Trong khi ấy, suốt dọc đường, đại úy cứ bứt rứt, tiếc mãi vì không dự được ngày hội của anh. Anh buồn rầu nghĩ tới điều đó và nghĩ chung tới việc phục vụ tại quân y này. Sau khi bị thương và điều trị, anh mới được cử về đây hai tháng nay, anh buồn rầu nhớ đến tiểu đoàn thân yêu và nguyền rủa viên đạn Đức với những lời cay độc nhất.

Anh đã hẹn gặp cô gái ở quân y viện, nơi anh điều trị vào mùa xuân vừa qua, vào tám giờ tối nay. Đối với cô gái Leningrad xinh đẹp, thân mến và khó tính, mang quân hàm trung úy quân y này, anh không phải là một trợ lý nghiêm khắc của ban chỉ huy quân quản thành phố, như các quân nhân khác vẫn thường chính thức xưng hô khi tiếp xúc với anh, mà chỉ là chàng Igor thừa lòng tự ái, hay cáu giận, nhưng rất sôi nổi, và có thiện cảm, nhưng điều cơ bản là một chàng trai được chú ý và trong thời gian gần đây, được nhiều người yêu mến.

Thế đấy, trong bất cứ hoàn cảnh nào cô cũng tỏ ra hiểu rõ anh, cô đã nói về anh ta, mặc dầu không biết cái bản chất thật của con người rất kín đáo này; vì anh đã cố giấu mọi người chung quanh về những quá khứ của mình trong chiến tranh.

Hôm kia, trong cuộc gặp gỡ gần đây nhất, họ đã thỏa thuận, tám giờ chiều nay anh sẽ đến đây, và chỉ thế thôi, cô không nói gì thêm nữa. Nhưng qua người bạn gái thân nhất của cô – và phải hết sức giữ bí mật – anh được biết rằng, mai là ngày sinh của Lenochka, cô sẽ tổ chức một cuộc họp mặt nhỏ, nhưng trang trọng, trong đó, ngoài anh ra, cô còn mời hai bạn gái thân nhất và anh trưởng phòng quân y của cô – một thanh niên Gruzia điển trai và như người ta nói, là một nhà phẫu thuật giỏi, lại chơi ghi-ta khá cừ. Việc đó đã gây thêm lòng ghen tuông vô lý của chàng trợ lý ban chỉ huy quân quản thành phố.

Trong đời anh, đây không phải là mối tình đầu say đắm.

Trước chiến tranh, anh đã yêu một diễn viên tương lai, một sinh viên trường đại học sân khấu. Anh đã dành cả tình yêu cho người bạn gái đó. Nhưng rồi, mùa thu năm bốn một, lúc anh đang ở mặt trận, thì bỗng nhiên họ mất liên lạc. Cô ta đi sơ tán và bặt vô âm tín, giống như chiếc kim rơi xuống nước không thấy tăm hơi. Anh cố tìm cô mấy tháng ròng, nhưng than ôi, anh đã làm một việc vô ích; còn cô ta rõ ràng không hề có ý định tìm anh, mặc dù cô ta biết rõ địa chỉ gia đình anh ở Mátxcơva, vì qua những bức thư mẹ anh gửi cho anh không thấy nói gì đến cô ta cả.

Sau đó, ở vùng ngoại ô Stalingrad, anh có dịp làm quen với một cô phiên dịch của ban tham mưu sư đoàn đến trung đoàn anh để hỏi cung bọn tù binh Đức do đại đội anh bắt được, trong khoảng hai giờ. Trong bữa cơm tối, anh đã có dịp làm quen với cô. Qua chuyện trò anh biết được cô ta cũng là người Mátxcơva và đã từng học ở trường đại học gần nhà anh.

Một tuần sau, nhân có dịp thuận lợi, anh đã gửi cho cô ta một bức thư ngắn với đôi ba câu thăm hỏi dí dỏm. Anh không trông đợi thư trả lời của cô ta, nhưng thật không ngờ, anh đã nhận được thư trả lời của cô với những lời lẽ ấm áp, chân tình.

Giữa tháng chạp năm ngoái, khi anh được gọi lên ban tham mưu sư đoàn, tình cờ anh lại gặp cô. Một cuộc gặp gỡ hiếm có. Đêm đó họ đi chơi với nhau mấy giờ liền trong băng giá. Những cơn gió tuyết hung dữ gầm rít, quay cuồng, xa xa tiếng đại bác thập thình vọng lại; rồi thỉnh thoảng đây đó vang lên tiếng hô của lính gác trong đêm. Đã ba lần thảo nguyên phủ tuyết rực sáng dưới ánh đèn dù của máy bay địch thả xuống. Và trong ánh sáng đèn dù anh đã thấy rõ khuôn mặt xinh đẹp của cô ửng hồng vì lạnh. Cô đi ủng da, khoác áo choàng ngắn ra ngoài bộ quần áo bông. Còn anh, ăn vận đúng như khi đứng trước thủ trưởng: quân phục mùa đông, ủng bóng lộn. Họ đi đi lại lại liên tục và thỉnh thoảng còn chạy những quãng ngắn cho ấm người. Tuy vậy, anh sĩ quan trẻ tuổi vẫn thấy lạnh thấu xương, nhưng cảm thấy chưa bao giờ hạnh phúc như hôm ấy. Họ tạm thời chia tay. Cô đề nghị sẽ được đón giao thừa mừng năm mới cùng anh, nếu hoàn cảnh cho phép.

Lời đề nghị đó cổ vũ anh mạnh mẽ. Thật may mắn, trung đoàn anh lại ở tuyến hai và tất cả sẽ được thu xếp ổn thỏa. Anh cho rằng, cô đến chỗ anh dễ hơn là anh bỏ đại đội để đi trong đêm giao thừa. Trong mấy hôm liền, anh cùng chiến sĩ liên lạc của đại đội dọn dẹp lại căn hầm chỉ huy, sang đại đội bạn mượn được mấy chiếc ghế tựa đẹp nhất trung đoàn và một chiếc bàn khá đẹp. Cũng đúng dịp đó, một sĩ quan đi công tác xa hàng trăm kilômét, tiện xe đã tranh thủ mang về ba cây thông miền bắc. Theo lệnh trung đoàn trưởng, những cây thông đã được bẻ từng cành chia đều cho các hầm. Anh cũng được chia một cành nhỏ. Lá rậm và thơm mùi nhựa. Được đặt trên chiếc bàn gỗ nhỏ tự đóng lấy, trên dán chân dung Tổng tư lệnh tôi cao cắt ở báo ra, cành thông quả là vật trang trí độc đáo; vì ở nơi gắn trận địa tiến duyên trên thảo nguyên mênh mông không một cánh rừng, ai dám mơ tưởng đến cây thông năm mới.

Sáng ba mốt tháng chạp, nhân có người ở đại đội lên ban tham mưu sư đoàn công tác, anh đã gửi biếu cô phiên dịch mấy thứ quà anh vừa nhận được từ hậu phương gửi tặng: một lọ nước hoa, đôi găng tay len và hai gói bích quy. Trong gói quà, anh gửi kèm theo một thiệp chúc mừng với lời mời dí dỏm, viết trịnh trọng bằng một “phong cách cao tay”. Cuối tấm thiệp anh ghi chú: “nếu em đến được thì “người bạn chiến đấu của anh” (người trung sĩ liên lạc đại đội) sẽ đưa em về”.

Ngày đã trôi qua. Anh sốt ruột vì chờ đợi. Thỉnh thoảng anh lại ra khỏi hầm, dõi mắt trong đêm tối nhìn về hướng mà cô sẽ đi đến. Anh không muốn gọi điện thoại, vì biết rằng, mấy cô trực đài vô công rồi nghề sẽ nghe trộm hết câu chuyện của họ và anh không muốn những điều thầm kín của mình bị lọt vào tai những người xa lạ. Tuy vậy, tới mười một giờ đêm, không thể chờ được nữa, anh đành phải gọi điện thoại qua trung đoàn lên tổng đài sư đoàn. Và vì không biết số máy của cô, anh phải nói tên của viên thiếu tá thủ trưởng của cô, người mà ngay từ ngày đầu quen biết cô, anh đã có ý ghen ghét vô căn cứ. Một giọng nam cao nào đó trả lời và qua ống nghe, vẳng lại những giọng nói cười vui vẻ, trong đó có cả giọng phụ nữ lanh lảnh trong hầm ban tham mưu sư đoàn. Có lẽ ở đấy họ đã bắt đầu liên hoan. Anh đề nghị gặp viên thiếu tá và khi anh này vừa đáp lại thì anh lại bỏ ngay ống nghe xuống. Anh cảm thấy rõ ràng là anh đã nghe được giọng nói cười vui vẻ của cô phiên dịch chen lẫn trong các giọng nói huyên náo kia. Vì xấu hổ, bực tức và đau khổ, anh suýt làm toáng lên.

Một lát sau, khi đã bình tâm lại, anh nghĩ rằng, từ ban tham mưu trung đoàn đến hầm của anh chỉ độ năm kilômét, nhiều lắm cũng chỉ đi mất trên giờ rưỡi đồng hồ, cô hoàn toàn có thể đến kịp, đặc biệt lại có trung sĩ dẫn đường.

Nhưng rồi, sự bình tĩnh không thể kéo dài. Mười một giờ mười phút, anh liền gọi người liên lạc đại đội, chạm cốc cùng anh. Rượu của họ là một thứ cồn không pha loãng. Và họ im lặng ăn ngấu nghiến. Hình như điều chính yếu nhất lúc này là ăn cho hết tất cả những món ăn mà anh vất vả lắm mới kiếm được cho cỗ giao thừa này. Giữa lúc đó người trung sĩ về. Anh bước vào hầm, dáng mệt mỏi, lạnh cóng. Anh cẩn thận khép cửa hầm lại, rồi lúng túng như người phạm lỗi, im lặng rút gói quà đại úy nhờ anh mang tặng cô lúc sáng ra khỏi túi.

Ngay từ phút đầu tiên, đại úy (lúc bấy giờ anh mới chỉ là thượng úy) đã choáng choáng say, cảm thấy như nghẹt thở vì ghen, xấu hổ và đau khổ. Cuối cùng, anh hiểu rằng, cô đã thích một người khác – hoặc giản đơn mà nói cô đã thích một đám khác. Anh cầm giải dây đỏ buộc gói quà vứt luôn vào bếp lò đang rực lửa và trong lòng thầm rủa cô.

Anh nghĩ và đoán có chuyện gì đó xấu xa, nhưng sự thật, việc xảy ra còn đáng thương hơn nhiều. Cô vừa bị giết tối hôm qua lúc đi xuống ban tham mưu trung đoàn gần đấy. Một quả đạn đại bác rơi trúng ngay hầm ban tham mưu, khi ấy cô đang ở trong căn hầm ấy. Được tin đó, anh loạng choạng bước đi như người mất hồn.

Anh đã yêu, tất nhiên, không phải là lần đầu, nhưng quả thật, chưa hề có mối tình nào đẹp như thế.

Và thật ra, lần này, chính vì cô Lenochka, anh đành phải chịu đựng tạm thời cái cảnh chán ngắt, đáng ghét của một sĩ quan văn phòng Ban quân quản. Anh đã khám lại sức khỏe và đã hai lần đề nghị được trở lại đơn vị chiến đấu, nhưng cả hai lần đều bị bác bỏ. Anh cho rằng, trong chiến tranh những người đàn ông là phải chiến đấu ở mặt trận, còn nếu như vẫn đầy đủ chân tay mà ngồi ở hậu phương thì thật là xấu hổ. Vì vậy, anh kiên quyết từ chối mọi sự ưu tiên và giải ngũ, mặc dầu những giáo viên có tên tuổi của anh ở Mátxcơva cố gắng đòi dành cho những quyền lợi đó.

Quan hệ của anh với Lenochka ngày càng phát triển đến mức buộc anh phải nói thẳng, phải giải thích về thái độ của anh chàng trưởng phòng quân y người Gruzia đã làm cho anh thật sự lo lắng, do đó, cuộc gặp gỡ hôm nay có một ý nghĩa đặc biệt đối với anh.

Khi biết Lenochka sẽ mời anh đến dự lễ sinh nhật của mình, ngay từ sáng sớm, anh đã vội chạy tới nhà ông thợ may đang may cho anh bộ lễ phục và dục ông phải làm gấp lên, sao cho xong sớm một ngày. Để trả công cho việc này, anh hứa sẽ biếu thêm ông ta xuất đường và đồ hộp trong tiêu chuẩn của anh, ngoài số tiền công đã thỏa thuận.

Anh đã tốn không ít công bận rộn để may bộ quần áo này. Vải anh được cấp phát từ khi còn ở trung đoàn cũ, trước lúc bị thương, nhưng sau đó, anh đã tìm cách đổi được loại vải tốt hơn – loại nỉ sản xuất trước chiến tranh của một viên sĩ quan già ở cục hậu cần và phải các thêm cho ông ta khẩu Vantes, chiến lợi phẩm với chiếc bao súng cắp tương, vì ông ta luôn luôn nài xin. Nhưng vấn đề đầy, vì thiếu nỉ viền cổ đứng và chưa chạy đâu ra bộ cúc mạ vàng và lý do chính là chưa tìm được tay thợ may lành nghề nào đáng tin cậy cả. Mãi một tuần lễ trước đây mọi việc mới đâu vào đấy.

Sáng sớm hôm nay, trên đường tới cơ quan, anh đã ghé vào nhắc ông già là chiều nay – bằng bất cứ giá nào – bộ quần áo cũng phải xong. Thật là bất ngờ và vui sướng đối với anh, chiếc áo cổ đứng với hàng cúc và quân hàm vàng chói đang treo trên giá người gỗ, còn chiếc quần đã được là lịa phẳng phiu.

Các sĩ quan quen biết ở đây đều coi ông già thợ may này là một tay thợ khá lành nghề. Ông có một nốt ruồi ngay trên đỉnh mũi; có giọng nói đặc sệt địa phương; thái độ lúc nào cũng khúm núm, mà hầu như các tay thợ thủ công ở miền tây nước cộng hòa Belarus đều có. Công việc nhiều, lúc nào cũng thấy ông tất tưởi, bận rộn. Những bộ quần áo ông ta may vượt quá sự mong đợi của khách hàng. Đại úy ngắm nhìn chiếc áo, cái quần không có một nếp nhăn, hay đường chỉ lệch. Đây quả là một tác phẩm nghệ thuật thật sự, một tác phẩm không phải là của một tay thợ may tỉnh lẻ bình thường, mà là của một tay thợ ở thủ đô chuyên may quân phục cho các vị tướng, nếu như không phải là cho các vị nguyên soái. Chỉ còn một thiếu sót mà anh đã dặn trước, là làm khuy đính các cuống huân chương trên túi ngực.

- Năm phút thôi! – Ông già sốt sắng hứa. Nhưng làm việc đó phải hết sức thận trọng và khéo tay, vì phải thùa chỉ trên ngực áo. Đại úy đề nghị ông già khoảng một giờ nữa đến gặp anh ở nơi làm việc để lấy huân chương cất trong tủ sắt, vì những thứ này, cũng như vũ khí, không được đưa về phòng riêng.

Đại úy có một thái độ rất tôn trọng đối với các huân chương và huy chương được khen thưởng trong chiến đấu. Anh cho rằng, mỗi năm chỉ nên đeo chúng vài ba, hoặc bốn lần là cùng, vào các ngày lễ lớn, chứ không phải là vật để trang điểm hàng ngày.

Để tiện dụng, một loại cuống huân chương làm bằng những mảnh vải đã ra đời. Chúng chưa lưu hành đến mặt trận, song ở Mátxcơva thì kiếm được. Vì vậy, anh đã gửi thư về nhà nhờ tìm giúp.

Cách đây ít hôm, bố anh – chủ nhiệm ban chính trị quân đoàn cận vệ xe tăng thuộc mặt trận đóng gần đây – đã đến thăm và tặng anh đôi ủng da thuộc với chiếc mũ lưỡi trai sĩ quan mới. Và giờ đây, những thứ này làm tôn thêm trang phục của anh.

Anh quyết định mặc bộ quần áo mới ngay từ buổi sáng, còn bộ quần áo cũ gói vào giày bảo đưa về phòng riêng. Anh nghĩ rằng, cần làm cho quen mắt với bộ trang phục mới này để chiều nay khi đến dự lễ sinh nhật của Lenochka sẽ không lúng túng. Chính vì vậy, nên anh đến cơ quan chậm mất mười phút và khi vào phòng làm việc của thiếu tá anh thấy đã có một số sĩ quan tập hợp ở đây. Anh bị thiếu tá phê bình và sau đó, tất cả mọi dự kiến đã bị đảo ngược lại.

Anh được biết cảnh chuyên viên đặc biệt – tức là nhân viên phản gián theo cách gọi riêng của anh đang thực hiện một kế hoạch hay chiến dịch quan trọng gì đó và theo mệnh lệnh đặc biệt, một số sĩ quan ban chỉ huy quân quản sẽ tham gia vào chiến dịch này dưới sự điều khiển trực tiếp của Cục phản gián “Smersh”. Cuối buổi họp, tất cả phải ra địa điểm tập hợp ngay ở sân bay.

Hai ngày trôi qua, có cái gì đó bất thường đã xảy ra. Ngay từ sáng hôm qua, một sĩ quan đặc biệt đã đến ban chỉ huy báo riêng với các sĩ quan rằng, nhóm những kẻ lạ mặt đang bị truy lùng hiện nay là những tên hết sức nguy hiểm.

Anh ta rút ra một tờ giấy, đọc kỹ những đặc điểm của hai tên, hay nói một cách đúng hơn là đọc về dáng người, chiều cao, tuổi tác, và còn nói thêm hình như một tên trong bọn này nói giọng miền Ukraine.

Thiếu tá, do đau dạ dày kinh niên nên đã làm việc ở các ban quân quản bốn năm liền, là một người hiểu biết mọi điều, đã nhận xét rằng, thiếu những nhân dạng đặc biệt của từng người. Nhưng viên sĩ quan đặc biệt đã tỏ ý tiếc là họ chưa thể nào thu thập đủ được những đặc điểm cụ thể; và dĩ nhiên, điều này sẽ làm phức tạp thêm việc truy lùng.

Sau đấy, anh ta lại nhắc lại một lần nữa là không được bàn tán gì về việc này, rồi giới thiệu cho các sĩ quan biết quy ước tối mật nhằm bảo vệ các giấy tờ quân sự khỏi bị bọn Đức làm giả, và chỉ cho họ thấy dấu chấm nhỏ thay cho dấu phẩy ở giữa câu được in trên giấy công tác.

Các giấy công tác có dấu quy ước mật này bắt đầu có hiệu lực thi hành từ tối 31 tháng bảy, như vậy, có nghĩa là tất cả những quân nhân nào đi công tác với giấy giới thiệu ký từ đầu tháng tám, nếu không có dấu quy ước đặc biệt, đều phải bắt giữ ngay.

Các sĩ quan im lặng nhìn tờ giấy mẫu; và mỗi người trong họ, trong khi trực ban đã từng kiểm tra, đã đăng ký hàng chục và có khi hàng trăm giấy công tác như thế, nhưng có lẽ không ai để ý đến cái dấu chấm bí hiểm này.

Trong khi nói chuyện, sĩ quan đặc biệt đã hai lần nhắc đến trách nhiệm cá nhân và phải tăng cường tinh thần luôn luôn cảnh giác của họ.

Nửa đêm hôm đó, trong thành phố đã có tám quân nhân, có vóc dáng gần giống với những kẻ đang bị truy lùng bị bắt; rồi sau những cuộc kiểm tra do chính viên sĩ quan đặc biệt tiến hành trong căn phòng làm việc riêng. Và sau đó, tất cả tám người đều được thả ra. Đó là hậu quả của cuộc gặp gỡ, của những lời hướng dẫn và những lời kêu gọi cảnh giác do chính người sĩ quan đặc biệt đó thực hiện.

Hôm nay, trong buổi họp sáng, thiếu tá đã nói điều đó như một sự cầu thị trong hoạt động, mà cấp trên đã ủy nhiệm cho ông. Trong phần kết luận, sau khi đã yêu cầu cấp dưới phải hết sức đề cao cảnh giác, ông đứng dậy và nói:

- Mười phút nữa chúng ta sẽ đi. Mọi người phải mang theo vũ khí cá nhân và giấy ủy nhiệm quyền được kiểm tra giấy tờ. Xe đang chờ ngoài sân.

Đại úy sốt ruột hỏi, khoảng độ bao giờ thì “chiến dịch” kết thúc và liệu họ có được giải phóng nhanh không, nhưng thiếu tá không thể biết được.

Trợ lý chỉ huy cùng các sĩ quan khác đi ra khỏi phòng. Các sĩ quan tấm tắc khen bộ lễ phục mới, sờ tay vuốt ve mặt vải và nhao nhao hỏi: có lẽ vì cái này đã lôi cậu đi từ lúc sáng?.. Cậu có thích đi “chiến dịch” không?.. Anh trả lời miễn cưỡng, nghĩ ngợi về việc riêng của mình. Thậm chí khi nghe thiếu tá nói, anh vẫn còn nghĩ xem phải thu xếp cách nào cho tiện nhất.

Ông già thợ may tay ôm chiếc cặp da cũ kỹ, và đỡ chiếc mũ phớt bạc màu, đang lúng túng đứng chờ và nhìn quanh nhìn quẩn trong phòng thường trực. Sau khi mời ông ta vào phòng riêng, đại úy vội vàng mở tủ sắt, lôi ra hai chiếc hộp gói kỹ trong vải và mở ra đặt lên bàn.

Ôhô! - trông thấy những chiếc huân chương và huy chương lắp lánh, ông già thốt lên, đưa tay gãi gãi chiếc nốt ruồi trên đỉnh mũi.

Còn đại úy thì vội gọi điện tới quân y, để chúc mừng ngày sinh và báo tin về nhiệm vụ đặc biệt.

Cô gái đang bận trong phòng mổ, nên bạn cô đã tiếp điện thoại – cô cũng là một trong những người được mời dự ngày sinh nhật. Đại úy đành phải nhờ cô báo lại rằng, anh phải đi công tác đột xuất, nhưng sẽ cố thu xếp để có thể quay về đúng giờ và yêu cầu gửi lời chúc mừng trước của anh tới người chủ của buổi gặp gỡ trang trọng này.

Trong khi đó, ông già thợ may đã lấy trong cặp ra một chiếc hộp sắt tây, mở nắp, xâu chỉ vào kim và đứng đợi, vẻ sẵn sàng.

- Thật tiếc, giờ thì không tiện rồi. Vừa đặt ông nghe xuống, đại úy vừa nói: - Tôi phải đi ngay bây giờ. Công việc khẩn cấp. – Anh giải thích, còn ông già thợ may cứ nhìn anh chằm chằm, chả hiểu gì cả. - Bây giờ tối nay tôi sẽ có ghé vào ông. Ông ở nhà vào lúc đó được chứ? ... Tốt lắm! Tôi còn có một đề nghị rất cần thiết với ông... có thể tôi sẽ không về được đúng giờ... Thế mà hôm nay lại là ngày sinh của... một cô bạn gái. Tôi đã đặt mua, ông hiểu cho, đặt mua một bó hoa. Chỗ bán hoa cũng gần chỗ ông thôi. Độ năm giờ chiều nay, ông có thể bớt chút thì giờ tới lấy hộ bó hoa đó và mang về nhà ông được không?.. Tôi hết sức cảm ơn ông.

Ông già vừa trả lời đồng ý, đại úy liền rút ngay tờ giấy bạc trăm rúp và vui vẻ đặt lên cặp ông ta. Ông già cầm ngay tờ giấy bạc và trước khi bỏ vào túi trong áo ghi-lê, ông còn ngắm kỹ hai mặt và mỉm cười nói: “Chà, ông đại úy đẹp trai như vậy thì, nhất định, các cô phải chết mệt thôi, cần quái gì phải tặng hoa nữa”.

Tiếng còi xe giục giã sau cửa sổ. Đại úy vội viết địa chỉ vào góc tờ giấy, còn ông già bỗng nhớ điều gì, rầu rĩ nói là trong đời ông cũng đã có một lần mua hoa.

- Chỉ có một lần thôi à? - Đại úy ngạc nhiên hỏi.

- Vâng, chỉ có thể thôi, - ông già nhắc lại. Ông giải thích thêm rằng, lần đó cách đây đã tròn bốn chục năm, tức là năm chín trăm linh tư, ông đã mua hoa tặng người vợ tương lai của mình, và ông thở dài, nói tiếp, bà đã bị bọn Đức giết ngay ở đây, ở thành phố Lida này, cả con và cả cháu nội nữa... chả hiểu ông còn sống để làm gì?

Đại úy thấy thương hại ông già bất hạnh – con người suốt cả đời chỉ có một lần mua hoa, còn bản thân anh, dạo trước chiến tranh đã chỉ mất một phần đáng kể học bổng của mình để mua hoa tặng cô nghệ sĩ tương lai.

Và nhớ lời hứa của mình, anh liền mở tủ lấy mấy hộp thực phẩm và gói đường đưa biếu ông già.

Ông già, vì giữ lịch sự, đã từ chối, nhưng đại úy cứ ấn quà vào chiếc cặp cũ kỹ của ông. Ngay lúc đó cửa phòng sịch mở và thiếu tá hiện ra nơi khung cửa. Ông nhìn người sĩ quan trợ lý của mình và cáu kỉnh, gắt:

- Anh sao vậy, muốn được mời riêng hả? Anh không nghe gì à? Mọi người đang chờ có mình anh!

- Báo cáo thiếu tá, tôi cần phải thay quần áo đã. Tôi ra chậm một lát thôi. Quả là tôi không biết...

- Không phải thay gì nữa!.. - Thiếu tá giận dữ, quát lên. - Ra xe ngay! - Ông hạ lệnh và quay đi, đóng sầm cửa lại.

Suy nghĩ mấy giây, đại úy liền đút gói huân chương và huy chương vào cặp ông già, nghiêm nghị nhắc: Đừng có làm mất đấy! Sau đó, anh xé vội tờ giấy, viết nguệch ngoạc mấy dòng.

Anh gắp đôi bức thư, cho vào phong bì và viết địa chỉ.

- Nếu phải ở lại và đến tám giờ tôi không về được, tôi tha thiết yêu cầu ông mang lá thư và bó hoa đến theo địa chỉ này. Nơi này không xa nhà ông lắm đâu. Tôi sẽ hậu tạ ông. Và sẽ biếu thêm thực phẩm. Nhưng rất mong ông, hãy vì chúa, hãy cạo hộ bộ râu và ăn mặc lại cho nó tươm tất. Hôm nay, ở đây là ngày lễ, ông hiểu chứ? Vậy ông đi đi!.. – Vừa nói, vừa đi, đại úy đút lá thư vào túi áo ông già.

Thế nhưng, ở sân bay, nơi họ phải phóng đến như chạy báo động, họ lại phải lang thang chờ đợi tới gần ba tiếng đồng hồ chả biết làm gì cả. Người ta chỉ cho họ ngồi chờ một nơi gần nhà ban phản gián, ngay cạnh đây cũng có những nhóm sĩ quan của các đơn vị bảo vệ hậu phương mặt trận đang ngồi, nằm hoặc tranh thủ ngủ ngay trên bãi cỏ.

Thật là một sự thu xếp lầm lẫn đến vô nghĩa, với khoảng thời gian vô ích này có thể đủ để thay bao nhiêu lần quần áo, đính xong huân chương lên áo và thậm chí chạy đi mua hoa, nhưng biết làm thế nào được. Bao giờ thì chiến dịch, bắt đầu, không một ai có thể biết và nói đích xác được, thậm chí người ta cũng không biết mọi người phải tập trung ở đây để làm gì.

Thiếu tá, chỉ huy trưởng ủy Ban quân quản thành phố, ngay từ đêm qua đã bị một cơn đau đột ngột và do đó trông ông lúc nào cũng cáu kỉnh và bực bội. Có nên cơn đau, bộ mặt tái nhợt, ông nằm riêng một nơi, đắp hờ chiếc áo khoác, hai tay xoa xoa bụng kẽ rên rỉ. Đại úy sợ bộ quân phục nhàu nát và bẩn nên không chịu ngồi một phút nào, luôn đi lại quanh quẩn gần nhóm của mình; cuối cùng anh đành phải bước lại chỗ viên thiếu tá nằm, cúi hỏi xem có cần giúp đỡ gì không. - Cứ để cho tôi nằm yên! – Nhăn mặt vì đau, thiếu tá vừa rên rỉ vừa lầu bầu nói.

Mười hai giờ kém mười lăm, mọi người mới được lệnh tập hợp và ngay lúc đó, một nhóm sĩ quan từ trong ngôi nhà sáng sủa của ban phản gián đi ra. Viên trung tá có vầng trán rộng, bận chiếc áo khoác quá dài, dẫn đầu nhóm này, dừng lại trước hàng ngũ, nhắc lại những mệnh lệnh, có vẻ như là lần cuối cùng.

Ông ta nói khẽ, chậm rãi vừa đủ nghe. Mọi người im lặng, chăm chú lắng nghe. Những lời ông nói rõ ràng, ngắn gọn nhưng lặp lại những điều mà viên sĩ quan đặc biệt và chỉ huy trưởng đã nói hôm qua. Đó là tính chất vô cùng quan trọng của những biện pháp, là sự cần thiết phải hết sức cảnh giác và hiểu rõ trách nhiệm của từng người. Đại úy vốn là một con người vẫn tin rằng, tất cả mọi người trong quân đội đều phải hiểu và thi hành từng chữ một trong mọi mệnh lệnh mà không cần phải nhắc đi nhắc lại làm gì, do đó, anh ta có vẻ không thích cái việc này lắm.

Đại úy không thích ai phải lên lớp, cũng như không thích chính ngay danh từ cảnh giác. Đúng vậy, cũng như phần lớn các sĩ quan khác, anh tin chắc rằng, nếu trong đời anh mà gặp một tên điệp viên hoặc biệt kích nào nhất định anh sẽ vạch mặt nó ngay.

Về bề ngoài, trung tá không có vẻ gì là một nhà quân sự: ông hầu như không dùng đến những quy định đúng điều lệnh và lại hay dùng những chữ như “tôi yêu cầu”, “tôi đề nghị”, “xin các đồng chí”, phong thái thì lại có vẻ một con người trí thức thật sự.

Đặc biệt ông nhấn mạnh rằng, tất cả những người được huy động tham gia đều phải chấp hành đúng và không chậm trễ tất cả những chỉ thị, mệnh lệnh của các sĩ quan phản gián, và trong phần kết luận, ông nói tiếp:

- Tôi xin thông báo để các đồng chí rõ: bất cứ ai có thành tích trực tiếp hoặc gián tiếp giúp đỡ phát hiện ra những kẻ đang bị truy lùng sẽ được đề nghị chính phủ khen thưởng ngay.

Đại úy rất không hài lòng về lời thông báo này. Anh đã từng tham gia vào nhiều trận chiến đấu ác liệt với lực lượng quân địch đông hơn nhiều và hiểu rõ giá trị của các phần thưởng quân sự. Thế mà ở đây người ta đang hạ thấp và tầm thường một điều thiêng liêng, cao cả nhất: để bắt ba hoặc bốn tên gián điệp, người ta đã huy động tới hàng trăm con người và lại hứa trước việc khen thưởng huân chương chiến đấu.

Sau đó người ta tách riêng các sĩ quan của Ban quân quản ra, và một trung tá khác từ ban phản gián, với tác phong quân sự chính quy, đã cùng với thiếu tá đang đau bụng kia, phân họ ra từng nhóm.

Khi gọi đến tên đại úy trợ lý, trung tá nhìn vào bản danh sách và nói:

- Vào nhóm của đại úy Alekhin. Nhưng không có ai đến đứng với đại úy và cũng không có ai lên tiếng, lúc đó, trung tá quay sang nói với một người đang đứng trong nhóm sĩ quan:

- Nhóm này phải có một trung úy của tổ Alekhin, phải tìm anh ta ngay! Người sĩ quan đó dẫn đại úy đến ngôi nhà ban phản gián, bảo anh đứng chờ ở đây rồi chạy đi tìm.

Khoảng năm phút sau, một trung úy trẻ, mặt đỏ ứng, đầy mồ hôi vừa từ sau góc tường chạy ra, vừa đưa tay quyệt mồ hôi, thở hổn hển, lắp bắp:

- Đồng... đồng chí đại... đại úy, đồng chí ở... ở ban quân quản? Mời, mời đi theo tôi...

Cũng như những người khác, họ cùng vội đi ra bãi để xe – nơi có khoảng hơn hai chục chiếc xe chờ sẵn, chủ yếu là các xe “Willis” và “Dodge” được lau rửa sạch sẽ và đậu thành hàng thẳng, cứ như đi duyệt binh. Trên kính chắn gió của mấy chiếc đậu phía trước có dán mành giấy phép “Đi lại khắp nơi”! loại giấy chỉ dành riêng cho xe cấp tướng và các công vụ đặc biệt của cơ quan phản gián.

Len qua những chiếc xe sạch sẽ, chỉnh tề kia, trung úy đi đến chiếc xe tải cỡ nhỏ cũ kỹ, hai bên thành đã tróc cả sơn, đứng trên bậc cửa, thò đầu vào ca-bin nói thầm gì đó với người lái xe. Từ ca-bin vẳng ra một câu gắt gỏng thay cho câu trả lời.

Viên trợ lý không thể không tự ái vì người ta đã giữ bí mật với anh một đại úy đang giữ một trọng trách ở đây – những điều mà ngay cả một trung sĩ lái xe cũng được biết.

Nén giận, anh trèo lên thùng xe và sau khi đã lót chiếc khăn tay xuống dưới, anh ngồi ghé lên hòm gỗ, nhưng ngay lập tức, trung úy trẻ này lại yêu cầu anh ngồi thấp xuống và anh ta tự ngồi bệt xuống sàn xe rồi ngay lúc đó, chiếc xe chồm lên, lao đi như xe chữa cháy.

Liếc nhìn đồng hồ, đại úy không khỏi băn khoăn và có giấu niềm lo lắng của mình, tự hình dung và ước đoán xem đến bao giờ thì cái gọi là chiến dịch kết thúc, còn anh thì dù thế nào đi chăng nữa, bẩy giờ rưỡi chiều nay cũng phải quay về thành phố.

Những ý nghĩ về cuộc gặp gỡ với Lenochka thân yêu, về cuộc gặp gỡ quan trọng chiều nay, đã xâm chiếm tâm hồn đại úy và anh sốt ruột chờ đợi từng giờ một. Trong ngày hôm nay – giá đừng nghĩ tới thì hơn – anh lúc thì phải phóng nhanh đến ủy ban, chóng mặt, lúc thì lang thang tán dóc, lúc thì được đứng nghe những lời lên lớp lê thê và những lời kêu gọi cảnh giác, lúc thì lăn lóc trên chiếc thùng xe bắn tỉa, rồi lại lùi lũi đi đâu không rõ dưới sự chỉ huy của anh chàng đại úy Alekhin nào đó. Và lạy chúa, điều xúc phạm anh nhất là anh phải đóng vai như một tốt đen, căng thẳng đợi chờ và không biết một tý gì về nhiệm vụ cũng như hành động tiếp theo của mình. Thậm chí người ta có vẻ tin tay trung sĩ lái xe hơn anh. Suốt dọc đường rải đá, trên chiếc xe phóng nhanh, ngồi ngay cạnh thùng xăng và sát cánh với anh chàng trung úy non choẹt mà mình phải phục tùng, nỗi day dứt bực dọc cứ dày vò đại úy. Chà, nếu mày mà gặp ta ở Ban quân quản thành phố, thì ta sẽ cho mày biết tay ta!... Anh ta nghĩ thầm với vẻ ác ý, liếc mắt nhìn đôi ủng vải bạt rẻ tiền của Blinov, nhìn ngôi sao lấp lánh trên mũ, chiếc cổ áo nhăn nhúm và bộ quần áo không là mà lúc mới gặp Blinov, anh đã kịp để ý rồi.

Đại úy không thích các sĩ quan đặc biệt, coi họ như những người vô công rồi nghề và là những kẻ tự cao tự đại. Họ chỉ luẩn quẩn ở hậu phương, anh khẳng định, – và lại còn tự cho mình là anh hùng cơ đấy.

Về phần mình, Andrei Blinov cũng đã nghĩ như vậy về đại úy và nói chung về các cán bộ ở Ban quân quản, nhưng với ý nghĩ giản đơn hơn.