Đầu nhức và nặng vì nắng, nóng và oi bức, Andrei vẫn lùi lũi lê đôi chân mỏi nhừ, nặng chịch đến ngã tư. Ở góc phố đối diện có một hiệu Cắt tóc quân nhân. Đây là một căn phòng dựng bằng các tấm ván hòm. Từ sáng đến giờ, Andrei đã lảng vảng qua đây tới năm lần.
Chả muốn đứng ngoài nắng, anh hơi do dự một lát, sau đó đi qua đường, lên bậc tam cấp bước vào ngưỡng cửa... bỗng anh hơi giật mình khi thấy gã trung úy trẻ tuổi mà hôm qua anh đã theo dõi trong căn nhà gỗ nơi cửa rừng Shilovychi.
Viên trung úy ngồi trên ghế tựa, và ông già tóc đen, ngực lép xẹp có chiếc mũi khoằm khá to đang cạo cho anh ta.
Andrei vẻ băn khoăn đưa mắt nhìn ra đường phố, định tìm người quen biết, mặc dầu anh biết rằng, cả Alekhin lẫn Tamantsev đều không có ở đây. Sau đó, anh ngồi xuống chiếc ghế dài đặt trên bậc thềm và nhìn vào trong hiệu qua cánh cửa mở toang.
Trước những chiếc bàn con có gắn gương, đặt ba chiếc ghế quay bằng gỗ, ngoài ông già tóc đen ra còn có hai phụ nữ nữa: một bà khá đẫy đà, béo tốt nhưng dáng rất nhanh nhẹn, có mái tóc xoăn rủ xuống trán và một cô gái trẻ, rất xinh khoác chiếc áo choàng trắng sạch sẽ, tinh tươm và đi ủng. Trên ghế dài kê sát tường bên trái cửa ra vào còn có năm quân nhân nữa đang yên lặng ngồi chờ: một bác sĩ gầy gò đeo quân hàm đại úy quân y (đang đọc báo), một thiếu úy phi công, vẻ hiền lành, nhút nhát trông nét mặt còn như trẻ con; một thượng sĩ không quân bảnh bao, chải chuốt trong bộ quân phục không quân mùa hè, lưng đeo chiếc xà cột bay và cạnh anh là hai chiến sĩ pháo binh.
Còn người thứ sáu nữa – trung sĩ xe tăng – đang ngồi hút thuốc ngoài cửa. Andrei “xếp hàng” sau anh này.
- ... Này, cậu biết không, thượng sĩ không quân đang nói chuyện với thiếu úy phi công trẻ, hôm qua cậu Pavlik Fedotov ở đại đội hai nhăm vừa quật chiếc thứ ba mươi. Thằng cha cừ thật! - Anh ta xuýt xoa vẻ tự hào, giơ một ngón tay lên cao. - Hắn uống một lúc hai lít rượu mừng nhé, khỏe thật đấy!..
Người nào tiếp đấy! – bà thợ béo vừa lấy khăn lau mặt đẫm mồ hôi, vừa thở dài lên tiếng gọi; vì nóng bức trông bà ta có vẻ mệt mỏi hơn hai người kia, nhưng đôi tay cắt vẫn mau lẹ hơn ông già và cô gái.
- Đến lượt anh đấy, – đại úy, bác sĩ quân y nhắc anh chàng thượng sĩ.
- Tôi xin nhường! – anh chàng này mỉm cười nói, đưa mắt nhìn cô thợ trẻ. Tôi chờ một lát cũng được. Ông bác sĩ vội xếp báo lại, cất kính vào túi và ngồi vào ghế. Ông không định cạo râu nên vừa ngồi vào ghế vừa nói với bà thợ béo phải cắt sửa tóc của ông ta ra sao.
Andrei kín đáo nhìn vào gương quan sát viên trung úy.
Anh vẫn lãnh đạm, im lặng ngồi trong chiếc khăn choàng trắng đầu hơi cúi, hai tay đặt lên thành ghế, thỉnh thoảng nhấp nháy mắt, còn ông già vẫn bình thản, thong thả đưa tông đơ hớt những đường tóc dài.
Khuôn mặt trung úy không có gì đặc biệt, đôi mắt to, sáng, và, theo như Andrei nhận xét, có vẻ đăm chiêu, mệt mỏi.
Andrei nhớ lại ở trung đoàn bạn, trong sư đoàn anh phục vụ trước đây cũng có một trung úy rất giống người trung úy này, nhưng đồng chí đó đã bị vấp mìn.
Trong hiệu nồng nặc mùi nước thơm rẻ tiền và Andrei cảm thấy ở trong nhà còn khó thở hơn là ngồi ở ngoài thềm này. Mấy con ruồi vo ve bay quần và thỉnh thoảng lại sà đổ xuống những khuôn mặt đẫm mồ hôi.
Anh chàng thượng sĩ vẫn say sưa, kể những chuyện không chiến cho thiếu úy phi công với một giọng sôi nổi, tuy khẽ, nhưng mọi người trong hiệu vẫn nghe được. Anh phi công ngồi nghe với vẻ hết sức ngây thơ, chăm chú, nhưng thỉnh thoảng lại nhếch mép cười, vẻ phụ họa thông hiểu. Câu chuyện được kể với những danh từ chuyên môn của không quân và anh chàng thượng sĩ say sưa, hơi quá lời, vừa kể vừa đưa tay minh họa những đường bay khác nhau của trận không chiến. Qua câu chuyện cũng rõ được anh ta là người hiểu biết và từng trải, anh ta đã từng bắn rơi những chiếc “Messerschmitts” và “Junker” của Đức, đã ném bom xuống Koenigsberg và đã bắn phá các đoàn tàu quân sự Đức. Anh ta nói về người phi công nổi tiếng đó với cái giọng tựa như phi công đó là bạn thân của anh ta và hàng ngày đã chiến đầu bên nhau. Anh ta kể về những loại máy bay khác nhau một cách sành sỏi, như chính anh ta là phi công thí nghiệm đã từng bay thử nhiều chuyên đề kiểm tra chất lượng bay cũng như tính năng chiến đấu của các loại máy bay này. Anh ta biết hết mọi thứ nhưng người nghe vẫn không rõ anh ta đã và đang phục vụ ở đơn vị không quân nào: đơn vị chiến đấu, vận tải hay ném bom?
Kín đáo theo dõi nét mặt viên trung úy trong gương, Andrei cố xác định xem anh ta có để ý nghe câu chuyện ba hoa kia không. Hoàn toàn rõ ràng là người trung úy này hầu như không chú ý gì đến chung quanh, đến những gì đang diễn ra trong hiệu cắt tóc và đến những ai đang có mặt ở đây. Nét mặt anh ta vẫn thờ ơ, ủ rũ và có vẻ buồn ngủ, tựa hồ như bị cái nóng oi bức làm mệt nhoài. Thỉnh thoảng, anh ta lại nghiêng đầu nhìn vào gương, vuốt tóc sau gáy và nói gì đó với ông già.
Khi người trung úy nhìn vào gương, Andrei vội quay mặt để tránh bắt gặp ánh mắt của nhau trong gương và đưa mắt nhìn những bức tranh cổ động treo trên tường giữa các tầm gương lớn.
Trên tranh cổ động nổi bật dòng chữ “Ba hoa – bạn của bọn gián điệp!”.
Dòng chữ và hình vẽ làm cho Andrei rất chú ý. Bức tranh vẽ một phụ nữ đứng tuổi, đặt ngón tay trên môi như ra hiệu im lặng, đôi mắt nghiêm nghị nhìn thẳng vào mọi người với những chữ chú thích đập ngay vào mắt người xem ghi ở góc trên: “Đừng ba hoa”. Phía góc dưới là mấy hàng chữ văn vần nhỏ hơn:
“Ở đây tai vách, mạch rừng
Những chuyện công tác, xin đừng ba hoa!”
Cầm chiếc lược chải mấy đường tóc thẳng thắn cho viên trung úy xong, ông già lấy kéo sửa lại mấy nhát, tỉa những tóc thừa và đứng xa ra ngắm cái công việc mình vừa hoàn thành. Ông vừa ngắm nghía vừa mài dao cạo vào chiếc thắt lưng da.
Một đại úy pháo binh to lớn, cằm xà cột, bước vào hiệu và đưa mắt nhìn khắp mọi người một lượt. Hành động của ông tỏ ra ông đã đến đây từ trước, và trong khi chờ đợi, ông đã chạy ra phố rồi giờ đây lại trở về rất đúng lúc. Ông yên lặng ngồi xuống chiếc ghế của bà thợ béo.
“Tay này không có gì đáng nghi cả”, – Andrei thầm nghĩ và buồn rầu và liếc nhìn người trung úy.
Cạnh đấy, tay thượng sĩ ba hoa vẫn không ngừng thao thao với thiếu úy phi công trẻ tuổi:
- Đại đội hai mươi bảy đã được chuyển đến Bialystok. Cái thành phố khốn khổ! Đúng, quả là một trung tâm đã bị hủy hoại, nhưng được cái lắm đàn bà! – Hắn ta chặc chặc lưỡi, vẻ tự hào. Mãi lúc này Andrei mới nhận ra cái giọng ngà ngà say của hắn ta. - Mình làm quen được với cô Dunka Nga, một, hai thề là thành công, - hắn ta tuyên bố vẻ đắc thắng. - Phụ nữ Ba-lan thì… không… không… Thái độ đối xử cũng khá dịu dàng và dễ gần, nhưng cũng có nhiều loại khác nhau… - Hắn ta lại ba hoa giảng giải, khoe về các cách tán tỉnh tùy theo loại phụ nữ…
Đại úy pháo binh (mặt đang bôi đầy xà phòng) có vẻ không chịu được, quay lại và giận dữ nhìn tay thượng sĩ, nhưng hắn ta có vẻ như không biết gì vẫn cứ tiếp tục ba hoa về cách đối xử với phụ nữ Ba-lan, khoe về tay Berezkin nào đó ở đại đội sáu và về việc tay này uống rượu nhiều sau khi đi chiến đấu về, rồi từ sân bay trở về Bialystok đã bị lạc đường, vì say rượu.
Tay thượng sĩ có vẻ hoàn toàn phớt lờ mọi người và nhất định không cần im lặng. Xong câu chuyện về anh chàng Berezkin, hắn lại chuyển ngay sang khoe về một loại máy bay chiến đấu mới “IAK-3” mà đơn vị hắn vừa nhận được.
Nếu như đối với một số máy bay hắn ta không có ý ca tụng, hắn ta hay dùng những chữ lóng để chê bai như cây sồi, chiếc quan tài thì đối với loại khu trục mới này, hắn ta dùng hết mọi từ ngữ tuyệt diệu nhất để ca ngợi ưu điểm của nó:
- ... Rất linh hoạt, chắc vào vòng lượn rất tuyệt, nhưng cái chính là tốc độ! Không phải là máy bay nữa mà là tia chớp! Đâu vào khoảng sáu trăm rưỡi kilômét giờ, mà đó chưa phải là cao nhất đâu, thật là tuyệt diệu! Trong chiến đấu thì không có loại nào so sánh được đâu. Chỉ cần kéo khẽ cần lái là hắn đã bốc lên trời ngay. Vũ khí trang bị cũng mạnh hơn bất cứ loại nào. Cậu thử nói xem, liệu bọn Đức có được chiếc máy bay như vậy không?
“Chà, đúng là một cái chuông! - Andrei tức giận thầm nghĩ. - Sao cái lưỡi nó liền lâu thế không biết?”
- Ố, xin lỗi đồng chí, ông già cắt tóc khẽ cười, vẻ bối rối xin lỗi viên trung úy vì đã chót nặng tay khi cạo mặt, làm má anh ta xước một vệt máu.
- ....Các đại đội mười ba và hai lăm cũng đã cử người đi nhận máy bay mới. Bọn Đức đã thấy trên bầu trời ta xuất hiện các loại nào như “IAK” hoặc là các loại “LA-9” đâu: đúng thế đấy! Cậu nên hiểu rằng, giờ không phải là năm bốn một nữa...[1]
Đại úy pháo binh bỗng gạt tay bà thợ cạo béo ra, để cả khuôn mặt đầy xà phòng và khoác cả khăn choàng trắng đứng bật dậy và giận dữ bước đến trước mặt viên thượng sĩ đang ba hoa.
- Đứng dậy! - Đại úy ra lệnh như thét.
Tay thượng sĩ bỗng im bặt, ngơ ngác vì chả hiểu chuyện gì, ngập ngừng đứng lên, chiếc túi da rơi xuống chân ủng.
- Câm ngay! - Đại úy bỗng giận dữ nói, hay đúng hơn là quát lên. Giọng lưỡi và tư cách của anh không thể là người lính trong đơn vị không quân được. Anh chỉ có thể chăn bò được thôi. Ra khỏi đây ngay!
Các thợ cắt tóc quay ngay về phía có tiếng quát; còn tay thượng sĩ thì mặt đỏ nhừ, đứng đực ra một lúc rồi từ từ bước ra cửa, nhưng khi bắt được cái nhìn thông cảm của cô thợ cắt tóc trẻ tuổi, anh ta dừng lại một lát gần cửa và gượng cười – một nụ cười gượng gạo và bẽn lẽn. Cái thái độ suồng sã và huênh hoang đó lập tức bị tiêu tan. Hắn đứng lại vài giây và vội vã bước đi. Còn anh thiếu úy phi công mà đã nói chuyện với tay thượng sĩ cũng ngượng đỏ mặt, tựa như người say rượu; mọi người trong hiệu đều im lặng.
- Bác bôi cho tôi tý i-ốt, - người trung úy khó hiểu kia nói với ông già cắt tóc để phá tan cảnh im lặng nặng nề. Anh ta vẫn có vẻ như không chú ý gì lắm đến chuyện vừa xảy ra mà vẫn nhìn vào gương và vết xước trên mặt, – nếu không thì bác...
- Anh cứ yên tâm, ông già an ủi anh ta. Tôi sẽ làm anh đỡ xót ngay...
Đại úy pháo binh lại ngồi vào ghế, giận dữ sửa lại vài khoác trên cổ và nói với bà thợ cắt tóc:
- Xoen xoét, xoen xoét cứ như con đĩ! Thật không chịu nổi!..
- Đúng đấy! Còn lắm mồm hơn cả mày mụ đàn bà lắm mồm nhất phố này! - Cô gái bỗng cắt tiếng nói thánh thót như chim hót và mỉm cười vẻ ngượng nghịu. - Có lẽ tất cả là do sự quá dễ dàng, cởi mở của chúng tôi thôi... Bọn tôi thì luôn luôn khổ tâm vì cái trò cởi mở này...
- Vâng, các chị thẳng thắn! - Đại úy mặt tối sầm, nói giọng giận dữ. - Đồ quỷ quái! Bọn con nít! - Ông vẫn chưa hết cáu giận. - Tôi biết cái quá dễ dàng của các chị lắm, - và ông vỗ vỗ vào gáy mình. Tôi thừa hiểu các chị lắm rồi!
Và ông vừa xoa xoa lên má mới cạo, vừa hỏi với giọng bực bội, hằn học:
- Các chị tưởng là nó đã được lái máy bay chắc? Bộ hắn ta thì giỏi lắm cũng chỉ sờ được cái đuôi máy bay là cùng. Còn tôi trong lúc tức giận có quá to tiếng, nhưng lẽ ra phải bắt nó đưa lên Ban quân quản mới đúng.
Trong lúc đó thì ông già đã cắt tóc xong cho viên trung úy và đang áp khăn ướt lên mặt anh ta.
- Tôi sẽ cắt sau đồng chí, - Andrei vội đứng dậy, bước ra và nói với người trung sĩ, tôi phải ra ngoài một lát...
❀ ❀ ❀
[1] Ý nói thời kỳ đầu chiến tranh, (tháng 6-1941) quân đội Liên xô phải tạm thời phòng ngự ở các mặt trận. (Chú thích của người dịch.)
