Trên các tuyến đường trong khu nhà ga, nơi có bảy đoàn tàu quân sự đang đậu lấy hàng, diễn ra quang cảnh ồn ào, náo nhiệt của một đầu mối đường sắt gần mặt trận.

Binh lính và hạ sĩ quan chen chúc nhau từng tốp, từng nhóm giữa các đoàn tàu, trên sân ga và đường ke, gọi nhau, chạy đi, chạy lại, người thì cầm bị đông, kẻ thì bê chiếc chảo, nhóm thì ăn, nơi thì đang nhảy múa, hát ca, tốp thì chơi bài, người thì trầm ngâm suy nghĩ và thậm chí có người tranh thủ giặt giũ nữa.

Những người thợ kiểm tra, quần áo dính đầy dầu mỡ, tay cầm chiếc búa con, đi đi lại lại, gõ vào các bánh xe, lanh lẹ và thành thạo văn đinh ốc, hoặc cho thêm dầu vào trục phanh; lắng nghe tiếng thở phì phò, mạnh mẽ và tiếng thét inh tai của đầu máy.

Trên các toa, từng dãy dài xe kéo pháo nối nhau, phủ kín bạt và từ trong các tấm lưới ngụy trang nhô ra những nòng pháo cao xạ dài mới nguyên còn mang cả nhãn hiệu của nhà máy, cạnh đầy là những xe nhà bếp lưu động phủ kín cành cây rồi đến những xe quân y và hậu cần khác. Trên các đoàn tàu, người ta cũng thấy những nòng pháo phòng không vươn cao như những cánh tay không lồ sẵn sàng giáng những nắm đấm mạnh vào kẻ đánh trộm ở trên không.

Trên một toa, cạnh một khẩu pháo, mấy anh lính pháo binh, mặt mày nhễ nhại mồ hôi, đang nô đùa ầm ĩ. Mấy anh lính cận vệ Cô-dắc trẻ tuổi đang lễ mễ xách từng xô nước tắm, dội cho mấy chú ngựa ở trong toa. Mùi mồ hôi, nước tiểu và phân ngựa xông lên nồng nặc. Từ đoàn tàu bên cạnh, mấy anh lính thủy trẻ tuổi đang tò mò nhìn sang với vẻ kênh kiệu và khinh bỉ trước việc làm của mấy anh lính Cô-dắc.

Những anh lính cũ ngựa đeo huân chương, huy chương hoặc huy hiệu chiến sĩ cận vệ lấp lánh ánh mặt trời, còn những anh lính mới thì súng sính trong những bộ quân phục mới lĩnh từ kho ra; lính xe tăng mình cởi trần, mặc những chiếc quần lấm lem dầu mỡ. Mấy sĩ quan bộ binh ca lô đội lệch, gắn những ngôi sao nhỏ màu xanh lá cây, sĩ quan hải quân đội mũ kêpi vành thêu chữ vàng, còn các sĩ quan phi công mặc quân phục xanh rêu với đôi phù hiệu xanh da trời, đầu đội mũ trùm kín tai; quả là ở đây không thiếu một binh chủng nào cả.

Tất cả các đơn vị đó gồm đủ các binh chủng khác nhau, từ anh chiến sĩ đến người chỉ huy đều có vẻ phấn khởi, vô tư trong những bộ quần áo mới, may rất vừa vặn, đang tiến ra mặt trận, đang sẵn sàng chờ đón những trận chiến đầu gian khổ, nhưng đời với nhiều người trong họ, có thể là những trận chiến đầu cuối cùng...

Phạm vi rộng lớn của hậu phương tác chiến được trải rộng đến tận phía bắc và tây nam, mặt trận, trên thực tế có vẻ như bắt đầu từ đây, nếu có khác chăng là ở chỗ, pháo binh chưa phải lên tiếng mà mới chỉ có những đoàn tàu hoạt động sôi nổi mà thôi.

Nhưng có lẽ rất ít người trong họ lại nghĩ đến những trận chiến đầu sắp tới, nghĩ đến cái chết cả. Từ khắp mọi nơi trên khu ga này chỉ có tiếng ồn ào, náo nhiệt, tiếng cười đùa vui vẻ, tiếng đàn phong cầm và những tiếng hát trầm trầm... Có lẽ chỉ có những người đang đứng trực chiến bên khẩu pháo phòng không và bên những khẩu đại liên đang vươn nòng lên bầu trời nóng nực, những phi công trong những máy bay khu trục là nghĩ đến kẻ thù mà thôi.

Andrei hồi hộp chờ đợi viên đại úy mặt tròn, đầu hói và viên trung úy kia trà trộn vào đám đông hoặc len lỏi giữa các đoàn tàu để quan sát, nghe ngóng. Nhưng điều đó lại không xảy ra.

Sau khi rời khỏi phòng thông tin hai người không đi về phía các đoàn tàu, họ dừng lại khoảng mười phút trên sân ga. Ở đây cũng rất đông người đang vòng trong vòng ngoài quây lấy hai chiến sĩ: một người đã đứng tuổi đeo quân hàm thượng sĩ pháo binh (mặc dầu có vẻ đứng tuổi, nhưng trông con người ông vẫn toát lên vẻ trẻ trung, khỏe mạnh), và một anh lính bộ binh trẻ, khoảng mười tám tuổi, ngực lắp lánh chiếc huân chương Lenin còn mới, đầm đìa mồ hôi, mặt mày rạng rỡ, đang nhảy một điệu rất khỏe.

Kín đáo hòa vào đám đông người xem đấy vẻ hâm mộ và sôi nổi đó, Andrei và Tamantsev giờ đây mới có dịp quan sát hai đối tượng mà họ đang theo dõi.

Khuôn mặt đại úy bầu bầu, mũi bè có nhiều vết tàn hương nhỏ, tất nhiên là không đẹp lắm, nhưng có vẻ hiền từ. Sau tai phải có một nốt ruồi bằng hạt đậu, ông ta chăm chú xem hai người nhảy với đôi mắt xanh xám. Trên túi áo bên trái đeo chiếc huân chương Cờ đỏ và hai huy chương.

Viên trung úy cũng không rời mắt khỏi những người đang nhảy và thoải mái cười để lộ hai hàm răng trắng đều. Khuôn mặt trẻ trung của anh ta có cái dáng dấp mềm mại ngây thơ, trông tựa như con gái và Tamantsev bỗng nhớ đến khuôn mặt một nữ diễn viên đóng vai người chăn cừu trong một ca kịch duy nhất mà anh được xem hồi trước chiến tranh.

Họ mặc những bộ quân phục tuy không mới lắm, nhưng tươm tất, sạch sẽ, lót bộ cổ áo mới; đi những đôi ủng da bò thuộc rất mềm, và như Tamantsev đã xác định từ chiều hôm qua, đế của nó không giống như dấu vết những đôi ủng mà họ đã phát hiện được ở nguồn suối trong rừng.

Nếu như Andrei ngắm họ với vẻ tò mò nhiều hơn, thì trái lại, Tamantsev lại tập trung hết nghị lực để nhận xét kỹ chân dung của họ, với một con mắt đầy kinh nghiệm, nghiêm túc và thành thạo nhà nghề.

Có hai trung úy đang chạy trên sân ga: một người tóc hung, thân hình vạm vỡ, một tay bị băng, còn một người hơi gù, mảnh dẻ. Khi trông thấy Andrei trên sân ga, cả hai người như nhảy bổ vào và cùng ôm lấy anh.

- Blinov, cậu đây ư? Chà, thế là chúng mình lại gặp nhau! Thật không ngờ! - Cả hai người ôm choàng lấy Andrei, vừa thi nhau nói vừa vỗ vỗ vào lưng anh. - Cậu ở đâu?

- Ở đây! - Andrei lúng túng trả lời.

- Thế mà chúng mình cứ tưởng cậu đang ở đâu xa lắm, ở phía kia cơ đấy, - người sĩ quan mập mạp nói và chỉ tay về phía tây, và cả hai lại nói tiếp. - Nghe nói sau khi ở quân y ra cậu được chuyển về cơ quan tình báo cơ mà... Chúng mình cứ tưởng cậu đang tung hoành ở ngoài kia... Thế ra cậu lại luẩn quẩn ở đây.

- Thế còn các cậu ra sao?.. - Andrei hỏi lảng sang chuyện khác.

- Hai tháng ròng ngoài mặt trận... Cậu xem đây, bọn mình đã bổ sung thêm một huân chương nữa đây này... Đến tận Đông Phổ... - Cả hai anh chàng trung úy đua nhau nói... - Thế sao cậu không đeo huân chương?.. Cậu có những ba lần được Bộ Tổng tư lệnh tối cao biểu dương cơ mà...

- Thế ở tiểu đoàn ta ra sao? Vasek Kosolapov, Terpyachiy, Skokov?..

- Vasek đã hy sinh, còn Terpyachiy đang ở quân y... tiểu đoàn trưởng và phó chính trị viên cũng hy sinh... Dạo còn ở vùng ngoại ô Minsk... Bom rơi trúng ngay sở chỉ huy... - Hai anh trung úy tranh nhau sôi nổi kể chuyện. Naumov hy sinh khi xông lên bịt lỗ châu mai; cậu ấy hy sinh như một anh hùng... Đại đội trưởng của cậu và cậu Feldman cũng hy sinh rồi... Cậu Basov bị cưa chân... Còn mình thì bị cái này đây... - Anh chàng trung úy tóc hung vừa nói vừa giơ tay lên và lại vui vẻ nói tiếp. - May mà chưa vào xương chứ một tẹo nữa là bị cưa mất. Số anh em cũ còn lại bốn mươi người... Bọn mình đang tiến về Varsaw... Chúng mình phải đi đây... Cậu thấy không, đoàn tàu chúng mình ở đường số hai... Sắp lên đường rồi...

- Ở đường số hai... Các cậu, chờ mình một lát...

- Chúng mình phải đi đây! - Họ cùng bắt tay Andrei.

- Chờ mình một phút thôi, các... các cậu! Mình sẽ đến ngay...

Blinov lưu luyến nhìn theo hai người bạn chiến đấu đang chạy vội về đoàn tàu, và anh cảm thấy mắt cay cay như muốn khóc.

- Cậu sao vậy, Andryusha? - Tamantsev hỏi và đến bên Andrei.

- Không sao cả, - Andrei cố giấu giọng cảm động, đáp, - trung đoàn cũ của mình...

- Mình hiểu rồi...

- Họ đang tiến về Varsaw. Vasek bị bọn chúng giết rồi... đại đội trưởng cũ của mình...

- Andrei bỗng ngẩng mặt lên, hai dòng nước mắt tự nhiên trào ra, lăn trên đôi má rám nắng... - Thế mà mình, mình thì lủi thủi ở đây, đi nhặt từng mẩu diêm, mẩu thuốc lá... mình không thể chịu được! - Andrei bỗng giận giọng... - Nào kiểm tra, nào xác định... mình không thể làm được, mình chả thích thú gì nữa...

- Anh bạn thân mến ơi, anh phải hiểu rằng, nếu như cái mẩu thuốc là đó là cần thiết cho sự nghiệp chung và cần thiết phải hy sinh vì nó thì ta cũng cứ làm, không thể trù trừ, hối tiếc... - Tamantsev an ủi và mắt bỗng liếc nhanh vào chỗ hai sĩ quan đang đứng.

- Ở trung đoàn cũ, tôi có phải là người tồi đâu! Trung đội tôi chỉ huy là trung đội khá nhất của trung đoàn... Còn ở đây, mình chỉ là kẻ ăn bám vào các cậu... mình chỉ là kẻ ăn bám vào các cậu... mình chả có ích gì cho ai cả... – Ố, cậu quan hệ với mình chẳng tốt đẹp đâu... - Tamantsev làm bộ cáu giận, khịt khịt mũi nói. – Đối với Pavel cũng vậy thôi!

- Sao, sao lại không tốt? - Blinov vặn lại.

- Vì rằng!.. Nếu cậu cho rằng, chúng ta ở đây không có ích lợi gì so với ở tiền phương thì xin lỗi cậu... Đó là điều cậu tự xúc phạm, nhục mạ mình... Không hơn không kém!

Tamantsev vừa nói vừa vung tay, vẻ mặt tức giận, nhưng ngay sau đấy anh cảm thấy phải nhẹ nhàng hơn, nên hạ giọng nói tiếp:

- Cậu hãy dẹp những ý nghĩ vớ vẩn ấy đi... Ai bảo là cậu ăn bám?.. Thế ai là người đã phát hiện ra hai kẻ khả nghi kia?.. Ai đã phát hiện ra tay trung úy kia sáng nay?.. Ai đã tìm ra dấu vết ở bờ suối?.. Cậu ngớ ngẩn quá, tôi vỗ tay tán thưởng những hành động của cậu một cách có ý thức!

- Những việc đó thì nghĩa lý gì?

- Sao lại không có ý nghĩa! Cậu không nhớ là “đồng chí” Thánh Ky-tô đã nói: Hãy đi tìm và nhất định sẽ tìm thấy! Nhớ lấy... - Tamantsev bỗng ôm lấy Andrei và thì thầm một cách thân mật. - Tôi sẽ dạy cậu học bắn hai tay, bắt giữ kẻ khỏe hơn mình... cậu dần dần rồi sẽ có kinh nghiệm, thực tế công tác sẽ giúp đỡ cậu... rồi cậu sẽ chả phải phân vân gì cả!... Mình với Pasha sẽ biến cậu thành một tay đi săn nhà nghề! Cậu sẽ là một tay bắt cóc thành thạo. Cậu sẽ biết dùng tay không bắt bọn chim cắt[1]”.

Điệu nhảy bỗng ngừng bặt. Trên các đường ray gắn các đoàn tàu tiếng kèn hiệu và những lệnh vang lên liên tục: Tất cả lên tàu! Lên... tàu!... Nhiều người vội vã ngoảnh nhìn xem đoàn tàu nào khởi hành; tiếng đàn gió ngừng hẳn.

Anh lính bộ binh trẻ, bỏ dở điệu nhảy, khạc nhổ vẻ buồn bực, thở hổn hển, đưa khăn tay lau qua bộ mặt đầy mồ hôi, nhón chân lên nhìn về phía các đoàn tàu; từ trong đám đông có tiếng ai đấy gọi anh. Và anh vẫy người chơi đàn gió. Anh xốc lại áo, bước đến trước người thượng sĩ pháo binh, nồng nhiệt bắt tay, mỉm cười và nói giọng trầm trầm:

- Xin tạm biệt! Chúng ta sẽ còn gặp nhau và sẽ nhảy thật vui nữa!

Anh lách đám đông chạy ra khỏi vòng người, theo sau người chơi đàn gió. Đám đông giải tán về miễn cưỡng. Viên đại úy mặt tròn và trung úy, hình như sực nhớ điều gì đó vội vã quay lại, qua sân ga, rảo bước vào phố.

Xem thái độ họ chả có gì đáng nghi ngờ được. Nếu như lúc ở khu ga họ chả có biểu hiện gì có vẻ như lắng nghe các câu chuyện của bộ đội, chú ý quan sát tới các đoàn tàu quân sự, thì giờ đây họ cũng chỉ đi một cách bình thản, thỉnh thoảng nói gì đó với nhau và cũng không có lần nào ngoái cổ nhìn lại phía sau.

Tuy vậy, Tamantsev vẫn cứ phải hành động hết sức thận trọng, cảnh giác, anh vẫn đi cách sau họ một khoảng còn Andrei lại đi sau anh tới năm chục mét.

Đi như vậy, hai sĩ quan kia, bỏ qua cảnh đổ nát của ngôi thành cổ ở bên phải, đi qua một nhà thờ công giáo rồi đi ra phía đông của vùng ngoại ô thành phố. Không đi đến con sông nhỏ trước mặt, hai người liền vào một lối rẽ hẹp giữa hai hàng cây, dừng lại trước cánh cửa gỗ một khu vườn, mở cửa, bước vào, khóa lại ngay rồi đi vào nhà. Họ làm những việc đó một cách bình thường với cái vẻ rõ ràng là, họ đã sống ở đây, hoặc ít ra, cũng đã đến đây nhiều lần.

Tamantsev ra hiệu gọi Andrei.

- Rất tốt, có thể chim đã về tổ, - Tamantsev nói, thở dài nhẹ nhõm, không nên đến gần hơn được đâu. Và chúng ta cũng không nên dừng lại ở đây.

Rẽ sang bên phải, anh vội vàng đảo mắt xem xét và, tìm kiếm chỗ kín đáo để có thể quan sát, sau đó lại nhìn sang trái.

- Cậu phải ra nấp ở bụi cây ngoài bờ sông kia... Tôi sẽ báo đại úy sẽ tìm cậu ở đâu. Đi thôi!..

❀ ❀ ❀

[1] Tiếng lóng chỉ bọn điệp viên nhảy dù từ máy bay xuống. Bọn này được coi là bọn tài giỏi, gan dạ và có kinh nghiệm nhất. (Chú thích của người dịch.)