Đại Phật Lạc Sơn, cùng với núi Nga Mi, được liệt kê là một di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Danh thắng nhân văn ở đó vốn đã khá trọn vẹn, hoàn toàn không cần thiết phải vẽ rắn thêm chân. Thế nhưng thành phố Lạc Sơn lại đem khu danh thắng giao khoán cho một công ty. Công ty này muốn kiếm lời, mà còn muốn kiếm lời lớn, cảm thấy chỉ dựa vào tượng Phật do tổ tiên để lại thì chưa đủ để thu về đầy bát đầy mâm, thế là ngay trong khu bảo tồn văn vật trọng điểm quốc gia, họ đã rầm rộ xây dựng, kiến tạo cái gọi là "Đông Phương Phật Đô". Tác phẩm tâm đắc nhất của họ chính là đục núi phá đá, mô phỏng tượng Phật Bamiyan ở Afghanistan từng bị Taliban đánh nát. Bất luận không truy cứu xem họ rốt cuộc có bao nhiêu nghiên cứu về lịch sử Phật giáo, việc đặt tượng Phật Afghanistan chung với Đại Phật Lạc Sơn có thích hợp hay không, và cũng không truy cứu cái gọi là "Đông Phương Phật Đô" rốt cuộc là cái "đô" gì, chỉ riêng xét từ kết cấu địa chất, sinh thái tự nhiên và nội hàm nhân văn của khu danh thắng Đại Phật Lạc Sơn, hành vi phá hoại này của họ đã vô cùng kinh hoàng.

Còn núi Nga Mi thì đưa ra khẩu hiệu "Kiến tạo thiên hạ đệ nhất danh sơn". Đây là một khẩu hiệu hết sức kỳ quái. UNESCO đưa nó vào danh sách "Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới" không phải vì nó là "Thiên hạ đệ nhất danh sơn", mà là hướng tới cá tính vốn có của nó. Nếu như "kiến tạo" nó — thực chất cũng là cải tạo theo kiểu lột xác thay xương, làm du lịch phát triển quá độ đến mức phát cuồng — thành "Thiên hạ đệ nhất danh sơn", thì núi Nga Mi cũng chẳng còn là núi Nga Mi nữa. Làm cái "Thiên hạ đệ nhất" cũng đồng nghĩa với việc tự động xóa tên núi Nga Mi khỏi danh sách "Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới".

Cảnh quan văn hóa và thiên nhiên của Lạc Sơn cùng núi Nga Mi bị phá hoại thô bạo, "ăn bám danh thắng" để phát tài là động cơ tồi tệ, ngoài ra điều đáng nói chính là quan niệm thẩm mỹ bệnh thái. Quan niệm thẩm mỹ bệnh thái có một biểu hiện là lấy sự chất đống đan xen làm đẹp, hoàn toàn không hiểu rằng cảm giác thẩm mỹ chân chính nằm ở sự vừa độ. Căn bệnh này cũng không phải đến bây giờ mới có, chẳng hạn như đồ nội thất thời Minh, đường nét thanh thoát, trang trí tinh tế dừng lại đúng lúc, nhã nhặn ưu mỹ; thế nhưng đến thời Thanh thì dần trở nên rườm rà, các chi tiết trang trí chồng chất chất đống, chỉ có cảm giác thợ thợ mà chẳng còn chút linh khí nào. Một biểu hiện khác của quan niệm thẩm mỹ bệnh thái là hiểu nhầm càng lớn càng đẹp, "đệ nhất" mới đẹp. Thực ra to lớn và "đệ nhất" chưa chắc đã đẹp, ngược lại thường là những sự vật không quá to lớn, những núi sông nhà cửa không phải "thiên hạ đệ nhất" mới mang vẻ đẹp kiêu hãnh hơn. Đem sự vật vốn dĩ thể hiện vừa độ mới kiều diễm kéo phình to ra, cố ép đi tranh "thiên hạ đệ nhất", thì chẳng khác nào tự sát.

Lại nói về Trương Gia Giới, vốn dĩ vô danh, đầu những năm 80 của thế kỷ trước được một họa sĩ nổi tiếng phát hiện, trầm ồ khen là bồng lai tiên cảnh dưới hạ giới, từ đó dấy lên làn sóng phát triển du lịch ngày càng rầm rộ. Một thắng cảnh kỳ diệu, không để riêng cho số ít nghệ sĩ, nhà mạo hiểm thưởng thức, mà để bình dân áo vải cũng có thể chia sẻ vẻ đẹp ấy, đây vốn là chuyện tốt. Nhưng việc biến một sự kiện mang tính thẩm mỹ thành trò "ăn bám danh thắng", kết quả là tại khu vực cốt lõi Thiên Tử Sơn đẹp nhất, người ta lại xây dựng nên những quần thể biệt thự, cùng khu ăn uống lưu trú dày đặc, tự cho là đúng khi tự hào gọi đó là "chợ trên trời", thực chất là hành vi vẩy bẩn lên tượng Phật. Đến mức sau khi được liệt vào danh sách "Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới", nơi đây đã bị UNESCO phát cảnh báo, cưỡng chế lệnh tháo dỡ toàn bộ. Hiện tại tuy đang chấp hành quyết định này, nhưng vẫn đang vận hành cái gọi là "thang máy ngắm cảnh", tức là chiếc thang máy khổng lồ dựng tựa vào núi, nhìn từ xa giống như con quái vật hành tinh khác xâm nhập vào núi rừng tự nhiên. Những loại thang máy, cáp treo, đường dây đu được xây dựng với lý do "thuận tiện cho du khách thưởng ngoạn trên đỉnh" như thế này những năm gần đây xuất hiện phổ biến ở các khu danh thắng Trung Quốc. Thái Sơn, nơi đầu tiên được liệt vào "Cảnh quan văn hóa và thiên nhiên thế giới", cũng có tuyến cáp treo vừa làm hỏng mỹ quan vừa gây hại cho kết cấu địa chất, thảm thực vật tự nhiên và sự hài hòa sinh thái, vấn đề đến nay vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng.

Tại những nơi được liệt vào di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, có những quan chức một mực muốn lấy "thành quả rực rỡ" của "phát triển du lịch" làm tích cực chính trị, có những nhà đầu tư lại vắt cổ chày ra nước nhằm vắt kiệt "dòng sữa vàng" của "di sản". Hành vi đi ngược lại ý nguyện ban đầu của UNESCO khi bình chọn di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới của họ dĩ nhiên trước hết phải bị phê bình, uốn nắn. Nhưng trong quần chúng phổ thông cũng có những người mơ hồ, dưới sự tác quái của quan niệm thẩm mỹ bệnh thái, thay vì trước tiên ôm lòng kính sợ thì lại nôn nóng muốn xem cho sướng mắt, khắc tên để lại dấu vết, đến vùng di sản còn nhất quyết phải ăn uống phủ phê, đặt chữ "chơi" lên hàng đầu, tục khí tràn trề. Những khách sạn nhà hàng, trung tâm giải trí, thang máy leo núi, cáp treo băng vực tại các vùng di sản đó cũng chính được sinh ra dưới sự thúc đẩy của bên mua mang tâm lý thẩm mỹ bệnh thái. Tin tức di tích Cao Câu Ly ở Cát Lâm nộp đơn xin di sản văn hóa thế giới vừa mới xuất hiện trên truyền thông, du khách đã ùn ùn kéo đến. Cơ quan quản lý in vé không kịp còn là chuyện nhỏ; chỉ vì hiếu kỳ, thậm chí chỉ vì thỏa mãn hư vinh "nhanh chân đến trước" mà một số du khách đến đây cạy phá chút đồ "làm kỷ niệm", bên kia khắc lên "đã đến đây chơi" còn ký cả tên lớn, chẳng biết văn hóa là gì, lúc rời đi lại hớn hở bàn tán "đã chơi qua rồi". Hướng tới những hành vi như vậy, đặc biệt là tâm lý thẩm mỹ bệnh thái đê hèn này, tôi xin cất tiếng gọi to: Người trong nước ơi, xin hãy nỗ lực khắc phục!