[VICTOR HUGO GỬI GARIBALDI.]

("Ces jeunes gens, combien étaient-ils.")

{TIẾNG NÓI TỪ GUERNESEY, Tháng Mười Hai, 1868.}

I.

Hỡi những người lính trẻ mang dòng máu Latinh cao quý,

Các ngươi có bao nhiêu?—Hỡi các chàng trai? Hơn bốn ngàn.

Có bao nhiêu người đã chết? Sáu trăm: hãy đếm lấy!

Thân thể họ vương vãi khắp ngọn núi tử thần,

Thâm tím và rách nát, đôi mắt bết máu, lồng ngựchở toang

Khỏi lồng xương, để làm bữa tiệc đỏ

Cho bầy sói hoang; chẳng còn gì ngoài những di hài

Bị đâm thủng ấy, nằm dưới những gốc ô-liu,

Phơi bày nơi cái bẫy quỷ quái đã sập—chiếc bẫy khốn nạn

Đã giáng xuống những thiếu niên anh hùng tai họa ê chề.

Hãy nhìn họ ngã la liệt như những gié lúa mạch!

Tội lỗi của họ ư? là đòi lấy Rome và vinh quang thuộc về thành Rome;

Là chiến đấu vì Công lý và Danh dự;—những cái tên ngớ ngẩn!

Nào—Hỡi những người mẹ của đất mẹ! Những bà đầm Ý!

Hãy lật những thây ma lên!—thử vận may chiến trận của các ngươi!

(Dù râu rậm hay nhẵn nhụi, với người mẹ đã bú mớm cho anh ta

Con người mãi mãi là đứa trẻ)—Khoan, đây là một vầng trán

Bị đạn của lính Zouave xé toạc! Còn người này,

Với mái tóc xoăn óng ả đẫm máu kia,

Từng là của bà, thưa phu nhân!—ngọt ngào, tuấn tú và hiền lương.

Tâm hồn ngự trị trên gương mặt bất khuất ấy

Trước khi chúng sát hại nó, trong tất cả vẻ duyên dáng

Của buổi bình minh tuổi trẻ. Hỡi các chị em, đây là người của các chị! đôi môi ấy,

Nơi bọt tử thần đẫm máu trôi qua,

Từng bập bẹ những khúc ca gia đình hướng về các chị, và gọi tên các chị

Trong những lời trò chuyện âu yếm thuở nào. Bàn tay ấy, chính là bàn tay

Đang nằm lạnh ngắt trên đôi mi khép chặt,

Xưa từng là nắm đấm hồng hào nhỏ xíu của đứa trẻ sơ sinh, và thấm đẫm

Những giọt sữa từ bầu ngực khát khao của mẹ.

Hãy nhận lấy

Người con cả của ngươi,—ngươi, đứa con út. Ồ, dòng nước mắt

Không bao giờ cạn! Ồ, Niềm hy vọng hoàn toàn vụt mất,

Chết đi như những người đã chết!—Nhưng há họ có thể sống trơ trọi

Không có sông Tiber và thành Rome của họ ư? và là những người trẻ

Mang dòng máu Ý—mà lại không được tự do?

Họ khát khao nhìn thấy con đại bàng cổ đại thử sức

Đôi cánh uy nghi của nó bầu trời hiện đại.

Họ gánh chịu—mỗi người mang trên mình—những lời lăng mạ giáng xuống

Mảnh đất quê hương thân yêu: chẳng sợ hãi điều chi,

Ngoại trừ việc không tìm thấy đủ kẻ thù để dám xả thân

Vì nước Ý. Ah; những chiến sĩ kiêu hãnh, tự do, và hiếm có

Những vị thánh tử đạo trẻ tuổi của mộtσ lý tưởng thiêng liêng,—Vĩnh biệt!

Không còn sự sống nữa—không còn tình yêu nữa—cho các ngươi!

Không còn những buổi lang thang ngọt ngào dài lâu trong những trảng rừng lấp lánh ánh sao

Vào giờ kinh Truyền Tin, bên những thiếu nữ Ý;

Không có sự chào đón trở về nhà!

II.

Còn cái lão Garibaldi này, lũ thiếu niên Ý

Phát cuồng khi nghe tiếng lão—lao vào cái chết—lao vào

Niềm đam mê với "sự thanh cao và thuần khiết";—vì Chúa!

Thật quái dị, kinh khủng! Người ta thấy rõ ràng rằng

Xã hội—trách nhiệm của chúng ta—phải rung lên vì sợ hãi,

Và thét lên cầu cứu, và kêu gọi chúng ta hành động

Khi có một anh hùng, bị bắt quả tang.

Nếu Ánh sáng chiếu rọi trong bóng tối, đó là tội ác!

Có cái gì đê tiện hơn chiếc đèn lồng đối với con dơi?

III.

Lão Garibaldi của các ngươi đã đánh trượt mục tiêu! Các ngươi thấy đấy

Mục đích của cuộc đời là lừa gạt, chứ không phải để bị

Lừa gạt: Kẻ gian xảo cao quý hơn kẻ ngốc!

Vơ vét tất cả những gì có thể và giữ lấy! Cuộc đời là một vũng bùn,

Vận may tốt nhất sẽ thắng; nếu Đức hạnh chết đói trong cảnh rách rưới,

Ta cười vào mặt Đức hạnh; đây là những túi tiền của ta!

Đây mới là kim loại chính nghĩa! Ta nói rằng chúng ta có các vị vua,

Để duy trì dòng tiền lưu thông, và trò chơi tiếp diễn;

Đó là lý do tại sao một vị vua cần tiền—hắn sẽ bị nhớ tiếc biết bao

Nếu thiếu đi một danh sách ngân sách triều đình béo bở.

Hãy cứ thử

Xem xét vấn đề bằng một con mắt đạo đức kiên định!

Đại tá phấn đấu để làm chuẩn tướng,

Đại tướng, làm thống soái. Hãy gọi đó là một cuộc chơi công bằng,

Và trả tiền cho những kẻ chiến thắng! Hãy lật bài ngẩy lên, ta bảo thế!

Một kẻ phản bội là một tên vô loại—cho đến ngày

Người ta phong hắn làm Pasha: lúc đó hắn còn là vô loại nữa không?

Lũ tiền vàng này để làm gì? Nhảm nhí! Các ngươi đang nói chuyện với Đàn ông,

Và Đàn ông cần tiền bạc—quyền lực—vận may—niềm vui cuộc sống—

Những kẻ nào có thể thì cứ chiếm lấy: chúng ta có thể, và đã ẵm gọn xứ Savoy;

Còn đối với những ai sống mãn nguyện với sự thanh bạch lương thiện,

Họ là những kẻ phá hoại xã hội; chúng ta hãy đập chết tươi chúng đi!

Chúng đang nêu gương xấu! Nhanh lên—hãy bắt giữ

Tên Ngốc đó, kẻ từng cai trị mà không chịu lo tích lũy cho đầy túi tham.

Chỉ cần gõ vào một cái chuông, ngươi sẽ thấy cái lưỡi gà rung lên—

Can thiệp vào chuyện của các Linh mục, ngươi sẽ thấy doanh trại sục sôi—

Ah; Các Hoàng tử biết rằng Nhân Dân giống như chiếc giày chật chội,

Hãy bắt họ hành quân đôi lúc để bắn và bị bắn,

Thế rồi họ sẽ đi vừa chân hơn. Cứ để chúng rao giảng

Sự chính nghĩa của những khẩu pháo lựu; và dạy bảo

Vào phút chót của lời cầu nguyện: "Nào, hãy cắt cổ chúng đi!

Hỡi đội lính Zouave thánh thiện của ta! hỡi những tên áo vàng đắc lực của ta!"

Chúng ta thích thú khi thấy Cha Thánh gửi đến

Thuốc súng, thép và đạn dược không dồi dào vô tận,

Để vỗ béo Thần Chết; và hàn gắn những trận chiến tan hoang.

Bọn chúng là thế đấy!

IV.

Nhưng còn ngươi, hỡi Anh hùng của chúng ta, kẻ bị đánh bại, bị cản trở,

Vị Thủ lĩnh Vinh quang, kẻ đã đổ máu và nhọc nhằn trong vô vọng.

Niềm tin của muôn dân—Hiệp sĩ của Tự do!

Bậc trượng phu thanh cao không tỳ vết—Thanh gươm Công lý!

Ngươi sẽ làm gì đây, khi mảnh đất của ngươi chỉ dành cho ngươi những nhà tù!

Những kẻ lưu vong đòi lại người lưu vong! xin hãy rủ lòng an ủi

Nơi trú ẩn của những kẻ vô gia cư—hãy bước vào đây,

Và ánh sáng sẽ chiếu rọi xuống những mái ấm tối tăm của chúng ta

Ngay khi ngươi bước chân vào. Ồ, Người Anh em, tất cả chúng ta,

Mỗi người trong chúng ta—đau đớn trước bằng chứng về nỗi buồn của ngươi,

Sẽ biến mái nhà mình thành quê hương cho ngươi.

Hãy đến, ngồi cùng những ai biết cách sống cảnh lưu vong:

Hãy đến! Ngươi, kẻ mà các vị vua có thể chinh phục nhưng chưa bao giờ khuất phục.

Chúng ta sẽ bàn về "Palermo"{2}—"Đội quân một nghìn người" trung kiên,

Sẽ kể cho ngươi nghe những giọt nước mắt đẫm máu của nước Pháp;

Rồi bên bờ Biển cả vĩ đại của chính ngài, chúng ta sẽ cùng nhau đọc

Homer thời cổ đại trong tiết trời mùa hè tĩnh lặng,

Và sau đó, ngươi sẽ đi đến nơi nguyện ước

Trong lúc vì sao Công lý mờ nhạt kia đang lớn dần thành ngọn lửa.{3}

V.

Hỡi nước Ý! hãy ca tụng Đấng Cứu Thế của các ngươi,

Hỡi các Quốc gia! suýt chút nữa ngài đã trao thành Rome cho đất nước ấy!

Cánh tay sắt và trái tim tiên tri suýt chút nữa đã đến

Để chiến thắng thành phố, và biến nó thành "Rome".

Điềm tĩnh, mang vẻ uy nghi cổ xưa, chín muồi để được

Xướng danh cùng những nhân vật cao quý nhất trong lịch sử.

Ngài đã biến Rome của các ngươi thực sự thành Rome—kiểm soát

Vinh quang, tước vị, các vị Thần của thành phố theo một khuôn mẫu mới.

Sự nhiệt thành trong tâm hồn ngài đã hòa quyện vào

Trăm thành phố cùng với nó; tạo nên một cặp đôi

Vesuvius và Đồi Capitol; và dung hòa

Sự mạnh mẽ của Juvenal với tâm hồn dịu dàng và rực rỡ

Của Dante—nung chảy thứ hợp kim cũ với hợp kim mới—

Xông lên con đường của các vị thần Titan tràn đầy niềm kiêu hãnh táo bạo

Nơi con người xông chiếm đỉnh Olympus. Hỡi nước Ý,

Hãy khóc đi!—Con người này đã có thể hợp nhất ngươi thành một Rome duy nhất!

VI.

Nhưng tội ác đã hoàn thành! Ai đã gây ra nó?

Con Người Lương Thiện—

Linh mục Pius ư? Không! Mỗi kẻ chỉ làm những gì mình có thể.

Kìa kẻ thủ ác! Tên vũ phu hiếu chiến

Kẻ ẩn nấp sau hàng ngũ của nước Pháp để chiến đấu,

Dòng máu của Sinon kẻ Hy Lạp pha trộn đậm đặc với kẻ phản bội Judas gốc Do Thái,

Tên Phản bội với nụ cười quyến rũ những con người chân chính,

Miệng thốt ra những lời thề thốt—tay nắm chặt dao găm—

Đã mai phục Tự do Pháp, và đoạt lấy sinh mạng của nàng.

Hỡi các vị Vua, hắn chính là kẻ cùng hội cùng thuyền với các ngươi! một kẻ

Mà ngày qua ngày tia chớp đăm đăm nhìn vào

Đầy sắc lạnh; trong khi kẻ thọ án nhân lên gấp ba lần lực lượng cảnh vệ

Và run rẩy; bởi giờ tàn của hắn đang đến cận kề.

Các ngươi hỏi ta "khi nào ư?" Ta nói là sắp rồi! Các ngươi có nghe thấy không

Tiếng gầm gừ ở tầng trời phía trên chốn kia?

Các ngươi không nhận ra bóng tối đang kéo đến sao, hỡi các Vua chúa? tấm vải liệm

Của một cơn bão lớn đang xua đuổi đám mây dông?

Lắng nghe kìa! Giống như viên cảnh sát giật chốt cửa,

Sấm sét của Chúa đang đòi nói chuyện với một kẻ ở bên trong!

VII.

Và trong khi ấy, mùi tử khí này—mùi của xác chết

Thứ làm cho hương trầm của giáo hội sực nức

Mùi con người đang phân hủy, và những khúc ca Te Deum trở nên hôi hám—

Bốc qua những khu rừng—vượt qua bờ sông,

Khắp rừng cây, đồng bằng và núi non, cho đến khi nó làm uế tạp

Paris kiều diễm giữa những cuộc vui; rồi nó rình mò,

Một thứ hôi thối chết người, đến Crete, đến Mexico,

Đến Ba Lan—bất cứ nơi nào quân đội các vua chúa đặt chân tới;

Và Trái Đất biến thành một cây Upas đầy nỗi buồn đắng cay,

Nở rộ những bông hoa khổng lồ của một cơn điên loạn đẫm máu.

Cổ họng bị cắt hàng vạn—con người bị tàn sát hàng tấn!

Trái Đất ngập tràn xác chết, dẫu việc này chưa đi được nửa chặng đường!

Chúng nằm đó, duỗi thẳng, nơi những vũng máu đọng lại,

Đôi môi thâm sì há hốc sau tiếng kêu cuối cùng thốt ra.

"Duỗi thẳng;" không! được gieo vãi khắp nơi; vâng, từ đó phải là "gieo vãi".

Những luống cày là Tự do—và cơn gió khắc nghiệt thổi

Trên những luống cày, chính là Định mệnh: và những thây ma cứng đờ này

Là hạt giống siêu việt, được rắc ra từ những ngón tay lạnh ngắt của Thần Chết

Để làm cho Vực thẳm hoài thai: để Tương lai sinh nở

Những Anh hùng cao cả hơn! Hãy phình to lên, hỡi những thây ma thân yêu!

Hãy mau phân hủy thành chồi xanh của Tự do! Hỡi Thần Chết!

Hãy làm ý muốn nhân từ của ngươi với họ! Họ, những kẻ không còn hơi thở,

Trần truồng, tơi tả, rách rưới, sưng vù và chi chít vết chém,

Đang giơ những cánh tay bị đạn Pháp xé toang vẫy gọi về phía Chúa

Và kiên nhẫn chờ đợi Ngài và Ngươi, hỡi Thần Chết!

VIII.

Hỡi nước Pháp! hỡi Nhân dân! đang ngủ mê say không một chút hổ thẹn?

Ngươi nằm bẹp như một con chó bị quất roi ư?

Ngươi đang nằm đấy! chính máu của ngươi làm vấy bẩn cả hai bàn tay,

Và trên chân tay ngươi là rỉ sét của những xiềng xích bằng sắt,

Và quanh cổ tay ngươi là vết cắt do thừng siết quá sâu.

Nói đi, có phải chúng đã làm tê liệt tâm hồn ngươi, để rồi ngươi chìm vào giấc ngủ?

Hỡi ôi! nước Pháp đáng thương nay đã trở thành một hang ổ để ngủ vùi,

Bị giam cầm trong một đêm đen tối tăm hơn cả Nửa Đêm,

Ngươi ngủ say mê muội—đánh mất cả sự sống và danh vọng—

Trong khi những vì sao trân trân nhìn ngươi, và tái mặt vì hổ thẹn.

Hãy cựa quậy! Hãy thức tỉnh đi! Ngồi dậy đi! nếu ngươi không biết cách đứng lên;

Hãy ngồi dậy, hỡi kẻ lười biếng bị tra tấn! hãy mở mắt ra!

Duỗi bắp thịt của ngươi ra, hỡi Người khổng lồ! Giấc ngủ thật dơ bẩn và đê tiện!

Ngươi kiệt sức rồi ư, ngươi điếc rồi ư, ngươi câm rồi ư? ngươi đã mù lòa bấy lâu nay sao?

Những kẻ nói thế là dối trá! Ngươi thừa biết và cảm nhận được

Những gì chúng đang gây ra cho ngươi và cho những người thân của ngươi.

Gót giày đã cào qua cổ ngươi khi đi ngang qua—của ai thế? Ngươi có nói được không?

Vâng, vâng, đó là của hắn, và hôm nay là ngày hội của hắn.

Ôi, ngươi từng là con người—mà lại nằm vật vã thế này—

Như một con thú thồ trên đống rác rưởi này! ôi!

Hãy rống lên với chúng đi, hỡi Con la! Hỡi Con bò mộng! hãy gầm lên nào!

Vì chúng đã làm ngươi mù lòa, hãy quờ quạng trong hang ổ của mình đi!

Hãy làm điều gì đó đi, hỡi Kẻ bị trục xuất, ngươi từng vĩ đại nhường nào!

Ai mà biết được, nếu ngươi chìa bàn tay què quặt tội nghiệp của mình ra,

Biết đâu lại có một thứ vũ khí báo thù nằm trong tầm với!

Hãy dùng cả hai tay mà dò dẫm—hãy vươn cả hai cánh tay khổng lồ ra

Dọc theo bức tường đen trong hầm tối của ngươi. Không chừng,

Sẽ có một vật kỳ lạ nào đó được giấu kín đâu đây?

Ai mà biết được—biết đâu lại có! Những bàn tay to lớn ấy có thể sẽ chạm tới

Trong quá trình quờ quạng kinh hoàng giữa chốn tối tăm,

Một thanh gươm—một thanh gươm! Một khi đôi tay đã nắm lấy

Chuôi gươm của nó, thì phải vung lên với cái nắm tay của một Kẻ chiến thắng.

EDWIN ARNOLD, C.S.I.