Gửi cô Frances Austen.
Chawton, Thứ Sáu (Ngày 18 tháng 11 năm 1814).
Cô bé dấu yêu của ta, ta cũng hoang mang không kém gì cháu về việc khi nào bức thư này mới viết xong, bởi lúc này ta rất khó có được chút thời gian yên tĩnh nào; thế mà ta vẫn phải bắt đầu viết, vì ta biết cháu sẽ rất vui khi nhận được tin tức càng sớm càng tốt, và bản thân ta cũng thực sự nóng lòng muốn viết điều gì đó về một đề tài vô cùng hấp dẫn này, dẫu ta chẳng có chút hy vọng nào sẽ viết được điều gì trúng ý. Ta dám cá là mình chẳng làm gì hơn ngoài việc lặp lại những gì cháu từng nói trước đây.
Thú thực là ban đầu ta khá ngạc nhiên, bởi ta hoàn toàn không ngờ lại có sự thay đổi nào trong tình cảm của cháu, và ta ngần ngại gì mà không nói thẳng rằng cháu không hề yêu. Fanny yêu quý của ta, ta chỉ muốn bật cười trước ý nghĩ đó, thế nhưng việc cháu nhầm lẫn tai hại về chính tình cảm của mình lại chẳng phải chuyện đùa. Từ tận đáy lòng, ta ước gì mình đã cảnh báo cháu về điều đó ngay từ lần đầu tiên cháu thổ lộ với ta; nhưng dẫu lúc ấy ta không cho là cháu quá say đắm, ta vẫn nghĩ cháu có sự gắn bó đủ sâu sắc để có thể hạnh phúc, vì ta tin chắc tình cảm ấy sẽ lớn dần theo cơ hội gặp gỡ, và từ hồi chúng ta cùng ở Luân Đôn, ta cứ ngỡ cháu thực sự rất yêu anh ấy. Thế nhưng rõ ràng là cháu chẳng có chút tình cảm nào cả — điều đó không tài nào giấu giếm được.
Chúng ta mới kỳ lạ làm sao! Dường như việc nắm chắc được trái tim anh ấy lại biến cháu thành kẻ hững hờ. Ta nghi ngờ rằng đã có chút ít sự bất mãn nảy sinh tại trường đua, và ta chẳng lấy làm lạ. Những lời lẽ khi ấy của anh ta chắc chắn không thể lọt tai một người có sự nhạy bén, thấu đáo và khiếu thẩm mỹ cao hơn là tình thế yêu đương, mà ngặt một nỗi cháu lại chính là người như thế. Dẫu vậy, suy cho cùng, ta vẫn ngạc nhiên vì sự đổi thay trong lòng cháu lại lớn lao đến thế. Anh ấy vẫn y nguyên như xưa, chỉ có điều ngày càng rõ ràng và trước sau như một hết lòng vì cháu. Chỉ khác biệt có thế thôi. Ta phải lý giải điều này ra sao đây?
Fanny dấu yêu của ta, những gì ta đang viết đây sẽ chẳng đem lại chút lợi ích cỏ con nào cho cháu. Tâm tư ta cứ thay đổi theo từng khoảnh khắc, và ta sẽ chẳng thể đưa ra dù chỉ một gợi ý có thể giúp ích cho trí óc cháu. Ta có thể than thở trong câu này rồi lại bật cười ở câu tiếp theo, nhưng còn về quan điểm hay lời khuyên thì ta chắc chắn chẳng thể rút ra được điều gì đáng giá từ bức thư này.
Ta đã đọc ngấu nghiến bức thư của cháu ngay vào buổi tối nhận được nó, lúc trốn lại một mình. Ta không thể nào dừng lại một khi đã bắt đầu. Ta tràn ngập sự tò mò và lo lắng. May sao cô C. của cháu lại sang nhà bên ăn tối; nhờ thế ta không phải tìm cách đánh đổi hướng để lánh mặt cô, còn những người khác thì ta chẳng mồi quan tâm.
Ông A. tội nghiệp và đáng mến! Ồ, Fanny thân yêu! Sự nhầm lẫn của cháu là vết xe đổ mà hàng ngàn phụ nữ vướng phải. Anh ấy là chàng thanh trai đầu tiên đem lòng mến mộ cháu. Đó chính là sức hút, và quả thực nó vô cùng mãnh liệt. Thế nhưng, giữa muôn vàn người cùng mắc chung một sai lầm như cháu, chắc chắn hiếm hoi lắm mới có kẻ ít phải hối tiếc đến thế; tư chất và tình cảm của anh ấy chẳng có điểm nào khiến cháu phải hổ thẹn cả.
Xét cho cùng, chúng ta phải tính sao đây? Cháu chẳng có chút hứng thú nào với bất kỳ ai khác. Hoàn cảnh sống, gia thế, bạn bè của anh ấy, và trên hết thảy là tư chất, tâm hồn vô cùng đỗi đáng yêu, lập trường kiên định, những quan niệm đúng đắn, nếp sống lành mạnh, tất cả những điều mà cháu thừa hiểu cách trân trọng, tất cả những gì thực sự mang ý nghĩa tối thượng ấy — mọi khía cạnh đó đều đang nhiệt thành vun đắp cho mối nhân duyên này. Cháu chẳng hề nghi ngờ năng lực vượt trội của anh ấy, anh ấy đã chứng minh điều đó ở Đại học; ta dám chắc anh ấy là một học giả mà những người anh trai ham chơi, dễ dãi của cháu chẳng tài nào sánh kịp.
Ồ, Fanny yêu quý của ta! Ta càng viết về anh ấy bao nhiêu, lòng ta lại càng dạt dào bấy nhiêu — ta càng cảm nhận sâu sắc hơn giá trị đích thực của một chàng trai như thế, và thấy việc cháu yêu lại anh ấy là điều đáng mong mỏi biết bao. Ta nhiệt liệt khuyên cháu điều này. Trên đời này thỉnh thoảng vẫn có những con người, có lẽ chỉ một phần nghìn, chính là hình mẫu mà cả ta lẫn cháu đều cho là hoàn hảo, nơi sự duyên dáng và khí phách hòa quyện cùng phẩm giá, nơi phong thái sánh ngang với trái tim và trí tuệ; nhưng một người như thế chưa chắc đã xuất hiện trên đường đời của cháu, hoặc giả có duyên gặp gỡ, thì anh ta lại chẳng phải là con trưởng của một gia đình giàu có, chẳng phải họ hàng thân thiết của người bạn tri kỷ, và cũng chẳng cùng quê quán với cháu.
Hãy nghĩ kỹ về tất cả những điều này đi, Fanny ạ. Ông A. có những ưu điểm mà chúng ta hiếm khi tìm thấy ở cùng một con người. Thật ra, khuyết điểm duy nhất của anh ấy có lẽ là sự khiêm nhường. Nếu anh ấy bớt khiêm nhường đi một chút, anh ấy sẽ trở nên duyên dáng hơn, nói năng to tiếng hơn và trông bạo dạn hơn; chẳng phải một nhân cách mà khiếm khuyết duy nhất chỉ là sự khiêm nhường thì thật tuyệt vời sao? Ta tin chắc anh ấy sẽ trở nên hoạt bát hơn và giống với gia đình các cháu hơn khi gắn bó với mọi người nhiều hơn; anh ấy sẽ ngấm phong thái của các cháu nếu anh ấy thực sự thuộc về các cháu. Còn về việc có lời dị nghị nào xuất phát từ sự đạo đức của anh ấy, từ nguy cơ anh ấy trở nên quá sùng đạo, ta hoàn toàn không chấp nhận điều đó. Ta không hề bị thuyết phục rằng tất cả chúng ta không nên sống theo tinh thần đạo đức, và ít nhất ta tin rằng những ai sống theo lý trí và tình cảm như thế ắt sẽ là những kẻ hạnh phúc nhất và an toàn nhất. Đừng vì chuyện các anh của cháu thông minh hơn mà hoảng sợ không dám bén mảng tới mối quan hệ này — sự khôn ngoan còn quý giá hơn sự sắc sảo, và về lâu về dài, phần thắng chắc chắn sẽ thuộc về sự khôn ngoan; cũng đừng lấy làm sợ hãi trước ý nghĩ rằng anh ấy hành xử theo đúng từng câu chữ trong Tân Ước ngặt nghèo hơn những người khác.
Và giờ đây, Fanny thân yêu của ta, sau khi đã viết quá nhiều về một mặt của vấn đề, ta sẽ quay ngoắt lại và khẩn khoản xin cháu đừng tự trói buộc bản thân thêm nữa, đừng nghĩ đến chuyện nhận lời cầu hôn của anh ấy trừ khi cháu thực sự đem lòng quý mến anh ta. Thà chịu đựng hay chấp nhận bất cứ điều gì còn hơn là kết hôn mà không có tình yêu; và nếu những thiếu sót về phong thái v.v. của anh ấy làm cháu chướng mắt hơn mọi phẩm chất tốt đẹp, nếu cháu vẫn mãi bận tâm đến những điều đó, hãy từ dứt khoát dứt khoát từ bỏ anh ta ngay lập tức. Mọi chuyện nay đã đến nước này, cháu buộc phải chọn một trong hai con đường — hoặc là để anh ấy tiếp tục đối xử với cháu như trước giờ, hoặc bất cứ khi nào ở cạnh nhau, hãy tỏ thái độ lạnh lùng đủ để anh ta nhận ra mình đã tự huyễn hoặc bản thân. Ta chắc chắn anh ấy sẽ đau khổ không ít trong một thời gian — đau đớn vô cùng khi cảm nhận được rằng mình phải từ bỏ cháu; nhưng ta vốn chẳng tin rằng những nỗi thất vọng kiểu đó lại có thể giết chết ai, như cháu thừa biết đấy.
Việc cháu gửi món quà âm nhạc là một diệu kế tuyệt vời, nó khiến mọi thứ trở nên suôn sẻ, và ta chẳng biết làm cách nào khác để giải thích về bưu phẩm ấy; bởi dẫu cho người cha kính yêu của cháu đã tận tâm lùng sục khắp nơi cho đến khi tìm thấy ta ngồi một mình trong phòng ăn, thì cô C. của cháu cũng đã kịp trông thấy ông cầm theo một gói đồ để chuyển. Dù vậy, ta nghĩ chẳng ai mảy may nghi ngờ gì đâu.
Chúng ta chưa nhận được tin tức gì mới từ Anna cả. Ta tin con bé đang rất thoải mái trong tổ ấm mới. Những bức thư của nó viết rất ra trò và thỏa đáng, không hề phô trương hạnh phúc, chính vì thế mà ta càng thêm phần quý mến. Ta từng bắt gặp không ít phụ nữ mới gả chồng viết thư theo cái giọng điệu mà ta chẳng hề ưa nổi ở điểm đó.
Cháu sẽ rất vui khi nghe tin toàn bộ ấn bản đầu tiên của cuốn M. P. đã được bán sạch. Chú Henry của cháu đang muốn ta lên thành phố để định đoạt về ấn bản thứ hai; nhưng vì lúc này rời nhà không được thuận tiện cho lắm, ta đã viết thư bày tỏ ý chí và nguyện vọng của mình cho chú ấy, và trừ khi chú ấy vẫn khăng khăng ép buộc, ta sẽ không lên đó đâu. Ta vốn dĩ tham lam và muốn vơ vét tối đa từ tác phẩm này; nhưng vì cháu là người chẳng màng gì đến tiền tài, ta sẽ không làm phiền cháu bằng mấy chuyệnn vụn vặt đó đâu. Niềm vui từ sự hão huyền vốn dễ hiểu hơn đối với cháu, và cháu sẽ đồng cảm với ta khi hay tin những lời ngợi khen thỉnh thoảng lại bay đến tai ta qua ngả này hay ngả khác.
Thứ Bảy. — Hôm qua ông Palmer đã ở chơi với chúng ta, và sáng nay đã cùng đi với Cassy rồi. Chúng ta vẫn ngóng trông cô Lloyd suốt hai ngày qua, và chắc chắn hôm nay cô ấy sẽ đến. Ông Knight và ông Edwd. Knight sẽ dùng bữa trưa với chúng ta, và đến thứ Hai họ lại tiếp tục ghé ăn trưa cùng gia đình, đi cùng họ là hai vợ chồng người chủ nhà đáng kính.
Chủ Nhật. — Cha cháu có gửi gắm vài lời nhắn nhủ cho cháu; nhưng chúng trở nên thừa thãi, vì ông đã viết thư gửi thím Louisa theo chuyến bưu điện này rồi. Hôm qua chúng ta có một buổi tụ họp vui vẻ; ít ra là chúng ta thấy thế. Thật đỗi vui mừng khi thấy ông ấy luôn phấn chấn và tự tin như vậy. Hôm nay thím Cass. và ta sẽ sang Ngôi Nhà Lớn ăn trưa. Chúng ta sẽ có một nhóm sáu người ấm cúng. Cô Lloyd đã đến như chúng ta mong đợi vào ngày hôm qua, và gửi lời thăm hỏi ân cần đến cháu. Cô ấy rất đỗi vui mừng khi hay tin cháu đang học chơi đàn hạc. Ta không định gửi trả số tiền còn thiếu cô Hare cho cháu, bởi ta nghĩ cháu thà không nhận thanh toán trước thì hơn.
Thương mến gửi cháu,
Jane Austen.
Cô Knight,
Trang trại Goodnestone, Wingham, Kent.
