Tôi theo dõi chặt hai đứa thuộc phần mình giám sát và đồng thời quan sát cả viên trung úy, nhưng chẳng tóm được biểu hiện gì đáng quan tâm cả.
Cả ba viên sĩ quan ấy tỏ ra đàng hoàng, điềm nhiên; về thái độ mà nói họ chẳng khác nào cánh người mình, chẳng khác nào những người mà ta chả việc gì phải e ngại cả. Có lẽ, chỉ có điều đáng tiếc là đã để uổng phí thời gian vào cái công việc kiểm tra thật vô ích nhất này mà thôi!
Tôi cũng liếc nhìn Pasha và không thể không thầm khen ngợi anh. Trong những phút giây như thế này, tôi đặc biệt cảm thấy rằng, đứng trước anh ấy tôi chỉ là một đứa con nít, một thằng miệng còn hơi sữa, không hơn. Trong những phút giây như thế này, tôi càng nhận thấy rõ rệt rằng, đứng trước anh ấy tôi cũng chỉ là một đứa dễ bốc đồng, không hơn gì được đâu!
Cần phải nhìn nét mặt chất phác và cái nhìn ngây thơ, cả tin của Pasha khi đặt các câu hỏi hoặc lúc thì yêu cầu cho xem và cầm lấy giấy tờ, lúc lại bắt thần dúi trả lại họ các giấy tờ đó, rồi cầm lấy lần nữa và rồi lại trả lại họ hết. Sở dĩ phải làm như vậy cũng là để phát hiện xem giữa bọn họ có ai là người thuận tay trái không. Mà tất cả các động tác đó đã được Pasha thực hành một cách rất tự nhiên, hết sức khéo léo đến độ như một nghệ sĩ vậy. Nhưng dưới con mắt của ba viên sĩ quan đó và của cả đại úy trợ lý nữa, Pasha chắc hẳn là một con người thiếu thông minh, nếu không muốn nói là một thằng ngốc hoàn toàn, thì cũng nhất định phải là một anh chàng nhà quê gàn dở, bướng bỉnh và cũng khá dai dẳng, cứng đờ trong nếp suy nghĩ và hành động.
Tôi đã phải bặm môi lại để khỏi phì cười khi Pasha với vẻ tin cậy nói cho những kẻ đang bị kiểm tra được biết về cô tình nhân của mình, một chị nuôi ở y viện, và lại còn mô tả cho thấy cô nàng có cặp mông to như thế nào. Và thế là, trong điểm này, viên thượng úy đã trả lời có vẻ ngập ngừng rõ rệt, mặc dầu cái câu hỏi đặt ra cũng rất giản đơn và nói chung thì có thương binh điều trị ở y viện cũng có thể không biết được hết tất cả các nhân viên phục vụ và tất cả các chị nuôi ở y viện; đó đâu phải là y xá tiểu đoàn, để có thể dễ dàng quen biết và ghi nhớ được tất cả các nhân viên phục vụ.
Tôi đã không thể nào hình dung xem Pasha đã nhìn nhận như thế nào cái giây lát ngập ngừng hiển nhiên đó cùng kết hợp với tất cả các hiện tượng khác nữa. Mà chỉ qua kinh nghiệm mà biết rằng, bị đặt trong những loại câu hỏi tưởng như vô hại kiểu như vậy, bọn điệp viên địch, thông thường nhất vẫn bị sa lưới hơn dựa vào các tài liệu. Vì chính chỉ nhờ có các câu chuyện ly kỳ do bộ đội ta thêu dệt, nên chúng mới biết và ghi nhận được những tin tức về thành phần cán bộ chỉ huy các đơn vị và binh đoàn mà chúng mạo nhận là đang phục vụ tại đó, về các người phụ trách các quân y viện nơi chúng thường mạo nhận đã từng nằm điều trị, chúng lại còn ghi nhớ cả cái về dáng bên ngoài và thậm chí cả những đặc điểm trong tính cách của các sĩ quan cao cấp và các vị tướng nữa; nhưng còn như phải ghi nhớ hết tất cả các chiến sĩ ở các loại binh chủng khác nhau, các nhân viên phục dịch và các anh, chị nuôi bộ đội hoặc các cô hộ lý, y tá ở các y viện, thì trên thực tế chúng không tài nào làm nổi. Và như vậy thì, phải trả lời ngay lập tức như thế nào, khi người ta hỏi anh chứ? Nói rằng: Tôi có biết, mà ngộ nhỡ đó là một câu hỏi bẫy và tại y viện ấy chẳng có chị nuôi Lisaveta nào cả thì sẽ ra sao? Nói rằng: “Tôi không biết”, nhưng nếu đó cũng chính lại là một cái bẫy nữa và Lisaveta lại là một nhân vật có danh tiếng ở địa phương, không biết chị ta là một điều không thể nào quan niệm được!
Quan sát thấy Pasha đóng vai trò ngây ngô rất đạt và tài tình, tôi thật hết sức vui sướng và khoan khoái trong lòng. Tất nhiên, mỗi một diễn viên chuyên nghiệp có tài chắc hẳn đều có thể biết sắm vai nào đó, đều biết thực hiện loại tiểu xảo, loại kịch ngắn đó cả. Nhưng hãy cứ giao phó cho một diễn viên chuyên nghiệp đóng vai trò vào một hồi gay go quyết định như của Pasha trong lúc này, hãy cứ giao cho diễn viên đó thực hiện mọi nhiệm vụ, trách nhiệm của Pasha trong những phút giây này, thì khắc thấy, dù là một nghệ nhân có biệt tài, diễn viên đó cũng sẽ chẳng gây được một ấn tượng nào đáng kể cho người xem cả đâu!
Qua giọng nói tôi đã nhận ra viên sĩ quan trọc đầu là ai rồi. Đó là một người ở miền Nam nước Nga, cùng đồng hương với tôi. Đâu đó từ Bắc Cucasus, từ Rostov hoặc Kuban, thậm chí có thể, cũng giống như tôi, từ Novorossiysk tới cũng nên. Hắn có một diện mạo khá thiện cảm, nói chung tôi thấy ưa hắn. Rắn rỏi, chắc nịch, tóm lại hắn là một người cường tráng, với cách cư xử đàng hoàng, xứng đáng, không tỏ vẻ gì bồi hồi, vụng về cả.
Phòng sự bất trắc, tôi đã cân nhắc, lượng đoán khả năng bọn chúng, đón trước mọi tình huống có thể xảy ra. Về sức lực mà nói, thì chắc là hắn vạm vỡ hơn tôi và đồng bọn không chịu thua tôi, còn trong chạy đua thì tôi đuổi kịp chúng không khó khăn gì và đối với những cái khác nữa cũng vậy, nhất định tôi phải chiếm thế hơn.
Và đến đây tôi sực nhớ tới trường hợp đúng vào lúc rạng đông, cách đây chừng mười hai tiếng đồng hồ, tôi cũng đã ước lượng sức vóc của Pavlovsky và sau đó điều gì diễn ra đã làm cho tôi chín nhừ cả người vì hổ thẹn! Thật đúng như vậy đấy – không nên nói trước khi việc chưa được thực hiện.
Nhưng “thực hiện” trong trường hợp này lại là tóm bắt một bọn người đang bị ta truy lùng ráo riết, – điều mà biết bao nhiêu đồng chí của tôi rất mong muốn được làm.
Những việc gì đặt dưới sự kiểm soát của Tổng hành dinh thường xảy ra không phải hàng tháng và cũng không phải hàng nửa năm đâu. Tôi biết rõ rằng, người ta cuốn hút, tập trung vào việc truy lùng và kiểm tra này hàng nghìn người, hàng trăm đội tác chiến mạnh, và còn hình dung thấy một cách chắc chắn, lúc này đây, chuyện gì đang diễn ra tại dải đất gần hai mặt trận từ tiền duyên đến tận toàn bộ chiều sâu các hậu cứ tác chiến. Chế độ khẩn cấp (chế độ khẩn cấp hay duy trì tình trạng khẩn cấp) là việc áp dụng tại các hậu cứ tác chiến những biện pháp cản chặn có tính chất điều lệnh và những biện pháp kiểm soát và kiểm tra nghiêm ngặt nhất dựa theo một phương án tối ưu. Trong trường hợp đang có sự truy lùng đặc biệt, nhất thiết phải thực sự tuân theo chế độ khẩn cấp. Trong thời gian này, ngoài các cơ quan phản gián quân sự ra, người ta còn huy động cả các đơn vị quân đội bảo vệ hậu cứ mặt trận, các Ban quân quản, các phân đội bộ đội cũng như cả các sĩ quan, chiến sĩ trong các tiểu đoàn truy diệt biệt kích và các đơn vị phục vụ việc thông xe trên các tuyến vận chuyển ô tô quân sự tham gia vào việc thực hiện các biện pháp truy lùng đó. Trong tình hình khẩn trương của chế độ khẩn cấp không tránh được tâm trạng con người bị kích động, nổi khùng lên và những cuộc bắt giữ sai lầm (do giống nhau, do dễ có nhiều trường hợp khả nghi v.v...); vì vậy, những người tham gia công việc truy lùng thường tỏ thái độ bất bình đối với việc áp dụng chế độ khẩn cấp: chúng đang lẩn trốn, hãy khép chặt vòng vây lại!
Tất nhiên, mỗi một người trong hàng nghìn con người tham gia cuộc truy lùng đó đều cùng chung một mong muốn: tóm bắt được!.. Bằng bất kỳ nỗ lực nào, bằng bất kỳ giá nào! Nhưng tôi lại đặt tin tưởng vào En Phe và không hề tỏ sự hoài nghi đối với việc chúng tôi sẽ rơi vào những cuộc lùng tìm gay cấn, đối với tình huống là tổ chúng tôi chắc sẽ gặp toàn những điều may mắn là chủ yếu.
Tuy nhiên, may mắn vẫn chỉ là may mắn. Nó chưa phải là một kết quả, mà chính tại nơi đây, trong lúc này, đã đánh hơi thấy mùi vị kết quả gì đâu kia chứ!
Tôi không biết có chuyện gì về các giấy tờ của bọn chúng hay không. Tôi cứ nhìn chằm chằm vào mặt chúng, nhưng những bộ mặt đó vẫn rất bình thản, rất vững tin – không thấy cái trò “ú tim gian trá”, không thấy có những phản ứng tâm thần nhỏ bé nhất, đến nỗi chính tôi không còn giữ được tính tình bình thường nữa. Nói chung, trong khi đánh giá, đoán định bọn điệp viên, phương pháp thụ cảm bằng trực quan ít khi cho thấy được điều gì, nhưng khi những người bị kiểm tra, bị xét hỏi mà có những bộ mặt như vậy, thì theo thường lệ, có thể tin được đến chín mươi nhăm phần trăm. Có kéo dài cuộc kiểm tra cũng chỉ là vô ích mà thôi!..
Pasha đã kiểm tra xong các giấy tờ, nhưng anh vẫn không tỏ lộ một dấu hiệu đã quy ước nào cả. Mặt anh vẫn bền bỉ, năng động, và nếu phát hiện thấy trong các giấy tờ có cái gì chắp vá khác lạ hoặc một sự không khớp đúng nào đó, chắc đã không chịu bỏ qua và đã không chậm trễ thốt ngay lên: Tôi không thể hiểu.... (quy ước có nghĩa là chú ý!). Tuy nhiên, tất cả những giấy tờ rõ ràng đã không có một thiếu sót nào, và tôi sốt ruột đợi chờ cái điều xảy ra tiếp sau: cả ba viên sĩ quan đó sẽ bắt đầu phản ứng lại như thế nào trước việc khám xét đồ vật cá nhân của bọn họ?..
