Khi một đứa trẻ mới sinh ra, ta phải cho rằng thể lực của nó sẽ phụ thuộc phần lớn vào chất lượng thức ăn. Giờ đây, ai nghiên cứu bản chất của loài vật, đồng thời quan sát những ai mong muốn con cái mình có được tác phong thượng võ, sẽ thấy rằng họ nuôi chúng chủ yếu bằng sữa vì loại thức ăn này phù hợp nhất với cơ thể chúng, nhưng không cho uống rượu nhằm ngăn ngừa mọi thứ bệnh tật; những cử động vốn tự nhiên ở độ tuổi ấy cũng rất có ích; và để tránh cho chân tay chúng bị cong vẹo do tính dẻo cực kỳ cao của cơ thể, ngày nay một số người còn dùng các cỗ máy chuyên dụng để thân thể chúng không bị biến dạng. Việc rèn luyện cho trẻ quen với cái giá lạnh từ khi còn rất nhỏ cũng rất hữu ích, bởi điều này mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe và còn giúp chúng quen dần với binh nghiệp; chính vì thế mà nhiều rợ tộc có tục lệ dìm con cái mình xuống sông khi nước lạnh, trong khi những tộc khác lại cho trẻ mặc rất ít áo quần, chẳng hạn như người Celt; vì bất cứ điều gì mà ta có thể tập cho trẻ quen dần thì tốt nhất nên tập cho chúng ngay từ đầu, nhưng phải tiến hành từ từ. Thêm vào đó, bản chất các bé trai vốn có thói quen ưa thích cái lạnh để bù lại cái nhiệt. Những điều này và các việc tương tự như vậy phải là đối tượng đầu tiên ta cần chú ý; giai đoạn tiếp theo kéo dài cho đến khi đứa trẻ lên năm tuổi; trong suốt khoảng thời gian này, tốt nhất là không dạy chúng bất cứ điều gì, thậm chí cả lao động cần thiết, kẻo làm cản trở sự phát triển của trẻ; nhưng ta nên tập cho trẻ vận động ở mức độ vừa đủ để không nhiễm thói lười nhác trong thân thể, thói quen mà chúng sẽ vướng phải qua nhiều cách khác nhau và qua cả trò chơi; trò chơi của chúng cũng không được phép thô tục, quá nhọc nhằn hay lười biếng. Các bậc gia sư và người giám sát cũng phải cẩn trọng xem loại truyện kể và tích chuyện nào thích hợp cho trẻ nghe, bởi tất cả những điều này phải dọn đường cho việc học tập sau này của chúng; vì lý do đó, phần lớn trò chơi của trẻ nên là sự mô phỏng những việc mà sau này chúng sẽ phải làm một cách nghiêm túc. Những ai ra luật cấm đoán các cuộc tranh cãi giữa những cậu bé và những xung đột của chúng là đã làm sai, bởi chúng góp phần làm gia tăng sự phát triển — vì chúng tựa như một hình thức rèn luyện cho cơ thể: những nỗi dồn nén trong tâm can và sự ép buộc tinh thần mang lại sức mạnh cho những ai lao động, điều cũng xảy ra với các cậu bé trong những cuộc tranh cãi của chúng. Các giáo sư cũng phải để mắt đến lối sống của trẻ, những kẻ mà chúng giao du, và cẩn thận để chúng không bao giờ ở trong bầu bạn với những kẻ nô lệ. Vào thời điểm này và cho đến khi chúng lên bảy [1336b] tuổi, cần phải cho trẻ được giáo dục tại gia. Việc loại bỏ khỏi tầm nghe và tầm nhìn của trẻ mọi thứ thô tục cùng những thứ tương tự cũng rất đúng đắn. Quả thực, việc loại trừ mọi ngôn từ không đứng đắn khỏi nhà nước cũng chính là bổn phận của nhà lập pháp chẳng kém gì những việc khác: vì từ sự cho phép thốt lên bất cứ điều gì ô uế sẽ rất nhanh chóng dẫn đến hành động đó, và điều này đặc biệt hay xảy ra ở giới trẻ; vì lý do đó, chớ để chúng thốt lên hay lắng nghe bất kỳ điều gì như thế; nhưng nếu thấy bất kỳ người tự do nào làm hoặc nói điều gì bị cấm trước khi đến tuổi được coi là thích hợp để tham gia các bữa ăn chung, hãy trừng phạt kẻ đó bằng sự sỉ nhục và những roi vọt; còn nếu một người trên độ tuổi ấy làm thế, hãy đối xử với y như với một tên nô lệ, bởi y đã mang tiếng xấu. Vì chúng ta cấm y nói mọi điều bị cấm, nên thiết tưởng y cũng không được nhìn thấy những câu chuyện hay tranh ảnh dâm ô; do đó, các quan chức phải cẩn trọng để không có bức tượng hay bức tranh nào mang bản chất này, ngoại trừ những vị thần mà luật pháp cho phép dâng cúng, và những vị thần mà luật pháp cho phép những người ở một độ tuổi nhất định được bày tỏ sự sùng kính, cho chính họ, vợ và con cái họ. Việc cấm những người trẻ tuổi có mặt tại các buổi diễn kịch iambic hoặc kịch hài trước khi họ đến độ tuổi được phép dự phần vào các thú vui bàn tiệc cũng phải được quy định bằng luật pháp; quả thực, một nền giáo dục tốt sẽ gìn giữ họ tránh khỏi mọi tệ nạn đi kèm với những điều này.

Hiện tại chúng ta mới chỉ chạm đến vấn đề này; việc của chúng ta sau này, khi thực sự đi vào vấn đề, là xác định xem sự chăm sóc trẻ em này có là thừa thãi hay không, hoặc nếu cần thiết, thì phải thực hiện theo cách thức nào; hiện tại chúng ta chỉ đề cập đến nó như một việc cần thiết. Có lẽ câu nói của Theodoras, người diễn viên bi kịch, không phải là một ý kiến tồi: Rằng ông sẽ không cho phép bất kỳ ai, kể cả diễn viên tồi tệ nhất, bước lên sân khấu trước ông, để ông có thể thu hút sự chú ý của khán giả trước. Điều tương tự cũng xảy ra cả trong các mối quan hệ của chúng ta với con người lẫn sự vật: những gì ta tiếp xúc đầu tiên sẽ làm ta hài lòng nhất; vì lý do đó, nên giữ cho trẻ em tránh xa mọi thứ tồi tệ, đặc biệt là bất cứ điều gì lỏng lẻo và xúc phạm đến thuần phong mỹ tục. Khi qua tuổi lên năm, hai năm tiếp theo có thể được sử dụng rất thích hợp vào việc làm khán giả cho những bài tập thể dục mà sau này các em sẽ phải học. Có hai thời kỳ mà nền giáo dục nên được chia thành, tùy theo độ tuổi của đứa trẻ: một là từ khi lên bảy tuổi cho đến tuổi dậy thì; thời kỳ thứ hai là từ đó cho đến khi tròn hai mươi mốt tuổi: vì những ai phân chia các độ tuổi theo con số bảy [1337a] nhìn chung là sai lầm; tốt hơn nhiều nếu tuân theo sự phân chia của tự nhiên; vì mọi nghệ thuật và mọi nền giáo dục đều nhằm mục đích hoàn thiện những gì mà tự nhiên còn bỏ ngỏ thiếu sót: trước tiên chúng ta phải xem xét liệu có cần thiết lập bất kỳ quy định nào đối với trẻ em hay không; kế đến, liệu có nên biến việc đó thành mối quan tâm chung hay để mỗi người tự hành động tùy ý theo ý thích, vốn là tập quán chung ở hầu hết các thành phố; thứ ba, những quy định ấy nên ra sao.