Chỉ ít lâu sau cuộc chạm trán với chiếc tàu Pháp, một sự việc hết sức đáng chú ý đã xảy ra với thành viên tầm thường nhất trên tàu Pequod; một biến cố vô cùng bi thảm, và cuối cùng đã mang lại cho con tàu lúc nào cũng vui vẻ đến phát rồ và bị định mệnh dẫn dắt ấy một lời tiên tri sống động, luôn song hành về bất cứ kết cục tan nát nào có thể chờ đón chính nó.

Giờ đây, trên một con tàu săn cá voi, không phải ai cũng xuống thuyền. Một vài thủy thủ được giữ lại gọi là những người canh tàu, có nhiệm vụ vận hành con thuyền trong lúc các xuồng săn đuổi cá voi. Nhìn chung, những người canh tàu này đều là những tay sừng sỏ chẳng kém gì các thành viên trên xuồng. Nhưng nếu trên tàu có một kẻ quá gầy gò, vụng về hay nhút nhát, thì kẻ đó chắc chắn sẽ được cắt cử đi canh tàu. Trên tàu Pequod, tiểu đồng da đen có biệt danh Pippin, gọi tắt là Pip, chính là người như vậy. Pip tội nghiệp! Các ngươi đã từng nghe về cậu ta trước đây; chắc hẳn các ngươi vẫn nhớ tiếng trống lắc của cậu ta trong đêm khuya định mệnh đầy vẻ kỳ bí và u buồn mà vui nhộn ấy.

Về ngoại hình, Pip và Dough-Boy trông thành một cặp, giống như một con ngựa pony đen và một con ngựa trắng có vóc dáng tương đương dù khác màu, được kéo chung trong một cỗ xe kỳ lạ. Nhưng trong khi Dough-Boy bất hạnh vốn dĩ đần độn và chậm chạp về trí tuệ, thì Pip, dẫu quá ư mềm yếu, lại rất sáng dạ ở bản chất, với sự nhanh nhẹn vui tươi, hòa nhã và đáng yêu vốn có của bộ tộc cậu; một bộ tộc luôn tận hưởng mọi ngày lễ hội với sự hào hứng tinh tế và phóng khoáng hơn bất kỳ chủng tộc nào khác. Đối với người da đen, lịch năm nên có ba trăm sáu ngày rưỡi đều là Ngày Độc lập và Ngày Tết. Và đừng mỉm cười khi ta viết rằng chú nhóc da đen này rất rực rỡ, bởi vì ngay cả sắc đen cũng có vẻ rực rỡ riêng của nó; hãy nhìn kìa thứ gỗ mun láng bóng được khảm trong các tủ quý của nhà vua. Nhưng Pip yêu cuộc sống, và tất cả những sự bình yên an toàn của nó; thế nên cái công việc đầy hoảng loạn mà cậu vô tình bị cuốn vào đã làm phai mờ đi phần lớn vẻ rạng rỡ của cậu; dẫu rằng, như chẳng mấy chốc sẽ thấy, thứ bị kìm nén tạm thời ấy trong cậu cuối cùng lại được soi rọi rực rỡ bởi những ngọn lửa kỳ lạ, hoang dại, khiến cậu nổi bật lên với ánh hào quang gấp mười lần tự nhiên từng giúp cậu, ở hạt Tolland quê nhà tại Connecticut, làm sống động bao cuộc vui bên cây đàn vĩ cầm trên bãi cỏ; và vào buổi chiều du dương, với tiếng cười ha-ha vui vẻ, đã biến cả đường chân trời tròn vành vễ thành một chiếc trống lắc đính đầy sao. Thế nên, dẫu trong bầu không khí trong lành ban ngày, đeo trước chiếc cổ có những đường gân xanh, viên kim cương tinh khiết sẽ ánh lên vẻ khỏe khoắn; nhưng khi người thợ kim hoàn xảo quyệt muốn cho ta thấy viên kim cương ở độ rực rỡ ấn tượng nhất, ông ta đặt nó lên một nền tối thẫm, rồi thắp sáng nó, không phải bằng ánh mặt trời, mà bằng một thứ khí nhân tạo nào đó. Khi ấy mới xuất hiện những luồng ánh sáng rực rỡ đến rợn ngợp; khi ấy viên kim cương lóe sáng thứ ánh sáng tà ác, từng là biểu tượng thiêng liêng nhất của bầu trời pha lê, lại trông giống như một viên ngọc hoàng gia bị đánh cắp từ Vương quốc của Địa ngục. Nhưng hãy quay lại câu chuyện của chúng ta.

Chuyện xảy ra là trong vụ long diên hương, người chèo ở vị trí cuối xuồng của Stubb chẳng may bị trật tay đến mức tê liệt một thời gian; và thế là Pip tạm thời được đôn lên thay thế vị trí ấy.

Lần đầu tiên cùng Stubb hạ xuồng, Pip tỏ ra rất hồi hộp; nhưng may mắn thay, lần đó cậu tránh được việc giáp lá cà với cá voi; và do đó đã vượt qua mà không đến nỗi mất mặt; dẫu rằng Stubb sau khi quan sát cậu đã cẩn thận khuyên nhủ cậu phải hết sức rèn luyện lòng dũng cảm, bởi có thể cậu sẽ phải dùng đến nó thường xuyên.

Thế rồi trong lần hạ xuồng thứ hai, chiếc xuồng chèo sát tới con cá voi; và khi con cá trúng mũi lao phóng tới, nó quẫy một cú quen thuộc, tình cờ thay, lại giáng ngay bên dưới chỗ ngồi của Pip tội nghiệp. Sự hoảng sợ bất ngờ lúc ấy khiến cậu nhảy chồm lên, tay cầm dầm, vọt khỏi xuồng; và theo đà đó, một đoạn dây chùng dính vào ngực, cậu dùng ngực kéo luôn sợi dây xuống nước khiến bản thân bị vướng vào đó khi rơi tõm xuống biển. Ngay khoảnh khắc ấy, con cá voi trúng lao vùng chạy điên cuồng, sợi dây bỗng căng phắt; và chao ôi! Pip tội nghiệp bị kéo xềnh xệch nổi bồng bềnh đầy bọt nước lên tới tận mạn xuồng bởi chính sợi dây đã quấn vài vòng quanh ngực và cổ cậu.

Tashtego đứng ở mũi xuồng. Hắn hừng hực ngọn lửa săn lùng. Hắn căm ghét Pip vì coi cậu là kẻ hèn nhát. Chộp lấy con dao điền kinh khỏi bao, hắn giơ lưỡi dao sắc bén lơ lửng ngay trên sợi dây, rồi quay sang Stubb, cất giọng hỏi lớn: “Cắt nhé?” Trong khi đó, khuôn mặt xanh ngắt, nghẹt thở của Pip dường như đang cầu khẩn: Cắt đi, vì Chúa! Tất cả diễn ra trong chớp mắt. Toàn bộ sự việc chưa diễn ra đầy nửa phút.

“Mẹ kiếp, cắt đi!” Stubb gầm lên; thế là con cá voi sổng mất và Pip được cứu.

Ngay khi vừa hoàn hồn, chú nhóc da đen tội nghiệp liền hứng chịu một tràng la hét và chửi rủa từ các thủy thủ. Lạnh lùng để những lời nguyền rủa vô lối ấy trôi qua, Stubb bấy giờ mới dùng giọng điệu thẳng thắn, ra trò công việc nhưng vẫn phảng phất chút hài hước để quở trách Pip theo kiểu bề trên; và việc đó xong xuôi, ông trao cho cậu vô số lời khuyên hữu ích. Đại ý là: Đừng bao giờ nhảy khỏi xuồng, Pip, trừ phi—nhưng tất cả phần còn lại thì mập mờ như mọi lời khuyên sáng suốt khác. Giờ thì, nhìn chung, Bám chặt lấy xuồng mới là châm ngôn đúng đắn của ngươi khi săn cá voi; nhưng thỉnh thoảng vẫn có những trường hợp Nhảy khỏi xuồng lại là điều hay hơn. Hơn nữa, dường như nhận ra rằng nếu đưa ra lời khuyên chân thành rạch ròi cho Pip, ông sẽ để lại cho cậu quá nhiều khoảng trống để mà nhảy nhót trong tương lai; Stubb bỗng dẹp hết mọi lời khuyên, và chốt lại bằng một mệnh lệnh đanh thép: “Bám lấy xuồng, Pip, bằng ơn Chúa, nếu ngươi nhảy ta sẽ không vớt lên đâu đấy; nhớ lấy. Chúng ta không thể vì loại người như ngươi mà để sụt mất cá voi; ở Alabama, một con cá voi bán được giá gấp ba mươi lần ngươi đấy, Pip. Hãy nhớ lấy điều đó, và đừng có nhảy nhua gì nữa.” Qua đây có lẽ Stubb ngầm ám chỉ rằng, dẫu con người có yêu thương đồng loại đi nữa, thì con người vẫn là một sinh vật kiếm tiền, và xu hướng ấy quá thường xuyên cản trở lòng nhân ái của họ.

Nhưng chúng ta đều nằm trong tay các vị Thần; và Pip lại nhảy thêm lần nữa. Lần này hoàn cảnh diễn ra rất giống lần trước; nhưng lần ấy cậu không dùng ngực vướng dây nữa; thế nên khi con cá voi lao đi, Pip bị bỏ lại giữa biển khơi, trông giống như chiếc va-li của một kẻ lữ hành vội vã. Than ôi! Stubb đã giữ lời một cách phũ phàng. Đó là một ngày đẹp trời, dạt dào sắc xanh; mặt biển lấp lánh bình yên, mát rượi và phẳng lì trải dài tứ phía đến tận chân trời, giống như lá vàng dát mỏng đến tận cùng. Nhấp nhô lên xuống giữa vùng biển ấy, cái đầu đen nhánh của Pip trông như một chùm đinh hương. Chẳng có con dao điền kinh nào được giơ lên khi cậu rớt lại phía sau nhanh đến thế. Tấm lưng vô tình của Stubb quay ngoắt về phía cậu; và con cá voi đã bị thương ở vây. Chỉ trong vòng ba phút, cả một dặm đại dương vô bờ bến đã nằm giữa Pip và Stubb. Giữa lòng biển khơi, Pip tội nghiệp ngước cái đầu xoăn tít, đen nhánh về phía mặt trời, trở thành một kẻ bị bỏ rơi cô độc, dẫu cho cậu là kẻ cao quý nhất và rạng rỡ nhất.

Giờ thì, trong thời tiết lặng gió, bơi lội giữa đại dương bao la cũng dễ dàng đối với một kình thủ quen thuộc chẳng kém gì ngồi xe ngựa trên đất liền. Nhưng sự cô đơn khủng khiếp mới là thứ không thể chịu nổi. Việc quá chìm đắm vào bản thân giữa một vùng mênh mông vô tình đến thế, lạy Chúa! ai có thể thấu hiểu? Hãy nhìn xem, khi các thủy thủ tắm giữa đại dương trong một buổi trưa lặng gió — hãy nhìn xem họ bám sát con tàu của mình đến nhường nào và chỉ dám bơi dọc theo mạn tàu.

Nhưng liệu Stubb có thực sự bỏ mặc chú nhóc da đen tội nghiệp đến bước đường cùng? Không; ít nhất là ông không có ý định đó. Bởi vì phía sau ông còn có hai chiếc xuồng khác, và chắc chắn ông đinh ninh rằng họ sẽ nhanh chóng tiến lại chỗ Pip rồi vớt cậu lên; dẫu cho thực tế là sự quan tâm như thế đối với những tay chèo gặp nguy hiểm do chính sự nhút nhát của họ không phải lúc nào cũng được các thợ săn thể hiện trong những hoàn cảnh tương tự; và những hoàn cảnh ấy xảy ra không ít; gần như không ngoại lệ trong nghề săn cá voi, một kẻ bị gán mác hèn nhát luôn chịu đựng sự khinh miệt tàn nhẫn y như trong hải quân và lục quân vậy.

Nhưng trớ trêu thay, những chiếc xuồng kia chẳng hề nhìn thấy Pip, mà bỗng nhiên phát hiện ra bầy cá voi ngay sát bên mình liền quay đầu đuổi theo; còn chiếc xuồng của Stubb lúc ấy ở quá xa, bản thân ông và toàn bộ thủy thủ đoàn lại quá tập trung vào con cá của mình, nên vòng chân trời của Pip bắt đầu nới rộng xung quanh cậu một cách thảm hại. Nhờ may mắn hy hữu mà cuối cùng con tàu đã cứu được cậu; nhưng kể từ giờ phút ấy, chú nhóc da đen bước đi trên boong tàu như một kẻ ngốc; ít nhất thì họ nói cậu là như vậy. Biển cả đã nhạo báng giữ cái thể xác hữu hạn của cậu lại, nhưng lại dìm chết phần vô hạn trong tâm hồn cậu. Dẫu vậy không hẳn là chết chìm hoàn toàn. Mà đúng hơn là bị cuốn sống xuống những tầng sâu kỳ lạ, nơi những hình thù kỳ dị của thế giới nguyên thủy chưa bị bóp méo lướt qua lướt lại trước đôi mắt thờ thợ của cậu; và vị thần biển hà tiện mang tên Sự Khôn Ngoan đã hé lộ những kho báu cất giấu của lão; và giữa những cõi vĩnh hằng vui tươi, nhẫn tâm, mãi mãi trẻ trung ấy, Pip đã nhìn thấy vô số loài trùng san hô hiện diện khắp chốn của Chúa, từ vòm trời nước đã nhấc bổng những khối cầu khổng lồ lên. Cậu nhìn thấy bàn chân của Chúa đặt trên bàn đạp của cỗ máy dệt, và đã cất tiếng nói về điều đó; thế nên các bạn tàu mới gọi cậu là kẻ điên. Sự điên rồ của con người hóa ra lại là sự minh triết của thiên đường; và khi đi lệch khỏi mọi lý trí phàm trần, con người cuối cùng cũng vươn tới thứ tư tưởng siêu việt ấy — thứ tư tưởng mà đối với lý trí thông thường thì ngớ ngẩn và cuồng dại; và dẫu vinh hay nhục, lúc ấy con người cảm thấy vô sự, dửng dưng hệt như vị Chúa của mình.

Nói tóm lại, đừng quá trách cứ Stubb. Chuyện đó vốn rất phổ biến trong nghề săn cá voi; và ở phần sau của câu chuyện, quý vị sẽ thấy bản thân tôi cũng từng trải qua cảnh bị bỏ rơi tương tự như thế nào.