương Cờ Đỏ, đang trực trong phòng. Tôi vào theo thiếu tá, sau khi đã khép cánh cửa sau lưng lại, liền đề nghị thẳng thắn là cần nói chuyện với thủ trưởng bằng vô tuyến điện thoại.
- Mở cửa phòng cho anh ấy, – vừa treo chìa khóa lên tường, thiếu tá vừa hạ lệnh cho đại úy trực ban.
- Và, một đề nghị nữa trên tinh thần đồng nghiệp, hữu nghị chứ không phải với danh nghĩa phục vụ gì, tôi nói nhanh, anh có thể cho tôi đọc một số hồ sơ điều tra được không?
- Ô, anh bạn ạ, anh tham lam quá đấy, có lẽ anh định ngủ đêm ở đây chăng, - thiếu tá ngoảnh lại nhìn tôi nói, nhưng không có vẻ gì là cự tuyệt cả và nói luôn với trực ban – báo cho Senchila biết để chuẩn bị... nhưng chỉ đưa những hồ sơ của bọn thủ phạm chính và tòng phạm thôi!.. Còn anh, xin lỗi nhé, thủ trưởng đang chờ, - thiếu tá hất đầu ra phía cửa, chia tay bắt tay từ biệt. - Xin lỗi, mai sẽ gặp nhau.
“Chỉ những thủ phạm chính và tòng phạm thôi!... Chỉ cần thế cũng đủ phải cám ơn rồi, còn đòi gì hơn nữa.
- Khoan, xin anh đợi một phút nữa thôi, - tôi vừa nắm lấy tay thiếu tá, vừa bước lên trước mặt anh ta mà chả cần giữ lịch sự gì cả, nói vội:
- Anh có biết người nào là Stanislav Svirid ở ấp Kamenka không? Người ngăm đen, thái độ lúc nào cũng có vẻ sợ sệt điều gì đó.
- Không, tôi không biết, - rụt tay lại và bước tránh tôi, thiếu tá trả lời. - Lần đầu tiên nghe nói đến người này đấy.
- Thế anh có biết Pavlovsky không?
- Pavlovsky nào? Hiện có một tên đang bị giam ở đây.
- Đó là lão bố, - tôi cũng ngạc nhiên với lời đối đáp nhanh nhảu của mình và vẫn còn níu tay áo thiếu tá lúc đó đã ra đến cửa ngoài, hỏi tiếp. - Thế anh có biết con lão ta không?
- Lão ta có hai con trai, - thiếu tá bước nhanh qua bậc, khép cửa lại và vừa đi theo hành lang vừa nhắc lại, - xin lỗi, để đến mai...
Lát sau tôi đã ngồi trong căn phòng vắng lặng dưới ngọn đèn dầu chăm chú lướt đọc những hồ sơ điều tra về bọn nhân viên cảnh sát và tay sai khác của bọn Đức.
Các biên bản hầu như đều giống nhau về những câu hỏi khuôn mẫu và những câu trả lời của kẻ bị bắt cũng chả khác nhau gì mấy. Phần lớn bọn chúng đều mới bị bắt mấy tuần nay. Chả có gì hấp dẫn đối với tôi cả. Chẳng hạn: “...Hãy nói xem, khi nào, trong những hoàn cảnh nào anh đã bắt nộp gia đình người du kích Joseph Tyshkevich cho bọn Đức?...” “Anh hãy nhớ thêm xem, ngoài anh ra còn ai tham dự vào các cuộc xử bắn tù binh ở Kashary tháng tám năm 1941?”
“Khi khám xét đã phát hiện thấy nhà anh có nhiều đồ trang sức bằng vàng như: vòng, dây chuyền, nhẫn, xuyến và một số răng vàng. Anh hãy khai rõ là anh đã có được những thứ đó trong hoàn cảnh nào, từ bao giờ?”
Tất nhiên là, để cố cứu lấy cuộc sống nên chúng đã chối, phủ nhận và biện bạch, thanh minh. Cũng chỉ là những lời, những cách giống nhau. Nhưng những chứng cứ, những lời, những tài liệu đối chất đã bắt chúng phải nhận tội.
Chúng là bọn khủng bố, bọn giết người, bọn trộm cướp, nhưng chúng làm sao có thể có mối quan hệ với bọn điện đài, và nói chung, với bọn tình báo mà chúng tôi đang truy lùng? Việc gì tôi phải mất thời gian vì bọn này.
Nhưng ngộ nhỡ ra...
Cái “ngộ nhỡ ra?” luôn luôn thôi thúc chúng tôi trong khi truy lùng, làm tăng thêm hy vọng và nhiệt tình. Nhưng tôi vừa ngủ gà ngủ gật vừa vắt óc để tìm hiểu. Để tránh ngủ gật, tôi định hát, vì dầu sao vốn liếng của tôi tuy không nhiều nhưng cũng được vài đoạn.
Hồ sơ của Pavlovsky bố cũng để ở trong cặp bìa xám, giống như các hồ sơ khác, gồm những biên bản hỏi cung, quyết định bắt giữ và kèm theo các giấy tờ nghiệp vụ khác.
Nó bị bắt như một người Đức, vì đã phản bội Tổ quốc, nhưng ngoài việc ký tên trong giấy tờ Đức và âm mưu chạy theo bọn Đức nó còn phạm tội nào nữa, tôi vẫn không hiểu.
Và chả phải riêng gì tôi. Kèm theo biên bản có đính theo vài dòng nhận xét của thủ trưởng:
“Đồng chí Zaitsev! Hoạt động phản bội thật sự của tên P. vẫn chưa được phát hiện đầy đủ. Cần xác minh và lập hồ sơ đầy đủ hơn!”
Khi người ta hỏi cung thêm Pavlovsky về các con trai của hắn, hắn đã trả lời:
“Vâng, tôi có hai con trai là Kazimir và Nicolai. Đúng là chúng đã phục vụ trong các tổ chức xây dựng của người Đức ở Ba-lan, nhưng cụ thể ở tổ chức nào thì tôi không biết. Tôi quả không biết được gì về công việc của chúng với người Đức.
Thế đấy, ở các tổ chức xây dựng, còn Svirid thì khẳng định là ở cơ quan cảnh sát, mà lại có chức quyền quan trọng.
Chúng tôi không quan tâm lắm đến bọn cảnh sát và bọn tay sai khác, nhưng dẫu sao tôi cũng cần phải chú ý đến việc tên Kazimir Pavlovsky và hai tên đồng bọn đã làm gì ở gần khu rừng Shilovychi hôm phát hiện đài lạ? Hắn đến đấy để làm gì? Và tại sao cả ba tên trang bị hầu như giống nhau, toàn là quân phục sĩ quan của ta. Nếu để lần mò trong rừng thì điều đó không cần thiết, hơn nữa lại rất nguy hiểm. Tôi cũng còn hoài nghi một điều là, có thể do quá hoảng sợ khi trông thấy bọn này nên Svirid đã trông nhầm hình dáng bề ngoài của chúng chăng.
Mười phút đã trôi qua, tôi vẫn ngồi trong phòng thiếu tá cạnh máy vô tuyến điện thoại, chờ bắt liên lạc với trung tá Polyakov.
Tôi cần báo cáo về tình hình truy lùng, và trong thâm tâm hy vọng rằng, ở Cục đã nhận được bản dịch mật mã bức điện hoặc có thể có tin tức gì mới về điện đài với mật danh KAO và những tin tức khác về bọn đang bị truy lùng này.
Lúc nào tôi cũng ôm ấp hy vọng đó. Cái đó không phải là ngồi chờ hay ỷ lại vào người khác. Dù công việc có thể có kết quả, nhưng không bao giờ được quên rằng, tổ này hoạt động không phải chỉ có một mình mà còn có bao nhiêu người đang lặng lẽ làm nhiều việc khác cho tổ này, không riêng gì ở Cục. Hơn bất cứ ai, Polyakov không chịu bỏ việc theo dõi để tất cả có khả năng làm được ở mọi nơi, trong đó có Mátxcơva.
Cuối cùng rồi trong ống nghe cũng vang lên giọng nói nhỏ, hơi lắp bắp của trung tá và, tôi hình dung rất rõ khuôn mặt với chiếc trán hơi dô của trung tá đang im lặng lắng nghe như thế nào. Tôi hình dung rõ ông vừa nghe vừa nghiêng người tỳ vào thành ghế, ghi chép những điều tôi nói và thỉnh thoảng khẽ khịt khịt mũi.
Tôi bắt đầu báo cáo về quá trình truy lùng, nói kỹ về những dấu vết trong rừng, gần suối, về việc Tamantsev bị phục kích, bị bắn, về câu chuyện trao đổi với Vasyukov và Svirid. Tất cả những điều đó hình như không có gì hấp dẫn lắm, nhưng ông cũng lắng nghe chăm chú và không hề ngắt lời hỏi giữa chừng, chỉ có thỉnh thoảng ông hỏi nhận thêm vài chữ cho rõ hơn và tôi đã hiểu rằng, ở chỗ họ không có gì mới cả.
- Thế Pavlovsky và hai người của y đã làm gì hôm đài bí mật đang hoạt động ở khu rừng Shilovychi? Đó là vấn đề quan trọng, - ông nói khi tôi đã báo cáo hết. - Theo anh nó đến đây làm gì? Thế tức là... Pavlovsky Kazimir hay là Kazimir Georgievich, sinh năm 1917 hay 18 gì đó là người gốc ở Minsk (chưa chính xác lắm) theo tài liệu thì là người Ba-lan hay Belarus? Đúng, tin tức thì không nhiều lắm... Được, chúng tôi sẽ kiểm tra theo các tài liệu hiện có... Này, anh Pavel Vasilyevich, bây giờ đến nội dung bức điện... Trung tướng vừa nói chuyện với Mátxcơva xong, vẫn chưa có bản dịch. Chúng tôi lo là chưa giải được khóa mật mã. Nhưng tôi hy vọng là mai hoặc chậm lắm là ngày kia sẽ có. Còn bây giờ, các anh cứ bám lấy khu rừng ấy!..
